II SA/SZ 619/24

II SA/Sz 619/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Wojciechowska /sprawozdawca/
Krzysztof Szydłowski
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par.1 pkt 1 lit.a, art. 145 par.3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 29 ust.2, art. 29 ust.3
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Asesor WSA Krzysztof Szydłowski, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2024 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta [...] Ś. z dnia [...]. Nr [...], II. umarza postępowanie administracyjne.
Uzasadnienie
Wójt Gminy S., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej "K.p.a"), art. 2 ust. 10, art. 19 ust.1, art. 29 ust. 3 w zw. z art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U.
z 2023 r. poz. 1993 ze zm.; dalej "u.p.o.a.") wydał w dniu 12 grudnia 2023 r. decyzję nr 71/2023/FA, w której:
1. ustalił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone B. L. (dalej "skarżący") na osoby uprawnione do alimentów P. L.
i S. L. za okres od 1 marca 2021 r. do 30 września 2021 r. w łącznej wysokości 7.000 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi;
2. zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 marca 2021 r. do 30 września 2021 r.
Organ I instancji wskazał, że odsetki nie są naliczane zgodnie z art. 29 ust.3 u.p.o.a.
W uzasadnieniu organ I instancji podał, że decyzją z dnia 31 sierpnia 2020 r. nr 10/2020/FA ustalono prawo i przyznano osobom uprawnionym – P. L. i S. L. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w związku z bezskuteczną egzekucją świadczeń alimentacyjnych oraz spełnionym kryterium dochodowym. Pismem z 19 października 2023 r. Komornik Sądowy poinformował organ I instancji o fakcie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego od dłużniczki K. K. na rzecz dzieci - P. L. i S. L. z dniem 3 marca 2021 r. (wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 5 kwietnia 2023 r. o sygn. akt [...]). Zawiadomieniem z 16 listopada 2023 r. organ I instancji wszczął postępowanie z urzędu w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Organ I instancji przytoczył treść art. 29 ust.3, art. 23 ust.1 u.p.o.a. i uznał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na rzecz ww. małoletnich wobec uchylenia obowiązku alimentacyjnego ich matce są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi.
Skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji, gdyż się z nią nie zgadza.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wydało w dniu 19 czerwca 2024 r. decyzję nr SKO.4112.160.2024, w której uchyliło decyzję organu I instancji oraz orzekło co istoty sprawy, zobowiązując skarżącego do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłaconych na rzecz osób uprawnionych do alimentów, tj. P. L. i S. L. za okres od 3 marca 20221 r. do 30 września 2021 r. w łącznej kwocie 6.935,54 zł bez odsetek.
Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie i przywołał treść art. 9 ust. 1, art. 2 pkt 11, art. 29 ust. 3 u.p.o.a. Organ odwoławczy wskazał, że skarżący miał przyznane i pobierał świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 3 marca 2021 r. do 30 września 2021 r. na podstawie decyzji organu I instancji z dnia 30 sierpnia 2020 r. Bezsporny był fakt uchylenia z dniem 3 marca 2021 r. przez Sąd Rejonowy w K. III Wydział Rodzinny i Nieletnich wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2023 r. o sygn. akt [...] obowiązku alimentacyjnego K. K. na rzecz dzieci, orzeczonego wyrokiem tego Sądu w dniu 2 stycznia 2019 r. o sygn. akt [...]. Wyrok z dnia 5 kwietnia 2023 r. uprawomocnił się z dniem 13 lipca 2023 r.
Zdaniem organu odwoławczego ziściły się zatem przesłanki z art. 29 ust. 3 u.p.o.a.
Organ odwoławczy podał, że organ I instancji nieprawidłowo przyjął, że zwrot ww. świadczeń dotyczy całego miesiąca marca 2021 r., zamiast okresu od dnia 3 marca 2021 r., kiedy to tytuł wykonawczy utracił moc. Powyższe wpłynęło na wysokość kwoty, którą skarżący powinien zwrócić. Organ odwoławczy przedstawił wyliczenie kwoty przedmiotowego świadczenia do zwrotu.
Organ odwoławczy wyjaśnił również, że ustawodawca w art. 29 ust. 3 u.p.o.a. nie posługuje się pojęciem "nienależnie pobranych świadczeń" oraz "nienależnego świadczenia", co uczynił organ I instancji w wydanej przez siebie decyzji.
W ocenie organu odwoławczego, były to powody mające wpływ na uchylenie decyzji organu I instancji oraz merytoryczne rozpoznanie sprawy przez organ odwoławczy.
Organ odwoławczy podkreślił, że skoro wyrok z dnia 5 kwietnia 2023 r. się uprawomocnił to musi być uwzględniony przez organy administracji w niniejszym postępowaniu.
Skarżący złożył skargę na ww. decyzję, w której wskazał, że przedmiotowe świadczenie wykorzystał na potrzeby dzieci.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu uproszczonym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.
z 2023 r. poz. 259; dalej "p.p.s.a.").
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje:
Spór dotyczy zobowiązania skarżącego do zwrotu przedmiotowych świadczeń wypłaconych na rzecz jego dzieci.
Stosownie do art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Zgodnie z art. 29 ust. 2 u.p.o.a., w przypadku gdy sąd zwolnił osobę z obowiązku alimentacyjnego, a osoba uprawniona w okresie, o którym mowa w ust. 2, pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek. Przepis art. 23 stosuje się odpowiednio.
Taka sytuacja nastąpiła w niniejszej sprawie, gdyż Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2023 r. uchylił obowiązek alimentacyjny K. K. na rzecz jej dzieci. Okoliczność, że uchylenie tego obowiązku nastąpiło z dniem 3 marca 2021 r. nie świadczy, o tym, że już od tej daty skarżący jest zobowiązany do zwrotu wcześniej pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz synów.
Sąd w pełni podzielił pogląd NSA wyrażony w wyroku z dnia 31 stycznia 2024 r. o sygn. akt I OSK 785/22. NSA wyjaśnił, że uzyskanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w warunkach opisanych w art. 29 ust. 2 i 3 u.p.o.a. nie stanowi nienależnego pobrania świadczeń, lecz jest to odrębna sytuacja prawna, różna od tych opisanych w art. 2 pkt 7 u.p.o.a. Normy dotyczące nienależnie pobranych świadczeń wynikające z art. 23 u.p.o.a. mają do niej jedynie odpowiednie zastosowanie. Świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem przyznawanym w miejsce niewypełnionego przez dłużnika alimentacyjnego obowiązku wynikającego z ustawy, a skonkretyzowanego w orzeczeniu sądowym, w sytuacji bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego (art. 1 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.o.a.). Istnienie w obrocie prawnym takiego prawomocnego orzeczenia sądowego, mającego status tytułu wykonawczego, umożliwia prowadzenie egzekucji sądowej i przesądza o możliwości przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przy spełnieniu jeszcze innych warunków wymaganych przepisami ustawy. Nie ulega przy tym wątpliwości, że prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm.). Ograniczenie lub uchylenie obowiązku alimentacyjnego ukształtowanego orzeczeniem sądowym może nastąpić przez formalne uchylenie owego orzeczenia lub merytoryczne rozstrzygnięcie, odmiennie kształtujące obowiązek alimentacyjny niż wynikało to z wcześniejszego orzeczenia sądowego konkretyzującego ów obowiązek. W każdym z tych przypadków dopiero z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia dochodzi do uchylenia lub ograniczenia obowiązku alimentacyjnego. Dzień zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 29 ust. 3 u.p.o.a. należy zatem utożsamiać z dniem uprawomocnienia się orzeczenia uwzględniającego powództwo o uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Nie można zatem zasadnie twierdzić, że z procesowego punktu widzenia, który niewątpliwie eksponuje charakter gwarancyjny uprawnień wierzyciela alimentacyjnego, wyrok uchylający z datą wsteczną obowiązek alimentacyjny, niweczy z mocą wsteczną wyrok pierwotnie kształtujący obowiązek alimentacyjny. Podobnie też wypowiedział się NSA w wyroku z 21 września 2021 r., sygn. akt I OSK 4327/18.
Zdaniem Sądu, skutki wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 5 kwietnia 2023 r., ustalającego, że obowiązek alimentacyjny matki małoletnich ustał z dniem 3 marca 2021 r., w zakresie uprawnienia skarżącego do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie mogły wystąpić wcześniej niż od daty prawomocności tego wyroku, tj. od 13 lipca 2023 r. Zatem żądanie zwrotu świadczeń pobranych przez skarżącego z funduszu alimentacyjnego za okres przypadający przed tym dniem nie znajduje uzasadnienia w świetle art. 29 ust. 3 u.p.o.a.
Sąd uznał zatem, że organy administracyjne obu instancji wadliwie zastosowały przywołane wyżej przepisy prawa materialnego w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. uchylił decyzje wydane przez organy administracyjne obu instancji. Przyjmując, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona Sąd na mocy art. 145 § 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie administracyjne.
Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na ww.orzeczenia.nsa.gov.pl.