II SA/SZ 50/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w SzczecinieSzczecin2006-07-05
NSAochrona środowiskaWysokawsa
ochrona przyrodykara pieniężnausuwanie drzewzezwoleniepostępowanie administracyjnezasada niedziałania prawa wsteczlex retro non agitWSASKOZarząd Dróg

WSA uchylił decyzję SKO, uznając, że błędnie zastosowano przepis o karze pieniężnej za usunięcie drzewa, naruszając zasadę niedziałania prawa wstecz.

Sprawa dotyczyła kary pieniężnej nałożonej na Zarząd Dróg za usunięcie drzewa bez zezwolenia. Organ I instancji nałożył karę, a SKO uchyliło decyzję, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia z powodu błędnego wyliczenia kary. WSA uchylił decyzję SKO, wskazując na naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz przy ustalaniu wysokości kary oraz na nieprawidłowe zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie rozpoznał skargę Zarządu Dróg na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która uchyliła decyzję Burmistrza Gminy nakładającą karę pieniężną za usunięcie drzewa bez zezwolenia. Burmistrz nałożył karę na Zarząd Dróg, uznając go za winnego zaniedbań przy zlecaniu wycinki. SKO uchyliło decyzję Burmistrza, wskazując na błąd w obliczeniu wysokości kary, ponieważ zastosowano niewłaściwą stawkę opłat. SKO przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. WSA uznał skargę za zasadną i uchylił decyzję SKO. Sąd stwierdził, że SKO nieprawidłowo zastosowało art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ przeliczenie kary było czynnością arytmetyczną, a nie wymagało ponownego postępowania wyjaśniającego. Ponadto, WSA rozstrzygnął kwestię intertemporalną, uznając, że kara powinna być naliczana według stawek obowiązujących w dniu usunięcia drzewa, a nie w dniu wydania decyzji, co wynika z zasady niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit) oraz zasad demokratycznego państwa prawnego. Sąd wskazał również na potrzebę odniesienia się przez organy do wniosków dowodowych strony.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ odwoławczy nie może uchylić decyzji i przekazać sprawy do ponownego rozpatrzenia, jeśli wymaga to jedynie czynności arytmetycznej, a nie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części.

Uzasadnienie

Przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy. Czynność przeliczenia kary pieniężnej jest czynnością arytmetyczną i nie wymaga ponownego postępowania wyjaśniającego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (27)

Główne

u.o.p. art. 84 § 1

Ustawa o ochronie przyrody

u.o.p. art. 88 § 1

Ustawa o ochronie przyrody

u.o.p. art. 89 § 1

Ustawa o ochronie przyrody

Pomocnicze

u.o.p. art. 85 § 4

Ustawa o ochronie przyrody

u.o.p. art. 85 § 5

Ustawa o ochronie przyrody

u.o.p. art. 85 § 6

Ustawa o ochronie przyrody

u.o.p. art. 89 § 9

Ustawa o ochronie przyrody

rozp. MS z 22.09.2004

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew i krzewów

rozp. MS z 13.10.2004

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew

obwieszczenie MS z 28.10.2004

Obwieszczenie Ministra Środowiska z dnia 28 października 2004 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenia zieleni na rok 2005

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 139

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 24

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 25

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 26

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 78

Kodeks postępowania administracyjnego

p.u.s.a. art. 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.p.s.a. art. 152

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 32

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieprawidłowe zastosowanie przez SKO art. 138 § 2 k.p.a. - przeliczenie kary nie wymaga ponownego postępowania wyjaśniającego. Naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz przy ustalaniu wysokości kary pieniężnej - należy stosować stawki obowiązujące w dacie usunięcia drzewa. Potrzeba odniesienia się przez organy do wniosków dowodowych strony.

Godne uwagi sformułowania

przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji w trybie art. 138 § 2 k.p.a. stanowi wyjątek od zasady merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy czynność ta, natury czysto arytmetycznej, przy niekwestionowaniu przez organ odwoławczy wszystkich innych ustaleń faktycznych dokonanych przez organ I instancji, nie wymagała przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego ani w całości, ani w znacznej części nieuzasadnione uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., w istocie stanowiło obejście zasady reformationis in peius wynikającej z art. 139 k.p.a. zasada niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit) nie może być nałożony obowiązek (kara) na podstawie przepisu nieobowiązującego w okresie, za który nakładany jest obowiązek lub wymierzana kara niechęć organów obu instancji do przeprowadzenia zgłaszanego przez stronę jednego wniosku dowodowego o przesłuchanie jednej tylko osoby w charakterze świadka

Skład orzekający

Henryk Dolecki

przewodniczący

Katarzyna Grzegorczyk-Meder

członek

Arkadiusz Windak

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie wysokości kar administracyjnych w kontekście zmian przepisów prawnych, stosowanie zasady niedziałania prawa wstecz, prawidłowe stosowanie art. 138 § 2 k.p.a. przez organy odwoławcze."

Ograniczenia: Dotyczy spraw związanych z karami pieniężnymi za usuwanie drzew i krzewów, ale zasady prawne dotyczące intertemporalności i procedury odwoławczej mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej zasady niedziałania prawa wstecz w kontekście kar administracyjnych, co jest istotne dla wielu obywateli i przedsiębiorców. Pokazuje również błędy proceduralne popełniane przez organy administracji.

Czy kara za wycięcie drzewa może być wyższa, bo urzędnicy się ociągali? WSA mówi: NIE!

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Sz 50/06 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2006-07-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-01-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Arkadiusz Windak /sprawozdawca/
Henryk Dolecki /przewodniczący/
Katarzyna Grzegorczyk-Meder
Symbol z opisem
6132 Kary pieniężne za naruszenie wymagań ochrony środowiska
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki Sędziowie: Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk - Meder Asesor WSA Arkadiusz Windak (spr.) Protokolant Agata Banc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2006 r. sprawy ze skargi Zarządu Dróg na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia I uchyla zaskarżoną decyzję, II orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
U z a s a d n i e n i e :
Decyzją z dnia [...], nr [...] Burmistrza Gminy [...], na podstawie art. 84 ust. 1, art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880), §1 ust. 2, §2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz. U. Nr 219, poz. 2229), rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz. U. Nr 228, poz. 2306), naliczył Zarządowi Dróg karę pieniężną w wys. [...] zł. za usunięcie, bez wymaganego zezwolenia, drzewa z gatunku [...], z terenu działki o nr ewid. [...], z obręb [...], przy ul. [...] w [...].
W uzasadnieniu decyzji podano, iż przeprowadzone postępowanie wyjaśniające doprowadziło organ do wniosku, że wycinka drzewa dokonana przez pracowników Firmy A. nastąpiła w dniu [...] na skutek mylnego wskazania tego drzewa przez pracownika Zarządu Dróg. Zgodnie bowiem z zezwoleniem na usunięcie drzew wydanym przez Burmistrza Gminy dnia [...], z wyżej opisanej nieruchomości winno być usunięte drzewo z gatunku [...].
Za winnego usunięcia bez zezwolenia [...] organ uznał Zarząd Dróg, stwierdzając, że pracownik Zarządu Dróg nie posiadał przy sobie dokumentów źródłowych, tj. planu wyrębu, a przeznaczone do usunięcia drzewa wskazywał z pamięci. Skutki tej niestaranności w zarządzaniu mieniem publicznym, w ocenie organu, winny obciążać zarządcę, czyli Zarząd Dróg , który nie posiadał opracowanych procedur związanych z przeprowadzanymi wycinkami drzew i zlecaniem tych czynności podmiotom je realizującym.
Ustosunkowując się do zgłoszonego w trakcie postępowania wniosku Zarządu Dróg o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania w charakterze świadka W. S. organ stwierdził, że świadek ten nie wniesie nic istotnego dla sprawy, o czym świadczą obszerna artykuły w wydawanym przezeń biuletynie. Organ uznał, że zebrany materiał dowodowy wystarczy do dokonania należytych ustaleń.
Odnosząc się do żądania wyłączenia z postępowania Gminy, Burmistrz wyjaśnił, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 24-26 k.p.a., gdyż Firma A. jest osobną w stosunku do Gminy osobą prawną działającą w na własny rachunek i ryzyko, jako podmiot komercyjny.
Zarząd Dróg wniósł od tej decyzji odwołanie podnosząc zarzuty:
- naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 6-10 k.p.a., polegające, m.in. na nieuwzględnieniu zgłoszonych wniosków formalnych – o wyłączenie organu, oraz dowodowych, które miały istotny wpływ na wynik sprawy;
- naruszenia prawa materialnego, poprzez błędną jego wykładnię i zastosowanie polegające, m.in. na przyjęciu, iż za samowolne usunięcie przez Firmę A. drzewa odpowiedzialność ponosi zarządca drogi jako posiadacz nieruchomości oraz błędne naliczenie wysokości kary administracyjnej.
W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze , działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, decyzją z dnia [...], nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Uzasadniając treść dokonanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że podniesione w odwołaniu zarzuty są niezasadne.
Na podstawie akt sprawy Kolegium ustaliło, że decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza na wniosek Zarządu Dróg udzielono wnioskodawcy zezwolenia na wycinkę drzew w określonej decyzją liczbie i skonkretyzowanych co do ich położenia. Podstawą decyzji był plan wyrębu lasu precyzujący ściśle określone sztuki drzew przewidziane do wycinki. Potwierdzeniem powyższego jest załączony do akt dowód w postaci uzgodnienia z dnia [...] wydanego przez Konserwatora Przyrody, według którego, wyrąb miał dotyczyć jednego drzewa – [...] - rosnącego w pasie drogowym drogi powiatowej przy ul. [...] w [...].
Zarząd Dróg , jako uprawniony z decyzji, zlecił Firmie A. wycinkę drzew na terenie [...]. Obowiązkiem zleceniodawcy było dokładne wskazanie przeznaczonych do usunięcia drzew.
Zdaniem Kolegium, odpowiedzialność posiadacza nieruchomości i uprawnionego z decyzji zezwalającej na wyrąb drzewa zasadza się na braku nadzoru w wykonaniu decyzji przez podmiot, któremu skarżący zlecił jej realizację, jak też na niefrasobliwości w powierzaniu wykonania wycinki drzew zleceniobiorcy, przejawiającej się w wysoce niesformalizowanej procedurze wycinki drzew przyjętej między stronami umowy zlecenia, która to przyczynić się mogła do zaistniałych nieprawidłowości.
Powierzenie wykonania wycinki drzew innemu podmiotowi, w oparciu o umowę zlecenia, nie zwalnia zleceniodawcy z odpowiedzialności za prawidłowe, w granicach uzyskanego zezwolenia, spełnienie obowiązku.
Bez ustosunkowania się organ odwoławczy postanowił pozostawić zarzuty odwołania odnoszące się do sfery dowodowej zmierzające do wykazania braku odpowiedzialności strony za nieprawidłowe wykonanie właściwie - zdaniem skarżącego - powierzonego zadania, uznając je za obojętne w niniejszym postępowaniu dla przyjęcia odpowiedzialności strony za nieprawidłowe wykonanie decyzji.
Jako niezasadny Kolegium uznało wniosek o wyłączenie organu. Zdaniem organu, brak było również podstaw do przyznania statusu strony postępowania Firmie A. .
Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło jednak, że decyzja organu I instancji nie może się ostać z uwagi na nieprawidłowe wyliczenie wysokości opłaty. Stosownie bowiem do przepisu art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, karę pieniężną, o której mowa wart. 88 ust. 1, ustala się w wysokości trzykrotnej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów obliczonej na podstawie stawek, o których mowa w art. 85 ust. 4 pkt 1, ust. 5 i 6, a zatem stawek określonych rozporządzeniem Ministra Środowiska dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew.
Opłata wymierzona przez organ uwzględnia stawki określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz. U. Nr 228 poz. 2306), gdy tymczasem wysokość stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów obowiązująca na rok [...], ogłoszona obwieszczeniem z dnia 28 października 2004 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenia zieleni na rok 2005 (M.P. Nr 44, poz. 779), wynosiła - nie jak przyjął organ [...] zł, ale [...] zł za 1 centymetr obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm.
Obowiązek stosowania przepisów prawnych obowiązujących w chwili orzekania, obligował organ I instancji do uwzględnienia regulacji objętej wspomnianym obwieszczeniem.
Wobec rangi wskazanego uchybienia, w ocenie Kolegium, zaistniała konieczność dokładnego i uzasadnionego wymiaru kary administracyjnej. Z tego względu, koniecznym stało się przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, celem rozpoznania sprawy z uwzględnieniem powyższych dyspozycji i jednoczesnego zapewnienia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, zabezpieczając stronie prawo do kontroli organu wyższej instancji pełnych ustaleń dokonanych przez organ niższej instancji.
Zarząd Dróg złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając jej:
1) naruszenie prawa procesowego mające wpływ na wynik sprawy, a w szczególności naruszenie zasad postępowania wynikających z art. 6-10 oraz art. 24-26 k.p.a., takich jak: zasady praworządności, dochodzenia prawdy obiektywnej, pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, czynnego udziału stron w postępowaniu, między innymi poprzez nie uwzględnienie zgłaszanych przez stronę skarżącą wielokrotnie w toku postępowania wniosków formalnych i dowodowych mających istotny wpływ na wynik sprawy, wskazujących na stronniczość postępowania przez organ I instancji, a także nie uwzględnienie wniosku skarżącego o przekazanie sprawy, wobec uchylenia decyzji organu I instancji, innemu organowi;
2) naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną jego wykładnię i zastosowanie, a w szczególności:
- art. 84 ust. 1, art. 85 ust 4, 7 i 8, art. 88 ust. 1 pkt. 2, art. 89 ust. 1 i 9 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U Nr 92, poz. 880);
- rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew i krzewów (Dz. U. Nr 219, poz. 2229);
- rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz. U Nr 228, poz. 2306);
- obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 28 października 2004 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenia zieleni na rok 2005 (M.P. Nr 44, poz. 779);
3) błędną ocenę zebranego materiału dowodowego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia polegającą na przyjęciu, że pracownicy skarżącego nie wskazali dostatecznie precyzyjnie właściwego drzewa do wycinki, wobec czego za ścięcie bez zezwolenia niewłaściwego drzewa przez pracowników Firmy A. ponosi odpowiedzialność skarżący.
Wskazując na te zarzuty Zarząd Dróg wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy z dnia [...] oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez umorzenie postępowania,
2) ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy i przekazanie sprawy do rozpoznania innemu właściwemu organowi, z wyłączeniem Burmistrza Gminy ,
W uzasadnieniu podniesionych zarzutów skarżący ponowił argumentację przedstawioną w złożonym wcześniej odwołaniu dodatkowo kwestionując sposób wyliczenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wysokości kary administracyjnej. Żaden z przytaczanych przez Kolegium przepisów nie stanowi według jakiej daty przyjmuje się za obowiązujące stawki opłat i kar. Zdaniem skarżącego, ewentualna kara za wycięcie drzewa bez zezwolenia winna być naliczana według stawek obowiązujących w dacie dokonania wycinki, tj. w [...] a nie w dacie orzekania. W najgorszym przypadku, o ile z przepisu prawa zasada taka nie wynika, to stawka winna być określona na podstawie przepisu względniejszego. Tym przepisem jest rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), tj. pod kątem zgodności z prawem, doprowadziła Sąd do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przy czym podkreślić należy, że Sąd bada legalność decyzji według stanu z dnia jej podjęcia przez organ, dlatego na ocenę tą nie mogą mieć wpływu takie okoliczności, czy i w jaki sposób kontrolowana decyzja została wykonana i jakie wywołała skutki procesowe w kontynuowanym, po wniesieniu skargi, postępowaniu administracyjnym.
Dokonując w pierwszej kolejności oceny zaskarżonej decyzji pod kątem formalnym należało zwrócić uwagę na przywołaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze procesową podstawę rozstrzygnięcia mającego charakter kasacyjny, którą w rozpoznawanej sprawie stał się art. 138 § 2 k.p.a.
Zgodnie z art. 138 § 2 zdanie pierwsze k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części.
Przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji w trybie art. 138 § 2 k.p.a. stanowi wyjątek od zasady merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy. Oznacza to, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną tylko wówczas, gdy organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego lub gdy przeprowadził je w sposób wadliwy. Przy czym przesłanką pozytywną do zastosowania tego trybu przez organ odwoławczy jest konieczność przeprowadzenia postępowania "w całości lub w znacznej części".
Uzasadniając uchylenie decyzji Burmistrza Gminy i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpatrzenia Kolegium podało, iż zachodzi potrzeba ponownego przeliczenia kary pieniężnej za usunięcie drzewa, przy zastosowaniu prawidłowej, w ocenie organu odwoławczego, stawki jednostkowej za 1 cm obwodu drzewa.
Abstrahując w tym miejscu od merytorycznej oceny ustaleń organu odwoławczego, Sąd stwierdził, że powołanie się przez Kolegium na konieczność przeliczenia wysokości kary pieniężnej z uwzględnieniem innej stawki opłaty nie może stanowić podstawy do przekazania organowi I instancji decyzji do ponownego rozpatrzenia. Czynność ta, natury czysto arytmetycznej, przy niekwestionowaniu przez organ odwoławczy wszystkich innych ustaleń faktycznych dokonanych przez organ I instancji, nie wymagała przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego ani w całości, ani w znacznej części. W takiej sytuacji organ odwoławczy winien rozważyć możliwość skorzystania z uprawnień reformacyjno-merytorycznych wynikających z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. z uwzględnieniem postanowień art. 139 k.p.a.
Jako dodatkowy argument za uchyleniem decyzji organu I instancji i przekazaniu mu sprawy do ponownego rozpatrzenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało potrzebę zapewnienia stronie prawa do dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, tj. prawa do kontroli organu wyższej instancji pełnych ustaleń dokonanych w postępowaniu I instancyjnym.
Z takim uzasadnieniem zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. nie można się zgodzić.
Należy zauważyć, że istotą postępowania odwoławczego jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy w pełnym jej zakresie, a nie ograniczenie się do kontroli decyzji organu I instancji i do oceny argumentów przedstawionych w odwołaniu (vide: wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2005 r., II OSK 1081/05, OSP 2006/6/66). Z mocy art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ odwoławczy posiada kompetencje do usunięcia naruszeń przepisów prawa materialnego i procesowego, których dopuścił się organ I instancji, jeżeli nie występują przesłanki określone w art. 138 § 2 k.p.a.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznając, że organ I instancji przyjął zbyt niską stawkę jednostkową 1 cm obwodu pnia usuniętego drzewa miało świadomość, że ponownie wyliczona kara pieniężna będzie wyższa. Nieuzasadnione uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., w istocie stanowiło obejście zasady reformationis in peius wynikającej z art. 139 k.p.a., zgodnie z którą, organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.
Jeżeli Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że organ I instancji zastosował niewłaściwe stawki dla obliczenia wysokości kary pieniężnej, to winien zdecydować, czy uchybienie organu I instancji w tym przedmiocie miało postać rażącego naruszenia prawa lub interesu społecznego - dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji ustalającej nową, większą wysokość kary pieniężnej (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), czy też błąd ten nie miał charakteru rażącego i wówczas utrzymać w mocy taką wadliwą w ocenie organu decyzję, acz korzystniejszą dla strony odwołującej się.
Dostrzeżone uchybienia stanowiły samodzielną podstawę do uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji jako naruszającej przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Niezależnie od przedstawionych wyżej uwag, konieczne stało się równoczesne ustosunkowanie do spornej w sprawie kwestii przepisów prawa materialnego, w oparciu o które winno się ustalić wysokości kary za usunięte w dniu [...] drzewo.
Zdaniem Kolegium, obliczenie wysokości kary powinno nastąpić na podstawie przepisów obowiązujących w dniu wydania decyzji karę tą określającą, tj. na podstawie obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 28 października 2004 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenia zieleni na rok 2005 (M.P. Nr 44, poz. 779), a nie tak jak uczynił to organ I instancji, w oparciu o rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz. U. Nr 228, poz. 2306), według stanu obowiązującego w dniu usunięcia drzewa, tj. [...].
Przed przesądzeniem tej kwestii, zdaniem Sądu, zasadne wydało się poczynienie kilku uwag o charakterze bardziej ogólnym a odnoszącym się do problematyki skutków wejścia w życie nowych regulacji prawnych.
Rozstrzygnięcie zagadnień intertemporalnych przez ustawodawcę lub w przypadku braku takiego rozstrzygnięcia – w procesie stosowania prawa, polegać może na przyjęciu jednej z trzech zasad: po pierwsze – zasady bezpośredniego działania nowego prawa (nowe prawo od momentu wejścia w życie reguluje wtedy także wszelkie zdarzenia przeszłości); po drugie – zasady dalszego obowiązywania dawnego prawa, zgodnie z którą prawo to, mimo wejścia w życie nowych regulacji, ma zastosowanie do zdarzeń, które wystąpiły w przeszłości; po trzecie – zasady wyboru prawa, zgodnie z którą wybór reżimu prawnego mającego zastosowanie do zdarzeń sprzed wejścia w życie nowego prawa pozostawia się zainteresowanym podmiotom (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2005 r., sygn. akt P 9/04, OTK 2005, nr 1/A poz. 9).
W sytuacji, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa regulacja prawna ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak również do zdarzeń, które miały miejsce wcześniej, lecz trwają dalej, po wejściu w życie nowych regulacji. Inne stanowisko prowadziłoby do naruszenia zasady lex retro non agit.
Jeżeli do czynów, stanów rzeczy lub zdarzeń, które miały miejsce przed wejście w życie nowych przepisów, zastosuje się nowe przepisy i dodatkowo jeszcze mniej korzystne dla strony, wówczas mamy do czynienia z retrospektywnością prawa (vide: orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 1986 r., sygn. akt U 5/86, OTK 1986, poz. 1).
Pomimo, że zakaz niedziałania prawa wstecz nie został wprost sformułowany w przepisach prawa administracyjnego, jednak zasad taka wyinterpretowania została z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, statuującego zasadę demokratycznego państwa prawnego. Zgodnie z tym przepisem "Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej". Zasada niedziałania prawa wstecz adresowane jest zarówno do ustawodawcy, jak i do organów stosujących prawo. W szczególności oznacza to, że nie może być nałożony obowiązek (kara) na podstawie przepisu nieobowiązującego w okresie, za który nakładany jest obowiązek lub wymierzana kara. Dotyczy to również sytuacji, gdy nowy przepis wprowadza wyższe stawki opłat lub kar.
Odnosząc te zasady na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że jednostkowa stawka za 1 cm usuniętego drzewa z gatunku [...], w dniu jego wycięcia była niższa od tej, która obowiązywała w momencie wydania decyzji administracyjnych ustalających karę za usunięcie tego drzewa. Obliczenie zatem kary pieniężnej w oparciu o stawki opłat nieobowiązujące w dniu usunięcia drzewa naruszałoby zasadę lex retro non agit.
Również nie do pogodzenia w demokratycznym państwie prawnym byłoby zaakceptowanie takiego stanu rzeczy, w którym w istocie wyższa kara (opłata) administracyjna wynikać mogłaby np. z opieszałości organów prowadzących postępowanie. Kłóciłoby się to z konstytucyjną zasadą równości obywateli wobec prawa (art. 32 Konstytucji) i zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa. Obywatele, którzy popełniając w tym samym czasie taki sam czyn, ponosiliby konsekwencje w oparciu o różne regulacje prawne tylko z powodu sprawności działań organów administracji, nie mając żadnego wpływu na to kiedy organ wymierzy karę administracyjną w drodze decyzji.
Kolejnym argumentem do zastosowania stawek opłat obowiązujących w dniu usunięcia drzewa ma okoliczność ustalania przez prawodawcę, od 2005 r., stawek opłat na dany rok kalendarzowy. W takiej sytuacji nie może być mowy o utracie obowiązywania mocy przepisów ustalających stawki opłat na poszczególne lata, podobnie jak to ma miejsce w przypadku stawek podatkowych określonych dla konkretnych okresów rozliczeniowych.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku o wadliwym ustaleniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze przepisów prawa materialnego, które winny mieć zastosowanie w niniejszej sprawie.
Za nie do końca zrozumiałe należy uznać zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenie, że Kolegium "bez ustosunkowania się pozostawia (...) zarzuty odwołania odnoszące się do całej sfery dowodowej zmierzającej do wykazania braku odpowiedzialności strony za nieprawidłowe wykonanie prawidłowo – zdaniem skarżącego – powierzonego zadania ...", w sytuacja, w której to właśnie strona skarżąca próbowała wywieść, że usunięcie [...] było wykonane przez pracowników Firmy A. , poza jej zleceniem. Inną kwestią jest, czy organ wyjaśnienia takie uwzględni, czy też nie. Wymaga to jednak zajęcia stanowiska w tym zakresie. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy powinien również odnieść się do podnoszonego w trakcie postępowania wniosku dowodowego strony skarżącej. W sprawie, w której strona jest obarczona ryzykiem poniesienia tak znacznej sankcji finansowej, trudno zrozumieć niechęć organów obu instancji do przeprowadzenia zgłaszanego przez stronę jednego wniosku dowodowego o przesłuchanie jednej tylko osoby w charakterze świadka. Takie zachowanie organów może budzić u strony poczucie strony ograniczania jej praw procesowych, zwłaszcza pozbawienia prawa do czynnego udziału w postępowaniu (art. 78 w zw. z art. 10 k.p.a.).
Rekapitulując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku wydano w oparciu o art. 152 powołanej wyżej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI