Pełny tekst orzeczenia II SA/Sz 921/24

II SA/Sz 921/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-02-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Wojciechowska /przewodniczący/
Krzysztof Szydłowski /sprawozdawca/
Marzena Iwankiewicz
Symbol z opisem
6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
Hasła tematyczne
Służba więzienna
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 97 par. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1683
art. 252 ust. 1 pkt 2, ust. 10 pkt 3, art. 230 ust. 1, 2 i 4, art. 232, art. 237 ust. 1, art. 239 ust. 1, 2, 3, art. 248 ust. 10 , art. 250 ust. 2, art. 94 ust. 2, art. 232
Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Paulina Grzegórzek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 lutego 2025 r. sprawy ze skargi G. S. na orzeczenie Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Koszalinie z dnia 9 września 2024 r., nr 2/2024 w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby oddala skargę.
Uzasadnienie
Orzeczeniem nr 2/2024 z dnia 9 września 2024 r. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej, po rozpatrzeniu odwołania G. S. (dalej: Funkcjonariusz lub Skarżący), orzekł o utrzymaniu z mocy zaskarżonego przez obwinionego orzeczenia nr 6/2024 Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia 27 maja 2024 r. o ukaraniu karą dyscyplinarną w postaci wydalenia ze służby.
W powyższym postępowaniu Funkcjonariusz został obwiniony o niedopełnienie obowiązku postępowania zgodnie ze złożonym ślubowaniem, przestrzegania przepisów prawa oraz innych przepisów wydanych na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 roku o Służbie Więziennej, poprzez prowadzenie w dniu 12 października 2023 r., około godziny 22:30 przy ul. [...] w G., pojazdu samochodu osobowego znajdując się pod wpływem środka odurzającego w postaci kokainy.
Organ odwoławczy wskazał, iż w powyższym przypadku zaistniało uzasadnione podejrzenie popełnienia przez Funkcjonariusza przewinienia dyscyplinarnego i czynu sprzecznego ze złożonym ślubowaniem, polegającego na umyślnym niedopełnieniu obowiązków określonych w art. 157 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej poprzez:
a) niedopełnienie obowiązków wynikających ze złożonego ślubowania określonego w art. 41 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej, w którym zobowiązał się m. in.: rzetelnie wykonywać powierzone zadania funkcjonariusza tej Służby i polecenia przełożonych, przestrzegając Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wszystkich przepisów prawa, jak również tajemnic związanych ze służbą, a także zasad etyki zawodowej, ze szczególnym uwzględnieniem poszanowania godności ludzkiej oraz z dbałością o dobre imię służby,
b) nieprzestrzeganie przepisów wydanych na podstawie ustawy o Służbie Więziennej, a w szczególności przepisów § 1, § 5 i § 19 regulaminu Nr 1/2010 r. Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 18 października 2010 r. w sprawie zasad etyki zawodowej funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej (dalej: regulamin), które stanowią, że funkcjonariusz Służby Więziennej przestrzega zasad etyki zawodowej określonych w regulaminie, w służbie jak i poza służbą powinien zachowywać się on w sposób praworządny, odpowiadający godności funkcjonariusza publicznego, unikać zachowań i sytuacji, które mogą godzić w dobre imię Służby Więziennej lub godność innych osób, dbać o społeczny wizerunek Służby Więziennej, a ponadto w sprawach nieuregulowanych w regulaminie winien kierować się on ogólnie przyjętymi zasadami współżycia społecznego i postępować tak, aby jego działania mogły być wzorem praworządności i prowadziły do pogłębienia zaufania obywateli do Służby Więziennej.
W uzasadnieniu powyższego orzeczenia organ odwoławczy obszernie opisał przebieg postępowania dyscyplinarnego oraz powołał dowody zgromadzone w jego toku. W szczególności organ przywołał pismo Prokuratury Rejonowej w G., którym przekazano mu kopie materiałów z akt sprawy karnej prowadzonej wobec Funkcjonariusza o czyn z art. [...] § 1 kk.
Jak wynikało z załączonej dokumentacji w dniu 12 października 2023 r. patrol Policji zatrzymał do kontroli pojazd osobowy wyjeżdżający ze stacji paliw [...] przy ul. [...], którym kierował Funkcjonariusz. W trakcie kontroli zachowanie kierowcy wzbudziło podejrzenia kontrolujących, że może on znajdować się pod wpływem środków odurzających. Ponieważ patrol nie posiadał przy sobie urządzenia do sprawdzenia trzeźwości, na miejsce wezwano drugi patrol Policji. Przybyli na miejsce funkcjonariusze w związku z faktem, iż Funkcjonariusz prowadził pojazd bez butów, był ubrany w koszulkę i rajstopy, nie potrafił się logicznie wysłowić i nie wiedział, gdzie dokładnie się znajduje, poddali go badaniu na obecność substancji zabronionych w wydzielinie śliny urządzeniem DrugWipe 6s z wynikiem pozytywnym na obecność kokainy. W dalszej kolejności patrol Policji udał się z Funkcjonariuszem do Szpitala Rejonowego w G., gdzie pobrana została krew.
W dniu 15 listopada 2023 r. do Komendy Powiatowej Policji w G. wpłynął protokół z dnia 9 listopada 2023r., sporządzony w Zakładzie Toksykologii Klinicznej i Sądowej Katedry Medycyny Sądowej [...] Uniwersytetu Medycznego w S., z badania chemiczno-toksykologicznego próbki krwi pobranej od Funkcjonariusza. W badanej próbce krwi stwierdzono kokainę w stężeniu 225,0 µg/ml (0,225 µg/ml) oraz benzoiloekgoninę (metabolit kokainy) w stężeniu 3799,7 µg/ml (3,7997 g/ml). W zawiązku z powyższym w badanej krwi potwierdzono obecność kokainy i benzoiloekgoniny. W opinii badających powyższe wyniki świadczą o tym, że Funkcjonariusz w chwili pobrania próbki krwi, tj. w dniu 12 października 2023 r. o godzinie 23:50, znajdował się pod wpływem kokainy w rozumieniu art. [...] § 1 kk.
Odnosząc się do poszczególnych zarzutów odwołania organ wyjaśnił w szczególności, iż zgodnie z art. 247 ustawy o Służbie Więziennej rzecznik dyscyplinarny zbiera materiał dowodowy i podejmuje czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy, w szczególności przesłuchuje świadków, obwinionego, przyjmuje od niego wyjaśnienia oraz przeprowadza konfrontacje, oględziny i okazania. Katalog czynności ma charakter otwarty i może obejmować zebranie innych materiałów, w tym materiał z podstępowań prowadzonych przez inne organy np.: prokuraturę.
Nadmieniono, iż w toku postępowania dyscyplinarnego obwiniony jak i jego pełnomocnik nie kwestionowali wyników przeprowadzonego Zakładzie Toksykologii Klinicznej i Sądowej Katedry Medycyny Sądowej [...] Uniwersytetu Medycznego w S. badania. Dowód ten świadczy niezbicie, że Funkcjonariusz kierował samochodem pod wypływem kokainy. Same okoliczności zatrzymania ustalono na podstawie notatek urzędowych sporządzonych przez funkcjonariuszy Policji, którzy zatrzymali Funkcjonariusza oraz sprawdzali jego trzeźwość.
W ocenie organu twierdzenie pełnomocnika, że stan faktyczny nie został w pełni wyjaśniony, zaś samo postępowanie dyscyplinarne prowadzone było już pod kątem z góry ustalonej tezy, jest chybione. Obwiniony w toku prowadzonego postępowania dyscyplinarnego nie złożył żadnych wniosków dowodowych, ponadto nie zaskarżył żadnego postanowienia wydanego w toku postępowania. Na każdym etapie postępowania, obwiniony i pełnomocnik był informowany przez rzecznika o planowanych czynnościach.
Zdaniem organu odwoławczego, rzecznik dyscyplinarny dysponował dowodami, które potwierdzały stawiane obwinionemu zarzuty. Ponadto podkreślono, że obwinionego reprezentował profesjonalny pełnomocnik, który zapoznał się z aktami postępowania dyscyplinarnego w dniu 25 marca 2024 roku, które zawierały kluczowe dowody w sprawie. Rzecznik dyscyplinarny zawiadomił obwinionego oraz jego obrońcę o możliwości zapoznania się z aktami postępowania, po zakończeniu czynności dowodowych - art. 251 ust. 1stawy o Służbie Więziennej. Z powyższego prawa strona nie korzystała.
Nadmieniono, że czyn stanowiący przewinienie dyscyplinarne, wypełniający jednocześnie znamiona przestępstwa, wykroczenia, przestępstwa skarbowego, wykroczenia skarbowego podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej niezależnie od odpowiedzialności karnej lub karnej skarbowej - art. 230 ust. 4 ustawy o Służbie Więziennej. Zawieszenie postępowania karnego przez Prokuraturę Rejonową w G. nie wpływa na odpowiedzialność dyscyplinarną Funkcjonariusza.
Ponadto absencja chorobowa obwinionego w takcie postępowania dyscyplinarnego była rozpatrywana zgodnie z przesłankami art. 248 ust. 10 ustawy o Służbie Więziennej. Choroba obwinionego, stwierdzona zwolnieniem lekarskim, usprawiedliwia jego nieobecność podczas czynności objętych danym postępowaniem przez okresy nie dłuższe niż 14 dni łącznie w ciągu całego postępowania dyscyplinarnego. Usprawiedliwienie nieobecności z powodu choroby za każdy następny jej okres wymaga przedstawienia zaświadczenia wystawionego przez lekarza uprawnionego do wystawiania zaświadczeń potwierdzających niemożność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie karne. Zaświadczenia, o których mowa powyżej wystawia lekarz sądowy działający na obszarze właściwości danego sądu. Obwiniony w trakcie prowadzonego wobec niego postępowania dyscyplinarnego przebywał na zwolnieniu lekarskim przez okres 14 dni, następnie przedstawił kolejne zwolnienie lekarskie, nie było ono jednak wystawione przez właściwego lekarza sądowego (lekarza, który znajduje się na wykazie prowadzonym przez sąd okręgowy). Niezależnie od powyższego przesłuchanie obwinionego w sprawie nie jest obligatoryjne, a on sam ma prawo odmowy składania wyjaśnień.
Postępowanie dyscyplinarne było wszczęte w dniu 5 marca 2024 roku, zgodnie z obowiązującymi przepisami zwolnienie lekarskie usprawiedliwiało nieobecność funkcjonariusza do dnia 28 marca 2024 roku po tej dacie funkcjonariusz zobowiązany był przedstawić zaświadczenie wystawione przez lekarza uprawnionego do wystawiania zaświadczeń potwierdzających niemożność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie karne, (art. 248 ust.10 ustawy o Służbie Więziennej). Jednocześnie wskazano, że pobyt Skarżącego w szpitalu był planowany. W związku z powyższym obwiniony mógł uzyskać stosowne zaświadczenie przed hospitalizacją. Przedstawienie powyższego zaświadczenia byłoby przesłanką do zawieszenia postępowania dyscyplinarnego. Jednakże obwiniony tego nie uczynił.
Końcowo wskazano, że materiał dowodowy zebrany w toku postępowania dyscyplinarnego potwierdził stawiane obwinionemu zarzuty. Zachowanie Funkcjonariusza podważyło jego dotychczasową opinię, autorytet, wiarygodność oraz naruszyło zaufanie przełożonych. W sytuacji, w której pojawia się choć cień podejrzenia o popełnieniu przez funkcjonariusza czynu sprzecznego z pełnioną funkcją, możemy mówić o utracie nieposzlakowanej opinii. Popełnienie czynu w stanie pod wpływem kokainy jak również poważne skutki przewinienia dyscyplinarnego polegające na naruszeniu dobrego imienia Służby Więziennej w związku z możliwością popełnienia czynu zabronionego przemawiają za zaostrzeniem kary dyscyplinarnej. Podkreślono, że wobec wszystkich funkcjonariuszy Służby Więziennej stawia się wysokie wymagania etyczne, wynikające z faktu, że funkcjonariusze będący uprawnionymi do egzekwowania zachowań zgodnych z prawem, sami muszą dawać przykład nienagannego zachowania, w tym poprzez przestrzeganie obowiązującego prawa.
Ponadto w myśl art. 27 i art. 157 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej funkcjonariusz powinien wykazać się wysokim poziomem moralnym oraz winien postępować zgodnie ze złożonym ślubowaniem i przestrzegać przepisów prawa. Jak wyjaśniono, w Służbie Więziennej mogą pełnić wyłącznie osoby o nieposzlakowanej opinii, dające dobry przykład w społeczeństwie, także funkcjonariuszom. Jakiekolwiek wątpliwości, co do posiadania takiego przymiotu, dyskwalifikują funkcjonariusza jako osobę zdolną do prawidłowego wykonywania obowiązków służbowych. Z punktu widzenia przepisów służbowych postępowanie obwinionego było jednoznacznie niedopuszczalne, wobec którego zasadnym jest wyciągnięcie surowych konsekwencji dyscyplinarnych. Bycie funkcjonariuszem Służby Więziennej wymaga od każdego ogromnej rzetelności, wysokich kwalifikacji zawodowych, a przede wszystkim moralnych. W konsekwencji oznacza to, że Służba Więzienna w swoich szeregach nie może tolerować funkcjonariusza, który dopuścił się przewinienia polegającego na kierowaniu pojazdem mechanicznym pod wypływem środków odurzających. Relatywnie surowość kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby jest wyrazem braku akceptacji i zrozumienia dla podobnych zachowań oraz stanowić ma gwarancję skutecznego zwalczania takich zachowań funkcjonariuszy Służby Więziennej w przyszłości, w imię wzmacniania zaufania społecznego do tej formacji.
Ukarany miał świadomość skutków kierowania pojazdem mechanicznym pod wpływem środków psychoaktywnych. Ponadto legitymuje się blisko [...] letnim stażem w Służbie Więziennej oraz przeszkoleniem zawodowym w zakresie szkolenia wstępnego i szkolenia przeznaczonego dla podoficerów Służby Więziennej, a także szkoleniami specjalistycznymi dla oddziałowych działu ochrony. W świetle powyższego nie można mówić o nieumyślnym popełnieniu przewinienia czy braku doświadczenia zawodowego.
Kara wydalenia ze służby jest zatem współmierna do popełnionego przewinienia i stopnia zawinienia, uwzględnia okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, w przypadku tolerowania tego typu zachowań. Kara ta uwzględnia również ciężar i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudek działania, a przede wszystkim zachowanie obwinionego przed, w trakcie i po popełnieniu przewinienia.
W przedmiotowej sprawie występują przesłanki określone w art. 239 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej mające wpływ na zaostrzenie kary, tj.: działanie w stanie po użyciu alkoholu lub po użyciu podobnie działającego środka, poważne skutki przewinienia dyscyplinarnego, naruszenie, dobrego imienia Służby Więziennej. Nie występują natomiast przesłanki określone w art. 239 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej przemawiające za złagodzeniem wymiaru kary.
Pismem z 11 października 2024 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł do sądu administracyjnego skargę na orzeczenie Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej z dnia 9 września 2024 r. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I stopnia.
Skarżonym rozstrzygnięciom zarzucono:
1. Naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść zapadłego w sprawie orzeczenia, a to:
a) art. 7 k.p.a. poprzez nie podjęcie wszystkich czynności nakazanych prawem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i zmierzających do wyjaśnienia sprawy, a także przeprowadzenie postępowania w sposób tendencyjny, ukierunkowany na udowodnienie winy obwinionego nie biorąc pod uwagę całokształtu okoliczności sprawy;
b) art. 10 k.p.a. w zw. z art. 218 ust. 4 ustawy o Służbie Więziennej poprzez uniemożliwienie czynnego udziału Obwinionemu w postępowaniu dyscyplinarnym;
c) art. 8 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie Zaskarżonej Decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji;
d) art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 259 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej polegające na wydaniu Zaskarżonej Decyzji w sytuacji, gdy postępowanie karne wobec Skarżącego zostało zawieszone;
2. Naruszenie przepisów prawa materialnego:
a) art. 249 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej oraz art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w rażącym pogwałceniu wyrażonej w tych przepisach zasady domniemania niewinności, poprzez wadliwe uznanie przez organ postępowania dyscyplinarnego, że "wszystkie" okoliczności w sprawie zostały wyjaśnione, a "wina" obwinionego nie budzi wątpliwości, w sytuacji, gdy takiego przekonania nie da się zbudować bez wysłuchania obwinionego, który ma prawo do złożenia wyjaśnień w sprawie, a także, że wobec obwinionego Prokuratura Rejonowa w G. wydała Postanowienie o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu w celu przeprowadzenia czynności z jego udziałem, w sytuacji, gdy Postanowienie to - w wyniku zażalenia obrońcy - zostało uchylone, zaś obecnie Postanowieniem z dnia 12 czerwiec 2024 r., postępowanie w sprawie zostało zawieszone z uwagi na stan zdrowia uniemożliwiający Obwinionemu udział w czynnościach.
b) art. 239 ust. 1 oraz 1a ustawy o Służbie Więziennej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się wymierzeniem Obwinionemu najsurowszej kary dyscyplinarnej niewspółmiernej do zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego oraz stopnia zawinienia w sytuacji, gdy wystarczające byłoby wymierzenie kary mniej dolegliwej,
c) art. 252 ust. 9 ustawy o Służbie Więziennej, poprzez jego niezastosowanie przejawiające się wymierzeniem kary dyscyplinarnej wydalenia ze Służby Więziennej bez uprzedniego wysłuchania obwinionego w obecności rzecznika dyscyplinarnego.
d) art. 248 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w prowadzeniu przez organ postępowania dyscyplinarnego postępowania pod kątem z góry założonej tezy, przy pogwałceniu zasad rzetelnego postępowania dyscyplinarnego i przy nieuwzględnieniu okoliczności przemawiających na korzyść obwinionego, które mogłyby wyłączać winę obwinionego w sprawie,
e) art. 250 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w niezawieszeniu postępowania dyscyplinarnego prowadzonego wobec Skarżącego pomimo hospitalizacji obwinionego potwierdzonej stosownymi zaświadczeniami oraz otrzymanej grupy inwalidzkiej, w sytuacji, gdy stan zdrowia obwinionego - w sposób obiektywny - uniemożliwiał i uniemożliwia Obwinionemu podjęcie merytorycznej obrony w sprawie,
f) art. 248 ust. 10 ustawy o Służbie Więziennej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w błędnym uznaniu, iż obwiniony winien był przedłożyć zaświadczenie od lekarza sądowego w celu usprawiedliwienia nieobecności na czynnościach, w sytuacji, gdy hospitalizacja wyklucza i uchyla ten obowiązek, bowiem obwiniony nie "przebywał na zwolnieniu" lecz był i nadal jest hospitalizowany, a zatem wydanie stosownego zaświadczenia przez lekarza sądowego może nastąpić dopiero post factum na podstawie przedłożonej dokumentacji medycznej, po zakończeniu przez obwinionego leczenia,
g) art. 252 ust. 10 pkt. 3 ustawy o Służbie Więziennej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się w odstąpieniu przez organ dyscyplinarny od wysłuchania obwinionego z powodu "innej przeszkody", w sytuacji, gdy choroba i hospitalizacja jest przeszkodą tego typu, która powinna - jak już - skutkować zawieszeniem postępowania dyscyplinarnego w trybie art. 250 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej, nie zaś jego zakończeniem i wydaniem decyzji merytorycznej w sprawie, w której obwiniony nie mógł - z uwagi na stan zdrowia - podjąć się merytorycznej obrony.
W uzasadnieniu powyższej skargi rozwinięto zarzuty wskazując w szczególności, iż Skarżący przechodzi długotrwałe leczenie [...] w związku ze swoim stanem zdrowia, który w sposób realny zagraża jego życiu i zdrowiu, a okoliczność ta była zbywana. Nadto pełnomocnik Skarżącego oświadczyła, iż z uwagi na dążność prokuratury do przesłuchania obwinionego postępowanie karne zostało zawieszone.
Jak wyjaśniono, organ dyscyplinarny wyznaczył dwa terminy przesłuchań z udziałem obwinionego: 2 kwietnia 2024 r. i 23 maja 2024 r. Nieobecność w dniu 2 kwietnia 2024 r. została usprawiedliwiona zgodnym z procedurami zwolnieniem lekarskim. Natomiast w dniu 23 maja 2024 r. obwiniony był hospitalizowany, co automatycznie wykluczało konieczność, ale również obiektywną możliwość przedstawienia zaświadczenia od lekarza sądowego.
Zdaniem pełnomocnika Skarżącego wysłuchanie obwinionego jest obowiązkowe i stanowi kluczowy element postępowania, gwarantując mu prawo do obrony, szczególnie gdy grozi mu kara wydalenia ze służby. Organ błędnie uznał, że prawo do odmowy składania wyjaśnień umożliwia rezygnację z przeprowadzenia czynności z udziałem obwinionego, co nie znajduje oparcia w przepisach. Obwiniony nie złożył oświadczenia o odmowie składania wyjaśnień ani nie zadeklarował, że nie będzie uczestniczył w czynnościach. Organ opierał swoje działania na domniemaniach, co jest niedopuszczalne.
W skardze wskazano także, iż w podobnych postępowaniach dyscyplinarnych, dotyczących zarzutów z art. [...] Kodeksu karnego, wielokrotnie orzekano w sposób mniej dotkliwy, taki jak zawieszenie w czynnościach służbowych, a nie wydalenie ze służby. Przykładem jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 stycznia 2021 r. (sygn. akt II SA/Po 624/20). Zastosowanie łagodniejszej kary, takiej jak zawieszenie w obowiązkach służbowych, byłoby bardziej sprawiedliwe i adekwatne, zwłaszcza biorąc pod uwagę postawę Skarżącego.
Zdaniem pełnomocnika podkreślenia wymaga, że Skarżący w dniu [...] października 2024 roku uzyskał 3. grupę inwalidzką, co dodatkowo świadczy o jego trudnej sytuacji zdrowotnej i powinno zostać wzięte pod uwagę w niniejszej sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie skargi oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów z tytułu zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Na rozprawie w dniu 13 lutego 2025 r. strony podtrzymały swoje stanowiska w sprawie. Dodatkowo pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił, iż w postępowaniu przygotowawczym dopuszczono dowód z opinii biegłego na okoliczność poczytalności Skarżącego. Opinia nie został jeszcze sporządzona a postępowania karne jest na etapie ogłoszenia postanowienia w przedmiocie zarzutów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej przywoływana jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach.
Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sądy administracyjne nie zastępują organów administracji publicznej i nie przejmują ich kompetencji do końcowego załatwienia sprawy administracyjnej i wydania rozstrzygnięcia. Orzeczenia sądów administracyjnych, w razie uwzględnienia skarg, rozstrzygają o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu bądź zobowiązują organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy administracyjnej.
W rozpatrywanej sprawie ocenie Sądu podlega orzeczenie organu Służby Więziennej, który po przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego nałożył na Skarżącego karę dyscyplinarną w postaci wydalenia ze służby. Powyższe rozstrzygniecie zostało utrzymane w mocy przez organ odwoławczy.
Materialnoprawną podstawę skarżonych rozstrzygnięć stanowił art. 252 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2023, poz. 1683 ze zm., dalej; "ustawa") zgodnie z którym na podstawie zebranego w postępowaniu dyscyplinarnym materiału dowodowego przełożony dyscyplinarny wydaje orzeczenie o uznaniu winnym popełnienia czynu, za który obwiniony ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną i o wymierzeniu kary dyscyplinarnej.
Zgodnie z art. 230 ust. 1, 2 i 4 ustawy funkcjonariusz odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub za czyny sprzeczne ze złożonym ślubowaniem, naruszenie dyscypliny służbowej stanowi czyn funkcjonariusza popełniony umyślnie lub nieumyślnie polegający na naruszeniu dobrego imienia służby lub na przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych. Czyn stanowiący przewinienie dyscyplinarne, wypełniający jednocześnie znamiona przestępstwa, wykroczenia, przestępstwa skarbowego, wykroczenia skarbowego podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej niezależnie od odpowiedzialności karnej lub karnej skarbowej.
Zgodnie z art. 232 ustawy, karami dyscyplinarnymi są:
1) nagana;
2) ostrzeżenie o niepełnej przydatności na zajmowanym stanowisku służbowym;
3) ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby w Służbie Więziennej;
4) wyznaczenie na niższe stanowisko służbowe;
5) obniżenie stopnia;
6) wyznaczenie na niższe stanowisko służbowe wraz z obniżeniem stopnia;
7) wydalenie ze służby.
Art. 237 ust. 1 ustawy stanowi, że kara wydalenia ze służby polega na stwierdzeniu wygaśnięcia stosunku służbowego.
Natomiast art. 239 ust. 1 ustawy stanowi zaś, że wymierzona kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby.
Przepisy art. 239 ust. 2 ustawy wskazują, że na zaostrzenie wymiaru kary mają wpływ następujące okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego:
1) działanie z pobudek i motywów zasługujących na szczególne potępienie albo w stanie po użyciu alkoholu lub innego podobnie działającego środka;
2) popełnienie przewinienia dyscyplinarnego przez funkcjonariusza przed zatarciem wymierzonej mu kary dyscyplinarnej;
3) poważne skutki przewinienia dyscyplinarnego, zwłaszcza istotne zakłócenie realizacji zadań Służby Więziennej lub naruszenie dobrego imienia Służby Więziennej;
4) działanie w obecności podwładnego, wspólnie z nim lub na jego szkodę, oraz na złagodzenie wymiaru kary mają wpływ następujące okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego:
Natomiast w myśl art. 239 ust. 3 ustawy na złagodzenie wymiaru kary mają wpływ następujące okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego:
1) nieumyślność jego popełnienia;
2) podjęcie przez funkcjonariusza starań o zmniejszenie jego skutków;
3) brak należytego doświadczenia zawodowego lub dostatecznych umiejętności zawodowych;
4) dobrowolne poinformowanie przełożonego dyscyplinarnego o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego.
Analizując wskazane powyżej przepisy należy zauważyć, że ustawodawca nie wskazał, za jakie przewinienia służbowe wymierza się dany środek. Wybór kary dyscyplinarnej należy do przełożonego dyscyplinarnego, który ma swobodę przy jego dokonaniu. Nie oznacza to oczywiście dowolności, gdyż przełożony dyscyplinarny jest związany dyrektywami wymiaru kary zawartymi w art. 239 ustawy. Kara wydalenia ze służby jest najsurowszą z kar, która może być orzeczona za przewinienie dyscyplinarne o znacznym stopniu szkodliwości. Jej orzeczenie świadczy o tym, że ukarany swoim zachowaniem udowodnił, iż nie powinien pełnić służby w Służbie Więziennej. Ustawodawca nie przyporządkował kar do określonych naruszeń, a zatem decyzja o jej ewentualnym orzeczeniu wynika ze swobodnej oceny materiału dowodowego przez przełożonego, uwzględniającej dyrektywy wymiaru kary wskazane w art. 239 ustawy.
W rozpatrywanej sprawie zarzuty skargi koncentrują się w szczególności na naruszeniu prawa z uwagi na wywodzone ograniczenie prawa do obrony Skarżącego w tym jego wysłuchania przed zastosowaniem kary, braku zawieszenia postępowania dyscyplinarnego, pomimo iż równocześnie prowadzone postępowania karne zostało zawieszone oraz niewspółmierności wymierzonej kary dyscyplinarnej.
Jak wynika ze zgromadzonych akt od dnia wszczęcia postępowania dyscyplinarnego Skarżący przebywał na zwolnieniu lekarskim. Pierwsze zwolnienie lekarskie dotyczyło okresu od dnia 5 marca 2024 r. do dnia 3 kwietnia 2024 r. kolejne zaś olejne okresów od 5 marca 2024r. do 3 kwietnia 2024.r., od 4 kwietnia 2024 r do 3 maja 2024 r. i od 22 maja do 16 czerwca 2024 r.
Wpływ niezdolności obwinionego do pracy na tok postępowania dyscyplinarnego została uregulowany w art. 248 ust. 10 ustawy o Służbie Więziennej. Zgodnie z powyższym przepisem choroba obwinionego, stwierdzona zwolnieniem lekarskim, usprawiedliwia jego nieobecność podczas czynności objętych danym postępowaniem przez okresy nie dłuższe niż 14 dni łącznie w ciągu całego postępowania dyscyplinarnego. Usprawiedliwienie nieobecności z powodu choroby za każdy następny jej okres wymaga przedstawienia zaświadczenia wystawionego przez lekarza uprawnionego do wystawiania zaświadczeń potwierdzających niemożność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie karne.
W powyższym zakresie organ odwoławczy zasadnie zatem przyjął, że skoro postępowanie dyscyplinarne było wszczęte w dniu 5 marca 2024 roku, przedłożone organowi zwolnienie lekarskie usprawiedliwiało nieobecność funkcjonariusza do dnia 28 marca 2024 roku po tej dacie funkcjonariusz zobowiązany był przedstawić zaświadczenie wystawione przez lekarza uprawnionego do wystawiania zaświadczeń potwierdzających niemożność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie karne. Żadne z okazanych zaświadczeń nie spełniało jednak powyższego wymogu stąd nie mogły mieć one wpływu na tok postępowania dyscyplinarnego.
Zarzuty skargi oparte na twierdzeniach, że hospitalizacja wyklucza i uchyla opisany wyżej obowiązek a także, że wydanie zaświadczenia przez lekarza sądowego może nastąpić dopiero po zakończeniu przez obwinionego leczenia nie znajdują oparcia w obowiązujących przepisach.
Jak wynika z art. 11 ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym (Dz. U. Nr 123, poz. 849 z późn. zm.), lekarz sądowy wystawia zaświadczenie po uprzednim osobistym zbadaniu uczestnika postępowania i po zapoznaniu się z dostępną dokumentacją medyczną. Jednakże jak wynika z art. 12 ust. 4 powyższej ustawy: w przypadku pobytu uczestnika postępowania w szpitalu, hospicjum stacjonarnym albo innym zakładzie opieki zdrowotnej, przeznaczonym dla osób, których stan zdrowia wymaga udzielania całodobowych świadczeń zdrowotnych w odpowiednio urządzonym, stałym pomieszczeniu, lekarz sądowy może wydać zaświadczenie na podstawie udostępnionej dokumentacji, bez osobistego badania uczestnika postępowania. Przyczynę odstąpienia od osobistego badania lekarz sądowy wskazuje w zaświadczeniu.
Z powyższego wynika zatem wprost, iż możliwe jest wydanie stosownego zaświadczenia przez lekarza sądowego osobie w trakcie hospitalizacji a zatem przed zakończeniem jej leczenia. Co więcej pobyt w szpitalu w świetle powyższej regulacji nie zastępuje wymaganego zaświadczania lekarza sądowego. Tym samym trafnie organ przyjął, iż przywoływane przez pełnomocnika Skarżącego zaświadczenia nie dawały podstaw do wstrzymywania toku postępowania dyscyplinarnego z uwagi na chorobę obwinionego. Wobec braku ich przedłożenia organ był uprawniony do podejmowania kolejnych czynności w postępowaniu dyscyplinarnym. Organ trafnie też zwrócił uwagę na planowany charakter hospitalizacji, co dodatkowo ułatwiało uzyskanie wymaganych zaświadczeń od lekarza sądowego.
Jeśli chodzi o brak wysłuchania obwinionego przez przełożonego przed wymierzeniem kary wydalenia ze służby, to ustawodawca przewidział w art. 252 ust. 10 pkt 3 ustawy, iż powyższa zasada nie ma zastosowania w razie zaistnienia innej przeszkody uniemożliwiającej obwinionemu stawienie się w celu wysłuchania w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia o zakończeniu czynności dowodowych. Brak wykazania możliwości udziału w postępowaniu dyscyplinarnym mógł być zakwalifikowany jako wskazana wyżej przeszkoda. Ustawodawca w art. 250 ustawy zakreślił relatywnie krótkie terminy na poprowadzenie postępowania dyscyplinarnego wyraźnie wskazując na wagę sprawnego prowadzenia tego rodzaju postępowań na wszystkich ich etapach. Obwiniony w razie niewykazania w wymaganym sposób braku możliwości uczestniczenia w czynnościach organów postępowania dyscyplinarnego musi liczyć się z tym, iż poszczególne czynności zostaną poprowadzone bez jego udział, który nie jest obowiązkowy.
Również zarzuty oparte na twierdzeniu o obowiązku zawieszenia postępowania nie mogły odnieść skutku. Zgodnie z art. 250 ust. 2 ustawy przełożony dyscyplinarny może zawiesić postępowanie dyscyplinarne, w drodze postanowienia, z powodu zaistnienia długotrwałej przeszkody uniemożliwiającej prowadzenie postępowania. Zgodnie z przywołanymi wyżej przepisami zwolnienie lekarskie usprawiedliwiało nieobecność skarżącego do dnia 28 marca 2024 roku, po tej dacie Skarżący zobowiązany był przedstawić zaświadczenie wystawione przez lekarza uprawnionego do wystawiania zaświadczeń potwierdzających niemożność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie i dopiero wówczas można by przyjmować zaistnienie długotrwałej przeszkody uniemożliwiającej prowadzenie postępowania. Jeśli chodzi natomiast o wpływ postepowania karnego na postępowanie dyscyplinarne to jak zasadnie wyjaśniły organy, powyższe postępowania toczą się niezależenie i zawieszenie postępowania prokuratorskiego nie obliguje organu dyscyplinarnego do analogicznego działania. Nie jest też uzasadnione powoływanie się przez stronę skarżącą na art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Nie ma on bowiem zastosowania postępowaniu dyscyplinarnym z uwagi na to, że przesłanki zawieszenia postępowania dyscyplinarnego zostały wyczerpująco uregulowane w art. 250 ust. 2 ustawy.
Sąd nie podzielił także stanowiska strony skarżącej jakoby w toku badanego postępowania doszło do naruszenia prawa do obrony oraz zasady domniemania niewinności. Organ był uprawniony do oparcia swoich ustaleń na dokumentach przekazanych przez prokuratora. Zarówno z notatek służbowych policjantów jaki i badania chemiczno-toksykologicznego próbki krwi wynika jednoznacznie, iż Skarżący w dniu 12 października 2023 r. swoim zachowaniem zwrócił uwagę patrolu policji a przeprowadzone badania wskazują, iż owo zachowanie nie pozostawało bez związku z użyciem substancji psychoaktywnej. W realiach badanej sprawy nie budzi wątpliwości, iż Skarżący prowadził pojazd znajdując się pod wpływem kokainy. Powyższe a także wyniki badań nie były zresztą kwestionowane przez Skarżącego ani jego obrońcę. Stąd nieuzasadnione są zarzuty dotyczące naruszenia zasad postępowania opisanych w k.p.a. szczególnie, że Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie przejawił żadnej inicjatywy dowodowej, choćby złożenia wyjaśnień na piśmie, zgłoszenia innych dowodów na okoliczności, które jego zdaniem są dla sprawy istotne.
Jeśli chodzi natomiast, o zdaniem Strony, niewspółmierność wymierzonej kary dyscyplinarnej to Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania stanowiska organu dyscyplinarnego, iż kierowanie pojazdem po drodze publicznej w stanie po użyciu narkotyków świadczy o wyjątkowej nieodpowiedzialności osoby, która decyduje się na takie działanie jest szczególnie naganne w przypadku funkcjonariusza Służby Więziennej, a więc osoby, dla której idea służby dla społeczeństwa winna przyświecać w każdej sytuacji, niezależnie od tego, czy funkcjonariusz w danym momencie pełni służbę, czy też pozostaje poza nią. W świetle art. 239 ust. 2 ustawy zaistniały dodatkowo okoliczności uzasadniające zaostrzenie kary tj. działanie w stanie po użyciu alkoholu lub innego podobnie działającego środka oraz naruszenie dobrego imienia Służby Więziennej. To ostatnie wynika w szczególności z powoływania się na pełnienie takiej służby przed dwoma patrolami Policji dokonującymi kontroli Funkcjonariusza, co wyraźnie odnotowano w notatkach służbowych.
Nie jest też trafnym powołanie się w skardze na poparcie powyższej tezy na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 stycznia 2021 r. (sygn. akt II SA/Po 624/20). Powyższy wyrok dotyczył zastosowania z art. 94 ust. 2 ustawy stanowiącego, iż funkcjonariusza można zawiesić w czynnościach służbowych w przypadku wszczęcia przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego. Tego rodzaju środek nie jest karą dyscyplinarną a ma zastosowanie w toku postępowania dyscyplinarnego przed ustaleniem podstaw wymierzenia jednej z kar których katalog zamknięty znajduje się w art. 232 ustawy.
Wybór kary należy do organów dyscyplinarnych. W analizowanym przypadku przełożeni dyscyplinarni prawidłowo wyważyli okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, zasadnie uznając, że skarżący zasługuje na najsurowszą karę wydalenia ze służby. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym, gdy funkcjonariusz decyduje się na prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub po użyciu alkoholu, to trudno uznać, by inny środek karny, niż kara wydalenia ze służby, był w tym przypadku bardziej adekwatny do wagi przewinienia dyscyplinarnego (por. wyrok NSA z 16 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 209/11 i z 10 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 3222/14. Skład orzekający stanowisko to w całości podziela.
Naczelny Sąd Administracyjny wyżej w powołanym wyroku trafnie wyjaśnił, że kara wydalenia funkcjonariusza ze służby podejmowana jest wówczas, gdy waga popełnionego przewinienia dyscyplinarnego nie pozwala na dalsze pełnienie przez niego służby. Tak też jest w rozpoznawanej sprawie. Prowadząc pojazd w pod wpływem kokainy, funkcjonariusz nie tylko nadużył zaufania swych przełożonych, ale nade wszystko nadużył społecznego zaufania, jakim opinia publiczna darzy osoby pełniące funkcje służebne wobec społeczeństwa. W takiej sytuacji interes służby winien górować nad indywidualnym interesem funkcjonariusza, gdyż znaczenie tego przewinienia dyscyplinarnego w odbiorze społecznym – co do zasady – negatywnym, czyni je ciężkim, a przez to nie pozwala na dalsze pełnienie służby przez funkcjonariusza. Służba Więzienna jako uzbrojona formacja, ma służyć ochronie bezpieczeństwa ludzi, utrzymywać bezpieczeństwo i porządek publiczny, a także przestrzegać porządku prawnego. Z tego punktu widzenia nie tylko zasady etyczne dyskwalifikują skarżącego jako funkcjonariusza Służby Więziennej, ale również jego postawa wobec zadań, jakie ustawodawca nałożył na funkcjonariuszy tej formacji. W takiej sytuacji nawet nienaganne opinie o skarżącym i dotychczasowy przebieg służby nie mogą wpływać na zmianę stanowiska organów orzekających odnośnie do wymierzonej kary wydalenia ze służby.
Wbrew zarzutom skargi uzasadnienie orzeczenia spełnia wymogi przewidziane przez ustawodawcę, w szczególności przedstawiona w nim argumentacja w sposób poddający się kontroli wyjaśnia z jakich przyczyn organ zdecydował się na zastosowanie
Wobec powyższego nie dopatrzywszy się naruszeń wyszczególnionych w zarzutach skargi, Sąd uznał ją za niezasadną i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił.
Brak było natomiast podstaw do zasądzenia na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W szczególności na mocy art. 200 p.p.s.a w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Ustawodawca nie przewidział analogicznej zasady dotyczącej uprawnień organu względem strony skarżącej w razie oddalenia skargi
Cytowane w uzasadnieniu wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej pod adresem: www. orzeczenia.nsa.gov.pl.