II SA/Wa 2446/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, która odmawiała wyłączenia stosowania wobec skarżącej A. L. przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (art. 15c, 22a, 24a). Skarżąca, która służyła w resorcie spraw wewnętrznych przez ponad 22 lata, w tym przez 2 lata i 4 miesiące w okresie PRL, wnioskowała o zastosowanie art. 8a ustawy, który w szczególnie uzasadnionych przypadkach pozwala na wyłączenie restrykcyjnych przepisów. Minister odmówił, uznając, że nie zaszły przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", w szczególności brak było dowodów na narażenie życia lub zdrowia podczas służby po 1989 r. oraz świadome zaangażowanie w realizację zadań państwa totalitarnego. Sąd administracyjny uznał, że Minister nie zastosował się do wiążącej oceny prawnej wyrażonej w poprzednim wyroku WSA z dnia 10 czerwca 2020 r. (sygn. akt II SA/Wa 2409/19). Sąd wskazał, że okres służby w PRL (2 lata i 4 miesiące) stanowił "krótkotrwałą służbę" w rozumieniu ustawy, a rzetelność służby po 1989 r. nie wymagała obligatoryjnie narażenia życia lub zdrowia. Sąd skrytykował organ za dowolną ocenę braku "szczególnie uzasadnionego przypadku" i za brak indywidualizacji oceny służby skarżącej, w szczególności charakteru jej pracy w okresie PRL. Sąd podkreślił, że sama przynależność do PZPR czy wykonywanie standardowych czynności urzędniczych nie przesądza o zindywidualizowanym zaangażowaniu w realizację zadań państwa totalitarnego. Sąd zobowiązał Ministra do ponownego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem oceny prawnej sądu, wykazania kryteriów rozstrzygnięcia oraz indywidualnej analizy służby skarżącej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWiążąca moc orzeczeń sądów administracyjnych dla organów administracji (art. 153 P.p.s.a.), interpretacja przesłanek z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej (krótkotrwałość, rzetelność, szczególnie uzasadniony przypadek), zasady prowadzenia postępowań uznaniowych i kontroli sądowej decyzji uznaniowych.
Dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy służb PRL ubiegających się o wyłączenie stosowania przepisów ograniczających świadczenia emerytalne. Interpretacja "szczególnie uzasadnionego przypadku" może być przedmiotem indywidualnej oceny w każdej sprawie.
Zagadnienia prawne (4)
Czy organ administracji publicznej, rozpatrując wniosek o wyłączenie stosowania przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (art. 8a), jest związany oceną prawną i wskazaniami sądu administracyjnego wyrażonymi w poprzednim orzeczeniu w tej samej sprawie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, organ jest związany oceną prawną i wskazaniami sądu administracyjnego zgodnie z art. 153 P.p.s.a., chyba że nastąpiła istotna zmiana stanu prawnego lub faktycznego.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że art. 153 P.p.s.a. nakłada na organ obowiązek ścisłego stosowania się do oceny prawnej sądu, a naruszenie tego przepisu skutkuje uchyleniem zaskarżonego aktu.
Jak należy interpretować przesłanki "krótkotrwała służba" (art. 8a ust. 1 pkt 1) oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków" (art. 8a ust. 1 pkt 2) ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy w kontekście wyłączenia stosowania przepisów ograniczających świadczenia dla osób służących w PRL?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Okres 2 lat i 4 miesięcy służby w PRL stanowi "krótkotrwałą służbę" w stosunku do łącznego okresu służby (22 lata i 10 miesięcy). Przesłanka "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków" nie wymaga obligatoryjnie narażenia życia lub zdrowia, a zwrot "w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" jest jedynie przykładem.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że interpretacja organu zawężająca przesłankę rzetelności do przypadków narażenia życia lub zdrowia jest nieprawidłowa. Podkreślono, że krótkość służby w PRL należy oceniać proporcjonalnie do całego okresu służby.
Jakie kryteria powinien stosować organ administracji przy ocenie "szczególnie uzasadnionego przypadku" (art. 8a ust. 1) pozwalającego na wyłączenie stosowania restrykcyjnych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym dla funkcjonariuszy służących w PRL?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ocena "szczególnie uzasadnionego przypadku" wymaga indywidualizacji, uwzględnienia charakteru służby, postawy funkcjonariusza i jego osiągnięć, a nie opierania się na ogólnikowych formułach czy dodatkowych, nieprzewidzianych w ustawie przesłankach (np. stopień utożsamiania się z ustrojem totalitarnym).
Uzasadnienie
Sąd uznał ocenę organu za dowolną, wskazując na brak konkretnych faktów i analizy osiągnięć skarżącej. Podkreślono, że organ nie może wprowadzać własnych, nieprzewidzianych w ustawie kryteriów oceny, a jego decyzja musi być zgodna z konstytucyjnymi zasadami sprawiedliwości społecznej i ochrony praw jednostki.
Czy sama służba w aparacie państwowym PRL, nawet jeśli była świadoma i sumienna, bez konkretnych działań wymierzonych w wolności obywatelskie, może być podstawą do odmowy wyłączenia stosowania restrykcyjnych przepisów ustawy zaopatrzeniowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sama służba w aparacie państwowym PRL, jeśli polegała na wykonywaniu zwykłych, standardowych czynności i nie wiązała się z bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań państwa totalitarnego (np. zwalczanie opozycji), nie stanowi wystarczającej podstawy do odmowy wyłączenia stosowania przepisów, zwłaszcza gdy spełnione są przesłanki krótkotrwałości służby i rzetelności po 1989 r.
Uzasadnienie
Sąd odwołał się do orzecznictwa NSA, które wymaga indywidualnej oceny charakteru służby i podkreślił, że przepisy ustawy (art. 15c ust. 5 i 6, art. 22a ust. 5 i 6, art. 24a ust. 4 i 6) wskazują na potrzebę analizy aktywności funkcjonariusza w opozycji do zadań państwa totalitarnego. Sąd uznał, że organ nie wykazał takiego zaangażowania skarżącej.
Przepisy (11)
Główne
ustawa zaopatrzeniowa art. 8a § 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Przesłanki muszą być spełnione łącznie.
P.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy i sądy.
Pomocnicze
ustawa zaopatrzeniowa art. 13b
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Definiuje służbę na rzecz totalitarnego państwa.
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
ustawa zaopatrzeniowa art. 22a
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
ustawa zaopatrzeniowa art. 24a
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
P.p.s.a. art. 145
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej, wyważanie interesu społecznego i słusznego interesu obywatela.
k.p.a. art. 77
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek oceny na podstawie zebranego materiału dowodowego.
k.p.a. art. 107
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi uzasadnienia decyzji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ naruszył art. 153 P.p.s.a., nie stosując się do wiążącej oceny prawnej sądu z poprzedniego wyroku. • Organ dokonał wadliwej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, zawężając przesłankę rzetelności do narażenia życia/zdrowia i nieprawidłowo oceniając "szczególnie uzasadniony przypadek". • Służba w PRL była krótkotrwała w stosunku do całego okresu służby. • Rzetelność służby po 1989 r. została potwierdzona. • Ocena organu dotycząca braku "szczególnie uzasadnionego przypadku" była dowolna i niepoparta analizą indywidualnych okoliczności służby skarżącej.
Odrzucone argumenty
Argumentacja Ministra oparta na braku dowodów narażenia życia lub zdrowia podczas służby po 1989 r. • Argumentacja Ministra oparta na świadomym podjęciu służby w PRL i przynależności do PZPR, bez indywidualnej analizy charakteru tej służby.
Godne uwagi sformułowania
ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy • krótkotrwałość jest pojęciem nieostrym, jednak - opierając się na wykładni językowej - organ przyjął, że krótkotrwałość jest tożsama z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością • rzetelność wykonywania zadań i obowiązków [...] stanowi również przesłankę o charakterze nieostrym, która winna być każdorazowo oceniana indywidualnie • zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" traktować należy jako dodatkowy czynnik wpływający na ocenę wartości rzetelnej służby funkcjonariusza • ocena organu w tym zakresie wymyka się w istocie sądowej kontroli • nie jest wystarczające dla stosowania restrykcyjnych unormowań ustawy zaopatrzeniowej [...] poprzestanie wyłącznie na ustaleniu "okresów służby na rzecz totalitarnego państwa", lecz konieczne staje się również odkodowanie pełnej treści pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa" • rozstrzygnięcie podejmowane w granicach uznania nie może być rozstrzygnięciem dowolnym, którego argumentacja sprowadzałaby się do stwierdzenia, że skoro organ "może, to nie musi"
Skład orzekający
Joanna Kruszewska-Grońska
przewodniczący
Sławomir Fularski
sprawozdawca
Tomasz Szmydt
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wiążąca moc orzeczeń sądów administracyjnych dla organów administracji (art. 153 P.p.s.a.), interpretacja przesłanek z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej (krótkotrwałość, rzetelność, szczególnie uzasadniony przypadek), zasady prowadzenia postępowań uznaniowych i kontroli sądowej decyzji uznaniowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy służb PRL ubiegających się o wyłączenie stosowania przepisów ograniczających świadczenia emerytalne. Interpretacja "szczególnie uzasadnionego przypadku" może być przedmiotem indywidualnej oceny w każdej sprawie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy trudnej historycznie kwestii służby w PRL i jej wpływu na świadczenia emerytalne, a także pokazuje, jak sądy egzekwują przestrzeganie swoich wcześniejszych orzeczeń przez organy administracji.
“Sąd administracyjny przypomina: organy muszą słuchać sądów! Jak interpretować służbę w PRL dla celów emerytalnych?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.