Lexedit
Wróć do analizy orzeczenia
Pełny tekst orzeczenia

II SA/Sz 1149/21

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

II SA/Sz 1149/21 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2022-02-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Katarzyna Sokołowska
Marzena Iwankiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Patrycja Joanna Suwaj
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Reforma rolna
Sygn. powiązane
I OSK 1234/22 - Wyrok NSA z 2023-05-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1946 nr 49 poz 279
art. 25 ust. 1 i 2, art. 10,
Dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska
Dz.U. 1951 nr 46 poz 340
art. 2 ust. 1,  art. 6 ust. 1 i 2, art. 10, art. 5 ust. 1 i 2,  art. 7
Dekret z dnia 6 września 1951 r. o  ochronie  i  uregulowaniu  własności  osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych
Dz.U. 2021 poz 735
art. 156  par. 1 pkt 1, 3, 4 i 7, par. 2, art. 7, art. 77  par. 1, art. 80, art. 8 par. 1, art. 11
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151, art. 188, art. 153, art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu nadania oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735), dalej "k.p.a.", art. 25 dekretu z 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta G. (Dz. U.R.P. Nr 49, poz. 279), dalej "dekret z 1946 r." oraz art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U.R.P. Nr 46, poz. 340), dalej "dekret z 1951 r.", po rozpatrzeniu wniosku A. J. - następcy prawnego M. J., dalej "skarżący", reprezentowanego przez radcę prawnego, o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...], wydaną w dniu [...] stycznia 2021 r. stwierdzającą "nieważność aktu nadania nr [...] z dnia [...] listopada 1953 r. wydanego na rzecz M. J. w zakresie pkt 2 - nadania domu mieszkalnego 15x10 dach, obora 16x6, mur, deski, dach, szopa 5x6 deski papa, połowa od strony wschodniej w W. , gm. D. pow. S.", utrzymało w mocy swoją decyzję nr [...]
z dnia [...] stycznia 2021 r.
Sprawa stwierdzenia nieważności (obecnie w części) aktu nadania nr [...],
z dnia [...] listopada 1953 r., ponownie rozstrzygnięta ww. decyzjami, będąca wcześniej przedmiotem rozpatrzenia zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak
i w postępowaniu sądowoadministracyjnym została zapoczątkowana wnioskiem z dnia [...] listopada 2014 r., którym to A. K. (poprzedniczka prawna E. C., dalej "skarżąca") powołując się na art. 156 § 1 pkt 3 i § 2 w zw. z art. 158 § 2 k.p.a., zwróciła się do SKO o stwierdzenie wydania aktu nadania nr [...] z naruszeniem prawa, a w razie stwierdzenia, że akt nie został nigdy wydany o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wyjaśniła, że jej ojciec K. T., aktem nadania z dnia [...] listopada 1947 r., nr [...], wydanym przez Powiatową Komisję Osadnictwa Rolnego w S. na podstawie przepisów dekretu z 1946 r., otrzymał gospodarstwo. Tymczasem w późniejszym okresie, w odniesieniu do tej samej nieruchomości, został wydany akt nadania z 11 listopada 1953 r. na rzecz M. J..
Procedowanie wniosku skarżącej z dnia [...] listopada 2014 r. znalazło wyraz
w rozstrzygnięciach organu administracji i kontrolujących je orzeczeniach sądów.
Decyzja Kolegium z dnia [...] stycznia 2015 r. umarzająca postępowanie w sprawie i utrzymująca ją w mocy decyzja z dnia [...] marca 2015 r., uchylone zostały wyrokiem WSA w Szczecinie z 19 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 648/15. Sąd uznał bowiem, że skoro A. K. jest spadkobierczynią poprzedniego właściciela nieruchomości, to jest także stroną postępowania uprawnioną do domagania się oceny aktu nadania w trybie stwierdzenia nieważności.
Decyzja Kolegium z dnia [...] maja 2016 r. odmawiająca stwierdzenia wydania aktu nadania z dnia [...] listopada 1953 r., nr [...] z naruszeniem prawa oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Kolegium z dnia [...] lipca 2016 r. zostały uchylone wyrokiem WSA w Szczecinie z 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 1044/16, z uwagi na nieuwzględnienie przez organ oceny prawnej i wskazówek zawartych w wyroku z dnia 19 listopada 2015 r.
Decyzja Kolegium z dnia [...] czerwca 2017 r. odmawiająca po raz kolejny stwierdzenia wydania aktu nadania z naruszeniem prawa oraz utrzymująca ją w mocy decyzja z [...] sierpnia 2017 r. zostały uchylone wyrokiem WSA w Szczecinie z 22 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 1178/17.
W uzasadnieniu tego ostatniego wyroku Sąd wskazał m.in., że organ poczynił nieprawidłowe ustalenia w zakresie nabycia spornego gospodarstwa przez M. J. przyjmując, że w dniu [...] września 1951 r. znajdował się on w posiadaniu gospodarstwa po H. F., skoro z protokołu przejęcia gospodarstwa po H. F., zaświadczenia z dnia [...] listopada 1951 r. oraz protokołu wprowadzenia M. J. w posiadanie gospodarstwa rolnego wynika jednoznacznie, że gospodarstwo to zostało M. J. przekazane po dniu [...] listopada 1951 r., a więc po wejściu w życie dekretu z 1951 r.
Sąd nie podzielił również argumentacji organu odnoszącej się do możliwości nadawania gospodarstw rolnych kilku osadnikom do wspólnego użytkowania. Wyjaśnił, że tego rodzaju przekazanie gospodarstwa w użytkowanie mogło mieć miejsce wówczas, gdy nadawano gospodarstwa fizycznie niewydzielone z większej całości, stosownie do art. 25 ust. 2 dekretu z 1946 r. Tymczasem akt nadania dla M. J. został wydany po blisko sześciu latach od nadania gospodarstwa K. T., w oparciu o art. 5 i 10 dekretu z 1951 r., a więc przy założeniu, że w dacie jego wejścia w życie był on w posiadaniu i prowadził nadane następnie gospodarstwo.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją z 17 grudnia 2018 r. Kolegium utrzymało w mocy swoją decyzję z [...] sierpnia 2018 r. stwierdzającą, że akt nadania nr [...] z [...] listopada 1953 r. został wydany z naruszeniem prawa. Skarżąca oraz Skarżący wnieśli skargi na decyzję Kolegium z 17 grudnia 2018 r. WSA w Szczecinie połączył sprawy będące następstwem wniesienia skarg do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Wyrokiem z dnia 16 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 116/19 WSA w Szczecinie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił obie skargi.
Skarżący i skarżąca złożyli skargi kasacyjne.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 czerwca 2020 r. sygn. akt. I OSK 2546/19 w punkcie 1 uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] i z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], w punkcie 2 zasądził od Kolegium na rzecz każdego ze skarżących zwrot kosztów postępiania sądowego.
W pierwszej kolejności Sąd II instancji rozważył zasadność skargi kasacyjnej skarżącego, jako dalej idącej, kwestionującej możliwość stwierdzenia nieważności aktu nadania z 11 listopada 1953 r. zarzucając Sądowi I instancji zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania i stwierdził, że skarga kasacyjna wniesiona przez skarżącego jest częściowo zasadna.
NSA uznał za niezasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 153 p.p.s.a., i łączący się z nim zarzut naruszenia przepisów postępowania to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. i wskazał, że zgodnie z wyrokiem z 23 listopada 2017 r. rozpoznając ponownie sprawę organ administracji winien był ustalić i zbadać czy opisany w protokole wprowadzenia, a następnie akcie nadania dom o wymiarach 25x10 stanowił całość, czy też część większego domu mieszkalnego oraz, czy opisany w spornym akcie nadania dom o wymiarach 15x10 stanowił odrębną od tej, która została nadana K. T. (prawidłowo: [...] – dopisek WSA), część domu. WSA uznał również, że ustalenia wymaga czy H. F. posiadała formalnie nieruchomości przekazane protokołem z dnia 4 sierpnia 1951 r., w szczególności czy opisane tam nieruchomości zostały jej przekazane we wspólne użytkowanie z K. T. a jeżeli tak to kiedy i na jakich zasadach.
Sąd II instancji uznał, że rozpoznając ponownie sprawę organy uzupełniły materiał dowodowy sprawy m.in. o informację sporządzoną 17 maja 2018 r. przez inżyniera budownictwa F. S., z której wynika, że wymiary domu położonego na działce nr [...] wynoszą 20,15 m x 10,07 m, dane z ewidencji gruntów i budynków, w tym szkice zabudowań oraz domu mieszkalnego. Na podstawie tych dokumentów, szczegółowo opisanych w decyzji z [...] sierpnia 2018 r., organy ustaliły, że opisany w protokole wprowadzenia, a następnie akcie nadania dom o wymiarach 25x10 stanowił całość domu mieszkalnego. Organy ustaliły również, że K. T. był jedynym posiadaczem siedliska a H. F., która być może zamieszkiwała u niego przez pewien czas, nie dysponowała żadnym prawem do nieruchomości, nawet nie była zameldowana w W.
W ocenie NSA oznacza to, że organy zrealizowały wytyczne zawarte w wyroku z 23 listopada 2017 r. Ustalenia faktyczne poczynione przez organy na skutek wytycznych zawartych w wyroku z 23 listopada 2017 r. zostały następnie zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji.
Sąd II instancji podkreślił, że skarżący dążył do wykazania, że powyższe ustalenia faktyczne poczynione zostały przez organy z naruszeniem przepisów postępowania, co oznacza, że akceptując je Sąd pierwszej instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Uzasadniając powyższy zarzut skarżący powołuje się na wniosek z [...] lipca 1951 r. skierowany przez M. J. do Prezydium Gminnej Rady Narodowej oraz protokół z [...] sierpnia 1951 r. Sąd pierwszej instancji odniósł się do obu tych dokumentów i wyjaśnił, że nie wynika z nich by H. F. była posiadaczem nieruchomości.
NSA dodał, że Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że dokumenty te nie zostały uznane w wyroku z 23 listopada 2017 r. za potwierdzające fakt posiadania przez H. F. części gospodarstwa. Materiał dowodowy ówcześnie zgromadzony (a więc i dokumenty przywoływane obecnie przez skarżącego) uznany został w wyroku z 23 listopada 2017 r. za niewystarczający do poczynienia takich ustaleń.
Uznając za słuszne wskazania skarżącego, NSA stwierdził że z mocy art. 153 p.p.s.a. zarówno organy jak i sądy ponownie rozpoznające sprawę związane są oceną prawną i wskazaniami zawartymi w prawomocnym wyroku i przywołał znaczenie pojęć ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania.
W świetle przyjętego rozumienia pojęcia związania prawomocnym wyrokiem NSA uznał, że dokumenty zgromadzone przed wydaniem decyzji Kolegium z [...] sierpnia 2017 r. uznane zostały za niewystarczające do ustalenia faktu posiadania przez H. F. całości lub części gospodarstwa przyznanego K. T. aktem nadania z 12 listopada 1947 r. Sąd II instancji dodał, że Sąd pierwszej instancji akceptując obecnie ustalenia faktyczne co do nieprzysługiwania H. F. przymiotu posiadacza przedmiotowego gospodarstwa nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.
Sąd kasacyjny podkreślił, że z dokumentów zgromadzonych przez organy po wydaniu wyroku z 23 listopada 2017 r. wynika, że H. F. nie była zameldowana w [...], nie była również wymieniona w zestawieniu osiedlonych rodzin ani w zaświadczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] maja 1946 r. potwierdzającym powierzenie K. T. gospodarstwa poniemieckiego. Dokumenty zgromadzone już po wydaniu wyroku z 23 listopada 2017 r. nie pozwalają na uznanie, że H. F. posiadała całość bądź część gospodarstwa objętego aktem nadania z 12 listopada 1947 r. Co więcej, z dokumentów tych wynika, że M. J. został tymczasowo wpuszczony przez K. T. do jego domu (protokół z [...] lutego 1957 r.). Oznacza to, że uzupełniony materiał dowodowy nie pozwolił na ustalenie, by H. F. była posiadaczką całości bądź części gospodarstwa nadanego K. T..
Sąd II instancji dodał, że skarżący kwestionując ustalenia faktyczne poczynione przez organy i zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji powoływał się na przepisy prawa rzeczowego (art. 298, art. 299 i 300 dekretu z dnia 11 października 1947 r.). Dla zastosowania domniemań wynikających z tych przepisów, zdaniem NSA konieczne byłoby jednak wykazanie faktu posiadania określonej części gospodarstwa przez H. F., a dokumenty zgromadzone w toku postępowania administracyjnego nie potwierdzają jednak, by fakt ten został wykazany.
Podsumowując tę część rozważań Sąd kasacyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył przepisów postępowania przyjmując za podstawę kontroli zgodności z prawem decyzji Kolegium ustalenia faktyczne poczynionych przez ten organ z których wynika, że w dniu wejścia w życie dekretu z 1951 r. to jest w dniu 7 września 1951 r. jedynym posiadaczem gospodarstwa objętego aktem nadania z [...] listopada 1947 r. był K. T.. Zatem zarzuty skargi kasacyjnej objęte punktami 2.1 i 2.2 petitum skargi kasacyjnej Sąd II instancji uznał za niezasadne.
Przed przystąpieniem do oceny zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego NSA zwrócił uwagę na okoliczność, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania z [...] listopada 1953 r. wszczęte zostało na podstawie wniosku A. K., spadkobierczyni K. T. oraz współwłaścicielki w udziale do ľ nieruchomości obejmującej działkę [...] (do 1980 r. dz. nr [...] obręb W.), która następnie umową darowizny przeniosła udział w prawie własności nieruchomości na skarżącą E. C.. Orzekające uprzednio w tej sprawie sądy administracyjne (wyrok z WSA w Szczecinie z 19 listopada 2015 r. II SA/Sz 648/15 i z 15 grudnia 2016 r. II SA/Sz 1044/16) stanęły na stanowisku, że przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji przysługuje podmiotowi niebędącemu stroną postępowania zakończonego wydaniem decyzji objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji o ile wykaże on, że skutki stwierdzenia nieważności decyzji dotyczą jego interesu prawnego.
W konsekwencji, w niniejszej sprawie, w ocenie Sądu II instancji, uznać należało, że skarżąca ma interes prawny w domaganiu się stwierdzenia nieważności aktu nadania z [...] listopada 1953 r. ale wyłącznie w zakresie w jakim dotyczył on tej części nieruchomości, która objęta została uprzednio aktem nadania z [...] grudnia 1947 r. (prawidłowo akt nadania z [...] listopada 1947 r. – dopisek WSA) Skarżąca nie może natomiast żądać stwierdzenia nieważności aktu nadania z [...] listopada 1953 r. w zakresie wykraczającym poza jej interes prawy. Po wydaniu aktu nadania z [...] listopada 1953 r. sporządzone zostały [...] czerwca 1956 r. dwa protokoły w sprawie oszacowania gospodarstwa : jeden w zakresie obejmującym działki [...] nadane K. T. i M. J. o powierzchni 0,35 ha, drugi obejmujący działkę nr [...] o powierzchni 1,87 ha nadaną M. J.. Następne [...] listopada 1958 r., sporządzony został protokół dotyczący działki nr [...], nadanej M. J.. W protokole tym powierzchnia działki określona została na [...] ha. W dniu [...] grudnia 1958 r. w stosunku do M. J. wydano orzeczenie o wykonaniu aktu nadania stanowiące następnie podstawę do dokonania wpisu w księdze wieczystej prawa własności postanowieniem Sądu Powiatowego w S. z [...] lutego 1959 r.
W przypadku K. T. oprócz opisanego już protokołu z [...] czerwca 1956 r. dotyczącego działek [...] o powierzchni [...] ha sporządzony został [...] czerwca 1956 r. protokół dotyczący działki nr [...] o powierzchni [...] ha, który stał się podstawą do wydania orzeczenia z [...] września 1956 r. o wykonaniu aktu nadania oraz protokół z [...] listopada 1958 r. wskazujący powierzchnię [...] ha i stanowiący podstawę do wydania orzeczenia z [...] grudnia 1958 r. o wykonaniu aktu nadania. Natomiast protokół z [...] czerwca 1956 r. obejmujący działki [...] nadane K. T. i M. J. o powierzchni [...] ha stał się podstawą do wydania orzeczenia z [...] grudnia 1958 r. o wykonaniu aktu nadania. Po wydaniu tego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. wystąpiło do Sądu Powiatowego w S. o założenie księgi wieczystej wspólnie dla siedliska położonego w miejscowości W. pow. S. o pow. [...] m2. Następnie postanowieniem z [...] grudnia 1958 r. Sąd Powiatowy w S. założył księgę wieczystą nr [...] dla tej nieruchomości.
W konsekwencji za podstawę odniesienia się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego NSA przyjął stan faktyczny ustalony przez organy i przyjęty przez Sąd pierwszej instancji z tym jednak zastrzeżeniem że może on stanowić podstawę dla oceny zgodności z prawem orzeczenia z [...] listopada 1953 r . w zakresie w jakim orzeczenie to dotyczy interesu prawnego skarżącej, a więc tej części nieruchomości, która objęta została wcześniej aktem nadania z [...] listopada 1947 r.
W pozostałym zakresie, to jest w zakresie nieruchomości, które nie były objęte aktem z [...] listopada 1947 r. według Sądu II instancji nie było możliwe badanie zgodności z prawem i ewentualne orzekanie o nieważności orzeczenia z [...] listopada 1953 r. na skutek wniosku A. K. z uwagi na brak po jej stronie interesu prawnego. Zatem w zakresie, w jakim organy a następnie Sąd pierwszej instancji uznały, że orzeczenie z [...] listopada 1953 r. w całości narusza prawo w sposób rażący doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a. poprzez wykroczenie poza wskazany w wyrokach WSA w Szczecinie z 19 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 648/15 i z 15 grudnia 2016 r. ,sygn. akt II SA/Sz 1044/16, zakres interesu prawnego skarżącej. Badanie ważności orzeczenia z [...] listopada 1953 r. dotyczyć mogło wyłącznie tej części tego orzeczenia, która dotyczyła nieruchomości nadanej uprzednio K. T. aktem z [...] listopada 1947 r. W tym zakresie, według ww. Sądu, skarga kasacyjna skarżącego ma usprawiedliwione podstawy.
Zdaniem NSA w świetle ustaleń przyjętych przez Sąd pierwszej instancji za podstawę orzekania zarzut naruszenia art. 2 i 4 dekretu z 1951 r. w zakresie dotyczącym nieruchomości nadanej uprzednio K. T. aktem nadania z [...] listopada 1947 r. jest niezasadny. Jak wynika z tych ustaleń na dzień 7 września 1951 r., to jest na dzień wejścia w życie dekretu z 1951 r. jedynym posiadaczem gospodarstwa objętego aktem nadania z [...] listopada 1947 r. był K. T.. Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało, by posiadaczem tego gospodarstwa w jakiejkolwiek części była H. F.. Sąd orzekający przypomniał również, że już w wyroku z 23 listopada 2017 r. Sąd uznał, że M. J. nie spełniał warunków, o których mowa w art. 2 dekretu z 1951 r., nie był bowiem posiadaczem spornego domu oraz nieruchomości, nie mógł zatem stać się ich właścicielem z mocy prawa.
NSA dodał, że zarzut naruszenia art. 6 dekretu z 1951 r. w zakresie sformułowanym w skardze kasacyjnej skarżącego jest niezasadny. Ani organy ani sąd nie kwestionowały faktu, że granice nieruchomości oraz ich szacunek określa akt nadania nieruchomości.
Podnosząc zarzut naruszenia art. 10 dekretu z 1951 r. według Sądu II instancji, skarżący dąży do wykazania, że czym innym było nabycie nieruchomości z mocy prawa w trybie art. 2 dekretu, czym innym zaś nabycie na podstawie art. 10 tego aktu. Skarżący uzasadniając ten zarzut podkreśla, że Sąd w wyroku z 23 listopada 2017 r. przesądził, że M. J. nie mógł nabyć na własność nieruchomości z mocy prawa w trybie art. 2 dekretu z 1951 r., co jednak nie wyłączało nabycia w trybie art. 10 analizowanego aktu. W tym zakresie skarżący zarzuca sądowi pierwszej instancji bezzasadne "modyfikowanie" stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 listopada 2017 r. W ocenie NSA zarzut ten okazał się częściowo zasadny, albowiem skarżący słusznie wskazuje, że art. 10 dekretu z 1951 r. przewidywał możliwość wydania aktu nadania po dacie wejścia w życie dekretu. Nabycie w trybie art. 10 dekretu nie dotyczyło osób, o których mowa w art. 2, a więc osób, które otrzymały akty nadania i które to akty nie zostały wykonane i które nabywały prawo własności nieruchomości z mocy prawa z dniem wejścia w życie dekretu.
W ocenie Sądu kasacyjnego skarżący ma również rację wskazując, że w wyroku z 22 listopada 2017 r. Sąd przesądził jedynie, że skarżący nie spełniał przesłanek wymaganych do nabycia własności z mocy prawa, a więc na podstawie art. 2 dekretu. Sąd w wyroku z 22 listopada 2017 r. nie analizował natomiast czy możliwe było nabycie przez skarżącego prawa własności nieruchomości w trybie art. 10 dekretu. Zatem według NSA zarzut naruszenia art. 10 dekretu uznać należało za zasadny w tym zakresie, w jakim organy a następnie sąd uznały, że cały akt z [...] listopada 1953 r. dotknięty jest wadą rażącego naruszenia prawa. Postępowanie dotyczyć mogło bowiem wyłącznie tej części objętego nim gospodarstwa, która uprzednio nadana została K. T. i co do której interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności przysługiwał A. K. a obecnie skarżącej. Zarzut ten jest natomiast niezasadny w zakresie, w jakim akt z [...] listopada 1953 r. dotyczył nieruchomości nadanej uprzednio K. T., albowiem według NSA nabycie w trybie art. 10 dekretu dokonywane było przy zastosowaniu przepisów dekretu z 1946 r. Oznacza to, że nabycie obejmowało grunty pochodzące z zapasu ziemi, o którym mowa w art. 1 ust. 2 dekretu z 1946 r. oraz włączone do niego na mocy art. 2 i 3 tegoż dekretu. Grunty wchodzące w skład zapasu ziemi stanowiły własność państwa. W konsekwencji, w sytuacji, w której określona nieruchomość stała się własnością osoby fizycznej na podstawie art. 2 dekretu z 1951 r. nie mogła zostać ponownie nadana innej osobie na podstawie art. 10 dekretu. Nabyciu na podstawie art. 10 dekretu podlegały bowiem wyłącznie grunty stanowiące własność państwa nie zaś grunty nabyte uprzednio w trybie przepisów dekretu z 1946 r. czy też na podstawie art. 2 dekretu z 1951 r. przez osoby fizyczne. Nie było zatem możliwe nabycie przez skarżącego prawa własności do tej części nieruchomości, która objęta była aktem nadania z [...] listopada 1947 r. i której posiadaczem w dacie wejścia w życie dekretu z 1951 r. był K. T..
Wobec powyższego, za zasadny Sąd II instancji uznał również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 16 k.p.a. w zw. z art. 156 i art. 158 § 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji Kolegium z [...] grudnia 2018 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] sierpnia 2018 r., brak było bowiem podstaw do orzekania o nieważności aktu nadania z 11 listopada 1953 r. w zakresie wykraczającym poza interes prawny A. K. a następnie skarżącej, to jest w zakresie wykraczającym, poza tę część nieruchomości objętej aktem nadania z [...] listopada 1953 r., która wcześniej objęta była aktem z [...] listopada 1947 r.
Odnosząc się z kolei do skargi kasacyjnej wniesionej przez skarżącą NSA uznał, że jest zasadna i wskazał, że Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko wyrażone przez organy co do wywołania przez akt nadania z [...] listopada 1953 r. nieodwracalnych skutków prawnych. Owych nieodwracalnych skutków prawnych organy, a następnie Sąd pierwszej instancji upatrywały w dokonaniu wpisu do księgi wieczystej, spadkobraniu oraz rozporządzeniu udziałem w nieruchomości w drodze umowy darowizny.
Odnosząc się do powyższych argumentów Sąd II instancji przypomniał, że zgodnie z uchwałą siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 28 maja 1992 r., III AZP 4/92, jeśli obrót nieruchomościami był poprzedzony wydaniem decyzji administracyjnej lub przeniesienie własności nastąpiło w drodze decyzji administracyjnej, a decyzja dotknięta jest wadą wymienioną w art. 156 § 1, zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji. Zatem o nieodwracalnych skutkach prawnych decyzji administracyjnej można mówić dopiero, gdy po jej wydaniu doszło do obrotu nieruchomością i to obrotu w warunkach chronionych rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Jak jednak wynika z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2204), rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroni rozporządzeń nieodpłatnych albo dokonanych na rzecz nabywcy działającego w złej wierze.
Według NSA w niniejszej sprawie ani organy ani Sąd pierwszej instancji nie dostrzegły, że podstawą do wpisu w księdze wieczystej prawa współwłasności nieruchomości na której posadowiony jest budynek nie były akty nadania z [...] listopada 1947 r. czy z [...] listopada 1953 r. ale orzeczenie z [...] grudnia 1958 r. o wykonaniu aktu nadania Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 2 dekretu z 1951 r. dopiero prawomocne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania stanowiło podstawę wpisu do księgi wieczystej. Odnosiło się to zarówno do przypadków nabycia nieruchomości z mocy prawa w trybie art. 2 dekretu jak i do przypadków nabycia na podstawie art. 10 dekretu, a więc na podstawie aktów nadania wydanych po 7 września 1951 r. W aktach administracyjnych zgromadzonych przez organy znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego w S. z [...] lutego 1959 r. o założeniu księgi wieczystej dla nieruchomości rolnej o obszarze [...] ha stanowiącej działkę [...]. Powyższym postanowieniem Sąd Rejonowy założył księgę wieczystą nr [...], wskazując jako podstawę nabycia orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z [...] grudnia 1958 r. Obecnie działka [...] nosi numer [...], co potwierdza informacja z [...] maja 2018 r. nadesłana przez Starostwo Powiatowe w S. i objęta jest księgą wieczystą [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w K..
W ocenie Sądu II instancji zatem dopiero w odniesieniu do orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z [...] grudnia 1958 r. mówić można o nieodwracalnych skutkach prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Sąd kasacyjny podzielił stanowisko wyrażane wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie z którym dany akt wywołuje nieodwracalny skutek prawny wtedy, gdy ani przepis prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji (por. wyroki NSA: z 7.10.2011 r., sygn. akt I OSK 1631/10, Lex nr 1131479; z 28.09.2001 r., sygn. akt I SA 326/01, Lex nr 75508). Przy czym, nieodwracalne skutki prawne decyzji należy ograniczyć wyłącznie do jej bezpośrednich skutków w sferze prawa, a nie zdarzeń faktycznych stanowiących tylko jej pośredni efekt. Jeżeli bowiem na podstawie takiej decyzji wydano inną decyzję, która ewentualnie mogła spowodować nieodwracalne skutki prawne, to kwestia odwracalności czy też nieodwracalności tych skutków prawnych dotyczyć może wyłącznie owej drugiej decyzji (por. wyrok NSA z 18.03.2011 r. sygn. akt I OSK 716/10). To że, ocena kwestii odwracalności skutku prawnego odnosić się musi wyłącznie do bezpośrednich następstw wywołanych badanym orzeczeniem potwierdza redakcja art. 156 § 2 k.p.a.: "nie stwierdza się nieważności decyzji (...) gdy decyzja wywołała nieodwracalny skutek".
W ocenie NSA, w realiach niniejszej sprawy, kwestie związane z ewentualnym nieodwracalnym skutkiem prawnym mogłyby być badane wyłącznie w odniesieniu do orzeczeń o wykonaniu aktu nadania. Również z tego względu tak istotne jest określenie przedmiotowe w zakresie, w jakim możliwe jest stwierdzenie nieważności aktu nadania z [...] listopada 1953 r. Nie jest bowiem możliwe by uznać za nieważne to orzeczenie w zakresie w jakim stanowiło ono podstawę do wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania i wpisu do księgi wieczystej nieruchomości, które nie były objęte wcześniej aktem z [...] listopada 1947 r.
Końcowo odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. P 46/13 Sąd II instancji przypomniał, że był to wyrok zakresowy orzekający o pominięciu ustawodawczym. Był to zatem wyrok, w którym Trybunał uznaje za stan niekonstytucyjny brak określonej treści normatywnej w przepisie. Wyroki o pominięciu prawodawczym Trybunał kieruje zaś przede wszystkim do ustawodawcy a chociaż w doktrynie nieraz podnosi się, że w takiej sytuacji organy, stosujące prawo, winny poszukiwać możliwości rekonstrukcji brakującej normy prawnej z wartości konstytucyjnych, to – zdaniem Sądu II instancji - brakującej części normy w art. 156 § 2 k.p.a. nie można zrekonstruować w taki sposób, który umożliwiałby jej uniwersalne zastosowanie w okolicznościach każdej sprawy, zwłaszcza, że Trybunał nie przesądził, że czas ten (wymagany okres prekluzyjny) powinien być taki sam, jak w przypadku przesłanek z art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7 k.p.a., czyli 10 lat (zob. pkt 10.7 uzasadnienia wyroku).
Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uwzględnił skargi kasacyjne i uchylił zaskarżony wyrok, zaś uznając, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, po rozpoznaniu skarg, uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a w związku z art. 193 p.p.s.a. i orzekł o kosztach postępowania. Końcowo NSA sformułował wskazania co do dalszego postępowania dla organu rozpoznającego ponownie sprawę sygnalizując konieczność ustalenia jakiej obecnej nieruchomości objętej uprzednio aktem nadania z [...] listopada 1947 r. dotyczyło orzeczenie z [...] listopada 1953 r. i w tym zakresie wydanie orzeczenia uwzględniającego przedstawioną w uzasadnieniu swojego wyroku ocenę prawną.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie przystępując do rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia [...] listopada 2014 r. po wyroku NSA odnotowało stanowisko skarżącej z dnia 16 października 2020 r. (m.in. zawierające sprecyzowanie, że przedmiotem wniosku jest wyłącznie dom z podwórkiem i ogrodem) i skarżącego wyrażone w piśmie z dnia 13 listopada 2020 r., a następnie w decyzji z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...], stwierdziło nieważność aktu nadania nr [...], z dnia [...] listopada 1953 r., wydanego na rzecz M. J. w zakresie pkt 2 - nadania domu mieszkalnego 15x10 dach, obora 16x6, mur, deski, dach, szopa 5x6, deski, papa, połowa od strony wschodniej w [...], gm. D. pow., S..
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucił naruszenie przepisów: art. 25 dekretu z 1946 r. w związku z art. 2, art. 10 dekretu z 1951 r., art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP, art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 158 § 2 k.p.a. oraz art. 9 i 10 k.p.a. i art. 61 § 4 k.p.a. Zwrócił się również z żądaniem ponownego rozpatrzenia sprawy oraz uchylenia zaskarżanej decyzji i orzeczenie odmowy stwierdzenia nieważności aktu nadania z dnia [...] listopada 1953 r., ewentualnie stwierdzenia, że akt ten został wydany z naruszeniem prawa. Jednocześnie na podstawie art. 136 § 1 k.p.a. pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o przeprowadzenie dowodu z opinii sądowej w formie operatu szacunkowego w przedmiocie aktualnej wartości rynkowej nieruchomości gruntowej położonej w [...], gminie D..
Przy piśmie z dnia 12.07.2021 r. E. C. przedłożyła w Kolegium kopie pism M. J. z lat 1951 – 1957 oraz protokoły z [...] lutego 1957 r.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko poprzedniego składu orzekającego
w sprawie, wyrażone w decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia [...] stycznia 2021r., utrzymując ją w mocy.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium aprobując stanowisko poprzedniego składu orzekającego w sprawie, wyrażone w decyzji z dnia [...] stycznia 2021 r., przedstawiło tam wskazane wyniki oceny czy akty nadania ziemi z 1947 r. i 1953 r. w całości pokrywają się co do treści zapisów wskazując, że:
akt nadania Powiatowej Komisji Osadnictwa w S. nr [...], z dnia [...].11.1947 r., wydany został na podstawie art. 25, 33 i 36 dekretu z 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwa na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta G., co do działki rzemieślniczej w [...] panu K. T. i obejmował: 1) grunty ok. 2 ha, 2) budynki: dom mieszkalny 25 x 10 mur - dach, stodoła z oborą: 16x6, mur-deski, kuźnia: 15x5,50 mur-dach, szopa: 5x6 deski-papa. W momencie wydawania aktu nie wskazano jaką konkretnie działkę ewidencyjną gruntu ono obejmuje, ale określono wymiary domu mieszkalnego, kuźni, stodoły z oborą oraz szopy;
akt nadania Powiatowej Komisji Ziemskiej w S., nr [...], skreślony, nadpisany [...], z dnia [...].11.1953 r., wydany został na podstawie art. 5 i 10 dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, co do działki rzemieślniczej w W. M. J. i obejmował: 1) grunty około 1 ha, 2) budynki: dom mieszkalny 15x10 dach, obora: 16x6, mur-deski, dach, szopa: 5x6 deski-papa, połowa od strony wschodniej.
W momencie wydawania aktu nie wskazano jaką konkretnie działkę ewidencyjną gruntu ono obejmuje.
W protokole oszacowania (działki) siedliska z dnia [...].11.1958 r. z podziałem na numery gospodarstw [...] w [...] nadane T. K. (udział ľ) i J. M. (udział Ľ), pojawiła się współwłasność z określeniem wartości użytków rolnych [...] q żyta (pow. [...] ha). W rubryce BUDYNKI wpisano: 1) dom - przybudówka, chlew, szopa w rozdzieleniu na udziały % T. i % J. , natomiast warsztat - wyłącznie T. .
Różnica powierzchni domu mieszkalnego w akcie z 1953 r. - 15x10 i z 1947 r. - 25x10, jak wykazały akta sprawy, wynikała z tego, że pomiar długości budynku 20x15 m dotyczy wyłącznie domu, bez połączonej z nim przybudówki o wymiarach 5x10, która była wówczas mierzona razem z domem. Ustalono, że przedmiotowy budynek mieszkalny znajduje się obecnie na działce oznaczonej nr [...] w miejscowości W., gm. D..
W wyniku analizy sprawy w obu składach Kolegium, biorąc pod uwagę to, że postępowanie nadzwyczajne dotyczy samej decyzji (aktu nadania) i wobec tego w tym postępowaniu nie ustala się ponownie stanu faktycznego a opiera się na materiale dowodowym, którym dysponował organ, doszło do przekonania, że akt nadania z 1953 r. w zakresie nadania domu mieszkalnego (15x10), stodoły i obory (16x6) oraz szopy (5x6) wkracza w zakres rozstrzygnięcia aktu z 1947 r. w tej części.
W konsekwencji Kolegium w obu składach stwierdziło że, w sytuacji, w której określona nieruchomość stała się własnością osoby fizycznej na podstawie art. 2 dekretu z 1951 r. nie mogła zostać ponownie nadana innej osobie na podstawie art. 10 dekretu. Nabyciu na podstawie art. 10 dekretu podlegały bowiem wyłącznie grunty stanowiące własność państwa nie zaś grunty nabyte uprzednio w trybie przepisów dekretu z 1946 r. czy też na podstawie art. 2 dekretu z 1951 r. przez osoby fizyczne. Nie było zatem możliwe nabycie przez M. J. prawa własności części domu mieszkalnego, stodoły, obory oraz szopy, które objęte były aktem nadania z [...].11.1947 r. i której posiadaczem w dacie wejścia w życie dekretu z 1951 r. był K. T..
W ocenie Kolegium w obu składach oznacza to, że obu wyżej wymienionym osobom nadano w tym zakresie tę samą nieruchomość. Takie nadania tych samych budynków dwóm różnym podmiotom było niezgodne z przywołanym wyżej dekretem z 6 września 1946 r. (art. 25 dekretu), w związku z art. 2 ust. 1 dekretu z 1951 r. jako rażąco naruszające prawo (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Kolegium w obu składach wskazało ponadto, że wydanie aktu nadania mogło nastąpić tylko na rzecz podmiotu, który w dacie wejścia w życie dekretu był posiadaczem gospodarstwa rolnego i prowadził je osobiście lub przez członków rodziny. Nadanie aktu gospodarstwa rolnego na rzecz podmiotu, który nie był posiadaczem tego gospodarstwa stoi w sprzeczności z treścią przepisu art. 2 ust. 1 i art. 6 ust. 1 dekretu z 1951 r. Podkreślono również, że celem dekretu z 1951 r. było uregulowanie sytuacji prawnej osób, które znajdowały się w posiadaniu gospodarstw rolnych lecz nie dysponowały aktem ich nadania (wydanym na podstawie dekretu z 1946 r.), jak również sytuacji osób, które posiadały akty nadania, ale nie otrzymały orzeczeń o ich wykonaniu. Sytuacja M. J. nie dotyczyła żadnego z tych przypadków.
Rozpatrując kwestię ewentualnego tzw. "przedawnienia" stwierdzenia nieważności decyzji, jak również wywołanych aktem nadania z 1953 r. skutków prawnych (art. 156 § 2 k.p.a.) Kolegium przytoczyło stanowisko NSA zawarte
w ww. wyroku z 18.08.2020 r. (prawidłowo z dnia 15 czerwca 2020 r. – dopisek WSA), wyrażające się tym, że w przedmiotowej sprawie poprzez dokonanie wpisu do księgi wieczystej, spadkobranie oraz rozporządzenie udziałem w nieruchomości określonej w akcie nadania z [...] listopada 1953 r. w drodze umowy darowizny nie doszło do nieodwracalnych skutków prawnych. Dopiero w odniesieniu do orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z [...] grudnia 1958 r. mówić można o nieodwracalnych skutkach prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Jednocześnie Kolegium zauważyło, że przesłanką stwierdzenia nieważności aktu nadania z [...].11.1953 r. w części dotyczącej domu mieszkalnego, stodoły, obory oraz szopy jest rażące naruszenie prawa, a zatem art. 156 § 2 k.p.a. nie znalazł zastosowania.
Organ orzekający zauważając upływ 67 lat od wydania aktu nadania z 1953 r., podkreślił, że K. T. już co najmniej w 1958 r. kwestionował akt nadania dla M. J., o czym świadczą jego pisma m.in. do Prezydium WRN Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w K., następnie takie stanowisko prezentowała jego córka A. K., a obecnie jej córka E. C.. W ocenie Kolegium rodzina skarżącej nigdy nie pogodziła się z tym faktem, zwracając uwagę na niekorzystne następstwa zaistniałego stanu niezgodności z prawem, które były i są nadal dotkliwe, co pozwalało uznać, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy stwierdzenie nieważności aktu nadania w określonym wyżej zakresie nie narusza gwarancji bezpieczeństwa prawnego wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP, wywodzącej się z zasady ochrony praw nabytych oraz zaufania do demokratycznego państwa. Tym samym nie zastosowało w sprawie art. 156 § 2 k.p.a., mając na uwadze treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13.
Odnośnie zarzutów sformułowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ odwoławczy podzielił stanowisko Kolegium wyrażone w decyzji z [...] stycznia 2021 r. i po ponownej ocenie wskazanej decyzji stwierdził, że podniesiony przez wnioskodawcę zarzut naruszenia art. 25 dekretu z 1946 r. w zw. z art. 2, art. 10 dekretu z 1951 r. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nie jest uzasadniony.
Odpowiadając na wskazywany zarzut naruszenia art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez błędne przyjęcie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, iż zgłoszone przez wnioskodawców żądanie stwierdzenia nieważności aktu nadania nr [...] z dnia [...] listopada 1953 r. nie można uznać za "przedawnione" organ odwoławczy przytoczył stanowisko NSA zawarte w wyroku z 15.06.2020 r.
Odnośnie zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 158 § 2 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i zastosowanie, a w konsekwencji nieuwzględnienie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, iż po upływie 10 lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji nie można stwierdzić jej nieważności z powołaniem się na przesłankę uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy inną decyzją ostateczną, Kolegium wskazało, że przesłanką stwierdzenia nieważności aktu nadania z [...].11.1953 r. w części dotyczącej domu mieszkalnego, stodoły, obory oraz szopy jest rażące naruszenie prawa, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a nie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Zatem art. 156 § 2 k.p.a. oraz art. 158 § 2 k.p.a., nie znalazły zastosowania w sprawie.
Odpowiadając na zarzut naruszenia art. 9 i art. 10 k.p.a. oraz art. 61 § 4 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia wnioskodawcy o dokonanej pismem z dnia 16 października 2020 r. modyfikacji wniosku przez pełnomocnika skarżącej Kolegium stwierdziło, że zarzut ten mógłby odnieść skutek jedynie wtedy, gdy stawiająca go strona wykazałaby, że uniemożliwiono jej w ten sposób dokonanie konkretnych czynności procesowych. Strona natomiast nie wykazała, w jaki sposób brak zawiadomienia o modyfikacji wniosku przez pełnomocnika skarżącej uniemożliwił jej dokonanie czynności procesowych, jak również nie wskazała tych czynności, jak i że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.
Odnosząc się do zgłoszonego wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii sądowej w formie operatu szacunkowego organ odwoławczy stwierdził, że fakty, na które dowód z załączonej do wniosku opinii został zgłoszony, nie mają znaczenia dla niniejszej sprawy, a opinia sporządzona przez rzeczoznawcę jest nieprzydatna do stwierdzenia tych faktów gdyż jej autor wyceniał jedynie wartość rynkową nieruchomości gruntowej zabudowanej. Operat nie stanowi również ekspertyzy technicznej, na co jednoznacznie wskazał rzeczoznawca w pkt 10 tego dokumentu.
Niezadowolony z rozstrzygnięcia A. J., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wywiódł od powyżej opisanej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając:
- naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie
i w konsekwencji nieustosunkowanie się przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zarzutów podniesionych przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 15 lutego 2021 r.;
- naruszenie art. 25 dekretu z 1946 r. w zw. z art. 2, art. 10 dekretu z 1951 r. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i zastosowanie, a w konsekwencji błędne przyjęcie przez Kolegium, iż fakt, że akt nadania z dnia [...] listopada 1953 r. w zakresie określonym w decyzji z dnia [...] stycznia 2021 r. dotyczył nieruchomości objętej uprzednio aktem nadania z dnia [...] listopada 1947 r., a tym samym, iż akt nadania z dnia [...] listopada 1953 r. pozostaje w sprzeczności z aktem nadania z dnia [...] listopada 1947 r. jest okolicznością pozwalającą na zastosowanie przez organ administracji instytucji stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w sytuacji gdy nie można skutecznie powoływać się na nieważność decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. z tego powodu, że zawarte w niej rozstrzygnięcie sprzeczne jest z ustaleniami innej decyzji administracyjnej;
- naruszenie art. 10 dekretu z 1951 r. poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji nieuzasadnione podtrzymywanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze stanowiska, iż "przypadek M. J." nie odpowiadał celom dekretu z 1951 r., w sytuacji gdy w jego przypadku zastosowanie miał art. 10 dekretu - nabycie gospodarstwa na podstawie aktu nabycia o charakterze konstytutywnym i Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 15 czerwca 2020 r. podzielił stanowisko A. J., że art. 10 dekretu z 1951 r. przewidywał możliwość wydania aktu nadania po dacie wejście w życie dekretu z 1951 r.;
- naruszenie art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez błędne przyjęcie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, iż zgłoszone przez wnioskodawców żądanie stwierdzenia nieważności aktu nadania nr [...] z dnia [...] listopada 1953 r. nie można uznać za "przedawnione" w sytuacji gdy: a) w wyroku z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał na potrzebę istnienia przedawnienia na obszarze prawa administracyjnego, w tym także przedawnienia do domagania się stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.; b) akt nadania z dnia [...] listopada 1953 r., którego dotyczy niniejsze postępowanie został wydany 67 lat temu; c) przez 61 lat ani K. T. ani jego spadkobiercy nie skorzystali z żadnych instrumentów prawnych, które przyznawało im do 31 grudnia 1960 r. rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, a następnie Kodeks postępowania administracyjnego celem realizacji żądania zgłoszonego w niniejszym postępowaniu; d) wnioskodawcy i ich poprzednicy prawni doprowadzili do degradacji konstrukcji zajmowanej przez siebie części budynku i jego awaryjnego stanu, a aktualne działania wnioskodawców nakierunkowane są wyłącznie na pozyskanie wyremontowanej (nakładami poczynionymi wyłącznie przez skarżącego) części budynku zajmowanego przez A. J.;
- naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz błędne przyjęcie, iż dowód z opinii sądowej w formie operatu szacunkowego w przedmiocie aktualnej wartości rynkowej nieruchomości gruntowej zabudowanej położonej w [...], gminie D. z księgową wieczystą Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. wydanej na potrzeby postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym w K. I Wydział Cywilny sygn. akt [...] [...] jest nieprzydatny dla stwierdzenia faktów istotnych w niniejszym postępowaniu, w sytuacji gdy dokument ten stanowi wiarygodny dowód na okoliczność tego, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można mówić o jakichkolwiek dotkliwych następstwach doznawanych przez wnioskodawców wskutek wydania na rzecz pana M. J. aktu nadania z dnia [...] listopada 1953 r.
W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął argumentację do zarzutów obszernie cytując zaskarżone akty i poglądy prawne orzecznictwa.
Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zasądzenie od Kolegium na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło
o oddalenie skargi z powodu braku przesłanek do uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:
W związku z wnioskiem organu administracji publicznej i brakiem żądania przeciwnego strony skarżącej i uczestników postępowania stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – t.j. ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a).
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 p.p.s.a. W sytuacji dokonania ustaleń przeciwnych sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że przedmiotowa sprawa jest ponownie rozpoznawana przez tutejszy Sąd. Sprawa była już przedmiotem rozpoznania WSA w Szczecinie (prawomocne wyroki: z dnia 19 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 648/15, z dnia z 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 1044/16, z dnia 22 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 1178/17), jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 16 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2546/19, w którym na podstawie art. 188 p.p.s.a. Sąd ten uwzględnił skargi kasacyjne skarżącej i skarżącego (częściowo), uchylił wyrok WSA w Szczecinie z dnia 16 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 116/19, jak również uznając, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, uchylił decyzje organów obu instancji.
W myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zgodnie zaś z treścią art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym (...). Należy także przypomnieć, że z art. 188 p.p.s.a. wynika, iż Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona.
Zgodzić się zatem należy ze stwierdzeniem, że "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia (art. 153 w zw. z art. 193 p.p.s.a.)" (tak: Bogusław Dauter [w:] Bogusław Dauter, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 188, Warszawa 2020, str. 696). W konsekwencji należało uznać, że nie jest możliwym podważenie ustaleń Naczelnego Sądu Administracyjnego na skutek ponownie złożonej skargi od decyzji wydanej w wyniku tego wyroku o ile nie dotyczy zakresu przekazanego do ponownego rozpoznania, bądź też nie doszło do zmiany przepisów. Przyjęcie innej wykładni zakresu związania orzeczeniem oznaczałoby bowiem, że przepis art. 153 p.p.s.a. byłby przepisem blankietowym.
W niniejszej sprawie, co zostało wskazane wcześniej, Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym wyroku przesądził, że skarżąca ma interes prawny
w domaganiu się stwierdzenia nieważności aktu nadania z [...] listopada 1953 r. ale wyłącznie w zakresie w jakim dotyczył on tej części nieruchomości, która objęta została uprzednio aktem nadania z [...] listopada 1947 r. Skarżąca nie może natomiast żądać stwierdzenia nieważności aktu nadania z [...] listopada 1953 r. w zakresie wykraczającym poza jej interes prawny.
Sąd II instancji stwierdził również, że w sytuacji, w której określona nieruchomość stała się własnością osoby fizycznej na podstawie art. 2 dekretu z 1951 r. nie mogła zostać ponownie nadana innej osobie na podstawie art. 10 dekretu. Nabyciu na podstawie art. 10 dekretu podlegały bowiem wyłącznie grunty stanowiące własność państwa, nie zaś grunty nabyte uprzednio w trybie przepisów dekretu z 1946 r., czy też na podstawie art. 2 dekretu z 1951 r. przez osoby fizyczne.
Zarazem NSA uznał, że podstawą do wpisu w księdze wieczystej prawa współwłasności nieruchomości na której posadowiony jest budynek nie były akty nadania z [...] listopada 1947 r., czy z [...] listopada 1953 r., ale orzeczenie z [...] grudnia 1958 r. o wykonaniu aktu nadania. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 2 dekretu z 1951 r. dopiero prawomocne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania stanowiło podstawę wpisu do księgi wieczystej. Odnosiło się to zarówno do przypadków nabycia nieruchomości z mocy prawa w trybie art. 2 dekretu jak i do przypadków nabycia na podstawie art. 10 dekretu, a więc na podstawie aktów nadania wydanych po 7 września 1951 r.
Sąd II instancji jednocześnie przesądził, że dopiero w odniesieniu do orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z [...] grudnia 1958 r. mówić można o nieodwracalnych skutkach prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., a kwestie związane z ewentualnym nieodwracalnym skutkiem prawnym mogłyby być badane wyłącznie w odniesieniu do orzeczeń o wykonaniu aktu nadania.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd orzekający
w obecnym składzie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r., utrzymująca w mocy decyzję pierwszoinstancyjną z dnia [...] stycznia 2021 r., stwierdzającą nieważność aktu nadania nr [...], z dnia [...] listopada 1953 r., wydanego na rzecz M. J. przez Powiatową Komisję Ziemską w S. w zakresie punktu nr [...] – "nadania domu mieszkalnego 15x10 dach, obora 16x6, mur, deski, dach, szopa 5x6 deski, papa, połowa od strony wschodniej w [...], gm. D. pow. S." nie narusza obowiązującego prawa w stopniu powodującym konieczność jej usunięcia z obrotu prawnego.
We wniesionej skardze na powyższą decyzję skarżący zakwestionował istnienie przesłanki nieważnościowej.
Zgodnie z normą przepisu art. 156 § 1 k.p.a., w stanie prawnym z dnia wydania zaskarżonego do Sądu rozstrzygnięcia, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:
1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;
2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;
3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco;
4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;
5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;
6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;
7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.
Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (ust. 2).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie wskazuje się, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych i postępowanie, w którym badaniu podlegają ściśle określone przesłanki nieważności, nie może stanowić trybu konkurencyjnego w stosunku do postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie zwykłym. W postępowaniu nadzwyczajnym nie bada się powtórnie sprawy merytorycznie, w tym nie przeprowadza dowodów i nie czyni w oparciu o nie ustaleń, stanowiących podstawę rozstrzygania o istocie sprawy administracyjnej.
Należy również wyjaśnić, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może dotyczyć tylko ustalenia, czy decyzje - których wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy - obarczone są wadami wymienionymi w art. 156 § 1 K.p.a. (zob. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1822/11). Oznacza to, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji zasadniczo nie mogą być skutecznie podnoszone zarzuty, że kwestionowana decyzja została wydana mimo braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, dokonania wadliwej oceny dowodów i na tej podstawie wadliwych ustaleń faktycznych. Tego rodzaju naruszenia, mogą być podnoszone na etapie zwykłego postępowania administracyjnego, ewentualnie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, obejmującym kontrolę wydanych w postępowaniu zwykłym decyzji administracyjnych. Przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności nie jest zatem ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy, przez prowadzenie postępowania dowodowego. Wadliwości, dotyczące ustalenia stanu faktycznego i gromadzenia materiału dowodowego, mogą być usuwane jedynie w postępowaniu zwykłym odwoławczym, a nie w trybie nadzwyczajnym (por. wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 172/13). Oceny legalności decyzji ostatecznej wydanej w postępowaniu nadzorczym dokonuje się zatem z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 156 § 1 K.p.a., w niniejszej sprawie tą przesłanką była przesłanka rażącego naruszenia prawa zawarta w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.
Rażące naruszenie prawa będzie miało miejsce w sytuacji, gdy w stanie prawnym niebudzącym wątpliwości co do jego zrozumienia, zostaje wydana decyzja, która treścią swego rozstrzygnięcia stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów materialnoprawnych. Wady z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. to zasadniczo wady dotyczące naruszenia prawa materialnego, zaś uchybienia przepisom postępowania mogą uzasadniać stwierdzenie nieważności decyzji jedynie wyjątkowo, gdy w sposób bezsporny rzutowały na treść weryfikowanej decyzji. Ponadto w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji bierze się pod uwagę stan prawny obowiązujący w dacie wydania kontrolowanej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2073/11, LEX nr 1336365).
Podkreślenia również wymaga, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ma wyjątkowy charakter. Wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego w tym nadzwyczajnym trybie postępowania jest bowiem wyjątkiem od zasady trwałości w czasie rozstrzygnięć ostatecznych. Wyjątek ten nie powinien podlegać wykładni rozszerzającej. Ten tryb postępowania nie stanowi więc dodatkowej możliwości zakwestionowania przez stronę oceny stanu faktycznego sprawy, jak to ma miejsce w przypadku postępowania odwoławczego, lecz ma na celu wyeliminowanie z obiegu prawnego decyzji obarczonej jedną z kwalifikowanych wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Z tego powodu domaganie się stwierdzenia nieważności decyzji z powodu jej wydania z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.), nie może opierać się na wszystkich uchybieniach, jakich dopuścił się organ wydając decyzję (zob. wyrok NSA z dnia 26 listopada 2021 r. sygn. akt II GSK 1822/21, LEX nr 3282335).
Przy tym działanie w trybie nadzoru wymaga od organu administracji innego podejścia do sprawy niż w zwykłym postępowaniu administracyjnym, gdy organ ten orzeka w I instancji lub jako organ odwoławczy. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej organ administracji publicznej ma obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach wytyczonych przez przepis art. 156 § 1 k.p.a. i nie jest władny rozpatrywać sprawy co do jej istoty, tak jak jest to możliwe w zwykłym postępowaniu odwoławczym. Tak więc przedmiotem tego postępowania jest jedynie wyjaśnienie czy wystąpiły w sprawie przesłanki nieważności. Organ staje tu wobec kwestii czysto prawnych. Co istotne, nieważność decyzji należy wykazać w sposób bezsporny i niewątpliwy.
Punktem wyjścia dla dalszych rozważań są ustalenia wyeksponowane w wyroku NSA z dnia 15 czerwca 2020 r. wskazujące, że w dniu wejścia w życie dekretu z 1951 r. to jest w dniu [...] września 1951 r. jedynym posiadaczem gospodarstwa objętego aktem nadania z 12 listopada 1947 r. był K. T.. Jak również, że badanie ważności orzeczenia z [...] listopada 1953 r. dotyczyć mogło wyłącznie tej części tego orzeczenia, która dotyczyła nieruchomości nadanej uprzednio K. T. aktem z [...] grudnia 1947 r.
We wskazaniach co do dalszego postępowania dla organu administracji rozpoznającego ponownie sprawę NSA wskazał na konieczność ustalenia jakiej obecnej nieruchomości objętej uprzednio aktem nadania z [...] listopada 1947 r. dotyczyło orzeczenie z [...] listopada 1953 r. i w tym zakresie wydanie orzeczenia uwzględniającego przedstawioną w uzasadnieniu swojego wyroku ocenę prawną.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika ocena co do zakresów aktów nadania z 1947 r. i 1951 r. odnośnie tożsamości ich zapisów co do przedmiotowej nieruchomości. Wyjaśniono także, że różnica powierzchni domu mieszkalnego w akcie z 1953 r. - 15x10 i z 1947 r. - 25x10, jak wykazały akta sprawy, wynikała z tego, że pomiar długości budynku 20,15 m dotyczy wyłącznie domu, bez połączonej z nim przybudówki o wymiarach 5x10, która była wówczas mierzona razem z domem. Przedmiotowy budynek mieszkalny znajduje się obecnie na działce oznaczonej nr [...] w miejscowości W., gm. D.. W wyniku analizy sprawy Kolegium opierając się na materiale dowodowym, którym dysponował organ, doszło niewadliwie do przekonania, że akt nadania z 1953 r. w zakresie nadania domu mieszkalnego (15x10), stodoły i obory (16x6) oraz szopy (5x6) wkracza w zakres rozstrzygnięcia aktu z 1947 r. w tej części.
W konsekwencji, w sytuacji, w której określona nieruchomość stała się własnością osoby fizycznej na podstawie art. 2 dekretu z 1951 r. słusznie organ doszedł do przekonania, że nie mogła zostać ponownie nadana innej osobie na podstawie art. 10 dekretu z 1951 r. Nabyciu na podstawie art. 10 dekretu z 1951 r. podlegały bowiem wyłącznie grunty stanowiące własność państwa nie zaś grunty nabyte uprzednio w trybie przepisów dekretu z 1946 r. czy też na podstawie art. 2 dekretu z 1951 r. przez osoby fizyczne. Nie było zatem możliwe nabycie przez M. J. prawa własności części domu mieszkalnego, stodoły, obory oraz szopy, które objęte były aktem nadania z 12 listopada 1947 r. i których posiadaczem w dacie wejścia w życie dekretu z 1951 r. był K. T.. Oznacza to, że wyżej wymienionym nadano w tym zakresie tę samą nieruchomość. Takie nadania tych samych budynków dwóm różnym podmiotom było niezgodne z art. 25 dekretu z 1946 r., w związku z art. 2 ust. 1 dekretu z 1951 r.
Ponadto w ocenie organu odwoławczego, wydanie aktu nadania mogło nastąpić tylko na rzecz podmiotu, który w dacie wejścia w życie dekretu był w posiadaniu gospodarstwa rolnego i prowadził je osobiście lub przez członków rodziny. Nadanie aktu gospodarstwa rolnego na rzecz podmiotu, który nie był posiadaczem tego gospodarstwa stoi w sprzeczności z treścią przepisu art. 2 ust. 1 i art. 6 ust. 1 dekretu z 1951 r. Celem dekretu z 1951 r. było uregulowanie sytuacji prawnej osób, które znajdowały się w posiadaniu gospodarstw rolnych, lecz nie dysponowały aktem ich nadania (wydanym na podstawie dekretu z 1946 r.), jak również sytuacji osób, które posiadały akty nadania, ale nie otrzymały orzeczeń o ich wykonaniu. Sytuacja skarżącego nie dotyczyła żadnego z tych przypadków. Przy czym zaznaczyć w tym miejscu należy, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak i ją poprzedzającej powyższy fragment odpowiada treści z uchylonej przez NSA decyzji [...] sierpnia 2018 r. w zakresie ww. podstawy - art. 6 ust. 1 dekretu z 1951 r., podczas gdy z dalszej argumentacji Kolegium wynika, że dotyczy ona przepisu art. 5 ust. 1 dekretu z 1951 r.
Niemniej, w ocenie Sądu, ustalenia powyższe wypełniają wytyczne, które NSA sformułował w wyroku z dnia 15 czerwca 2020 r. oraz są poprawne. Z oceny przedstawionej przez Kolegium, znajdującej oparcie w materiale dowodowym sprawy wynikają właściwe wnioski uwzględniające przedstawioną w uzasadnieniu wyroku NSA ocenę prawną, co doprowadziło organ do podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia.
Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać na pogląd prawny Sądu Najwyższego zawarty w orzeczeniu z dnia 18 sierpnia 1960 r. sygn. akt IV CR 344/60 (LEX nr 1672222), zgodnie z którym z mocy art. 5 ust. 2 dekretu z 1951 r. akt nadania, wydany na podstawie art. 25 dekretu z 1946 r. stał się dokumentem świadczącym o przejściu prawa własności nadanego gospodarstwa rolnego na posiadacza takiego aktu nadania pod warunkiem, że obszar gospodarstwa nie przekraczał granic zakreślonych w art. 4 dekretu z dnia 6 września 1951 r., a z takim stanem sprawy mamy bezspornie do czynienia w odniesieniu do K. T..
Skarżący powołuje się w skardze na ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, aprobowany również przez skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie, że nie można powoływać się na nieważność decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. z tego powodu, że zawarte w niej rozstrzygnięcie sprzeczne jest z ustaleniami innej decyzji administracyjnej. Pozostaje jednak pytanie czy kwestionowane orzeczenie o wykonaniu aktu nadania nie narusza w sposób rażący innych przepisów prawa obowiązujących w dacie jego wydawania. Co prawda należy przyznać rację skarżącemu, że treść zaskarżonej decyzji nie wskazuje odniesienia się organu odwoławczego do kwestii podanego przez skarżącego orzecznictwa dotyczącego zagadnienia sprzeczności rozstrzygnięcia z ustaleniami innej decyzji administracyjnej względem zastosowania art. 25 dekretu z 1946 r., jednak w sprawie należy mieć na uwadze fakt, że rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, jest stan prawa materialnego w dniu wydania kwestionowanej decyzji (w tym wypadku aktu nadania), jak i że na taką ocenę nie może mieć wpływu późniejsza zmiana prawa.
Ponadto w ocenie Sądu, błędne jest stanowisko skarżącego wskazujące, że skarżąca domagając się stwierdzenia nieważności aktu z 1953 r. powołuje się na sprzeczność z inną decyzją, albowiem we wniosku z dnia [...] listopada 2014 r. powołano treść art. 7 i art. 25 dekretu z 1951 r., co oznacza, w zestawieniu z pozostałą argumentacją wniosku i jego uzupełnień, że stanowisko skarżącej zmierza do przywrócenia stanu zgodnego z prawem.
Z kolei za niemogący odnieść zamierzonego skutki Sąd uznaje zarzut błędnej wykładni i zastosowania art. 25 dekretu z 1946 r., w sytuacji gdy organ orzekający wykładni takiej w swoich rozstrzygnięciach nie dokonywał oraz zaznaczając, że nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji w sytuacji, w której dokonano wyłącznie błędnej wykładni danego przepisu. Przypomnieć jednocześnie należy, że
w postępowaniu w trybie nieważnościowym podstawą prawną rozstrzygnięcia organu są przepisy art. 156 § 1 k.p.a. i kolejne - będące tzw. przepisami wynikowymi - w powiązaniu z przepisami, którym organ uchybił w postępowaniu głównym.
Według art. 2 ust. 1 dekretu z 1951 r. osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Wraz z gospodarstwem rolnym przechodzą na własność posiadaczy gospodarstw: a) inwentarz żywy, b) zabudowania i inwentarz martwy, stanowiące przynależność gospodarstwa i potrzebne do jego prowadzenia (ust. 2).
Natomiast art. 10 dekretu z 1951 r. stanowi, że w sprawach osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, nie unormowanych przepisami niniejszego dekretu, stosuje się przepisy dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta G. z tym, że osoba, która po dniu wejścia w życie niniejszego dekretu otrzyma akt nadania, staje się właścicielem tego gospodarstwa na zasadach niniejszego dekretu.
Z kolei art. 25. ust. 1 dekretu z 1946 r. stanowi, że wyznaczenie nabywcy gospodarstwa (działki) następuje w drodze orzeczenia właściwej władzy, zwanego
w dalszym ciągu aktem nadania. Nadawać można gospodarstwa (działki) fizycznie wydzielone lub jeszcze nie wydzielone. W tym ostatnim przypadku akt nadania powinien wskazywać nieruchomość, z której grunty przynależne do gospodarstwa (działki) mają być wydzielone, ze wskazaniem, jakiemu obszarowi przeciętnej jakości gruntów, wchodzących w skład tej nieruchomości, odpowiadać ma rozmiar nadanego gospodarstwa (działki) – (ust. 2).
Wypowiadając się w kwestii zastosowania art. 10 dekretu z 1951 r. w niniejszej sprawie nie można pominąć ustaleń zawartych w wyroku NSA z dnia 15 czerwca 2020 r., w którym to wskazano, że w sytuacji, w której określona nieruchomość stała się własnością osoby fizycznej na podstawie art. 2 dekretu z 1951 r. nie mogła zostać ponownie nadana innej osobie na podstawie art. 10 dekretu. Nabyciu na podstawie art. 10 dekretu podlegały bowiem wyłącznie grunty stanowiące własność państwa nie zaś grunty nabyte uprzednio w trybie przepisów dekretu z 1946 r. czy też na podstawie art. 2 dekretu z 1951 r. przez osoby fizyczne. Nie było zatem możliwe nabycie przez skarżącego prawa własności do tej części nieruchomości, która objęta była aktem nadania z [...] grudnia 1947 r. i której posiadaczem w dacie wejścia w życie dekretu z 1951 r. był K. T..
Skoro Kolegium na podstawie m.in. art. 153 p.p.s.a. rozpatrzyło sprawę
w zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej w zakresie wyłącznie interesu prawnego skarżącej, w której postępowanie dotyczyć mogło wyłącznie tej części objętego nim gospodarstwa, która uprzednio nadana została K. T. i co do której interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności przysługiwał A. K. a obecnie skarżącej, to nie można dopatrzyć się w działaniach organu naruszenia art. 10 dekretu z 1946 r.
Należy w tym miejscu przypomnieć również, że NSA wyraźnie w wyroku z dnia 15 czerwca 2020 r. wskazał, iż zarzut naruszenia powołanego przepisu dekretu jest niezasadny w zakresie, w jakim akt z [...] listopada 1953 r. dotyczył nieruchomości nadanej uprzednio K. T.. Zauważyć należy także, że nabycie w trybie art. 10 dekretu dokonywane było przy zastosowaniu przepisów dekretu z 1946 r. Oznacza to, że nabycie obejmowało grunty pochodzące z zapasu ziemi, o którym mowa w art. 1 ust. 2 dekretu z 1946 r. oraz włączone do niego na mocy art. 2 i 3 tegoż dekretu. Grunty wchodzące w skład zapasu ziemi stanowiły własność państwa.
W ocenie Sądu skoro z prawidłowych ustaleń organu wynika, że nadana aktem nr [...] nieruchomość, której właścicielem - na mocy art. 2 ust. 1 dekretu z 1951 r. - stał się K. T. została w części nadana także M. J., który dodatkowo nie był w dniu 7 września 1951 r. jej posiadaczem, to podzielić należy stanowisko organu, iż akt nadania na rzecz tego ostatniego w punkcie 2 rażąco narusza prawo, w tym art. 25 ust. 2 dekretu z 1946 r. w związku z art. 2 ust.1 dekretu z 1951 r. oraz art. 10 dekretu z 1951 r. Jednocześnie należy zauważyć, że art. 10 dekretu z 1951 r. wskazuje wyraźnie w swej treści, że w sprawach osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, nie unormowanych przepisami niniejszego dekretu, stosuje się przepisy dekretu z dnia 6 września 1946 r., a w niniejszej sprawie bezspornie miał zastosowanie art. 2 dekretu z 1951 r., dzięki czemu K. T. nabył z mocy prawa własność wskazanych w akcie nadania z 1947 r. nieruchomości i budynków z dniem 7 września 1951 r.
Jak już wskazano wyżej cechą rażącego naruszenia prawa jest to, iż treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą, a charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa i powinna ulec wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Niewątpliwie w sprawie doszło do takiego jednoznacznego przekroczenia prawa, a zatem spełniona została przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Odnosząc się natomiast do drugiej grupy zarzutów, które dotyczą naruszenia przepisu art. 156 § 2 k.p.a., Sąd orzekający stwierdza, że również one nie mogą odnieść zamierzonego skutku w postaci uchylenia zaskarżonej decyzji organu, ponieważ organ prawidłowo uznał, że zaskarżony akt nie wywołał nieodwracalnych skutków prawnych, dlatego też możliwym było stwierdzenie jego nieważności. Prawidłowe jest również stanowisko organu, że w niniejszej sprawie możliwe jest stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu w zakresie punktu 2, który to wydany został z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), również po upływie dziesięcioletniego terminu, o którym mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Na przeszkodzie stwierdzeniu nieważności aktu nadania z 1953 r. nie stoją przesłanki negatywne, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a., w postaci upływu czasu (dotyczy to tylko przesłanek pozytywnych, o których mowa art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7 k.p.a.) oraz niezaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych wobec aktu z 1953 r.
Kolegium w zaskarżonej decyzji odpowiadając na zarzut wniosku dotyczący naruszenia art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP prawidłowo powołało się na pogląd prawny NSA zawarty w wyroku z dnia 15 czerwca 2020 r. Kolegium zauważyło m.in., że o nieodwracalnych skutkach prawnych decyzji administracyjnej można mówić wtedy, gdy po jej wydaniu doszło do obrotu nieruchomością i to obrotu w warunkach chronionych rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, a w sprawie będącej przedmiotem niniejszego orzekania podstawą do wpisu w księdze wieczystej prawa współwłasności nieruchomości na której posadowiony jest budynek nie były akty nadania z [...] listopada 1947 r., czy z [...] listopada 1953 r., ale orzeczenie z [...] grudnia 1958 r. o wykonaniu aktu nadania. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 2 dekretu z 1951 r. dopiero prawomocne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania stanowiło podstawę wpisu do księgi wieczystej. Odnosiło się to zarówno do przypadków nabycia nieruchomości z mocy prawa w trybie art. 2 dekretu jak i do przypadków nabycia na podstawie art. 10 dekretu, a więc na podstawie aktów nadania wydanych po 7 września 1951 r. Zatem dopiero w odniesieniu do orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z 7 grudnia 1958 r. mówić można o nieodwracalnych skutkach prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. tym samym zarzut skarżącego w tym względzie nie mógł odnieść zamierzonego skutku.
Przy czym odnotowanie upływu 67 lat od dnia wydania aktu nadania z 1953 r.
i argumentacja z tym związana oraz ocena Kolegium zawierająca się m.in.
w stwierdzeniu, że nieważność aktu nadania w określonym wyżej zakresie nie narusza gwarancji bezpieczeństwa prawnego wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP, wywodzącej się z zasady ochrony praw nabytych oraz zaufania do demokratycznego państwa, a tym samym związany z nimi zarzut skargi naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zakresie nieprzeprowadzenie dowodu z opinii sądowej w formie operatu z miesiąca kwietnia 2016 r. jawią się, te pierwsze jako niecelowe, choć są przejawem realizacji zasad procesowych (art. 8 § 1 k.p.a. i art. 11 k.p.a.), zaś ten drugi jako sformułowany bezpodstawnie. Zdaniem Sądu do takiego wniosku uprawnia stwierdzenie przez NSA w wyroku z dnia 15 czerwca 2020 r., że brakującej części normy w art. 156 § 2 k.p.a. nie można zrekonstruować w taki sposób, który umożliwiałby jej uniwersalne zastosowanie w okolicznościach każdej sprawy, zwłaszcza, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 maja 2015 r. P 46/13 nie przesądził, że czas ten (wymagany okres prekluzyjny) powinien być taki sam, jak w przypadku przesłanek z art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7 k.p.a., czyli 10 lat. Niemniej należy odnotować, że opisaną wyżej część uzasadnienia zaskarżonej decyzji jak i ją poprzedzającej można odczytywać jako wychodząca naprzeciw poglądom doktryny prawnej próba zrekonstruowania przez organ orzekający brakującej normy prawnej z wartości konstytucyjnych.
Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że zarzuty przedstawione
w skardze nie zasługują na uwzględnienie, gdyż zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane przy zastosowaniu właściwych norm prawnych, a nadto przy uwzględnieniu wytycznych i oceny prawnej wyrażonej przez NSA w wyroku z dnia 15 czerwca 2020 r. oraz wymaganych w toku postępowania administracyjnego reguł zawartych w k.p.a. mając zarazem na uwadze ugruntowany pogląd prawny orzecznictwa sądowego, że uchybienia przepisom postępowania mogą uzasadniać stwierdzenie nieważności decyzji w postępowaniu nadzwyczajnym jedynie wyjątkowo, gdy w sposób bezsporny rzutowały na treść weryfikowanej decyzji. W szczególności poprawnie ustalono stan faktyczny, należycie zebrano i oceniono materiał dowodowy, zaś w uzasadnieniu decyzji przedstawiono zasadnicze powody podjętego rozstrzygnięcia także w kontekście zgłoszonych zarzutów. Nie dopuszczono się także naruszenia przepisów dotyczących nadzwyczajnego trybu stwierdzenia nieważności jak i przepisów prawa materialnego. Również Sąd, działając z urzędu poza granicami skargi, nie stwierdził takich uchybień, które skutkować miałyby uchyleniem zaskarżonej decyzji.
Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.