II SA/Wr 353/03

II SA/Wr 353/03 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2004-12-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-02-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Daria Sachanbińska /przewodniczący/
Elżbieta Kmiecik
Elżbieta Naumowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...], nr [...], 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego R. B. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], nr [...], podjętą na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), Burmistrz [...], po rozpatrzeniu wniosku U. B., orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego R. B. z lokalu nr [...], przy ulicy [...] nr [...] w N.
W uzasadnieniu wskazano, iż R. B. od dwóch lat zamieszkuje u matki w S., gdzie dokonał zameldowania na pobyt czasowy. Lokal, w którym posiada zameldowanie na pobyt stały, jest utrzymywany przez U. B., przy czym R. B. oświadczył, że opuścił mieszkanie względu na prowokacje żony będące przyczyną awantur i w celu uniknięcia dalszych konfliktów z żoną zamieszkał u matki. Mimo iż obecnie do zakładu pracy musi dojeżdżać, nie skłoniło go to do powrotu do pobytu stałego. W takim stanie rzeczy w ocenie organu doszło do opuszczenia przez R. B. miejsca stałego pobytu, a obecnym miejscem zamieszkania jest adres pobytu czasowego. Powyższe okoliczności spełniają przesłanki z art. 15 ust. 2 zd. pierwsze ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ponadto podniesiono, że utrzymywanie zapisu niezgodnego z rzeczywistym stanem rzeczy naruszałoby normę określoną w art. 2 tej ustawy, stanowiącą, że ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób.
Od decyzji tej odwołał się R. B., zarzucając, że nie zostało przeprowadzone należycie postępowanie wyjaśniające, w szczególności co do powodów opuszczenia mieszkania, w jakim czasie opuszczenie to nastąpiło i czy po tym przebywał w domu i w jakich okresach. Stwierdził, że wyprowadzenie nie miało cech dobrowolności ani trwałości, a było podyktowane jedynie agresją żony i nosiło znamiona czasowości. Poza tym zarzucił, że organ administracji zaniechał obowiązku wskazania stronom rozwiązań przed sądem powszechnym i powinien w tym celu zawiesić postępowanie. Poza tym podniósł, że jest stroną najmu spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, głównym najemcą i wywodził, że usunięcie z lokalu takiej osoby przez organ inny niż spółdzielczy jest niemożliwe, gdyż nie został pozbawiony członkostwa.
Wojewoda [...], decyzją z dnia [...], nr [...], opartą na przepisach art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K.20/01 (OTK-A nr 3 z 2002 r., poz. 34), którym stwierdzono niezgodność art. 9 ust. 2 o ewidencji ludności i dowodach osobistych z art. 52 ust. 1 i art. 83 w zw. z art. 2 Konstytucji RP, wskazał, że wobec utraty mocy tego przepisu z dniem 19 czerwca 2002 r., niezbędnym do wymeldowania jest ustalenie czy osoba, która ma być wymeldowana opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego bez wymeldowania. Podzielając w całej rozciągłości argumentację zawartą w decyzji organu pierwszej instancji i przytaczając obszerne fragmenty uzasadnienia tej decyzji, stwierdził ponadto, iż z dokumentacji wynika, że mieszkanie położone przy ulicy [...] w N. zostało przydzielone U. i R. B. w dniu 30 czerwca 1986 r., natomiast R. B. od dwóch lat tam nie zamieszkuje, co potwierdził w oświadczeniu z dnia 22 października 2002 r. i w odwołaniu. Fakt ten potwierdziła również kontrola meldunkowa i pomimo przeprowadzonego podczas niej postępowania mandatowego R. B. nie powrócił do miejsca stałego pobytu, zameldował się natomiast po kontroli na pobyt czasowy w S. Podawane przez R. B. przyczyny opuszczenia spornego lokalu to konflikty z żoną. Powyższe okoliczności wskazują, że R. B. bez wymeldowania opuścił miejsce dotychczasowego pobytu stałego i skoncentrował swoje sprawy życiowe w innym miejscu, natomiast organ administracji ma obowiązek dbałości o zgodność ewidencji ludności ze stanem faktycznym.
Skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł R. B., zarzucając, że dotknięta jest wadą skutkującą usunięciem jej z obrotu prawnego, gdyż całkowite pominięcie argumentów podawanych w odwołaniu powinno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Przytaczając orzecznictwo NSA, wskazywał na konieczność dokonania oceny dobrowolności opuszczenia lokalu, co jest przesłanką do wymeldowania, jak również na potrzebę zawieszenia postępowania do czasu "cywilnego w swoim charakterze jego rozstrzygnięcia".
Organ wnosił o oddalenie skargi, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
na wstępie odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny.
Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji, badając prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, zm. Dz.U. z 2004 r., Nr 162, poz. 1692).
Tak przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta nie odpowiada wymogom prawa.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr z 2001 r., nr 87, poz. 960 ze zm.), a przede wszystkim przepis art. 15 ust. 2 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji. Przepis ten zobowiązuje organ gminy do wydania na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania osoby, jeżeli:
1) osoba ta utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu (wymienione w art. 9 ust. 2) i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego albo
2) osoba ta bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić.
W rozstrzyganej sprawie jest niewątpliwe, iż nie było podstaw do wymeldowania R. B. na podstawie drugiego stanu faktycznego cyt. wyżej art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Zatem sprawa niniejsza mogła być rozpoznawana tylko w aspekcie pierwszego stanu faktycznego art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
W związku z tym należy wskazać, że wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r., sygn. K 20/01 (OTK-A nr 3 z 2002 r., poz. 34), Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z art. 52 ust. 1 i art. 83 w zw. z art. 2 konstytucji RP, co spowodowało również zmianę stanu prawnego w zakresie treści przepisu art. 15 ust. 2 tej ustawy.
W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, do wydania decyzji o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego w trybie pierwszej części art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych niezbędne jest spełnienie wyłącznie jednej z dwóch przesłanek określonych w tym przepisie, tj. warunku faktycznego opuszczenia miejsca stałego pobytu bez wymeldowania się (por. wyrok z dnia 24 marca 2003 r. sygn. akt V SA 3221/02 oraz wyrok z dnia 14 marca 2003r. sygn. akt V SA 3036/02 - niepubl.). Stąd i podnoszone przez skarżącego zarzuty o przysługującym uprawnieniu jako w współwłaścicielowi spornego lokalu i konieczności zawieszenia postępowania w przedmiocie wymeldowania są oczywiście bezzasadne, zwłaszcza, że niezameldowanie w lokalu nie przekreśla uprawnień właścicielskich. W tym zakresie należy zgodzić się z argumentacją wskazywaną przez organy meldunkowe.
Ze względu na powyższe okoliczności, decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia złożonego przez U. B. wniosku o wymeldowanie skarżącego, ma prawidłowe ustalenie zaistnienia przesłanki opuszczenia przez R. B. lokalu.
Na tym tle w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się słuszny – w ocenie składu orzekającego – pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok z dnia. 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, System Informacji Prawnej LEX nr 50123). O dobrowolności opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego można natomiast mówić wówczas, gdy wynika z własnej woli tej osoby a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób (por. wyrok z dnia 3 kwietnia 2000 r., sygn. V SA 1784/99, System Informacji Prawnej LEX nr 49415).
Poza tym Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się (por. wyrok z dnia 19 lutego 2002 r., sygn. V SA 1917/01 - niepubl. i powołane tam orzecznictwo), że w celu ustalenia czy doszło do opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, niezbędnym jest również zbadanie zamiaru osoby, która ma być wymeldowana, z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Powinien być to zamiar, który da się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, a tak właśnie uczyniono w niniejszej sprawie. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie ma czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim, jak również koncentracja interesów życiowych w danym miejscu.
W tej mierze uzasadnienie zaskarżonej decyzji, a także decyzji organu pierwszej instancji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej K.p.a., natomiast poczynione ustalenia faktyczne są niewystarczające dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.
Organy orzekające w rozpoznawanej sprawie, oparły się na oświadczeniu skarżącego z dnia 22 października 2002 r., w którym, stwierdzając iż okresowo przeniósł się do matki, wskazywał jednocześnie na konflikty z żoną, jakich chciał uniknąć oraz na fakt odwiedzania dzieci. Organy przyjęły fakt opuszczenia przez R. B. lokalu nr [...], przy ulicy [...] nr [...] w N., nie wyjaśniając jednak dostatecznie przyczyn i okoliczności opuszczenia lokalu, a zwłaszcza nie ustaliły i nie oceniły czy opuszczenie to miało charakter trwały i wynikało z autonomicznej woli skarżącego. Nie ustalono również, czy skarżący posiada nadal w tym lokalu rzeczy osobistego użytku, czy i kiedy podejmował działania zmierzające do powrotu do spornego mieszkania. Nie odniosły się także do zamiaru skarżącego co do opuszczenia lokalu i nie dokonały jego oceny. Okoliczności powyższe mogły zostać wykazane w oparciu o postępowanie dowodowe (np. w drodze wywiadu policyjnego, przesłuchania sąsiadów i innych osób mogących mieć informacje o rzeczywistym stanie rzeczy). Takie wymogi, dotyczące dopuszczenia jako dowód w sprawie wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem, wynikają z zasady prawdy obiektywnej (art. 75 § 1 K.p.a.). Organ obowiązany był ustalić stan faktyczny zgodny z rzeczywistością, co w konsekwencji sprowadzało się do tego, że organ winien zgromadzić i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), jako, że zgodnie z przepisem art. 80 K.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązkiem organu jest też powiązanie poczynionych ustaleń faktycznych z konkretną normą prawa materialnego, która w części dyspozytywnej pozwala na jej podciągnięcie i zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego.
Ponadto zwrócić należy również uwagę na fakt, że istota administracyjnego postępowania odwoławczego polega na ponownym merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy, która była przedmiotem rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, w tym również pod kątem zarzutów podniesionych w odwołaniu.
W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy przytoczył w zasadzie w całości uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji, co wskazuje, że nie tylko nie rozpoznał sprawy ponownie, ale nie ustosunkował się do konkretnych, licznych zarzutów odwołania, dotyczących okoliczności faktycznych związanych z opuszczeniem lokalu, które nastąpiło pod presją żony i w celu uniknięcia awantur, a nadto faktu odwiedzania w tym lokalu dzieci.
Zdaniem Sądu, zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy, naruszyły przepisy w zakresie wszechstronnego zgromadzenia i rozważenia materiału dowodowego. Dodatkowo organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania odwoławczego (art. 138 w zw. z art. 140 K.p.a.).
Mając na względzie wskazane wyżej uchybienia przepisów postępowania i uznając, że za względu na swój charakter mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję. Na podstawie art. 135 wskazanej ustawy uchylono decyzję pierwszej instancji.
Zalecenia do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych wyżej rozważań.
Rozstrzygnięcie zawarte w punktach 2 i 3 wyroku oparte jest o przepis art. 152 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.).