II SA/WA 564/05

II SA/Wa 564/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-08-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-03-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Kwiecińska /przewodniczący sprawozdawca/
Janusz Walawski
Jolanta Rajewska
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędzia NSA Jolanta Rajewska, Asesor WSA Janusz Walawski, Protokolant Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie ochrony danych osobowych - oddala skargę -
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r., znak: [...] Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] października 2004 r., odmawiającą uwzględnienia wniosku A. J. reprezentowanego przez J. J., w sprawie stwierdzenia bezprawności przetwarzania danych osobowych dotyczących A. J. przez J. J., J. S., G.O. oraz [...] Akademię [...] z siedzibą w K..
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż do Biura GIODO wpłynęło pismo J. J., pełnomocnika A. J., dotyczące naruszenia przepisów karnych ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.) przez adwokata J. J., J. S. oraz G. O. – profesor [...] Akademii [...] z siedzibą w K.. Pełnomocnik wnioskodawcy poinformowała organ, iż ww. osoby doprowadziły do ujawnienia w dniu 12 lutego 2004 r. w sali Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział Karny danych o stanie zdrowia wnioskodawcy – ofiary wypadku drogowego, bez jego zgody i bez prawomocnego postanowienia Sądu.
W toku postępowania administracyjnego ustalono, iż J.J., obrońca J. S. pozyskał z akt sądowych sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym dla W. [...] Wydziałem Karnym, sygn. akt [...], przeciwko J. S. oskarżonemu o czyn z art. [...] Kodeksu karnego, dokumentację dotyczącą stanu zdrowia pokrzywdzonego – A. J.. Następnie tak pozyskaną dokumentację, obrońca J. S. – adwokat J. J., wykorzystał w celu sporządzenia opinii pozaprocesowej, udostępniając ją prof. dr hab. [...] G. O.. G. O. w dniu [...] stycznia 2004 r. wydał opinię lekarską dotyczącą kwestii związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy wypadkiem komunikacyjnym, a stanem zdrowia A. J..
W ocenie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych udostępnienie G. O. dokumentacji zawierającej dane osobowe wnioskodawcy, jak i przetwarzanie przez J. J. i J. S. przedstawionych danych, zawartych w sporządzonej opinii pozaprocesowej służyło realizacji prawa do obrony osoby oskarżonej w postępowaniu sądowym i jako takie znajdowało swoje oparcie w przepisie art. 27 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych.
Organ wskazał, iż w myśl art. 156 § 1 ustawy z dnia 7 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) stronom, podmiotowi określonemu w art. 416 kpk, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej i daje możność sporządzania z nich odpisów. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom. Na wniosek oskarżonego lub jego obrońcy wydaje się odpłatnie kserokopie dokumentów z akt sprawy (art. 156 § 2 kpk). Powołane powyżej przepisy, jak wskazuje Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, dają oskarżonemu i jego obrońcy nie tylko możliwość przeglądania akt, ale również sporządzania z nich odpisów oraz kserokopii. Wśród uzyskanych w ten sposób przez stronę lub jej obrońcę dokumentów może znajdować się – jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie – dokumentacja dotycząca stanu zdrowia innego uczestnika postępowania (pokrzywdzonego).
Pozyskiwanie zatem, w ocenie organu, z akt sądowych informacji o osobie – pokrzywdzonym, w tym danych o stanie zdrowia tej osoby przez stronę, bądź jej obrońcę, odbywa się na podstawie stosownego przepisu prawa i jako takie pozostaje w zgodzie z przepisami o ochronie danych osobowych, a w szczególności z art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy.
W myśl art. 27 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych, przetwarzanie danych o stanie zdrowia bez zgody osoby, której dane dotyczą jest dopuszczalne, o ile jest niezbędne do dochodzenia praw przed sądem. W świetle tego przepisu, uprawnionym do przetwarzania danych osobowych jest zarówno organ sądowy, jak i strona występująca w postępowaniu lub jej pełnomocnik (obrońca). Zadaniem obrońcy jest prowadzenie działalności zmierzającej do uzyskania dla oskarżonego najkorzystniejszego rozstrzygnięcia w postępowaniu karnym.
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych podkreślił, iż J. J., obrońca J. S., wykorzystał dokumentację dotyczącą stanu zdrowia A. J., uzyskaną z akt postępowania sądowego, w celu sporządzenia pozaprocesowej opinii. Działanie to podjęte zostało w ramach przysługującego J. S. prawa do obrony w procesie karnym. Z kolei wykorzystanie tych danych osobowych przy sporządzaniu przez G. O. rzeczonej opinii było jednym z etapów procesu przetwarzania danych w celu dochodzenia praw przed sądem.
Skargę na tę decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J.J. – pełnomocnik A. J..
W uzasadnieniu skargi wskazano, iż w świetle przepisów ustawy o ochronie danych osobowych sąd jest administratorem danych osobowych zawartych w zbiorze danych, czyli w aktach sprawy. Sąd udostępnia akta sprawy, odpisy lub kserokopie zawierające m.in. dane o stanie zdrowia, wymienionym osobom w trybie i zgodnie z przepisem art. 156 § 1-6 kpk, w tym oskarżonemu i jego obrońcy. Zdaniem skarżącego, istota przedmiotowej sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii dopuszczalności udostępnienia w ramach uprawnień zakreślonych przepisem art. 156 § 1 i § 2 kpk przez oskarżonego i jego obrońcę wrażliwych danych osobowych, o których mowa w przepisie art. 27 ust. 1 ustawy, innym podmiotom, a w szczególności [...] Akademii [...] i G.O., celem realizacji prawa do obrony, bez uzyskania zgody prezesa sądu. W ocenie strony skarżącej wykładnia gramatyczna i celowościowa art. 156 § 1 zdanie 2 kpk wskazuje, iż dane osobowe o jego stanie zdrowia zawarte w aktach sądowych, w tym także te, które znajdowały się w odpisach lub kserokopiach będących w posiadaniu J. J. i J. S., mogły zostać udostępnione [...] Akademii [...] i G.O. tylko i wyłącznie po uprzednim uzyskaniu stosownej zgody prezesa sądu. Skarżący podkreślił, iż w aktach sprawy brak jest takiej zgody, naruszony został zatem ww. przepis Kodeksu postępowania karnego. Mając zaś na względzie treść przepisu art. 5 ustawy o ochronie danych osobowych, doszło tym samym do bezprawnego przetwarzania jego danych osobowych. Udostępnianie innym osobom dokumentów z akt sprawy winno odbywać się bez pośrednictwa oskarżonego i jego obrońcy, w trybie określonym w przepisach rozdziału 22 zatytułowanego: "Biegli, tłumacze, specjaliści" – Kodeksu postępowania karnego.
W skardze ponadto podniesiono, iż [...] Akademia [...] i G. O. złamali przepisy ustawy o ochronie danych osobowych, gdyż nie mogli zbierać dokumentów informujących o stanie zdrowia skarżącego i przyjąć bezprawnego zlecenia celem opracowania opinii w oparciu o te dane osobowe, bez okazania przez J. J. i J. S., wymaganej ww. przepisem Kodeksu postępowania karnego, zgody prezesa sądu. Złamali oni, niejako przy okazji, również przepisy szeregu innych ustaw, niezwykle istotnych w ich działalności zawodowej, wskazywanych w pismach skarżącego.
Skarżący wskazał, iż zakład opieki zdrowotnej, jakim jest Klinika [...] Akademii [...] dowolny dokument zawierający w swojej treści informacje objęte zakazem przetwarzania może, w oparciu o przepis art. 18 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 91, poz. 408 ze zm.) i bez naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych, udostępnić tylko sądom i prokuratorom. [...] Akademia [...] i G. O. udostępniając opinię pełnomocnikowi oskarżonego, naruszyli przepisy obu ww. ustaw.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem.
Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Kluczowym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zagadnieniem jest kwestia dopuszczalności przetwarzania, a w szczególności udostępniania danych o stanie zdrowia pokrzywdzonego, pozyskanych przez oskarżonego i jego obrońcę z akt sprawy sądowej, innym podmiotom celem sporządzenia pozaprocesowej opinii.
Przede wszystkim wskazać należy, iż w myśl art. 156 § 1 kpk, stronom, podmiotowi określonemu w art. 416 kpk, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej i daje możność sporządzania z nich odpisów. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym podmiotom. Przepis art. 156 § 2 kpk stanowi, iż na wniosek oskarżonego lub jego obrońcy wydaje się odpłatnie kserokopie dokumentów z akt sprawy.
Z powyżej przedstawionych przepisów wynika, iż oskarżony i jego obrońca są uprawnieni do pozyskiwania odpisów i kserokopii dokumentów z akt sprawy sądowej.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, J. S.– oskarżony w procesie karnym toczącym się przed Sądem Rejonowym dla W. [...] Wydziałem Karnym w sprawie o czyn z art. [...] Kodeksu karnego (sygn. akt [...]) oraz jego obrońca adwokat J. J., pozyskali dokumenty zawierające dane o stanie zdrowia skarżącego będącego pokrzywdzonym w tym procesie – z akt sprawy sądowej. Dokumenty te, to opinie lekarskie znajdujące się w aktach ww. sprawy.
W ocenie Sądu, pozyskanie przez oskarżonego i jego obrońcę z akt sprawy sądowej opinii lekarskich dotyczących stanu zdrowia pokrzywdzonego było zgodne z przywołanym przepisem art. 156 § 1 i § 2 kpk. Wskazać należy, iż wbrew twierdzeniom strony skarżącej, przepis art. 156 § 1 kpk nie reguluje kwestii udostępniania akt sprawy sądowej przez inne, poza sądem, podmioty.
Pozyskane w niniejszej sprawie z akt sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym dla W. dokumenty – opinie lekarskie zawierały dane o stanie zdrowia skarżącego.
Przetwarzanie danych o stanie zdrowia, należących do kategorii danych wrażliwych, a w szczególności ich udostępnianie innym podmiotom, podlega regulacji zawartej w art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych. Wskazać należy, iż przepis ust. 1 wprowadza zasadę zakazu przetwarzania danych wrażliwych. Od zasady tej ustawa wprowadza jednakże wiele wyjątków ujętych w zamknięty katalog (art. 27 ust. 2 ustawy).
W przepisie art. 27 ust. 2 pkt 5 ustawy zawarto upoważnienie do przetwarzania wrażliwych danych osobowych w postępowaniu sądowym. Przetwarzanie to jest dopuszczalne, jeżeli dotyczy danych, które są niezbędne do dochodzenia praw przed sądem.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż dane o stanie zdrowia skarżącego zawarte w opiniach lekarskich obrońca udostępnił wykonującemu zawód lekarza G. O. oraz [...] Akademii [...] w celu sporządzenia pozaprocesowej opinii medycznej. Tak sporządzona pozaprocesowa opinia, została następnie przedstawiona w postępowaniu sądowym, a jednocześnie obrońca oskarżonego złożył w tym procesie wniosek dowodowy o sporządzenie kompleksowej opinii o stanie zdrowia pokrzywdzonego.
Opinia pozaprocesowa, w myśl ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, nie może stanowić co prawda dowodu będącego podstawą oceny, albowiem dowód ten nie został przeprowadzony w sposób przewidziany przez Kodeks postępowania karnego. Mimo to, nie można takiego dokumentu pominąć, zawiera on bowiem informację o dowodzie, który nie jest pozbawiony znaczenia dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok SN z 4 lutego 2003 r., sygn. III KKN 494/00, LEX 75451 oraz wyrok SN z 6 maja 1985 r., sygn. I KR 105/85, OSNPG 1986/5/66).
W świetle powyższego stwierdzić należy, iż udostępnienie danych o stanie zdrowia skarżącego osobie wykonującej zawód lekarza oraz [...] Akademii [...] w celu sporządzenia pozaprocesowej opinii lekarskiej, dotyczącej jego stanu zdrowia oraz przetwarzania tych danych przy sporządzaniu tejże opinii, było niezbędne do dochodzenia przed sądem prawa oskarżonego do obrony. Opinia ta bowiem, jakkolwiek nie może zostać zaliczona w poczet materiału dowodowego jako dowód z dokumentu, to jednak nie może zostać pominięta całkowicie, gdyż zawiera informacje, które nie są pozbawione znaczenia dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Udostępnienie zatem G.O. dokumentacji zawierającej dane osobowe A. J., jak i przetwarzanie przez G. O. tych danych, a następnie przetwarzanie przez J. J. i J. S. przedmiotowych danych, zawartych w sporządzonej pozaprocesowej opinii lekarskiej, służyło realizacji prawa do obrony osoby oskarżonej w postępowaniu sądowym i znajdowało swoje oparcie w przepisie art. 27 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 11 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535 ze zm.), art. 42 ustawy z dnia 5 grudnia 1969 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 21, poz. 204 ze zm.) oraz art. 41 Kodeksu etyki lekarskiej z dnia 2 stycznia 2004 r., stwierdzić należy, iż Generalny Inspektor zasadnie stwierdził, iż nie jest władny dokonać oceny, czy G. O. sporządzając opinię o stanie zdrowia A. J. naruszył przytoczone przepisy prawa stanowiące, iż lekarz może wydać opinię o stanie zdrowia po osobistym jej zbadaniu, gdyż zarówno poprawność sporządzenia tej opinii, jak również motywy, jakimi przy tym się kierował, były nieistotne dla rozstrzygnięcia przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych sprawy przetwarzania danych skarżącego. Zarzuty te dotyczą bowiem, w istocie obojętnego z punktu widzenia legalności przetwarzania przedmiotowych danych, problemu wiarygodności ww. opinii lekarskiej.
Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisu art. 18 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 91, poz. 408 ze zm.), w myśl którego zakład udostępnia dokumentację medyczną osób korzystających ze świadczeń zdrowotnych zakładu Ministrowi Zdrowia i Opieki Społecznej, sądom i prokuratorom oraz sądom i rzecznikom odpowiedzialności zawodowej w związku z prowadzonym postępowaniem.
Z akt administracyjnych sprawy nie wynika bowiem, by [...] Akademia [...] udostępniła obrońcy oskarżonego dokumentację medyczną skarżącego, sporządzoną w związku z korzystaniem przez skarżącego ze świadczeń zdrowotnych Akademii. Opinia sporządzona została wyłącznie na podstawie dokumentów pochodzących z akt sprawy sądowej i co istotne, przekazanych mu przez obrońcę oskarżonego.
W ocenie Sądu, nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) oraz § 19 Kodeksu etyki adwokackiej z dnia 10 października 1998 r. Obowiązek zachowania przez adwokata tajemnicy zawodowej nie oznacza, iż adwokat będący obrońcą w procesie karnym, nie jest uprawniony i zobowiązany do podejmowania działań mających na celu obronę oskarżonego.
Mając na względzie powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.