II SA/Wa 1684/25

II SA/Wa 1684/25 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2026-03-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-09-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Cichoń
Danuta Kania
Joanna Kruszewska-Grońska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6219 Inne o symbolu podstawowym 621
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonego aktu
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 1153
art. 101 ust.1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 725
art. 11 ust. 3 pkt 2 art. 21 ust. 1 pkt 2 ust. 3
Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego
Dz.U. 2025 poz 1691
art. 7 art. 77  par. 1 art 80 i art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks  postępowania administracyjnego
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.), Sędzia WSA Andrzej Cichoń, Sędzia WSA Danuta Kania, , Protokolant specjalista Joanna Głowala, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2026 r. sprawy ze skargi S. K. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] sierpnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały
Uzasadnienie
Zaskarżoną w niniejszej sprawie uchwałą z [...] sierpnia 2025 r. nr [...] (dalej: "uchwała nr [...]", "zaskarżona uchwała") Zarząd Dzielnicy [...] (dalej: "Zarząd Dzielnicy", "organ"), na mocy § 6 pkt 8 uchwały Rady m.st. Warszawy z dnia 18 grudnia 2008 r. nr XLVI/1422/2008 w sprawie przekazania dzielnicom m.st. Warszawy do wykonywania niektórych zadań i kompetencji m.st. Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2016 r., poz. 6725), a także § 35 ust. 1, § 4, § 5 ust. 1 w związku z ust. 2 pkt 1, § 7 ust. 1 pkt 1 oraz § 32 ust. 1 pkt 3 i pkt 6 w związku z ust. 8 uchwały Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. nr XXlll/669/2019 w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2019 r., poz. 14836 ze zm.; dalej: "uchwała z 2019 r."), odmówił zakwalifikowania S. K. (dalej: "skarżący") do udzielenia pomocy mieszkaniowej.
W uzasadnieniu uchwały nr [...] Zarząd Dzielnicy podał, że skarżący (ur. 1987 r., stan cywilny: kawaler), prowadzący jednoosobowe gospodarstwo domowe wystąpił [...] maja 2025 r. z wnioskiem o pomoc mieszkaniową z zasobu mieszkaniowego [...].
Następnie organ wymienił przepisy uchwały z 2019 r., na podstawie których rozstrzygnięto wniosek skarżącego.
Dalej Zarząd Dzielnicy przedstawił ustalenia poczynione w oparciu o zebrane dokumenty. W tym kontekście organ wskazał, iż budynek przy ul. [...] w [...] został zwrócony byłym właścicielom w dniu [...] kwietnia 2012 r. W dacie zwrotu nieruchomości tytułem do lokalu nr [...] legitymowali się rodzice skarżącego – K. K. i G. K. na podstawie umowy najmu zawartej [...] czerwca 1993 r. na czas nieoznaczony, a skarżący był osobą uprawnioną do zamieszkiwania. Właściciel lokalu odmówił wypełnienia załącznika nr 4 do wniosku. Mieszkanie składa się z dwóch pokoi oraz kuchni; jego powierzchnia całkowita wynosi 30,00 m kw., w tym powierzchnia mieszkalna - 20,80 m kw. Umowa najmu została wypowiedziana przez właściciela lokalu w trybie art. 11 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 725; dalej: "u.o.p.l.") ze skutkiem na dzień [...] maja 2025 r. z uwagi na posiadanie przez najemców tytułu prawnego do zabudowanej nieruchomości położonej przy ul. [...] w miejscowości [...] (powiat [...]). Dom składa się z czterech pokoi o powierzchni mieszkalnej 50,87 m kw. Przedmiotowa nieruchomość jest objęta hipoteką na kwotę 315.600 zł.
Zarząd Dzielnicy ustalił też, że średni miesięczny dochód w jednoosobowym gospodarstwie domowym skarżącego z okresu 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o pomoc mieszkaniową, tj. z okresu od [...] maja 2024 r. do [...] kwietnia 2025 r. wyniósł 1.486,50 zł i nie przekroczył wskaźnika 25 %, tj. 2.222,49 zł, a skarżący w latach 2011-2024 rozliczał podatek dochodowy od osób fizycznych w Urzędzie Skarbowym [...].
Na zakończenie, organ - przywołując treść przepisu § 7 ust. 1 pkt 2 uchwały z 2019 r. (stanowiącego, iż przez warunki zamieszkiwania kwalifikujące wnioskodawcę do ich poprawy, z zastrzeżeniem ust. 2-6, uznaje się sytuację, w której gospodarstwo domowe zamieszkuje w lokalu, którego łączna powierzchnia mieszkalna w przypadku zamieszkiwania 3 osób wynosi nie więcej niż 20 m kw.) - stwierdził, że na mocy § 32 ust. 9 uchwały z 2019 r. odstąpiono od obowiązku przeprowadzenia wizji w lokalu.
Przedmiotowy wniosek został [...] lipca 2025 r. zaopiniowany negatywnie przez Komisję Mieszkaniową.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na opisaną wyżej uchwałę nr [...] skarżący wniósł o stwierdzenie jej nieważności, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 § 1 (chodzi o art. 80) i art 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691; dalej: "k.p.a.") poprzez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego polegającego na tym, że nie przesłuchano skarżącego.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż Zarząd Dzielnicy nie wziął pod uwagę art. (chodzi o §) 7 ust. 4 uchwały z 2019 r., wedle którego, jeżeli wnioskodawca w związku z warunkami mieszkaniowymi znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej lub społecznej i byłoby to zgodne z zasadami współżycia społecznego, to zarząd dzielnicy na podstawie analizy i oceny sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawcy może postanowić o zwolnieniu z warunków, o których mowa w ust. 1, czyli warunków dotyczących kryterium metrażowego. W ocenie skarżącego, organ nawet nie podjął próby wnikliwego przeanalizowania jego warunków mieszkaniowych i sytuacji życiowej, dopuszczając się rażącego zaniedbania swoich obowiązków. Tak podjęta przez Zarząd Dzielnicy uchwała narusza jego prawa.
Skarżący zaznaczył, że orzecznictwo sądowe nie dopuszcza odmowy przyznania lokalu socjalnego z przyczyn innych niż niespełnianie kryterium dochodowego i tytułu najmu do innego lokalu. Powołał się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 22 stycznia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wr 541/07 (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). W art. 23 ust. 2 u.o.p.l. określone są jedynie dwa kryteria udzielania pomocy mieszkaniowej w postaci najmu socjalnego: brak tytułu prawnego do innego lokalu oraz spełnianie kryterium dochodowego. Wprowadzanie przez Zarząd Dzielnicy innych wymogów i kryteriów jest niezgodne z zapisami u.o.p.l. Niewątpliwie konstytucyjnym obowiązkiem Gminy, wynikającym wprost z art. 75 Konstytucji RP, jest zapewnienie skarżącemu realizacji jego potrzeb mieszkaniowych, czego Zarząd Dzielnicy uporczywie odmawia, nie uznając jego prawa do starania się o lokal z zasobu mieszkaniowego [...]. Nie można stosować procedur krzywdzących dla obywatela przez odmowę zaspokojenia uzasadnionych i chronionych prawem potrzeb mieszkaniowych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Odnosząc się do zarzutu naruszenia § 7 ust. 4 uchwały z 2019 r., Zarząd Dzielnicy stwierdził, iż przepis ten nie mógł mieć zastosowania, ponieważ warunki mieszkaniowe rodziców skarżącego pozwalają mu na zamieszkanie w ich domu, który składa się z czterech pokoi o powierzchni mieszkalnej 50,87 m kw.
Na rozprawie w dniu 12 marca 2026 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego złożył do akt niniejszej sprawy: skierowane do skarżącego, wezwanie do opróżnienia i opuszczenia lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w [...], jak również wezwania do zapłaty odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu, a także dokumentację medyczną skarżącego, wnosząc o przeprowadzenie dowodu z ww. dokumentów na okoliczność żądań właściciela lokalu oraz stanu zdrowia skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), postanowił oddalić ww. wniosek dowodowy.
Pełnomocnik skarżącego oświadczył też, że skarżący nie utrzymuje żadnych relacji z ojcem, który jest przemocowy i nadużywa alkoholu, a matka nie wyraża zgody na wspólne zamieszkanie z dorosłym synem i eskalowanie konfliktu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zaskarżona uchwała stanowi akt, o którym mowa w art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2025 r., poz. 1153 ze zm.; dalej: "u.s.g."). Stosownie do treści ww. przepisu, każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. W myśl art. 53 § 2a p.p.s.a. w przypadku innych aktów, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, skargę można wnieść w każdym czasie.
Według art. 147 § 1 p.p.s.a., uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, sąd stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Przepis ten pozostaje w związku z art. 91 ust. 1 zdanie pierwsze u.s.g. stanowiącym, iż uchwała organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") w wyroku z 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt I OSK 2548/24, do istotnych wad uchwały, których wystąpienie skutkuje stwierdzeniem jej nieważności, zalicza się naruszenie przepisów wyznaczających kompetencję organów samorządu do podejmowania uchwał, naruszenie podstawy prawnej podjętej uchwały, naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego poprzez wadliwą ich interpretację oraz przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał.
Zasady wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy określa, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 u.o.p.l., uchwała rady gminy. Przyznawanie pomocy mieszkaniowej w postaci zakwalifikowania do zawarcia umowy najmu lokalu wchodzącego w skład zasobu mieszkaniowego [...] zostało uregulowane w uchwale z 2019 r.
Przepis § 4 uchwały z 2019 r. przewiduje, że pomoc mieszkaniowa może być udzielana osobom, które spełniają kryteria określone w § 5 oraz warunki określone w § 7, z zastrzeżeniem § 8 i 9. Z kolei § 32 uchwały z 2019 r. nakazuje organowi poddać szczegółowej analizie wnioski osób ubiegających się o pomoc mieszkaniową.
Podejmując zaskarżoną uchwałę, Zarząd Dzielnicy w jej uzasadnieniu przywołał okoliczności takie jak wypowiedzenie umowy najmu lokalu przez jego właściciela oraz posiadanie przez najemców tytułu prawnego do domu o powierzchni mieszkalnej 50,87 m kw., położonego przy ul. [...] w miejscowości [...] w powiecie [...]. Stosownie do treści art. 11 ust. 3 pkt 2 u.o.p.l., właściciel lokalu może wypowiedzieć stosunek najmu z zachowaniem miesięcznego terminu wypowiedzenia, na koniec miesiąca kalendarzowego, osobie, której przysługuje tytuł prawny do innego lokalu położonego w tej samej lub pobliskiej miejscowości, a lokator może używać tego lokalu, jeżeli lokal ten spełnia warunki przewidziane dla lokalu zamiennego.
Z uzasadnienia uchwały nr [...] nie wynika, aby organ analizował poczynione ustalenia w świetle ww. przepisu. Wprawdzie powierzchnia mieszkalna domu w miejscowości [...] jest o 20 m kw. większa od powierzchni mieszkalnej lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...], jednak Zarząd Dzielnicy pominął kwestię możliwości zamieszkania skarżącego w ww. domu. W tym kontekście organ powinien nie tylko uwzględnić stan i wyposażenie tego budynku, ale także odnieść się do oświadczenia matki skarżącego z [...] lipca 2025 r. o braku jej zgody na wspólne zamieszkiwanie z synem (vide karta nr 31 akt administracyjnych sprawy). Brak tej zgody został potwierdzony na rozprawie przed Sądem. Nadto w uzasadnieniu wniosku o pomoc mieszkaniową skarżący powołał się na wieloletnią chorobę alkoholową swojego ojca, która skomplikowała jego sytuację rodzinną. Treść uzasadnienia zaskarżonej uchwały nie zawiera żadnych rozważań w tym zakresie.
Zaakcentować należy, iż kontroli sądowej podlega uchwała nr [...] i z tego aktu skarżący powinien czerpać pełną, należycie umotywowaną informację o swojej sytuacji prawnolokalowej. Postępowanie w sprawie zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej nie jest klasycznym postępowaniem administracyjnym, ale w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przepisy k.p.a. w takim postępowaniu znajdują zastosowanie (vide wyrok NSA z 3 grudnia 2021 r., sygn. akt III OSK 438/21 i powołane w nim orzecznictwo). W trakcie postępowania organy powinny zatem działać praworządnie oraz uwzględniać interes społeczny i słuszny interes wnioskodawcy. Bacząc, iż zaskarżona uchwała ma charakter rozstrzygnięcia w sprawie indywidualnej, można mówić o obowiązku stosowania standardów odpowiadających standardom wyznaczonym przez zasady ogólne k.p.a., w tym art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Zasady te mają zastosowanie do wszelkiego działania organów państwa w sferze stosunków publicznoprawnych i mogą być wywiedzione wprost z art. 7 Konstytucji RP, z którego wynika obowiązek działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (vide wyrok NSA z 17 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2025/15). Nadto uzasadnienie uchwały powinno pozwalać na poznanie procesu myślowego, który doprowadził do ustalenia treści rozstrzygnięcia oraz zweryfikowania, czy organ uwzględnił i rozważył wszystkie okoliczności faktyczne danej sprawy (vide wyrok NSA z 2 października 2024 r., sygn. akt III OSK 498/23), czego w niniejszej sprawie zabrakło.
Uwzględniając powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdza, iż zaskarżona uchwała została podjęta z istotnym naruszeniem prawa, a to art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z § 32 pkt 3 i pkt 6 uchwały z 2019 r.
Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego, Zarząd Dzielnicy wypełni obowiązki wynikające z ww. przepisów postępowania administracyjnego oraz § 32 uchwały z 2019 r. Podda wnikliwej analizie i ocenie sytuację życiową (w tym rodzinną oraz - w kontekście złożonej na rozprawie dokumentacji medycznej - zdrowotną) skarżącego, a następnie dokładnie rozważy, czy rzeczywiście nieruchomość w miejscowości [...] byłaby w stanie zabezpieczyć jego potrzeby mieszkaniowe oraz brak jest przeszkód, aby tam się wprowadził. W tym celu organ uwzględni znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty - vide akt notarialny repertorium [...] nr [...] - karty nr 22-267, opis techniczny budynku mieszkalnego - karta nr 28, oddalone prawomocnie powództwo właściciela o opróżnienie lokalu przez skarżącego i jego rodziców - karty nr 73-74, wypowiedzenie z [...] kwietnia 2025 r. najmu lokalu mieszkalnego - karty nr 71-72 akt administracyjnych sprawy), a w razie potrzeby podejmie dodatkowe czynności wyjaśniające.
Tutejszy Sąd nie uwzględnił zgłoszonego na rozprawie wniosku dowodowego, bowiem na etapie rozpoznawania przedmiotowej skargi nie pojawiły się niezbędne do wyjaśnienia istotne wątpliwości, a tym samym nie zaistniały przesłanki przewidziane w art. 106 § 3 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.