II SA/SZ 372/23

II SA/Sz 372/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Wojciechowska
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący/
Wiesław Drabik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 134, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 141
art. 2 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 1073
art. 12
Ustawa z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 172
art. 2 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.), Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 17 lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 09 listopada 2022 r., Nr [...]
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 25 sierpnia 2022 r. L. M. (dalej przywoływany jako: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") zwrócił się do Prezydenta Miasta S. o przyznanie dodatku węglowego.
Decyzją z dnia 11 listopada 2022 r. nr [...] [...], Prezydent Miasta S. (dalej: "Organ I instancji") odmówił przyznania L. M. dodatku węglowego.
Uzasadniając odmowę Organ I instancji podniósł, że Wnioskodawca jako miejsce zamieszkania wskazał budynek położony na terenie ogrodów działkowych ul. [...] nr [...] w S.. W wyniku weryfikacji adresu ustalono, że jest to teren ogrodów działkowych. Odwołując się do treści § 7 Regulaminu Rodzinnego Ogrodu Działkowego uchwalonego przez Krajową Radę Polskiego Związku Działkowców w dniu 1 października 2015 r. ze zmianami wprowadzonymi w dniu 28 czerwca 2018 r. Prezydent stwierdził, że działka nie może być wykorzystywana do zamieszkania. Altana na terenie działki w ROD nie jest obiektem mieszkalnym, przebywanie w niej nie może stanowić podstawy do urzędowego potwierdzenia czasowego lub stałego pobytu. Tym samym uznał brak podstaw do przyznania wnioskowanego dodatku.
Kwestionując wskazane rozstrzygnięcie L. M. złożył od niej odwołanie. Jednocześnie wyjaśnił, że wydana decyzja nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa, stanowi ona zaprzeczenie ducha i literę ustanowionego prawa. Zgodnie z przepisami, aby otrzymać dodatek węglowy nie jest wymagane bycie właścicielem budynku, jak również nie jest konieczne zameldowanie w miejscu zamieszkania. Kluczową rolę stanowi fakt prowadzenia gospodarstwa domowego i ogrzewania stosownym paliwem. Zdaniem Strony, powyższe warunki spełnia. Złożył też wymaganą deklarację do CEEB. Zaznaczył, że jest osobą samotną i prowadzi gospodarstwo jednoosobowe.
Decyzją z dnia 17 lutego 2023 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1 i 15,15a,15b ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 141 ze zm.), oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadniając podjętą decyzję Kolegium przytoczyło treść art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym. Nadto wskazało, że na gruncie rozpatrywanej sprawy kwestię sporną stanowi, czy osobie zamieszkującej na terenie rodzinnych ogrodów działkowych przysługuje dodatek węglowy.
Zdaniem Organu II instancji, działkowiec Rodzinnych Ogrodów Działkowych nie jest właścicielem, współwłaścicielem ani zarządzającym działki, w tych ogrodach położonej. Wynika to z art. 7 ustawa z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (dalej jako: "u.r.o.d.") zgodnie z którym Rodzinne Ogrody Działkowe (ROD) zakładane są na gruntach stanowiących własność Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego oraz stowarzyszeń ogrodowych.
Zgodnie z art. 2 pkt 1 i 2 u.r.o.d., działkowiec, to pełnoletnia osoba fizyczna uprawniona do korzystania z działki w rodzinnym ogrodzie działkowym na podstawie prawa do działki, działką natomiast jest jednostka przestrzenna rodzinnego ogrodu działkowego, której powierzchnia nie może przekraczać 500 m2, służąca zaspokajaniu potrzeb działkowca i jego rodziny w zakresie prowadzenia upraw ogrodniczych, wypoczynku i rekreacji. Prawo działkowca do działki w ROD jest zatem unormowane w u.r.o.d., w zakresie używania działki i pobierania z niej pożytków, zgodnie z jej przeznaczeniem.
W świetle powyższych przepisów Organ II instancji stwierdził, że z prawa do używania przez działkowca działki na podstawie umowy dzierżawy działkowej, wyłączone jest używanie działki w celu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, czyli zamieszkanie na działce. Jeżeli na działce znajduje się altana lub domek, to niewątpliwie nie może ona zaspokajać potrzeb mieszkaniowych działkowca, ponieważ zamieszkanie na działce zakazane jest przez art.12 u.r.o.d.
Zdaniem Kolegium, na terenie działek mogą być posadowione tylko altany działkowe, które nie spełniają wymagań lokalu mieszkalnego wynikającego z treści art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego, bo nie jest to lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, skoro ustawodawca wyraźnie zakazał zamieszkiwania w takich obiektach.
Podsumowując, Organ II instancji przyjął, że prawo do uzyskania dodatku węglowego uzależnione jest między innymi od zamieszkiwania na nieruchomości, zgodnie natomiast z art. 12 u.r.o.d., działkowiec nie ma prawa mieszkać na działce, z której - w innym zakresie - może korzystać na podstawie zgodnej z prawem umowy dzierżawy działkowej. Tym samym działka położona na terenie rodzinnych ogrodów działkowych nie może być uznana za miejsce zamieszkania, a altana lub domek umiejscowione na takiej działce - uznane za obiekt mieszkalny. Mając powyższe na względzie uznał brak podstaw do przyznania wnioskowanego dodatku węglowego.
Nie zgadzając się z powołaną decyzją L. M. złożył na nią skargę, wnosząc jednocześnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Ustanowiony w ramach przyznanej pełnomocnik skarżącego potrzymał skargę, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej i przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
W uzasadnieniu Skarżący wyjaśnił, że zamieszkiwanie na terenie rodzinnych ogrodów działkowych, nie może wiązać się z sankcją tj. odmową prawa do dodatku węglowego.
Zdaniem Skarżącego, do uzyskania dodatku węglowego nie jest konieczne zameldowanie w miejscu prowadzenia gospodarstwa domowego, zaś wystarczająca powinna być okoliczność zamieszkiwania w domu, który stanowi jego centrum życiowe w zakresie zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:
Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne są powołane do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także z mocy art. 135 p.p.s.a. – decyzji Organu I instancji według powyższych kryteriów wykazała, że akty te nie odpowiadają prawu.
Przedmiotem skargi uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. o odmowie przyznania Skarżącemu dodatku węglowego.
Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r., poz. 141 ze zm.) dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Z kolei przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe, art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy) albo osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe, art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy). Jak wynika z treści art. 2 ust. 3 ustawy przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.
Zdaniem Sądu, ocena wniosku o dodatek węglowy w świetle powołanych wyżej przepisów ustawy sprowadza się do ustalenia, czy pod wskazanym we wniosku adresem Strona prowadzi swoje gospodarstwo domowe oraz czy do jego ogrzania wykorzystuje jedno ze źródeł wymienione w art. 2 ust. 1 ustawy.
W rozpoznawanej sprawie Skarżący deklaruje zamieszkiwanie w budynku na terenie Rodzinnego Ogrodu Działkowego w S..
Organy obu instancji uznały brak podstaw do przyznania wnioskowanego dodatku z uwagi na wskazane przez Stronę miejsce zamieszkania – nieruchomość zlokalizowaną na terenie ogrodów działkowych.
Według Organu II instancji, prawo do uzyskania dodatku węglowego uzależnione jest między innymi od zamieszkiwania na nieruchomości, natomiast nieruchomość (dom, altana) położona na terenie ogrodów działkowych nie służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych działkowca, ponieważ zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 13 grudnia 2013r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1073) na terenie działki obowiązuje zakaz zamieszkiwania oraz prowadzenia działalności gospodarczej lub innej działalności zarobkowej. Tym samym działka zlokalizowana na terenie rodzinnych ogrodów działkowych nie może być uznana za miejsce zamieszkania, a altana tam umiejscowiona za obiekt mieszkalny.
Z zaprezentowanym stanowiskiem nie można się zgodzić. Podkreślenia bowiem wymaga, że brak legalności zamieszkiwania nie powoduje, że zamieszkiwanie to nie występuje. W konsekwencji nie niweczy to też możliwości zameldowania - w orzecznictwie dopuszcza się meldunek na terenie rodzinnych ogrodów działkowych, albowiem decyduje o tym stan faktyczny w postaci rzeczywistego przebywania z zamiarem stałego pobytu, a nie legalność tego faktu (vide: wyrok NSA z 14 marca 2008 r., sygn. akt: II OSK 238/07; wyrok NSA z 21 lipca 2011 r., sygn. akt: II OSK 1216/10; wyrok WSA w Krakowie z 9.01.2018 r., sygn. akt: III SA/Kr 1245/17, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z ugruntowanego już stanowiska doktryny i orzecznictwa, fakt zamieszkiwania przesądza się na podstawie dwóch elementów: faktu fizycznego przebywania w danym miejscu oraz woli przebywania w nim.
Zgodnie z ustaleniami organu I instancji Skarżący zamieszkuje na terenie działki rekreacyjnej ul. [...] w S..
Za irrelewantne prawnie należy zatem uznać rozważania Organów co do legalności zamieszkiwania Skarżącego na terenie ogrodu działkowego, które są nieistotne dla rozpoznania sprawy dodatku węglowego, zaś działania Organu powinny się skupić na ustaleniu czy we wskazanym we wniosku miejscu Skarżąca w istocie prowadzi swoje gospodarstwo domowe.
Z powyższych względów dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma znaczenia, powołana przez Kolegium okoliczność, że w świetle art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego, altana ogrodowa nie spełnia wymagań lokalu mieszkalnego.
Na uwzględnienie zasługuje stanowisko Skarżącego, że w postępowaniu o przyznanie dodatku węglowego, który jest świadczeniem pomocowym, miejsce zamieszkania powinno być łączone z miejscem prowadzenia gospodarstwa domowego. Zgodnie z uzasadnieniem projektu ustawy projektowana regulacja ma na celu zapewnienie wsparcia dla dużej grupy gospodarstw domowych w Polsce, w tym również gospodarstw najuboższych energetycznie, w pokryciu części kosztów wynikających ze wzrostu cen na rynku energii, w tym kosztów opału. Proponowane wsparcie finansowe w postaci dodatku węglowego ma wspomóc budżety domowe oraz zwiększyć poczucie bezpieczeństwa energetycznego i socjalnego.
Podsumowując podkreślenia wymaga, że Organy procedując w sprawie przyznania dodatku węglowego nie są uprawnione do oceny zdatności altany do wypełnienia funkcji mieszkaniowej, lecz powinny ustalić, czy we wskazanym miejscu Skarżący faktycznie prowadzi własne gospodarstwo domowe i czy ogrzewa je zdeklarowanym źródłem.
Zdaniem Sądu, odmowa przyznania Skarżącemu wnioskowanego dodatku jedynie na podstawie oceny, że zamieszkuje on nielegalnie we wskazywanym we wniosku miejscu, czyli na terenie ogrodów działkowych stanowiło rozpoznanie sprawy z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez brak ustalenia istotnych okoliczności faktycznych sprawy sprowadzających się do stwierdzenia, czy we wskazanym miejscu Skarżący faktycznie prowadzi swoje gospodarstwo domowe, oraz z naruszeniem art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o dodatku węglowym poprzez przyjęcie nieprawidłowej wykładni.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu przez Sąd a w szczególności ustali rzeczywiste miejsce zamieszkania Skarżącego wykorzystując instrumenty prawne przewidziane w ustawie o dodatku węglowym, a w dalszej kolejności rozważy konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania Strony celem ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności wymienionych w ustawie.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie - na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Organu I instancji.