II SA/Sz 1190/13

II SA/Sz 1190/13 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2014-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-10-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Barbara Gebel /sprawozdawca/
Elżbieta Makowska
Maria Mysiak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Sygn. powiązane
II GSK 1443/14 - Wyrok NSA z 2015-07-30
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
art. 1  ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Dz.U. 2012 poz 1265
art. 4 pkt 3 lit. a,  art. 4 pkt 4 lit.a,  art. 5,
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity
Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
art. 4 pkt 2 lit. a,  art. 8 ust. 11,
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2013 poz 267
art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.),, Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 marca 2014 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej oddala skargę
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...], Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", art. 5 ust. 1, art. 4 pkt 3 lit. a, art. 87 ust. 1, art. 92 a ust. 1 i ust. 6, art. 92 c ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1265), zwaną dalej "u.t.d.", po rozpatrzeniu odwołania A.T., utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego nr [...], z dnia [...], nakładającą na przedsiębiorcę A.T. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą: Przedsiębiorstwo A., karę pieniężną w wysokości [...] zł za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji
Decyzja została wydana w oparciu o ustalenie, że w dniu [...] na terenie Terminalu Promów Morskich, funkcjonariusze Oddziału Celnego Urzędu Celnego przeprowadzili kontrolę samochodu ciężarowego marki [...] o nr rejestracyjnym SC [...] wraz z przyczepą ciężarową marki [...] o nr rejestracyjnym [...]. Wspomnianym zespołem pojazdów będącym własnością A.T., przewożony był ze [...] do Polski ładunek w postaci części samochodowych.
Kierujący pojazdem A.S. okazał do kontroli:
- dowód osobisty nr [...];
- dowody rejestracyjne ww. zespołu pojazdów, z których wynika, że zarówno samochód ciężarowy marki, jak i przyczepa ciężarowa marki, zostały zarejestrowane na A.T.,
- faktury nr: [...] z dnia [...];
- bilet na prom nr [...] z dnia [...].
Z przeprowadzonej kontroli sporządzono protokół kontroli nr [...], w którym stwierdzono naruszenie polegające na wykonywaniu międzynarodowego transportu drogowego rzeczy bez wymaganej licencji (l.p. 1.1. załącznika Nr 3 do u.t.d.) oraz protokół przesłuchania osoby podejrzanej o popełnienie wykroczenia nr [...] z dnia [...].
W protokole kontroli stwierdzono ponadto, że A.S. przewoził ze [...] do Polski towar w postaci części samochodowych. Protokół ten A.S. podpisał bez wniesienia uwag i zastrzeżeń do jego wyników. Do protokołu przesłuchania z dnia [...] A.S. oświadczył, że nie pracuje. Wyjaśnił, że właścicielem zestawu pojazdów, którym kierował, jest A.T.. Wyjaśnił również, że był w [...] i został poproszony, aby kierował tym zestawem pojazdów nieodpłatnie. Wskazał, że towar, który przewozi został załadowany w [...] i ma być dostarczony do firmy A.
Pismem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Celnego zwrócił się do Biura ds. Transportu Międzynarodowego Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego z prośbą o udzielenie informacji, czy według danych na dzień [...] podmiot A.T., posiadał licencję na wykonywanie międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy lub zaświadczenie na międzynarodowy niezarobkowy przewóz drogowy rzeczy na potrzeby własne, oraz czy zgłosił samochód marki [...] o nr rejestracyjnym [...] i nr [...].
W odpowiedzi Główny Inspektorat Transportu Drogowego poinformował, że w systemie informatycznym do dnia [...] nie został zarejestrowany przedsiębiorca A.T.
Postanowieniem z dnia [...], skierowanym do przedsiębiorcy A.T., Naczelnik Urzędu Celnego wszczął z urzędu postępowanie w celu ustalenia, czy w dniu [...] wykonując przewóz drogowy samochodem ciężarowym marki [...] o nr rejestracyjnym [...] z przyczepą marki [...] o nr rejestracyjnym [...] zostały naruszone przepisy u.t.d. i równocześnie zwrócił się do strony o udzielenie wyjaśnień i nadesłanie posiadanych dokumentów.
A.T., wyjaśnił, że:
1. Od 2010 r. prowadzi działalność gospodarczą, której głównym przedmiotem jest hurtowa i detaliczna sprzedaż pozostałych pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli oraz działalność w zakresie napraw samochodów.
2. Przewóz części samochodowych objętych postępowaniem był prowadzony wyłącznie na potrzeby własne, gdyż przyjmując samochód używany do sprzedaży dokonuje również jego remontu i dlatego niezbędne są części samochodowe;
3. Wyjazdu za granicę po części dokonuje bardzo rzadko i zazwyczaj osobiście. Ponieważ jego ojciec jest ciężko chory (nowotwór) nie zawsze może wyjechać poza granice kraju, tak jak to miało miejsce w niniejszym przypadku, gdzie ze względu na chorobę ojca zwrócił się z prośbą o pomoc do kuzyna (syna brata ciotecznego) o wyjazd w zastępstwie. Samochód jest jego własnością i jest wykorzystywany w ramach działalności przedsiębiorstwa, a koszty zakupu paliwa, opłat za prom były przez niego ponoszone. W razie potrzeby przedstawi dowody -faktury na zakup paliwa. Za przewóz tych części kuzyn nie otrzymał żadnego wynagrodzenia, była to wyłącznie pomoc grzecznościowa.
Wraz z pismem A.T. przesłał wypis z CEIDG dla wykazania przedmiotu działalności przedsiębiorstwa oraz kopię dokumentacji medycznej choroby jego ojca.
Decyzją nr [...], z dnia [...], Naczelnik Urzędu Celnego nałożył na przedsiębiorcę A.T., karę pieniężną w wysokości [...] zł za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji (l.p. 1.1. załącznika Nr 3 do u.t.d.).
W odwołaniu od powyższej decyzji A.T., wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na fakt, że jej wykonanie naraziłoby stronę na nieodwracalną szkodę majątkową.
Decyzji zarzucił:
1. naruszenie art. 4 pkt 4 w związku z art. 3 ust. 2 pkt 3 u.t.d. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie do zastanego podczas kontroli stanu faktycznego i w ten sposób uznanie, że przewóz wykonywany jako pomocniczy może być wykonywany wyłącznie przez przedsiębiorcę lub jego pracownika podczas gdy nieodpłatne wykonywanie przewozu przez osobę trzecią na rachunek i ryzyko przedsiębiorcy jest istotnie podobne do wykonywania przewozu pomocniczego przez pracownika, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 92 ust. 1 u.t.d.;
2. naruszenie art. 7 K.p.a. i art. 8 K.p.a. poprzez zastosowanie wykładni przepisów niezgodnej z interesem obywatela, tj. wykładni rozszerzającej, powodującej nałożenie na stronę obowiązku posiadania licencji.
W uzasadnieniu odwołania A.T. wskazał, że organ I instancji nałożył karę pieniężną w kwocie [...] zł na stronę pomimo, że A.S. jest jego krewnym i wykonywał przewóz nieodpłatnie na ryzyko strony w związku z tym, że strona była zaabsorbowana chorobą nowotworową ojca. Organ przyjmując, że skoro A.S. nie był pracownikiem strony, to nie mógł wykonywać przewozu na potrzeby własne, dokonał wykładni przepisów, która nie jest zgodna z zasadami dotyczącymi sposobu wykonywania przewozów. Dokonując wykładni systemowej art. 4 pkt 4 lit.a u.t.d. należy wskazać, że transport pomocniczy stanowi część prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej w ramach prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa. Zdaniem strony, o takiej wykładni świadczy odzwierciedlenie w przytoczonym art. 4 pkt 4 u.t.d. materialno-prawnych przesłanek przedsiębiorstwa, ukształtowanych przez ustawodawcę w treści art. 551 Kodeksu cywilnego. Istotnie podobne ukształtowanie przesłanek przedmiotowych, odnoszących się do własności całości ładunku, jak i samego pojazdu jako części przedsiębiorstwa oraz uznanie, że transport ten, ze względu na możliwość wykorzystania różnych form prawnych może wykonywać sam przedsiębiorca, jak również jego pracownicy powoduje, że wskazane definicje prezentują podobną funkcjonalną definicję przedsiębiorstwa, jako zbioru składników materialnych i niematerialnych wykorzystywanych przez przedsiębiorcę do prowadzenia działalności gospodarczej. W związku z powyższym, zgodnie z zaprezentowaną metodą wykładni systemowej, wykonanie nieodpłatne przewozu przez osobę, która nie została zatrudniona, a pomimo to wykonywała na rzecz strony i pod jej bezpośrednim kierownictwem czynności związane z przewozem ładunku należącego do strony w pojeździe należącym do strony, powinno zostać uznane za wykonywanie transportu przez samą stronę. Jako dodatkowe argumenty przemawiające za przedstawioną wykładnią wskazał takie okoliczności, jak wykonywanie transportu na ryzyko strony i za pomocą należącego do strony pojazdu. Wskazał ponadto, że ze względu na regulację Kodeksu pracy, nie jest możliwe zawarcie umowy o pracę, w której pracownikowi nie przysługiwałoby wynagrodzenie, a co więcej, w ramach takiej umowy pracownik również nie może zrzec się wynagrodzenia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2011 r. o sygn. akt II GSK 1105/100.
W tak ustalonym stanie faktycznym, Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że zakres przedmiotowy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (stan prawny z dnia 19.10.2012 r., tj. z dnia przeprowadzenia kontroli) został określony w art. 1 ust. 1). Zgodnie z brzmieniem ww. artykułu przedmiotowa ustawa określa zasady podejmowania i wykonywania krajowego transportu drogowego, międzynarodowego transportu drogowego, niezarobkowego krajowego przewozu drogowego oraz niezarobkowego międzynarodowego przewozu drogowego. Przepisów ustawy nie stosuje się do przewozu drogowego wykonywanego pojazdami samochodowymi lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony w transporcie drogowym rzeczy oraz niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy (art. 3 ust. 1 pkt 2 u.t.d.).
Stosownie do art. 2 pkt 54 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm. ) dopuszczalna masa całkowita to największa określona właściwymi warunkami technicznymi masa pojazdu obciążonego osobami i ładunkiem, dopuszczonego do poruszania się po drodze. W myśl art. 2 pkt 49 ww. ustawy, zespół pojazdów to pojazdy złączone ze sobą w celu poruszania się po drodze jako całość; nie dotyczy to pojazdów złączonych w celu holowania.
Z akt mniejszej sprawy wynika, iż w dniu [...] do kontroli zatrzymany został samochód ciężarowy marki [...] o nr rejestracyjnym [...] o dopuszczalnej masie całkowitej pojazdu [...] kg wraz z przyczepą o nr rejestracyjnym [...] o dopuszczalnej masie całkowitej [...] kg, a zatem łącznie dopuszczalna masa całkowita ww. zespołu pojazdów wynosi ponad [...] tony. W związku z powyższym, zdaniem organu, w mniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy o transporcie drogowym.
Zgodnie z art. 4 pkt 6 lit. a u.t.d. przewóz drogowy to transport drogowy lub niezarobkowy przewóz drogowy, a także inny przewóz drogowy w rozumieniu przepisów rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Dz. Urz. UE L 102 z 11.04.2006, str. 1).
Zgodnie z art. 4 pkt 4 u.t.d. niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne, to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki:
a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników,
b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi,
c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin,
d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.
Dla uznania, że dany przewóz jest przewozem na potrzeby własne konieczne jest spełnienie wszystkich przesłanek wskazanych w art. 4 pkt 4 lit. a-d u.t.d.
Zgodnie z art. 4 pkt 3 lit. a określenie krajowy transport drogowy lub międzynarodowy transport drogowy obejmuje również każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, niespełniaiacy warunków, o których mowa w pkt 4.
Zdaniem organu, w dniu kontroli, tj. w dniu [...], A.T., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo A., wykonywał zdefiniowany w art. 4 pkt 3 lit. a u.t.d. transport drogowy, ponieważ przewozu tego nie można uznać za niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne, gdyż nie została spełniona jedna z przesłanek warunkujących wykonywanie tego rodzaju przewozu, tj. wymieniona w art. 4 pkt 4 lit. a. (ww. zestaw samochodowy używany do przedmiotowego przewozu nie był prowadzony przez pracownika ww. przedsiębiorcy).
W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2010 r. sygn. akt II GSK 560/09, sąd zważył, że niedopełnienie warunku prowadzenia pojazdu samochodowego używanego do przewozu przez przedsiębiorcę lub pracownika sprawia, iż dany przejazd nie może być traktowany jako przewóz na potrzeby własne, co oznacza, że zgodnie z art. 4 pkt 3 u.t.d. jest transportem drogowym, do którego wykonywania konieczna jest licencja transportowa.
Przepisy u.t.d. nie zawierają definicji legalnej pracownika, dlatego też należy w tym zakresie stosować definicję, wynikającą z art. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks Pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Prawidłowość takiego rozumienia użytego w u.t.d. terminu "pracownik" potwierdza orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przykładowo w wyroku NSA z dnia 11 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II GSK 18/08, sąd zważył, że "Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji nie dokonał też wadliwej wykładni art. 4 ust. 4 ustawy o transporcie drogowym przez przyjęcie, iż użyte w tym przepisie określenie "pracownik" dotyczy pracownika w rozumieniu art. 2 Kodeksu pracy. Wprawdzie w omawianej ustawie o transporcie drogowym nie ma odesłania do przepisów Kodeksu pracy, ale też w ustawie tej nie ma samodzielnej definicji pojęcia "pracownik" na użytek tej ustawy. Stąd też sąd I instancji trafnie oparł się na legalnej definicji pojęcia "pracownik" zawartej w art. 2 K.p. Stanowisko Sądu w tym zakresie znajduje pełne oparcie w powołanym przez ten sąd orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego, w którym podkreśla się, że kodeksom przysługuje szczególne miejsce w systemie prawa ustawowego i dlatego terminy oraz pojęcia używane przez kodeksy traktuje się jako wzorcowe, przy czym istnieje domniemanie, iż inne ustawy nadają im takie samo znaczenie (wyrok TK z 18 października 1994 r. sygn. K 2/94, OTK 1994/2/36). Sąd I instancji trafnie przy tym zauważył, że ustawodawca w omawianej ustawie posługuje się pojęciem szerszym od pojęcia pracownik, a mianowicie "zatrudnieni kierowcy" czy też "zatrudnione osoby", co wskazuje na zamierzone użycie w art. 4 pkt 4 lit. a) omawianej ustawy pojęcia "pracownik", zwłaszcza iż jest to przepis szczególny przewidujący wyjątek od obowiązku posiadania licencji i dotyczy przypadku niezarobkowego przewozu drogowego - przewozu na potrzeby własne, a zatem powinien być interpretowany ściśle. W przepisie tym jednoznacznie zaś stwierdzono, iż dotyczy on pojazdu samochodowego używanego do prowadzenia przez samego przedsiębiorcę lub jego pracowników."
Powyższe stanowisko potwierdził również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia z dnia 24 października 2012 r. o sygn. akt II SA/Sz 892/12.
Podsumowując zatem, w sytuacji kiedy ww. kierowca wykonywał swoje zadanie prowadzenia zestawu pojazdów należącego do przedsiębiorcy A.T. bez oparcia o umowę o pracę, powołanie, wybór, mianowanie lub spółdzielczą umowę o pracę, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, to warunek prowadzenia samochodu przez pracownika przedsiębiorcy nie został spełniony.
W związku z tym, że przewóz ten odbywał się z przekroczeniem granicy Rzeczypospolitej Polskiej, należy go uznać za międzynarodowy transport drogowy wymieniony w art. 4 pkt 3 lit. a u.t.d.
Stosownie do zapisów art. 5 ust. 1 u.t.d. podjęcie i wykonywanie transportu drogowego wymaga uzyskania odpowiedniej licencji na wykonywanie transportu drogowego. W myśl art. 11 ust. 3 ww. ustawy organ udzielający licencji wydaje wnioskodawcy wypis lub wypisy w liczbie odpowiadającej liczbie pojazdów samochodowych określonych we wniosku o udzielenie licencji.
Zgodnie z postanowieniami art. 87 ust. 1 ww. ustawy podczas wykonywania przewozu drogowego kierowca pojazdu samochodowego, jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, między innymi, wypis z licencji, który stanowi dokument potwierdzający posiadanie przez przewoźnika licencji uprawniającej do wykonywania transportu drogowego.
Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że przedsiębiorca A.T., nie posiadał w dniu kontroli licencji na wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego rzeczy.
Należy przy tym zaznaczyć, że przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego rzeczy, aby móc wykonywać tę działalność legalnie pojazdem o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, musi legitymować się licencją na wykonywanie transportu drogowego (por.: wyrok NSA z dnia 07.04.2008 r., sygn. akt II GSK 15/08), nawet wówczas, gdy wykonuje tę działalność sporadycznie.
Zgodnie z art. 92 a ust. 1 u.t.d. karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 10.000 złotych podlega ten, kto wykonuje przewóz drogowy z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego.
Zgodnie z art. 92 a ust. 6 w/cyt. ustawy, wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa w ww. art. 92 a ust. 1 u.td. oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik Nr 3 do u.t.d., w tej sytuacji zasadne jest nałożenie na stronę, kary pieniężnej w wysokości [...] zł za wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego bez wymaganej licencji.
Odnosząc się do zarzutów strony organ stwierdził, że istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w okolicznościach niniejszej sprawy została spełniona, ujęta w art. 4 pkt 4 lit. a u.t.d., przesłanka prowadzenia przez pracownika przedsiębiorcy pojazdu samochodowego używanego do przewozu, co pozwalałoby uznać taki transport za niewymagający licencji, o której mowa w art. 5 ust. 1 u.t.d. Nie można się zgodzić z twierdzeniem strony, że nieodpłatne wykonywanie przewozu przez osobę trzecią na rachunek i ryzyko przedsiębiorcy jest istotnie podobne do wykonywania przewozu pomocniczego przez pracownika, i mamy również wówczas do czynienia z niezarobkowym przewozem drogowym - przewozem na potrzeby własne. Przepis art. 4 pkt 4 lit. a wskazuje bowiem jednoznacznie, że z przewozem tym mamy do czynienia w przypadku wykonywania go pomocniczo do działalności - osobiście przez przedsiębiorcę lub przez pracownika tego przedsiębiorcy.
W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że istnieją wyjątki od tej zasady, jednakże dotyczą one jedynie osób fizycznych, nie będących przedsiębiorcami, lub przypadków, gdy kierowcą wykonującym przejazd jest osoba będąca członkiem najbliższej rodziny przedsiębiorcy, pozostająca z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym, która prowadzi pojazd samochodowy w zastępstwie tego przedsiębiorcy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 lutego 2006 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1840/05).
Przywołany przez stronę wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2011 r. o sygn. akt II GSK 1105/10, zgodnie z którym podmiot nie prowadzący działalności gospodarczej może zostać uznany za osobę działającą w ramach przedsiębiorstwa strony, a dokonywany przez taką osobę przewóz towarów może zostać uznany za wykonywanie przewozu na własne potrzeby przedsiębiorcy, nie może zostać uznany za adekwatny do niniejszej sprawy. Sąd orzekał w sprawie, w której przewóz był wykonywany przez rolnika, a zatem osobę nie będącą przedsiębiorcą, a kierującym pojazdem była osoba nie będąca pracownikiem tego rolnika. Sąd podniósł ww. wyroku, że w myśl art. 3 ust. 2 u.t.d., do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Sąd wskazał, że zgodnie zresztą z utrwalonym orzecznictwem i piśmiennictwem, odpowiednie stosowanie, o którym tutaj mowa, może polegać: na stosowaniu odpowiednich przepisów bez żadnych modyfikacji; na stosowaniu przepisów z pewnymi modyfikacjami; na niestosowaniu przepisów, które ze względu na ich bezprzedmiotowość lub sprzeczność z przepisami ustanowionymi dla tych stosunków, do których miały być stosowane odpowiednio, nie mogą być w ogóle stosowane. Mając na uwadze treść przepisu art. 33 ust. 2 pkt 2 u.t.d., nie wymagającego od podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 2 pkt 3 u.t.d. obowiązku uzyskania zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, a w szczególności od podmiotu prowadzącego działalność wytwórczą w rolnictwie dotyczącą upraw rolnych, zdaniem Sądu odpowiednie stosowanie art. 3 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 4 pkt 4 lit. a u.t.d. powinno zmierzać do zliberalizowania wymogu przewidzianego w przepisie art. 4 pkt 4 lit. a u.t.d., poprzez dopuszczenie możliwości prowadzenia pojazdu także przez osobę upoważnioną przez podmiot, nie mający przymiotu przedsiębiorcy, na podstawie czynności prawa cywilnego. Z wyroku tego nie można w żadnym wypadku wyprowadzić wniosku, że wymóg przewidziany w art. 4 pkt 4 lit. a u.t.d. nie dotyczy także przedsiębiorcy, jakim niewątpliwie był w dniu kontroli A.T.
Jak wskazano powyżej, art. 4 pkt 4 lit. a podlega modyfikacji również w tym przypadku, gdy osobą kierującą pojazdem jest członek najbliższej rodziny przedsiębiorcy, pozostający z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Do osób tych zaliczyć można małżonka przedsiębiorcy (por: wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2007 r. o sygn. akt VI SA/Wa 2265/06, wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 października 2006 r. o sygn. akt VI SA/Wa 978/06) oraz syna (córkę) przedsiębiorcy, pomagającego mu w prowadzonej działalności gospodarczej i zgłoszonego w takim charakterze do urzędu skarbowego dla celów podatku dochodowego (por: wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 marca 2007 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1955/06), ale już nie osobę z dalszej rodziny (np. syna brata ciotecznego) i do tego nie pozostającą z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Organ nadmienił, że A.T. nie posiadał w dniu kontroli oprócz licencji, także zaświadczenia na przewozy własne (pismo nr [...] z dnia [...] Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego), co wskazuje na brak właściwego przygotowania przedsiębiorcy do wykonywania działalności, zwłaszcza w kontekście udzielonej przez niego informacji, że dokonuje osobiście wyjazdów za granicę po części samochodowe.
Dodatkowo organ podkreślił, że precyzyjne określenie przez ustawodawcę warunków, jakim ma odpowiadać przewóz na potrzeby własne (w tym warunku aby pojazd prowadzony był przez przedsiębiorcę lub jego pracownika) miało na celu z jednej strony zezwolenie przedsiębiorcy realizowania przewozów nieodpłatnie na własne potrzeby jako działalności pomocniczej w stosunku do podstawowej działalności i w związku z tym brak wymogu ubiegania się o licencję na wykonywanie transportu drogowego, a z drugiej strony miało zapobiec sytuacjom, gdy przedsiębiorca pod pozorem wykonywania przewozów na potrzeby własne w rzeczywistości świadczy usługi transportowe.
Dyrektor Izby Celnej zauważył, że w swojej decyzji organ I instancji nie przeanalizował, czy przewóz wykonywany przez A.T., wypełnił wszystkie przesłanki z art. 4 pkt 4 u.td., jednakże dla uznania, że dany przewóz jest niezarobkowym przewozem drogowym - przewozem na potrzeby własne, konieczne jest spełnienie wszystkich przesłanek wskazanych w art. 4 pkt 4 lit. a-d, a zatem wystarczy wykazanie, iż choćby jedna z nich nie została spełniona, aby uznać, że nie był to tego rodzaju przewóz.
Dyrektor Izby Celnej zbadał także, czy w niniejszej sprawie może mieć zastosowanie art. 92 c ust. 1 pkt 1 u.t.d., zgodnie z którym nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92 a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, ą naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć. Stwierdził, że A.T. nie wykazał w żaden sposób, że nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie powstało wskutek zdarzeń i okoliczności, których nie mógł przewidzieć. Nieprzewidziane przez przedsiębiorcę okoliczności, które miały wpływ na powstanie naruszenia, są to wydarzenia zewnętrzne, przebiegające poza wolą przedsiębiorcy, takie jak, np. strajk (zamknięte placówki handlowe i usługowe), katastrofa żywiołowa, czy kradzież dokumentów, a nie te które spowodowane zostały przez niestaranne prowadzenie przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej, np. polegające na niezaopatrzeniu się przy wykonywaniu przez siebie działalności gospodarczej w wymagane prawem dokumenty.
A.T. nie powołał się na zaistnienie takich nadzwyczajnych okoliczności, które nie pozwoliły mu na postąpienie zgodnie z obowiązującym prawem. Argumenty podnoszone w odwołaniu zmierzają jedynie do wykazania, że w trakcie przedmiotowego przewozu nie był zobowiązany do posiadania licencji, która uprawniałyby go do wykonywania transportu drogowego, ponieważ wykonywany przez niego przewóz wypełniał wszystkie przesłanki wymienione w art. 4 pkt 4 u.t.d., a ponadto, że organ I instancji dokonał wadliwej wykładni tego przepisu. Jednak nieznajomość przez stronę przepisów, w szczególności art. 4 pkt 4 u.t.d., nie może stanowić podstawy do zastosowania w niniejszej sprawie art. 92 c ust. 1 pkt 1 u.t.d.
Powyższa decyzja została zaskarżona przez A.T. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący zarzucił:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie: art. 4 pkt 4 w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie do zastanego podczas kontroli stanu faktycznego i w ten sposób uznanie, iż przewóz wykonywany jako pomocniczy może być wykonywany wyłącznie przez przedsiębiorcę lub jego pracownika podczas, gdy nieodpłatne wykonywanie przewozu przez osobę trzecią na rachunek i ryzyko przedsiębiorcy jest istotnie podobne do wykonywania przewozu pomocniczego przez pracownika, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym;
2. naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest artykułu 7 K.p.a. poprzez zastosowanie wykładni przepisów niezgodnej z interesem obywatela, poprzez zastosowanie wykładni rozszerzającej, powodującej nałożenie na stronę obowiązku posiadania licencji;
3. naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest artykułu 8 K.p.a. poprzez zastosowanie wykładni przepisów niezgodnej z interesem obywatela, poprzez zastosowanie wykładni rozszerzającej, powodującej nałożenie na stronę obowiązku posiadania licencji
i wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania,
2. wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na fakt, iż jej wykonanie naraziłoby stronę na nieodwracalną szkodę majątkową.
3. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem stanowionych.
Skarżący stwierdził, że nieprawidłowo organ uznał, że wykonywany przewóz nie spełnia warunku wskazanego w treści artykułu 4 punkt 4 wykonywania transportu pomocniczego ze względu na, to że kierujący pojazdem A.S. nie był pracownikiem przedsiębiorstwa prowadzonego przez stronę. Przyjmując powyższe rozumowanie organ pierwszej instancji nałożył na stronę karę pieniężną w kwocie [...] zł pomimo, że A.S. jest krewnym strony i wykonywał przewóz nieodpłatnie za pomocą pojazdu strony na ryzyko strony w związku, z tym że strona była zaabsorbowana chorobą nowotworową ojca.
Organ odwoławczy powołując się błędnie na poglądy dotyczące możliwości wykonywania transportu na potrzeby własne uznał dowolnie, że tylko umowa o pracę mająca charakter formalny może umożliwiać wykonywanie przewozu na potrzeby własne. Przytoczone przez organ orzecznictwo sądowe dotyczące różnych możliwości wykonywania transportu na potrzeby własne nie uzasadnia stanowiska jakoby niemożliwe było wykonywanie transportu nieodpłatnie przez członka rodziny przedsiębiorcy. Osoba taka działając sama w warunkach istotnie podobnych do pracownika powinna być traktowana jak pracownik. Jedyną różnicą wynikającą z formalnego stosunku pracy pozostaje otrzymywanie wynagrodzenia, którego prowadzący pojazd A.S. zrzekł się. Skarżący podnosząc okoliczności przedstawione już w odwołaniu przedstawił swoją wykładnię przepisów u.t.d.
Wobec przedstawionych okoliczności i niewątpliwego braku precyzji obecnej regulacji artykułu 4 punkt 4 ustawy o transporcie drogowym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, w orzeczeniu z dnia 26 października 2011 r., wydanym w sprawie prowadzonej pod sygnaturą akt sprawy II GSK 1105/10 wskazał na powyżej podane okoliczności i fakt, że podmiot nie prowadzący działalności gospodarczej może zostać uznany za osobę działającą w ramach przedsiębiorstwa strony, a dokonywany przez taką osobę przewóz towarów może zostać uznany za wykonywanie przewozu na własne potrzeby przedsiębiorcy.
Podsumowując skarżący stwierdził, że organ pierwszej i drugiej instancji zastosował wykładnię rozszerzającą naruszając przy tym takie dobra jak zaufanie obywatela do państwa i poszanowanie przez organ istotnego interesu strony postępowania. Organ pierwszej instancji w sposób niewłaściwy zastosował normę prawną natomiast organ drugiej instancji wadliwość tą powtórzył ograniczając przeprowadzone czynności w sprawie. Powielenie przez organ odwoławczy przyczyn rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji jest niezasadne i pomija argumenty podniesione przez stronę. Zdaniem strony, zaprezentowana interpretacja na tle nieprecyzyjnego przepisu dotyczącego możliwości wykonywania przewozu na potrzeby własne nie może powodować nieuzasadnionego zawężenia kręgu podmiotów wykonujących przewóz w ramach struktury przedsiębiorstwa strony wyłącznie do osób formalnie zatrudnionych w sytuacji gdy zawarcie umowy o pracę z osobą działającą nieodpłatnie pod kierownictwem pracodawcy, w oparciu o majątek pracodawcy i w ramach jego struktury przedsiębiorstwa jest formalnie ograniczone. Wprowadzone ograniczenie pomija zarówno sam charakter definicji przedsiębiorstwa jako związku o charakterze rzeczowym i funkcjonalnym jak również pomija charakter stosunku pracy i fakt, że umowa taka ze względu na formalne przesłanki nie może mieć nieodpłatnego charakteru.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami
i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zm.).
Sąd podzielił niekwestionowane ustalenia faktyczne organów obu instancji, przyjmując je za własne i czyniąc podstawą poniższych rozważań, natomiast argumentacja skarżącego zmierza w istocie do stwierdzenia, iż jego zachowania nie można zakwalifikować jako naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym.
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organów celnych stanowią przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, w brzmieniu obowiązującym w dacie wykonania spornego przewozu. Zgodnie z art. 4 pkt 3 lit. a. użyte w tej ustawie określenie transport drogowy, oznacza między innymi każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, niespełniający warunków, o których mowa w pkt 4.
Natomiast, zgodnie z art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne - to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki:
a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników,
b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi,
c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin,
d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż w momencie kontroli pojazdem należącym do skarżącego przewożony był ładunek będący jego własnością i nie był to przejazd w ramach prowadzonej działalności turystycznej, jednakże prowadzący pojazd A.S. nie był ani przedsiębiorcą, ani pracownikiem przedsiębiorcy. Tak więc nie została spełniona przesłanka z art.4 pkt 4 lit.a u.t.d., aby uznać, że wykonywany przewóz, był przewozem na potrzeby własne, w rozumieniu przepisów ustawy. Jak wykazało to postępowanie wyjaśniające, kierujący tego dnia pojazdem A.S. nie był pracownikiem przedsiębiorcy, w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy.
W istocie spór w sprawie sprowadza się właśnie do rozumienia użytego w art. 4 pkt 4 lit. a u.t.d. wyrazu "pracownik". W tej części sąd podziela stanowisko organów orzekających.
Termin "pracownik" został zdefiniowany w art. 2 Kodeksu pracy, stosownie do którego "pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę". Ustawa o transporcie drogowym definicji pojęcia "pracownik" nie zawiera. Brak definicji danego pojęcia w danym akcie prawnym normatywnym oznacza, że w przypadku istnienia jego definicji w innej gałęzi prawa należy oprzeć się na definicji legalnej (por. uchwała SN z 9 czerwca 1976 r. V/KZP/13/75, OS KW 1976, nr 7 – 8, poz. 86, wyrok SN z dnia 15 stycznia 1993 r., III/AN 89/92, wyrok TK z 19 października 1994 r., K 2/94).
Taką właśnie jest definicja pojęcia "pracownik" zawarta w Kodeksie pracy. Zauważyć należy, że gdyby ustawodawca uznał za możliwe posługiwanie się terminem "pracownik" w innym niż kodeksowe znaczeniu, to w ustawie o transporcie drogowym zawarłby odmienną definicję tego pojęcia. Uczynił tak, np. w art. 4 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – Dz. U. nr 137, poz. 887 z zm. (patrz wyrok II SA/Gl 639/08). Tymczasem w art.4 pkt 4 lit.a w określeniu "pracowników", chodzi właśnie o osoby ściśle związane z przedsiębiorcą stosunkiem pracy, a nie jakimkolwiek innym stosunkiem cywilnoprawnym ( patrz wyroki: sygn. akt II SA/Sz 892/12, sygn. akt I OSK 1655/06, sygn. akt II GSK 623/08, sygn. akt II GSK 601/10- dostępne w internecie).
Co prawda w orzecznictwie sądów administracyjnych dopuszcza się również taką wykładnię, że pod pojęciem przedsiębiorcy użytym w art. 4 pkt 4 lit. a. u.t.d. można rozumieć także osobę będącą członkiem najbliższej rodziny przedsiębiorcy, zwłaszcza jeżeli pozostaje z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym i prowadzi pojazd w jego zastępstwie, a zastępstwo takie ma charakter incydentalny, czy awaryjny. Jeżeli natomiast członek najbliższej rodziny nie pozostający z przedsiębiorcą w stosunku zatrudnienia, stale mu pomaga wykonując na jego rzecz, w ramach jego przedsiębiorstwa i przy użyciu jego pojazdów samochodowych przejazdy, o jakich mowa w art. 4 pkt 4 u.t.d., to należy rozważyć, czy nie jest on osobą współpracującą, o jakiej mowa w art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137/98 poz. 887 ze zm.), którą należy traktować jako pracownika, podlegającego z tytułu stałej współpracy obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu (art. 6 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy). W obu przestawionych sytuacjach należałoby jednak kwalifikować przewóz, w czasie którego osoba najbliższa wobec przedsiębiorcy prowadzi pojazd samochodowy używany do przewozu, spełniający kumulatywnie wszystkie pozostałe warunki, o jakich mowa w art. 4 pkt 4 u.t.d. - jako niezarobkowy przewóz drogowy – przewóz na potrzeby własne. Jak wynika z akt sprawy A.S. nie jest członkiem najbliższej rodziny skarżącego, ani nie prowadzi ze skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego (inne adresy zamieszkania).
Stosownie do art. 5 u.t.d., podjęcie i zarobkowe wykonywanie transportu drogowego wymaga uzyskania odpowiedniej licencji na wykonywanie transportu drogowego. Podczas przejazdu wykonywanego w ramach przewozu drogowego kierowca pojazdu samochodowego, z zastrzeżeniem ust. 4, jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, m.in. wypis z licencji (art.87 ust.1 u.t.d.). Skoro nie był to przewóz na potrzeby własne to kierujący pojazdem winien legitymować się licencją na wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego.
W myśl art. 92a ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 10.000 złotych za każde naruszenie. Konsekwencją tego rozwiązania jest treść lp. 1.1. załącznika nr 3 do ustawy, która sankcjonuje wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji karą pieniężną w wysokości [...] zł.
W świetle powyższego, zarzuty skargi względem organów, dotyczące błędnej wykładni art. 4 pkt 4 lit.a u.t.d. oraz naruszenia zasady postępowania administracyjnego zawartej w art.7 K.p.a. – zasady prawdy obiektywnej, nie znajdują uzasadnienia w materiale całej sprawy.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.