II SA/Ke 469/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KielcachKielcach2025-11-19
NSAAdministracyjneWysokawsa
ochotnicza straż pożarnaOSPekwiwalent pieniężnyuchwałarada gminyprawo miejscowesąd administracyjnynaruszenie prawa

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach stwierdził nieważność uchwały Rady Gminy w Czarnocinie w całości z powodu istotnych naruszeń prawa, w tym wadliwego ustalenia wysokości ekwiwalentu dla strażaków OSP i nieprawidłowego stwierdzenia utraty mocy poprzedniej uchwały.

Prokurator Rejonowy w Pińczowie zaskarżył uchwałę Rady Gminy w Czarnocinie dotyczącą ekwiwalentu dla strażaków OSP, zarzucając naruszenie przepisów dotyczących sposobu naliczania ekwiwalentu, utraty mocy poprzedniej uchwały oraz retroaktywności. Sąd administracyjny uznał zarzuty dotyczące sposobu ustalenia ekwiwalentu i utraty mocy poprzedniej uchwały za zasadne, co doprowadziło do stwierdzenia nieważności uchwały w całości. Zarzut retroaktywności został odrzucony.

Sprawa dotyczyła skargi Prokuratora Rejonowego w Pińczowie na uchwałę Rady Gminy w Czarnocinie z dnia 8 lutego 2022 r. w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaka ratownika OSP. Prokurator zarzucił istotne naruszenie prawa, w tym art. 15 ust. 2 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych (u.o.s.p.) poprzez brak wskazania, że ekwiwalent jest naliczany bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu godziny, naruszenie zasad techniki prawodawczej i Konstytucji RP w związku z § 2 uchwały stwierdzającym utratę mocy poprzedniej uchwały, oraz naruszenie zakazu retroakcji poprzez § 4 uchwały wprowadzający jej moc obowiązującą od 1 stycznia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, rozpoznając skargę, stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w całości. Sąd podzielił zarzut dotyczący naruszenia art. 15 ust. 2 u.o.s.p., uznając, że rada gminy przekroczyła swoje kompetencje, ustalając sposób naliczania ekwiwalentu, a nie tylko jego wysokość. Ponadto, sąd uznał za istotne naruszenie prawa stwierdzenie w § 2 uchwały utraty mocy poprzedniej uchwały, która straciła moc z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2022 r. w związku z uchyleniem przepisów ją poprzedzających. Sąd nie podzielił natomiast zarzutu naruszenia zakazu retroakcji, uznając, że nadanie uchwale mocy wstecznej od 1 stycznia 2022 r. było uzasadnione potrzebą zapewnienia podstawy prawnej do wypłaty ekwiwalentu za okres od tej daty do dnia podjęcia uchwały, zgodnie z art. 5 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Rada gminy jest uprawniona jedynie do ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego, a nie do określania sposobu jego obliczania, który jest już uregulowany ustawowo.

Uzasadnienie

Ustawa o ochotniczych strażach pożarnych (u.o.s.p.) deleguje na radę gminy uprawnienie do ustalenia wysokości ekwiwalentu, natomiast sposób naliczania jest określony w ustawie. Wprowadzenie do uchwały postanowień sprzecznych z ustawą stanowi istotne naruszenie prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (13)

Główne

u.o.s.p. art. 15 § 1

Ustawa o ochotniczych strażach pożarnych

u.o.s.p. art. 15 § 2

Ustawa o ochotniczych strażach pożarnych

u.s.g. art. 18 § 2

Ustawa o samorządzie gminnym

pkt 15 - kompetencja rady gminy do stanowienia w innych sprawach zastrzeżonych ustawami.

u.s.g. art. 41 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

p.p.s.a. art. 147 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.s.g. art. 94

Ustawa o samorządzie gminnym

zasada praworządności, podstawa do stanowienia aktów prawa miejscowego.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

zasada demokratycznego państwa prawnego.

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

zasada praworządności, działanie organów władzy na podstawie prawa i w jego granicach.

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

kontrola aktów prawa miejscowego.

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie zasad techniki prawodawczej art. 32 § 1

u.o.a.n. art. 4

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

u.o.a.n. art. 5

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

możliwość nadania wstecznej mocy obowiązującej.

Ustawa o ochronie przeciwpożarowej art. 28

uchylony przepis, podstawa poprzedniej uchwały.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie art. 15 ust. 2 u.o.s.p. poprzez ustalenie sposobu naliczania ekwiwalentu przez radę gminy. Naruszenie zasad techniki prawodawczej i prawa poprzez stwierdzenie utraty mocy poprzedniej uchwały, która już straciła moc z mocy prawa.

Odrzucone argumenty

Naruszenie zakazu retroakcji poprzez nadanie uchwale mocy obowiązującej od 1 stycznia 2022 r.

Godne uwagi sformułowania

Ustalenie wysokości ekwiwalentu należy do rady gminy, która w uchwale podjętej na podstawie art. 15 ust. 2 zdanie pierwsze u.o.s.p. ma obowiązek określić kwotową wysokość stawki dla strażaka ratownika OSP. Z kolei sposób naliczania ekwiwalentu określa ustawa, która w zdaniu drugim art. 15 ust. 2 stanowi, że ekwiwalent oblicza się za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej. Trafnym okazał się zarzut podniesiony przez Prokuratora (...) co do przyjęcia w § 2 zaskarżonej uchwały, że traci moc uchwała nr LI/311/2018 Rady Gminy w Czarnocinie z dnia 7 lutego 2018 r. – która poprzednio regulowała kwestie ustalenia ekwiwalentu pieniężnego dla członka ochotniczych straż pożarnych z terenu gminy Czarnocin. W rezultacie, zastosowanie znajduje powołana w skardze regulacja, zawarta w § 32 ust. 1 ww. rozporządzenia, stanowiącą że jeżeli uchyla się ustawę, na podstawie której wydano akt wykonawczy, albo uchyla się przepis ustawy upoważniający do wydania aktu wykonawczego, przyjmuje się, że taki akt wykonawczy traci moc obowiązującą odpowiednio z dniem wejścia w życie ustawy uchylającej albo z dniem wejścia w życie przepisu uchylającego upoważnienie do wydania tego aktu.

Skład orzekający

Jacek Kuza

przewodniczący

Sylwester Miziołek

sprawozdawca

Krzysztof Armański

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja kompetencji rady gminy w zakresie ustalania ekwiwalentu dla OSP, zasady utraty mocy aktów prawa miejscowego oraz dopuszczalność retroaktywności w prawie miejscowym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o ochotniczych strażach pożarnych i przepisami przejściowymi.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii finansowej dla strażaków ochotników i pokazuje, jak sądy administracyjne kontrolują zgodność prawa miejscowego z ustawami, co jest istotne dla samorządów i obywateli.

Rada Gminy nie może dowolnie ustalać ekwiwalentu dla strażaków OSP – sąd wyjaśnia granice kompetencji.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ke 469/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-11-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-08-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Jacek Kuza /przewodniczący/
Krzysztof Armański
Sylwester Miziołek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6195 Funkcjonariusze Straży Pożarnej
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Prawo miejscowe
Straż pożarna
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność uchwały w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2490
art. 15 ust. 2
Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1372
art. 18 ust. 2 pkt 15 i art. 41 ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 147 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Armański, Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2025 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Pińczowie na uchwałę Rady Gminy w Czarnocinie z dnia 8 lutego 2022 r. Nr XXXIX/239/2022 w przedmiocie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaka ratownika OSP stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w całości.
Uzasadnienie
W dniu 8 lutego 2022 r. Rada Gminy Czarnocin, na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15, art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2021r. poz. 1372 ze zm.), dalej "u.s.g.", oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (w dacie podjęcia uchwały - Dz. U. z 2021r. poz. 2490), dalej "u.o.s.p.", podjęła uchwałę nr XXXIX/239/2022 w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaka ratownika OSP, stanowiąc:
"§ 1.1. Ustala się wysokość ekwiwalentu pieniężnego dla strażaka ratownika OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym lub akcji ratowniczej w wysokości 20 złotych (słownie: dwadzieścia złotych), za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej.
2) Ustala się wysokość ekwiwalentu pieniężnego dla strażaka ratownika OSP, który uczestniczył w szkoleniu lub ćwiczeniu w wysokości 5 złotych (słownie: pięć złotych), za każdą rozpoczętą godzinę udziału w szkoleniu lub ćwiczeniu.
§ 2. Z dniem wejście w życie traci moc uchwała nr LI/311/2018 Rady Gminy w Czarnocinie z dnia 7 lutego 2018 r. w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla członków Ochotniczych Straży Pożarnych z terenu Gminy Czarnocin.
§ 3. Wykonanie uchwały powierza się Wójtowi Gminy Czarnocin.
§ 4. Uchwała podlega opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Województwa Świętokrzyskiego i wchodzi w życie z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 2022 roku."
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze Prokurator Rejonowy w Pińczowie wniósł o stwierdzenie nieważności powyższej uchwały – w całości, formułując zarzuty istotnego naruszenie przepisów prawa w postaci:
I. art. 15 ust 2 u.o.s.p. poprzez brak wskazania, że ekwiwalent dla strażaka ratownika jest naliczany bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny, co nie wypełnia dyspozycji u.o.s.p.;
II. art. 7 i art. 94 Konstytucji RP w zw. z § 32 ust 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" poprzez przyjęcie w § 2 zaskarżonej uchwały, że traci moc poprzednia uchwała w tym zakresie tj. uchwała nr LI/311/2018 Rady Gminy w Czarnocinie z dnia 7 lutego 2018r. w sprawie ustalenia ekwiwalentu pieniężnego dla członka ochotniczych straż pożarnych z terenu gminy Czarnocin, podczas gdy stosownie do tego rozporządzenia uchwała ta straciła moc z chwilą uchylenia przepisu, na podstawie którego została wydana, tj. art. 28 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej - co nastąpiła z dniem 1 stycznia 2022 r.;
III. art. 2 Konstytucji RP oraz art. 4 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (dalej "u.o.a.n."), poprzez zawarcie w § 4 zapisu, że uchwała wchodzi w rzycie z moc obowiązującą od 1 stycznia 2022 r. - pomimo że została uchwalona 8 lutego 2022 r., co stanowi naruszenie zakazu stosowania retroakcji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując odnośnie § 1 oraz § 2 ww. uchwały, że brak jest podstaw do przyjęcia, że Rada Gminy przekroczyła kompetencję ustawową z uwagi na to, że sformułowania te stanowią zmianę obowiązujących unormowań ustawowych zawartych w art. 15 ust. 2 u.o.s.p. W tym zakresie, odnośnie poz. I zarzutów skargi, uznano jednak konieczność ewentualnego częściowego stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały. Ponadto powołano się na poglądy judykatury, zgodnie z którymi w treści uchwały ustalającej wysokość ekwiwalentu pieniężnego dla strażaka ratownika OSP mogą znaleźć się postanowienia powtarzające treść art. 15 ust. 1 i ust. 2 u.o.s.p. Ustosunkowując się do zarzutów z poz. II skargi organ stwierdził, że mogą one stanowić co najwyżej podstawę do stwierdzenia nieważności jedynie § 2 ww. uchwały. Co się zaś tyczy zarzutu z poz. III skargi, to orzecznictwo, wydane w podobnych sprawach, neguje zasadność powołanej przez Prokuratora argumentacji o naruszeniu zakazu stosowania retroakcji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przedmiotem kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne są między innymi akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej (art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Kryterium kontroli stanowi zgodność z prawem aktu, przy uwzględnieniu stanu prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Stosownie do treści art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Wyjaśnić należy, że przesłanką stwierdzenia nieważności uchwały organu samorządu gminnego jest jej istotna sprzeczność z prawem. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się na konstrukcję wad powodujących nieważność oraz wzruszalność decyzji administracyjnych, zwracając uwagę na rodzaje naruszeń przepisów, które trzeba zaliczyć do istotnych, skutkujących nieważnością uchwały organu gminy. Do nich należy naruszenie: przepisów wyznaczających kompetencję do podejmowania uchwał, podstawy prawnej podejmowania uchwał, przepisów prawa ustrojowego, przepisów prawa materialnego - przez wadliwą ich wykładnię - oraz przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał (por. przykładowo wyrok WSA w Warszawie z 1 czerwca 2021 r. o sygn. akt VIII SA/Wa 281/21, LEX nr 3312403 i przywołane tam orzecznictwo oraz stanowisko wyrażone w doktrynie).
Przypomnieć należy, że ustawodawca, uwzględniając konstytucyjną zasadę praworządności i zobowiązując wszystkie podmioty władzy publicznej do działania na podstawie prawa i w celu jego wykonania, wprowadził w przepisach ustaw kształtujących ustrój jednostek samorządu terytorialnego generalną klauzulę kompetencyjną, zobowiązującą te jednostki do stanowienia aktów prawa miejscowego oraz innych aktów na podstawie upoważnień ustawowych. Przepisy te stanowią uszczegółowienie konstytucyjnej zasady praworządności wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP. Podstawa prawna do działań w zakresie stanowienia aktów prawa miejscowego jest dwojakiego rodzaju. Jest nią upoważnienie bezpośrednio wynikające z przepisów ustaw ustrojowych (gminnej, powiatowej, wojewódzkiej) albo upoważnienie zawarte w innych regulacjach ustawowych.
Zasada praworządności bądź legalizmu ustanowiona w art. 7 Konstytucji RP głosi, że wszystkie organy władzy publicznej działają na podstawie prawa i w jego granicach. Prawo powinno zatem nie tylko stanowić kompetencję do działania, ale również być źródłem nakazów i zakazów wyznaczających ramy prawne owego działania. Celem zasady legalizmu jest przeciwdziałanie dowolności i arbitralności działania organów państwa oraz poddanie tego działania kontroli w oparciu o kryterium zgodności z obowiązującym prawem.
Zasada legalizmu ma wyłącznie charakter formalny. Wymagania materialne dotyczące treści prawa leżącego u jej podstaw wynikają z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Zasada legalizmu jest elementarną zasadą każdego systemu prawnego, który musi zakładać jej obowiązywanie, ponieważ "dopuszczenie łamania prawa przez organy władzy publicznej podważa samą ideę prawa jako systemu wiążących norm postępowania" (zob. TK - K 35/08). Przepis art. 7 Konstytucji RP stanowi ważną dyrektywę interpretacyjną, która zakazuje rozszerzającej wykładni przepisów kompetencyjnych (zob. TK - K 20/01) i domniemywania kompetencji organów władzy publicznej. Ten ostatni zakaz wyklucza działania organów władz publicznych bez odpowiedniego przyzwolenia przez prawo. Realizując kompetencję, organ musi uwzględniać treść normy upoważniającej i nie może poszukiwać analogii w innych przepisach prawa odnoszących się do innych czy nawet podobnych regulacji w ramach przyznanych mu przez ustawodawcę kompetencji (por. wyrok WSA w Łodzi z 23 lipca 2021 r. o sygn. akt II SA/Łd 203/21, dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Warto zauważyć, że wobec obywatela obowiązuje zasada odwrotna, ponieważ może on czynić wszystko to, czego prawo mu nie zakazuje (M. Florczak-Wątor [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, Warszawa 2023, art. 7).
Przenosząc zaprezentowane wyżej rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że zaskarżona uchwała została podjęta w wykonaniu delegacji ustawowej określonej w art. 15 ust. 2 pkt 15 u.s.g. w związku z art. 15 ust. 1 i 2 u.o.s.p.
Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów, do wyłącznej właściwości rady gminy należy stanowienie w innych sprawach zastrzeżonych ustawami do kompetencji rady gminy. Jest to norma kompetencyjna o charakterze ogólnym, odsyłająca do upoważnień zawartych w innych ustawach. Takie szczególne upoważnienie zawiera art. 15 ust. 1 i 2 u.o.s.p., wedle którego - w brzmieniu obowiązującym na datę podjęcia uchwały z 8 lutego 2022 r.:
"1. Strażak ratownik OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu, otrzymuje, niezależnie od otrzymywanego wynagrodzenia, ekwiwalent pieniężny.
2. Wysokość ekwiwalentu pieniężnego ustala, nie rzadziej niż raz na 2 lata, właściwa rada gminy w drodze uchwały. Wysokość ekwiwalentu pieniężnego nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291, z późn. zm.) przed dniem ustalenia ekwiwalentu pieniężnego, naliczanego za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej. Ekwiwalent pieniężny jest wypłacany z budżetu właściwej gminy."
Zauważyć należy, że powołany art. 15 ust. 2 u.o.s.p. zastrzega wprost, że wysokość ekwiwalentu nalicza się dla strażaka ratownika OSP "za każdą rozpoczętą godzinę liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej". Posługując się terminologią przyjętą przez ustawodawcę należy zatem odróżnić "ustalenie wysokości ekwiwalentu" od "naliczenia wysokości ekwiwalentu". Ustalenie wysokości ekwiwalentu należy do rady gminy, która w uchwale podjętej na podstawie art. 15 ust. 2 zdanie pierwsze u.o.s.p. ma obowiązek określić kwotową wysokość stawki dla strażaka ratownika OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu ("Wysokość ekwiwalentu pieniężnego ustala, nie rzadziej niż raz na 2 lata, właściwa rada gminy w drodze uchwały"). Z kolei sposób naliczania ekwiwalentu określa ustawa, która w zdaniu drugim art. 15 ust. 2 stanowi, że ekwiwalent oblicza się za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej (por. także wyrok WSA w Łodzi z 9 kwietnia 2025 r., III SA/Łd 48/25; wyrok NSA z 13 września 2023 r., III OSK 2588/22, dostępne w internetowej CBOSA).
Doprecyzowanie sposobu naliczania ekwiwalentu na poziomie ustawowym, zasadniczo powinno czynić zbędnym normowanie go w uchwale ustalającej wysokość ekwiwalentu. O ile dopuszczalnym jest w niektórych przypadkach powtórzenie przez prawodawcę gminnego treści przepisu ustawy, o tyle wprowadzenie do uchwały postanowień sprzecznych z ustawą należy uznać za istotne naruszenie prawa, pozostające w kolizji z konstytucyjną zasadą praworządności
Z tą ostatnią sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W zaskarżonej uchwale Rada Gminy określiła bowiem nie tylko wysokość ekwiwalentu dla strażaków ratowników OSP poprzez wskazanie stawki godzinowej - do czego była uprawniona i zobowiązana, ale także wskazała, że świadczenie to przysługuje dla strażaka ratownika OSP:
- który uczestniczył w działaniu ratowniczym lub akcji ratowniczej w wysokości 20 złotych (słownie: dwadzieścia złotych), za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej (§ 1 ust. 1);
- który uczestniczył w szkoleniu lub ćwiczeniu w wysokości 5 złotych (słownie: pięć złotych), za każdą rozpoczętą godzinę udziału w szkoleniu lub ćwiczeniu (§ 1 ust. 2).
Taka regulacja zaskarżonej uchwały stoi w wyraźnej sprzeczności z zakresem upoważnienia ustawowego, które zezwala radzie gminy jedynie do ustalenia wysokości ekwiwalentu, a nie do określenia sposobu jego obliczania.
Trafnym okazał się zarzut podniesiony przez Prokuratora (którego zasadność podzielono w odpowiedzi na skargę) co do przyjęcia w § 2 zaskarżonej uchwały, że traci moc uchwała nr LI/311/2018 Rady Gminy w Czarnocinie z dnia 7 lutego 2018 r. – która poprzednio regulowała kwestie ustalenia ekwiwalentu pieniężnego dla członka ochotniczych straż pożarnych z terenu gminy Czarnocin. W tym zakresie tut. Sąd – w składzie orzekającym w niniejszej sprawie – w całości podziela stanowisko przedstawione w wyroku z 19 lutego 2025 r. o sygn. akt III OSK 1596/23, LEX nr 3833128, w którym Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (stanowiąca podstawę prawną zaskarżonej w niniejszej sprawie uchwały) weszła w życie z dniem 1 stycznia 2022 r. Uprzednio kwestia ekwiwalentu pieniężnego za udział w działaniu ratowniczym lub szkoleniu pożarniczym członków ochotniczych straży pożarnych regulowana była przepisami art. 28 ust. 1-6 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 869 z późn. zm.). W przepisie art. 28 ust. 1 nowo obowiązującej ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. zawarto analogiczną delegację ustawową upoważniającą radę gminy do określenia wysokości przedmiotowego ekwiwalentu. Nowa ustawa z 2021 r. – uchylając uprzednio obowiązujące regulacje odnoszące się do ekwiwalentów z tytułu udziału w akcjach ratowniczych i szkoleniach dla członków OSP – nie wprowadziła jednak przepisów przejściowych, które utrzymywałyby czasowo w mocy przepisy prawa miejscowego uchwalone pod rządami poprzednio obowiązującego w tym zakresie prawa. Z przepisu powszechnie obowiązującego, tj. § 32 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. z 2016 r. poz. 283 ze zm.) wynika, że poprzednia uchwała i tak utraciła moc z dniem 1 stycznia 2022 r., gdyż w tym właśnie dniu wszedł w życie przepis art. 38 pkt 12 u.o.s.p., na mocy którego uchylony został art. 28 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej – stanowiący poprzednio podstawę prawną dla podjęcia przez Radę Gminy uchwały nr LI/311/2018 Rady Gminy w Czarnocinie z dnia 7 lutego 2018 r. w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla członków Ochotniczych Straży Pożarnych z terenu Gminy Czarnocin. Należy z tego wywnioskować, że uchwała ta – której dotyczył kwestionowany przepis § 2 zaskarżonej uchwały z 8 lutego 2022 r. – straciła moc z dniem 1 stycznia 2022 r. – niezależnie od tego, czy Rada Gminy tak postanowiła zaskarżoną uchwałą, czy też nie. W rezultacie, zastosowanie znajduje powołana w skardze regulacja, zawarta w § 32 ust. 1 ww. rozporządzenia, stanowiącą że jeżeli uchyla się ustawę, na podstawie której wydano akt wykonawczy, albo uchyla się przepis ustawy upoważniający do wydania aktu wykonawczego, przyjmuje się, że taki akt wykonawczy traci moc obowiązującą odpowiednio z dniem wejścia w życie ustawy uchylającej albo z dniem wejścia w życie przepisu uchylającego upoważnienie do wydania tego aktu. W konsekwencji uprzednio uchwalony akt prawa miejscowego utracił moc w dniu 31 grudnia 2021 r. Tym samym, skoro wymieniona w § 2 zaskarżonego aktu uchwała nie obowiązywała już w dacie podjęcia zaskarżonej uchwały to nie było ani podstaw prawnych, ani faktycznych do przyjmowania, że traci ona moc. Stwierdzenie zawarte w § 2 zaskarżonej uchwały naruszało zatem prawo w sposób istotny – na co trafnie zwrócił uwagę Prokurator. W doktrynie i w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że utrata mocy aktu prawa miejscowego następuje na skutek uchylenia ustawy, na podstawie której został wydany lub uchylenia w tej ustawie przepisu zawierającego upoważnienie ustawowe do jego wydania (D. Dąbek, Prawo miejscowe, Warszawa 2007, s. 326). Wskazana zasada wynika bezpośrednio z podustawowego charakteru aktów prawa miejscowego. Skoro zgodnie z art. 94 Konstytucji RP organy samorządu terytorialnego na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów, to pozostawanie takiego aktu prawa miejscowego w obrocie prawnym w przypadku wyeliminowania z obrotu prawnego przepisu ustawowego zawierającego upoważnienie ustawowe stałoby w opozycji do kluczowej zasady wynikającej z powołanej regulacji konstytucyjnej oraz z art. 40 ust. 1 u.s.g., zgodnie z którym na podstawie upoważnień ustawowych gminie przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze gminy. Z tego powodu stanowiłoby to również naruszenie uregulowanej w art. 2 Konstytucji RP zasady demokratycznego państwa prawnego, gdyż w obrocie prawnym pozostawałyby regulacje podustawowe, które funkcjonowałyby pomimo braku przepisów ustawowych regulujących upoważnienie do stanowienia w tym zakresie prawa na szczeblu lokalnym, w tym w szczególności regulujących materię przekazaną samorządowi terytorialnemu do realizacji w ramach jego działalności prawotwórczej. Prowadziłoby to w istocie do autonomii prawotwórczej samorządu terytorialnego (wyrok NSA z 20.09.2017 r., II GSK 2861/15).
Nie sposób było natomiast podzielić argumentacji zaprezentowanej pod poz. III skargi, kwestionującej swoistą retroaktywność przyjętej 8 lutego 2022 r. uchwały, co do której lokalny prowodawca przyjął w § 4 tego aktu, że "wchodzi w życie z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 2022 roku". W tym zakresie w odpowiedzi na skargę trafnie powołano się na poglądy dotychczasowego orzecznictwa. Podzielając pogląd przedstawiony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 14 lutego 2024 r. o sygn. akt III SA/Łd 690/23 (dostępny j.w.) należy wskazać, że ewentualne zaniechanie nadania podjętej uchwale mocy wstecznej od 1 stycznia 2022 r. skutkowałoby pozbawieniem podstawy prawnej do wypłaty ekwiwalentu przysługującego uprawnionym na mocy art. 15 ust. 1 u.o.s.p. w okresie od 1 stycznia do 8 lutego 2022 r., co w konsekwencji stanowiłoby naruszenie art. 2 Konstytucji RP. Jak wynika bowiem z art. 48 u.o.s.p., ustawodawca wskazał samorządom termin do 30 czerwca 2022 r. – w jakim ma nastąpić uchwalenie aktów prawa miejscowego, które określą wysokość ekwiwalentu za uczestnictwo w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu. Ustawodawca, kształtując w taki sposób przepisy końcowe u.o.s.p., niejako narzucił organom gminy odejście od zasady zakazu retroakcji i konieczność skorzystania z wyjątku przewidzianego w art. 5 u.o.a.n. Mianowicie, przepis ten stanowi, że powołany w skardze art. 4 u.o.a.n., dotyczący wejście w życie aktów normatywnych po ich ogłoszeniu lub z dniem ogłoszenia, nie wyłączają możliwości nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie. W związku z powyższym, Rada Gminy uprawniona była nadać uchwalanemu prawu miejscowemu moc wsteczną od daty wejścia w życie ustawy upoważniającej, tj. od 1 stycznia 2022 r. – bowiem do czasu podjęcia zaskarżonej uchwały nie istniała inna podstawa określająca wysokość przedmiotowego ekwiwalentu. W tym zakresie nie można było stosować art. 28 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, gdyż akt ten został derogowany, a wraz z nim wydane na jego podstawie prawo miejscowe. Tym samym, zaistniała szczególna sytuacja, w której to właśnie retroaktywność aktu prawa miejscowego jest jedynym środkiem pozwalającym na wypłatę ekwiwalentu należnego strażakom ratownikom OSP z mocy przepisu art. 15 ust. 1 i 2 u.o.s.p. Nie jest takim środkiem przyjęcie, nie mającej podstaw prawnych fikcji mocy obowiązującej poprzednich aktów prawa miejscowego określających wysokość ekwiwalentu, które derogowane zostały wraz z przepisami zawierającymi delegację ustawową do ich uchwalenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 31 maja 2023r., sygn. akt III SA/Gd 688/22, Lex nr 3507780, dostępny j.w.).
Podzielając częściowo zasadność wniesionej skargi Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 94 ust.1 u.s.g., mając na uwadze, że zaskarżona uchwała stanowi akt prawa miejscowego.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI