Pełny tekst orzeczenia II SA/Wa 1136/25

II SA/Wa 1136/25 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2026-01-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Joanna Kruszewska-Grońska
Łukasz Krzycki /przewodniczący/
Mateusz Rogala. /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6540
Skarżony organ
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), , Protokolant specjalista Maryla Wiśniewska, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] kwietnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia dokumentów oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] kwietnia 2025 r. nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, działając na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2023 r., poz. 102, powoływanej dalej jako ustawa o IPN), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] z dnia [...] lutego 2025 r. nr [...] o udostępnieniu M. L. w formie kopii wskazanych w osnowie decyzji dokumentów.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podał, że w dniu [...] lutego 2023 r. do Oddziału IPN w [...] wpłynął wniosek M. L.o udostępnienie do wglądu dokumentów na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN.
Postępowanie administracyjne w tej sprawie zakończyło się wydaniem ostatecznej decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] listopada 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Oddziału IPN w [...] z dnia [...] września 2023 r. o udostępnieniu M. L. w formie kopii:
1. dwóch kart [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW w [...], sygn. [...];
2. karty [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW w [...], sygn. [...];
3. karty [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW w [...], sygn. [...];
4. karty [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW w [...], sygn. [...];
5. karty [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW w [...], sygn. [...];
6. karty [...] z kartoteki odtworzeniowej b. Biura [...] MSW, sygn. [...];
7. zapisu w dzienniku rejestracyjnym WUSW w [...] sygn. [...];
8. zapisu w dzienniku rejestracyjnym WUSW w [...], sygn. [...];
9. zapisu w dzienniku rejestracyjnym WUSW w [...], sygn. [...].
Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 października 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 103/24 uchylił ww. decyzję z dnia [...] listopada 2023 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję I instancji. Sąd wskazał, że w decyzjach obydwu instancji zabrakło szczegółowego przedstawienia, że zachodzą jednocześnie trzy przesłanki, tj.: po pierwsze wskazanie czy udostępnione dokumenty dotyczą wnioskodawcy, po drugie wskazanie, że udostępnione dokumenty zostały wytworzone przez lub przy udziale wnioskodawcy i po trzecie wskazanie, że ww. wytworzenie miało miejsce w ramach czynności wykonywanych przez wnioskodawcę w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora bądź pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.
Ponadto Sąd wskazał, że "Prezes IPN w szczególności nie wskazał, na jakiej karcie akt administracyjnych znajdują się pomoce ewidencyjne, na których bazował, ani tego, który dokładnie zapis w tychże pomocach ewidencyjnych (w którym akapicie konkretnej karty) doprowadził do konkluzji wyrażonej w zaskarżonej decyzji".
Rozpatrując sprawę ponownie, wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] lutego
2025 r. Dyrektor Oddziału IPN w [...] udostępnił M. L. w formie kopii:
1. dwie karty [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW w [...], sygn. [...];
2. kartę [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW w [...], sygn. [...];
3. kartę [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW w [...], sygn. [...];
4. kartę [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW w [...], sygn. [...];
5. kartę [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW w [...], sygn. [...];
6. kartę [...] z kartoteki odtworzeniowej b. Biura [...] MSW, sygn.. [...];
7. zapis w dzienniku rejestracyjnym WUSW w [...], dot. poz. [...], sygn.[...];
8. zapis w dzienniku rejestracyjnym WUSW w [...], dot. poz. [...], sygn. [...];
9. zapis w dzienniku rejestracyjnym WUSW w [...], dot. poz. [...], sygn. [...].
M. L. wniósł od tej od decyzji odwołanie do Prezesa IPN, w którym stwierdził m.in., że z dokumentów zebranych przez Instytut Pamięci Narodowej wynika tylko tyle, że został bez wiedzy i zgody zarejestrowany jako tajny informator, współpracownik.
W dalszej części uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył przepisy ustawy o IPN regulujące wydawanie decyzji o udostępnieniu wnioskodawcy dotyczących go dokumentów w formie kopii, a następnie szczegółowo opisał treść każdego z dokumentów będących przedmiotem rozstrzygnięcia w tej sprawie.
Organ wyjaśnił, że dziennik rejestracyjny (wymieniony w pkt 8-10 osnowy decyzji) to inaczej księga, w której w kolejności chronologicznej rejestrowano wszelkie "zainteresowania operacyjne" SB, tj. kandydatów na współpracowników i różne kategorie współpracowników oraz sprawy operacyjne lub "zabezpieczenie operacyjne". Każda pozycja dziennika rejestracyjnego obejmowała następujące kolumny: liczba porządkowa (numer rejestracyjny); data rejestracji, nazwa jednostki rejestrującej, kategoria sprawy, numer rejestracyjny sprawy, do której osoba jest rejestrowana; kryptonim sprawy lub pseudonim współpracownika, data zdjęcia sprawy z ewidencji i przekazania do archiwum lub innej jednostki (oprócz daty archiwizacji akt wpisywano również numer archiwalny sprawy lub nazwę jednostki przejmującej materiały). W dzienniku rejestracyjnym nie umieszczano personaliów (ze względu na konspirację zainteresowań operacyjnych). W niniejszym przypadku M. L. został zarejestrowany jako tajny współpracownik organów bezpieczeństwa państwa o ps.[...].
Organ podał dalej, że karty ewidencyjne wymienione w pkt 1-7 osnowy decyzji to sformalizowane druki, za pomocą których dokonywano rejestracji lub przekazywano różne informacje o osobie stanowiącej przedmiot zainteresowania SB. Wpis danej osoby do ewidencji organów bezpieczeństwa państwa wskazuje, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.
Prezes IPN podzielił stanowisko organu I instancji, że na kartach o symbolu [...] (dwie), [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej b. WUSW w [...], na karcie [...] z kartoteki odtworzeniowej b. Biura [...] MSW, a także w dzienniku rejestracyjnym WUSW w [...] do nr [...], dzienniku rejestracyjnym WUSW w [...] do nr [...] oraz dzienniku rejestracyjnym WUSW w [...] do nr [...] znajdują się zapisy potwierdzające fakt rejestracji M. L. w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. W związku z powyższym dokumenty te spełniają warunki określone art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN. Dotyczą one informatora o pseudonimie "[...]", czyli M. L., a w związku z tym, iż zawierają one potwierdzenie faktu rejestracji ww. w charakterze informatora, treść dokumentów została wytworzona przy udziale wnioskodawcy w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, co spełnia warunki zawarte w art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 2a ustawy o IPN.
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej podniósł, że ww. zapisy ewidencyjne dotyczą wnioskodawcy, a ze względu na brzmienie art. 30 ust. 2a ustawy o IPN, który stanowi, że przez dokumenty wytworzone przy udziale wnioskodawcy przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji go w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa - uznać należy, że materiały te zostały również wytworzone przy jego udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora.
M. L. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości i zarzucając jej:
- rażące naruszenie prawa przez błędną wykładnię art. 30 ust. 2 pkt 2a ustawy o IPN poprzez przyjęcie, że dokumenty w postaci kart z kartoteki WSUW w [...] oraz zapisy w dzienniku rejestracyjnym tego organu wskazują na skarżącego jako informatora pomimo, że takiej roli on nie spełniał, a wynikać to ma jedynie z faktu, że był on w tej dokumentacji zarejestrowany bez własnej woli;
- naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. polegającego zwłaszcza na braku wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że wydanie kolejnej decyzji z jego wniosku z dnia [...] lutego 2023 r. było dla niego zaskoczeniem.
Zdaniem skarżącego, organy obydwu instancji nie wykonały prawidłowo wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2024 r. Podniósł, że to sąd przesądza o tym, czy dana osoba spełnia kryteria bycia TW, a nie IPN na podstawie wadliwie skonstruowanej definicji, na którą organ ciągle się powołuje pomimo prawomocnego wyroku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2026 r. skarżący oświadczył, że nie będzie mógł uczestniczyć w rozprawie przed Sądem i wniósł o zasądzenie kosztów postępowania w przypadku wydania pozytywnego dla skarżącego wyroku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wyjaśnić, że zaskarżona decyzja zakończyła postępowanie administracyjne zainicjowane wnioskiem M. L. z dnia [...] lutego 2023 r. o udostępnienie do wglądu dokumentów na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN, który stanowi, że każdy ma prawo wystąpić z wnioskiem do Instytutu Pamięci o udostępnienie do wglądu dotyczących go dokumentów będących w zasobach Instytutu Pamięci.
Wydane poprzednio w tej sprawie decyzje organów obydwu instancji zostały uchylone w całości przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 października 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 103/24. Powyższe skutkowało tym, że organ I instancji był zobowiązany do ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącego, co też uczynił, wydając decyzję z dnia [...] lutego 2025 r., która została następnie utrzymana w mocy zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją. Okoliczność, że skarżący otrzymał już kopie dokumentów, o których mowa w zaskarżonej decyzji, pozostaje bez wpływu na obowiązek organu do rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia [...] lutego 2023 r. w trybie przewidzianym przepisami ustawy o IPN.
Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, Instytut Pamięci udostępnia kopie dokumentów, o których mowa w ust. 1, dotyczących wnioskodawcy i wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Przy czym w myśl art. 31 ust. 1 ustawy o IPN udostępnienie przez Instytutu Pamięci kopii dokumentów, w przypadku, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Powyższe oznacza, że w sytuacji gdy organ dojdzie do przekonania, iż dokumenty, o udostępnienie których zwraca się wnioskodawca, dotyczą wnioskodawcy i zostały wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji, jest zobowiązany do wydania decyzji administracyjnej o udostępnieniu kopii tego rodzaju dokumentów wnioskodawcy.
Istotnie, na co również zwracał uwagę WSA w Warszawie w wydanym uprzednio w tej sprawie wyroku z dnia 24 października 2024 r., wydanie decyzji na podstawie omawianych przepisów wymaga od organu wykazania, że dokumenty, których kopie podlegają udostępnieniu w tym trybie, po pierwsze dotyczyły wnioskodawcy, po drugie zostały wytworzone przez niego lub przy jego udziale i po trzecie, że wytworzenie dokumentów miało miejsce w ramach czynności wykonywanych w związku z pracą lub służbą wnioskodawcy w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wnioskodawcy wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.
Jednak w rozpoznawanej sprawie organy obydwu instancji powołały się na regulację zawartą w art. 30 ust. 2a ustawy o IPN, który stanowi, że przez dokumenty wytworzone przy udziale wnioskodawcy przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji go w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. Powyższy przepis stanowi doprecyzowanie znaczenia pojęć użytych w art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy i nakazuje traktować jako dokumenty, o których mowa w tym przepisie, wszelkie pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, o ile potwierdzają fakt rejestracji wnioskodawcy w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. W takim przypadku organ nie jest zobowiązany zatem do odrębnego wykazywania, że spełnione zostały dwie ostatnie wyżej wymienione przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN.
Należy zwrócić uwagę, że rozważając możliwość zastosowania przez organ art. 30 ust. 2a ustawy o IPN, WSA w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 października 2024 r. zarzucił organowi, że stosując ten przepis w szczególności nie wskazał, na jakiej karcie akt administracyjnych znajdują się pomoce ewidencyjne, na których bazował, ani tego, który dokładnie zapis w tychże pomocach ewidencyjnych (w którym akapicie konkretnej karty) doprowadził do konkluzji wyrażonej w zaskarżonej decyzji.
Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, organy obydwu instancji przy ponowny rozpatrzeniu tej sprawy zrealizowały powyższe wskazania WSA w Warszawie i dokładnie wyjaśniły, na jakiej podstawie zastosowały wobec dokumentów wymienionych w osnowie decyzji art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 2a ustawy o IPN. Organy szczegółowo opisały treść każdego z tych dokumentów, podały na której karcie akt administracyjnych znajdują się wzmiankowane dokumenty i wyjaśniły, że stanowią one pomoce ewidencyjne w rozumieniu art. 30 ust. 2a ustawy o IPN. Te wyjaśnienia organu Sąd uznaje za przekonujące.
Dokonana przez organ szczegółowa analiza treści dokumentów, które zostały udostępnione skarżącemu wskazuje, że dotyczą one skarżącego, że mają charakter pomocy ewidencyjnych i potwierdzają fakt rejestracji go w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa.
Skarżący w skardze do Sądu zakwestionował prawidłowość ustaleń organu, twierdząc, że nigdy nie został świadomie zarejestrowany jako tajny współpracownik Służby Bezpieczeństwa. Odnosząc się do powyższego, należy wyjaśnić, że jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w powoływanym również przez organ wyroku z dnia 22 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 1568/21 (wszystkie powoływane orzeczenia są dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych) organ rozpoznający wniosek strony o udostępnienie dokumentów nie jest uprawniony do weryfikowania materialnych przesłanek współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa i prowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie prawdziwości zdarzeń podanych w dokumentach. Organ formułuje jedynie wnioski wynikające z treści odnalezionych dokumentów. To stanowisko NSA Sąd w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę w całości podziela. Jak stwierdził natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 551/15, organ nie ponosi odpowiedzialności za treść dokumentów, których sam nie wytworzył, a które udostępnił stronie realizując jej konstytucyjne uprawnienie. W przypadku, gdy skarżący zaprzecza stwierdzeniom zawartym w udostępnionych mu kopiach dokumentów, stosownie do treści art. 35b ust. 1 i ust. 2 ustawy o IPN ma prawo załączyć do zbioru dotyczących go dokumentów własne uzupełnienia, sprostowania, uaktualnienia, wyjaśnienia oraz dokumenty lub ich kopie. Dane już zawarte w dokumentach nie ulegają zmianie. Uzupełnienia, sprostowania, uaktualnienia, wyjaśnienia oraz dokumenty lub ich kopie dołącza się do zbioru dokumentów z oznaczeniem ich w sposób pozwalający na ich odróżnienie od dokumentów zgromadzonych przez Instytut Pamięci w trybie art. 25. Ponadto jeżeli skarżący kwestionuje autentyczność udostępnionych mu pomocy ewidencyjnych, to ma możliwość wykorzystania trybu wskazanego w zaskarżonej decyzji, celem wykazania popełnienia na jego szkodę jednego z przestępstw wymienionych w art. 2 ust. 1 ustawy o IPN. Organ w tym postępowaniu nie bada, czy informacje zawarte w dokumentach dotyczących konkretnej osoby odpowiadają rzeczywistemu stanowi rzeczy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 471/11).
Wbrew zatem twierdzeniom skarżącego, ani organ administracji ani również sąd administracyjny nie ustala i nie przesądza, czy skarżący został faktycznie zarejestrowany jako tajny współpracownik Służby Bezpieczeństwa. Przedmiotem niniejszego postępowania jest bowiem wyłącznie ustalenie, czy dokumenty, których udostępnienia domagał się skarżący, spełniają ww. przesłanki obligujące organ do udostępnienia ich kopii w drodze decyzji administracyjnej
Skoro zatem udostępnione skarżącemu w niniejszej sprawie dokumenty zostały przez organ ocenione jako wypełniające przesłanki wskazane w art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 30 ust. 2a ustawy o IPN, bowiem po pierwsze dotyczą skarżącego, a po drugie stanowią pomoce ewidencyjne potwierdzające fakt rejestracji skarżącego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa, a tę ocenę organu Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela, to organ był zobowiązany do wydania decyzji administracyjnej na podstawie art. 31 ust. 1 cyt. ustawy. W konsekwencji należało przyjąć, że zaskarżona decyzja nie narusza zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Biorąc wszystkie powyższe okoliczności pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), orzekł jak w sentencji.