II SA/Sz 239/26

II SA/Sz 239/26 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2026-05-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-03-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Świerzko-Bukowska /sprawozdawca/
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący/
Wiesław Drabik
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 1691
art. 162 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks  postępowania administracyjnego
Dz.U. 2026 poz 143
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Emilia Szeliga-Rydzewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 maja 2026 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 12 stycznia 2026 r. nr SKO.N.M.431.3057.2025 w przedmiocie prawa do świadczenia pieniężnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 162 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: "k.p.a."), art. 2 pkt 3a, art. 22b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1208, ze zm.), § 2, § 4 ust. 3 załącznika do uchwały Nr IX/201/25 Rady Miasta Szczecin z dnia 25 lutego 2025 r. w sprawie realizacji na terenie Gminy Miasto Szczecin świadczenia pieniężnego "Bon opiekuńczy: Alzheimer 75" oraz upoważnienia Dyrektora [...] Centrum Świadczeń do prowadzenia postępowania, w tym wydawania decyzji administracyjnych w zakresie świadczenia pieniężnego "Bon opiekuńczy: Alzheimer 75" (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2025 r. poz. 1074, ze zm., dalej: "uchwała"), po rozpatrzeniu odwołania W. P., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Szczecin (dalej: "Prezydent", "organ I instancji") z dnia 17 września 2025 r., nr SCŚ.NŚ.449.BO\U- 644.WYG.2025.OG dotyczącą wygaśnięcia decyzji Prezydenta z dnia 2 kwietnia 2025 r., nr SCŚ-ŚRiA.449.BO\U-88.2025.MBA.
Jak wynika z uzasadnienia powyższej decyzji oraz akt administracyjnych decyzją z dnia 2 kwietnia 2025 r., nr SCŚ-ŚRiA.449.BO\U-88.2025.MBA Prezydent przyznał W. P. (dalej: "skarżąca") prawo do świadczenia pieniężnego "Bon opiekuńczy: Alzheimer 75", na rzecz Seniora: M. P.. Organ I instancji przyznał to świadczenie w związku ze spełnieniem przesłanek zawartych w załączniku do uchwały. W decyzji tej wskazano również, że świadczenie będzie wypłacone w dwóch transzach: w III i IV kwartale w wysokości po [...] zł. Następnie, wobec powzięcia informacji o śmierci M. P., Prezydent w dniu 17 września 2025 r., wydał decyzję nr SCŚ.NŚ.449.BO\U-644.WYG.2025.OG, w której stwierdził wygaśnięcie z dniem 30 sierpnia 2025 r. decyzji z dnia 2 kwietnia 2025 r., nr SCŚ-ŚRiA.449.BO\U-88.2025.MBA. Organ I instancji stwierdził, że zachodzą podstawy stwierdzenia wygaśnięcia decyzji, bowiem wypłata transzy świadczenia realizowana była we wrześniu 2025 r., zaś zgon Seniora nastąpił w dniu 29 sierpnia 2025 r., a zatem w miesiącu wypłaty nie zostały spełnione warunki określone w § 2 załącznika do uchwały.
Kolegium w motywach swojego rozstrzygnięcia, przytaczając treść art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a., wyjaśniło, że organ administracji publicznej jest obowiązany stwierdzić wygaśnięcie decyzji, jeżeli spełnione są łącznie następujące przesłanki: decyzja stała się bezprzedmiotowa oraz stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo stwierdzenie wygaśnięcia decyzji leży w interesie społecznym lub w interesie strony. Wskazało przy tym, że o bezprzedmiotowości decyzji można mówić wtedy, gdy sytuacja faktyczna, którą dany akt administracyjny regulował i która była podstawą zawartych w nim uprawnień lub obowiązków, uległa zmianie. Z istoty decyzji wynika bowiem, że konieczną przesłanką obowiązywania decyzji musi być istnienie takiego samego stosunku prawnego, jaki został skonkretyzowany w decyzji. Powstanie po wydaniu decyzji sytuacji czy układu stosunków prawnych różniących się od czynników indywidualizujących dany stosunek prawny, ukształtowany lub ustalony w decyzji, kładzie kres istnieniu tego stosunku i musi oddziaływać na obowiązywanie decyzji, która jest wyrazem tych stosunków.
Dalej Kolegium wskazało, że zgodnie z § 2 ust. 1 załącznika do uchwały przyznanie Bonu przysługuje Opiekunowi, który spełnia łącznie następujące warunki przyznania świadczenia:
1) jest małżonkiem, dzieckiem, wnukiem, rodzicem, rodzeństwem, synową lub zięciem;
2) zamieszkuje na terenie Gminy Miasto Szczecin;
3) udziela wsparcia i opieki Seniorowi.
Zgodnie z § 2 ust. 2 załącznika do uchwały przyznanie Bonu następuje przy spełnieniu przez Seniora łącznie następujących warunków:
1) zamieszkuje na terenie Gminy Miasto Szczecin;
2) ukończył 75. rok życia w miesiącu, w którym zostanie złożony wniosek, przy czym dla osób, które ukończą 75. rok życia w grudniu 2025 r., wniosek o przyznanie Bonu zostanie złożony w listopadzie 2025 r.;
3) jest objęty świadczeniami zdrowotnymi, realizowanymi w formie szpitalnej i/lub ambulatoryjnej i/lub środowiskowej przez lekarza ze specjalizacją z zakresu psychiatrii i/lub geriatrii i ma zdiagnozowaną chorobę Alzheimera w ramach leczenia w tych formach;
4) nie jest objęty opieką placówki (instytucji) publicznej lub niepublicznej, zapewniającej opiekę całodobową.
W myśl zaś § 4 ust. 3 załącznika do uchwały świadczenie przyznawane jest maksymalnie w dwóch transzach, po 1000,00 zł każda tj.:
1) pierwsza transza w III kwartale 2025 r., w wysokości 1000,00 zł dla Opiekunów, którzy złożą wniosek w II kwartale 2025 r. i zostaną zakwalifikowani do uzyskania świadczenia, przy spełnieniu warunków, o których mowa w § 2;
2) druga transza w IV kwartale 2025 r. w wysokości 1000,00 zł:
a) dla Opiekunów, którzy uzyskali prawo do świadczenia na wniosek złożony w II kwartale 2025 r. i nadal spełnione są warunki, o których mowa w § 2.
W ocenie Kolegium w świetle powyższych przepisów aby nastąpiła wypłata pierwszej transzy świadczenia pieniężnego w III kwartale 2025 r. a więc do końca września 2025 r. musiały być spełnione warunki o których mowa w § 2 załącznika do uchwały. Skoro M. P. zmarła w dniu 29 sierpnia 2025 r. to W. P. w miesiącu wrześniu 2025 r., tj. w miesiącu realizacji świadczenia nie spełniała już warunków określonych w § 2 załącznika do uchwały. Tym samym z chwilą śmierci Seniora decyzja z dnia 2 kwietnia 2025 r., nr SCŚ-ŚRiA.449.BO\U-88.2025.MBA stała się bezprzedmiotowa, gdyż uległ zmianie stan faktyczny uniemożliwiający jej wykonanie, który regulowała i który był podstawą zawartych w niej uprawnień oraz obowiązków. Organ odwoławczy stwierdził przy tym, że dalsze pozostawanie w obrocie prawnym decyzji z dnia 2 kwietnia 2025 r., nr SCŚ-ŚRi A.449.BO\U-88.2025.MBA godziłoby w pewność obrotu prawnego i dlatego, zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo uznał, że przestał być zobowiązany z dniem 30 sierpnia 2025 r. do realizacji świadczenia pieniężnego "Bon opiekuńczy: Alzheimer 75" przyznanego W. P., albowiem decyzja o wygaśnięciu wywiera skutek prawny ex tunc tzn. od dnia, w którym powstały przesłanki do wygaśnięcia decyzji.
W skardze do Sądu na decyzję Kolegium W. P. podniosła, że decyzją z dnia 2 kwietnia 2025 r., nr SCŚ- SRiA.449.BO\U-88.2025.MBA przyznano jej prawo do świadczenia pieniężnego "Bon opiekuńczy: Alzheimer 75", na rzecz Seniora M. P., gdyż zarówno ona jak i jej mama spełniały wszystkie warunki do jego otrzymania. Wskazała, że zgodnie z uchwałą pierwsza transza miała być wypłacona w III kwartale 2025 r. W uchwale nie ma słowa w jakim miesiącu. Przez 2 miesiące oczekiwała na wypłatę i jej nie otrzymała, ale mamą opiekowała się przez 8 miesięcy. Skarżąca zgodziła się, że powyższa decyzja stała się bezprzedmiotowa, ale nie zgodziła się ze stwierdzeniem, że wygaśnięcie tej decyzji leżało w interesie społecznym lub w interesie skarżącej. Zdaniem skarżącej Kolegium nie wykazało interesu społecznego a z całą pewnością nie wykazało interesu strony. Skarżąca podniosła również, że nie było też żadnych podstaw, aby świadczenie wypłacać we wrześniu.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Dokonując czynności kontrolnych, Sąd nie kieruje się kryteriami słuszności czy celowości.
Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję: 1) uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach. W przypadku zaś gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu.
Przedmiotem kontroli jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta o wygaśnięciu z dniem 30 sierpnia 2025 r. decyzji Prezydenta z dnia 2 kwietnia 2025 r., nr SCŚ- SRiA.449.BO\U-88.2025.MBA o przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia pieniężnego "Bon opiekuńczy: Alzheimer 75" na rzecz Seniora M. P..
Wskazać zatem należy, że stosownie do art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony.
W piśmiennictwie przyjmuje się, że bezprzedmiotowość wynika z ustania prawnego bytu elementu stosunku materialnoprawnego nawiązanego na podstawie decyzji administracyjnej, a to z powodu zgaśnięcia podmiotu, zniszczenia lub przekształcenia rzeczy, rezygnacji z uprawnień przez stronę, czy też na skutek zmiany stanu faktycznego uniemożliwiającego wykonanie decyzji albo z powodu zmiany w stanie prawnym, ale tylko w przypadku gdy powoduje ona taki skutek (A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. IX, WKP 2026, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 19, CH Beck 2024).
Z wykładni gramatycznej przepisu art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. wynika również, że bezprzedmiotowość decyzji jest konieczną, lecz niewystarczającą przesłanką stwierdzenia jej wygaśnięcia. Powinno ono być bowiem zgodne z wymogami interesu strony lub interesu społecznego. Pojęcia te są określeniami nieostrymi, jednak rację ma Kolegium uznając, że pozostawienie w obrocie prawnym decyzji Prezydenta z dnia 2 kwietnia 2025 r., nr SCŚ- SRiA.449.BO\U-88.2025.MBA godziłoby w pewność obrotu prawnego, co pozostaje w kolizji z interesem społecznym. Decyzja administracyjna nie jest bowiem celem samym w sobie, lecz jednym z narzędzi realizowania zadań nałożonych przez prawo na organy administracyjne. Decyzja bezprzedmiotowa takiego narzędzia stanowić nie może i dlatego z punktu widzenia interesu społecznego stwierdzenie jej wygaśnięcia jest zawsze niezbędne. Wymaga tego również postulat pewności prawnej będący jednym z elementów doktryny państwa prawnego. Taką rolę należy przypisywać sformułowaniu wiążącemu stwierdzenie wygaśnięcia decyzji bezprzedmiotowej z wymogami interesu społecznego (T. Woś "Stwierdzenie wygaśnięcia decyzji administracyjnej jako bezprzedmiotowej - art. 162 k.p.a.", PiP, Nr 7 s. 55-56). Trzeba generalnie zakładać, że pozostawanie w obrocie prawnym decyzji bezprzedmiotowej pozostaje w kolizji z interesem społecznym (B. Adamiak, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 1985 r., SA/Wr 556/85, OSPiKA 1986, z. 9-10, poz. 179). Może ona bowiem stwarzać pozory istnienia określonych uprawnień czy obowiązków, godząc w ten sposób w pewność obrotu prawnego.
Wobec powyższego należało uznać, że zachodzą przesłanki stwierdzenia wygaśnięcia decyzji Prezydenta z dnia 2 kwietnia 2025 r., nr SCŚ- SRiA.449.BO\U-88.2025.MBA, bowiem zmarła osoba, na rzecz której prawo do świadczenia pieniężnego "Bon opiekuńczy: Alzheimer 75" zostało przyznane. Skoro M. P. zmarła w dniu 29 sierpnia 2025 r. to należało stwierdzić, że z dniem 30 sierpnia 2025 r. ww. decyzja stała się bezprzedmiotowa – czego skarżąca nie kwestionuje. Wbrew stanowisku skarżącej Kolegium, co prawda może w sposób nieco lakoniczny, wskazało na spełnienie drugiej z przesłanek stwierdzenia wygaśnięcia decyzji. Jak wspomniano już powyżej Kolegium zwróciło uwagę, że pozostawienie w obrocie prawnym decyzji Prezydenta z dnia 2 kwietnia 2025 r., nr SCŚ- SRiA.449.BO\U-88.2025.MBA godziłoby w pewność obrotu prawnego, co pozostaje w kolizji z interesem społecznym.
Z powyższych względów Sąd, stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Niemniej jednak, należy zwrócić uwagę, co również dostrzegło Kolegium, że decyzja stwierdzająca wygaśnięcie decyzji jest decyzją deklaratoryjną. Wywołuje ona skutki prawne od dnia, w którym powstały przesłanki wygaśnięcia decyzji – w przedmiotowej sprawie od dnia 30 sierpnia 2025 r. Podkreślić również należy, że przedmiotem rozstrzygnięcia decyzji Prezydenta z dnia 2 kwietnia 2025 r., nr SCŚ-SRiA.449.BO\U-88.2025.MBA jest przyznanie prawa do świadczenia pieniężnego "Bon opiekuńczy: Alzheimer 75". Z zasady demokratycznego państwa prawa wynika zarówno zasada niedziałania prawa wstecz, jak i zasada zaufania obywateli do organów państwa oraz ochrony praw nabytych. Jakkolwiek zasady te nie mają charakteru bezwzględnego, to jednak wszelkie ich ograniczenia muszą wynikać z wyraźnego przepisu prawa. Z treści uchwały nie wynika, aby w chwili wypłaty ww. świadczenia (która jest kwestią techniczną i może następować w późniejszym terminie) wymagane było spełnienie warunków określonych w § 2 ust. 1 i ust. 2 załącznika do uchwały. Skoro do dnia 30 sierpnia 2025 r. (a zatem w III kwartale) spełnione były warunki § 2 ust. 1 i 2 załącznika do uchwały to – w ocenie Sądu – skarżąca nabyła prawo do świadczenia pieniężnego "Bon opiekuńczy: Alzheimer 75".