II SA/Wa 333/25

II SA/Wa 333/25 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-07-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Góraj /przewodniczący sprawozdawca/
Iwona Maciejuk
Mateusz Rogala
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Asesor WSA Mateusz Rogala, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Marcin Rusinowicz-Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2025 r. sprawy ze skargi M. P. oraz małoletniej J. P. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego W. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] lipca 2024 r. W. P. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "organ" lub "Prezes ZUS") o przyznanie renty w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci M. P. i J. P. - po zmarłej matce E. P..
Prezes Zakładu Ubezpieczeń po rozpoznaniu wniosku W. P.
z [...] lipca 2024 r., działając na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. z 2023 r., poz. 1251 ze zm., dalej jako: "ustawa emerytalna"), decyzją z dnia [...] sierpnia 2024 r. znak [...], odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji wskazał, że warunkiem przyznania renty rodzinnej jest spełnienie wszystkich przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej,
a niespełnienie chociażby jednej przesłanki wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ dokonując analizy akt rentowych dostrzegł,
że do chwili powstania całkowitej niezdolności matki dzieci do pracy , udokumentowano tylko 8 lat, 10 miesięcy i 10 dni łącznych okresów składkowych
i nieskładkowych. Ponadto organ wskazał, że w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy matki dzieci, nie udokumentowano żadnego okresu składkowego, a więc brak jest możliwości uwzględnienia okresów nieskładkowych.
W. P. pismem z [...] września 2024 r. złożył do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w wyniku którego Prezes ZUS decyzją z [...] listopada2024r. znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt1ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), utrzymał w mocy decyzję Prezesa ZUS z [...] sierpnia 2024 r.
Organ po dokonaniu analizy zebranego materiału dowodowego nadal nie stwierdził istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których matka dzieci nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W ocenie organu W. P. nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które matka dzieci nie miała wpływu.
Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił również, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności.
Wskazał, że analiza akt sprawy wykazała, że matka dzieci od [...] kwietnia 1992 r. do [...] września 1993 r., od [...] marca 2004 r. do [...] marca 2007 r. oraz od [...] marca 2013 r. do [...] lutego 2016 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy, nie wykonywała innej działalności potwierdzonej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Organ wskazał również, że przyczyną braku uprawnień w trybie zwykłym nie był stan zdrowia matki z uwagi na to, że nie była wobec matki orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a we wniosku W. P. wskazał, że matka dzieci nie mogła podjąć aktywności zawodowej, z uwagi na sprawowanie opieki nad dziećmi, a także wysokie bezrobocie panujące w miejscu zamieszkania. W ocenie Prezesa ZUS przywołane okoliczności nie mogą stanowić podstawy do przyznania świadczenia.
Pismem z dnia [...] stycznia 2025 r., W. P. działając jako przedstawiciel ustawowy małoletniej J. P. oraz jako pełnomocnik M. P. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z [...] listopada 2024 r. znak [...].
W uzasadnieniu skargi W. P. wskazał, że organ dokonując analizy pojęcia "szczególnych okoliczności" nie wziął pod uwagę treści art. 18 Konstytucji RP, oraz nie zapoznał się z wykładnią dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 12 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 1142/16, a swoją decyzję oparł wyłącznie na podstawie art. 83 ust 1 ustawy emerytalnej.
W. P. wyjaśnił w skardze, że z uwagi na wychowanie czwórki dzieci, jego żona E. P. była osobą "nieatrakcyjną" na rynku pracy i pomimo podnoszenia kwalifikacji zawodowych nie udało jej się znaleźć zatrudnienia. W. P., w uzasadnieniu skargi wskazał również, że na skutek śmierci małżonki, skarżący złożył w 2022 r. do Prezesa ZUS wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, jednakże w ocenie organu wykazany dochód przypadający na członka rodziny nie wskazywał aby dzieci pozostawały bez niezbędnych środków do utrzymania, pomijając fakt deklaracji skarżącego o powrocie do kraju w celu opieki oraz leczenia małoletnich dzieci, które w wyniku dramatycznych okoliczności tj. śmierci matki, popadły w depresję i do dnia złożenia skargi pozostawały pod opieką psychologa oraz specjalistów psychologii dziecięcej. Ponadto, M. P. z uwagi na ww. okoliczności, została umieszczona w Specjalistycznym Szpitalu Psychiatrycznym w [...] celem podjęcia leczenia.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skargę uznać należy za niezasadną.
Zgodnie z treścią przepisu art.1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr.153, poz.1269 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym.
Podkreślenia wymaga również to, że Sąd bada poprawność wydanej decyzji odnosząc się do stanu prawnego i faktycznego istniejącego w chwili rozstrzygania sprawy przez organ. Późniejsze zmiany np. w zakresie stanu faktycznego, czy też nowe dowody, co do zasady mogą usprawiedliwiać próby wszczynania postępowań w trybach nadzwyczajnych lub, jak w sprawach dotyczących świadczeń w drodze wyjątku, mogą być powodem do składania nowych wniosków o przyznanie spornego świadczenia. Nie rzutują zaś na ocenę poprawności skarżonego rozstrzygnięcia.
Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, przez pryzmat art.83 ust.1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.). W/przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są :
- brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty,
-niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem,
- brak niezbędnych środków utrzymania.
Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie w chwili wydawania decyzji przez organ, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia.
W ocenie składu orzekającego organ poprawnie wywiódł brak istnienia okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej z wymienionych na wstępie rozważań przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia osoby uprawnionej do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez nią emerytury czy renty. Jak to już wskazano wyżej, należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia.
Przechodząc w tym zakresie do realiów niniejszej sprawy podkreślić należy, iż matka dzieci na 44 lata życia (tj. w czasie gdy nie była wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy) wypracowała jedynie 8 lat, 10 miesięcy i 10 dni okresów składkowych i nieskładkowych zaś w okresie 10 lat przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy nie wypracowała żadnego okresu składkowego.
Okolicznością nie wymagającą dowodu jest więc to, że okres pozostawania przez stronę w zatrudnieniu był nieadekwatnie krótki w stosunku do wieku.
W świetle powyższego należało wyjaśnić, czy w trakcie postępowania zostało wykazane istnienie szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły matce dzieci wypracowania stażu pracy stosownego do wieku. Ciężar dowodowy w tym zakresie obciążał stronę dochodzącą przedmiotowego świadczenia. Tylko bowiem strona mogła dysponować wiedzą na temat tego, czy istniały szczególne przeszkody, które uniemożliwiały danej osobie podejmowanie zatrudnienia.
Jak wynika z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie, strona upatrywała istnienia powyższych szczególnych okoliczności m.in. w sytuacji zdrowotnej.
Odnosząc się do w/w materii, Sąd podzielił argumenty organu, iż jedynie skutecznym dowodem dla wykazania braku możliwości podjęcia zatrudnienia z przyczyn zdrowotnych jest orzeczenie lekarza orzecznika ZUS potwierdzające ową okoliczność. Na takim dowodzie organ bazował zaś w niniejszej sprawie uwzględniając orzeczenie lekarza orzecznika ZUS. Jeśli strona skarżąca nie zgadzała się z owym orzeczeniem uznając, ze całkowita niezdolność do pracy istniała już wcześniej niż stwierdził to lekarz, mogła skorzystać z trybu odwoławczego zwracając się do Komisji Lekarskiej o ponowne przeanalizowanie tej problematyki.
Prezes ZUS trafnie też wskazał, że sytuacja na rynku pracy nie stanowi okoliczności szczególnej, która mogłaby per se uzasadniać przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Gospodarka rynkowa charakteryzuje się bowiem tym, iż popyt nie zawsze idzie w parze z podażą. Reguła ta dotyczy zaś nie tylko towarów, czy usług, ale odnosi się również do sfery zatrudnienia, gdzie ilość miejsc pracy nie musi pokrywać się z zapotrzebowaniem na pracę. Tym samym, niemożność zaspokojenia potrzeb wszystkich obywateli na zapewnienie ich dostępu do zatrudnienia, nie może być skutecznie postrzegana jako okoliczność wyjątkowa, uzasadniająca rentę w drodze wyjątku.
Zasadnie organ zwrócił też uwagę na fakt, że sama rejestracja w urzędzie pracy nie stanowi dowodu na aktywne i nieskuteczne poszukiwanie zatrudnienia. W myśl ugruntowanego w tym względzie orzecznictwa Sądów administracyjnych właśnie owa aktywność w szukaniu pracy, mogłaby ewentualnie rzutować na ocenę istnienia szczególnej sytuacji do której odwołuje się norma art.83 omawianej ustawy.
Nie sposób odmówić też waloru poprawności tezie organu, że opieka nad dziećmi, będąc kwestią wyboru życiowego strony także nie stanowi okoliczności mogącej usprawiedliwiać brak odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne.
W tym miejscu należało również wyjaśnić, że Sąd administracyjny rozpoznając niniejszą sprawę jest zobligowany do czuwania zarówno nad uszanowaniem słusznego interesu strony, jak też do czuwania nad interesem wszystkich osób, które przez wiele lat (często nie bez wielkich wyrzeczeń), odprowadzały składki na ZUS tworząc Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Nie można przecież abstrahować od tego, że przyznanie prawa do renty czy emerytury w trybie szczególnym, obciąża de facto innych beneficjentów systemu ubezpieczeń społecznych. Z tych więc względów, zarówno organ , jak i Sąd administracyjny zmuszone są do bardzo restrykcyjnego stosowania przepisów prawa regulujących omawianą materię i unikania dokonywania ich wykładni rozszerzającej mogącej w efekcie krzywdzić osoby tworzące swoimi składkami fundusz.
Tut. Sąd ma oczywiście świadomość, iż powyższa stwierdzenie może być postrzegane jako "bezduszne". Należy jednakże mieć na względzie to, że Sąd administracyjny nie stanowi prawa a jest jedynie tzw. Sądem prawa. Odmiennie więc niż Sądy powszechne, nie może kierować się szeroko rozumianymi zasadami współżycia społecznego i przedkładać interesu indywidualnego strony, nad literę prawa. Nie może także ingerować w treść przepisów prawa, gdyż jest to wyłączne uprawnienie ustawodawcy.
Na zakończenie należało też dodatkowo podkreślić, iż nawet trudna sytuacja materialna i zdrowotna wnioskodawcy, nie stanowi samoistnej przesłanki uzasadniającej przyznanie omawianego świadczenia. Nie jest ono bowiem świadczeniem o charakterze odpowiadającym zapomodze społecznej. Nadto przesłankę szczególnych okoliczności wskazaną w normie art.83 ustawy o FUS ustawodawca odniósł wyłącznie do osoby, po której dochodzona jest renta rodzinna (nie do aktualnej sytuacji osób wnioskujących o świadczenie w trybie wyjątku).
Odnosząc się do przywołanych w skardze dowodów mających potwierdzić podnoszenie kwalifikacji zawodowych przez matkę dzieci wskazać należało, iż na obecnym etapie postępowania nie mogą one wpływać na ocenę poprawności skarżonego rozstrzygnięcia. Jak to już bowiem podkreślono w części wstępnej niniejszego uzasadnienia, Sąd administracyjny jest uprawniony do badania prawidłowości decyzji w odniesieniu do faktów znanych organowi w dniu jej wydania.
Niezależnie od powyższego, sam fakt zdobywania nowych kwalifikacji pracowniczych nie jest dowodem samym w sobie na okoliczność aktywnego poszukiwania zatrudnienia.
W świetle powyższego, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, a organ administracji prawidłowo ocenił stan faktyczny i dokonał prawidłowej subsumcji normy prawnej, stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).