Pełny tekst orzeczenia II SA/Rz 30/25

II SA/Rz 30/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-03-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-01-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Grzegorz Panek
Jarosław Szaro /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Niedobylska
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1539
art. 92a ust. 1, art. 92b, art.92c, art. 93c
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Protokolant sekr. sąd. Karolina Gołąbek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2025 r. sprawy ze skargi M. sp.j. z siedzibą w J. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 12 listopada 2024 r. nr BP.500.163.2023.2308.RZ9.635512 w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącej M. sp.j. z siedzibą w J. kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. P. (dalej: skarżący/strona) jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: GITD) z 12 listopada 2024 r. nr BP.500.163.2023.2308.RZ9.635512, która organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 12 maja 2023 r. nr WITD.DI.0152.IX0341/35/23/P o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 20.000 zł za naruszenie przepisów ustawy z dnia 6 września 2021 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 2201 ze zm.), dalej: u.t.d.
Jak wynika z akta sprawy w dniach od 6 marca do 23 marca 2023 r. przeprowadzona został kontrola przedsiębiorstwa "M. sp. jawna w zakresie przestrzegania warunków i obowiązków przewozu drogowego określonych w art. 4 pkt 22 u.t.d. Kontrolujący poddali kontroli czas pracy kierowców: M. O.. T. B., P. M., B. T. , A. K., K. D.. W. L. M. K., O. A., V. P. , W. M., M. S., J. S., T. O.. J. K. Y. H. T. P. za okres od dnia 1 maja 2022 r. do dnia 30 września 2022 r.
W dniu 23 marca 2023 r. sporządzono protokół kontroli wraz z załącznikiem w którym stwierdzono naruszenia wskazane w załączniku nr 3 do u.t.d. tj:
- lp. 1.5 - niezgłoszenie w formie pisemnej, w postaci papierowej lub elektronicznej, organowi, który udzielił zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub licencji, zmiany danych, o których mowa odpowiednio w art. 7a i art. 8 u.t.d., w wymaganym terminie - za każdą zmianę;
- lp. 3.3 - wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego rzeczy przez kierowcę nieposiadającego ważnego świadectwa kierowcy;
- lp. 5.2 - przekroczenie dziennego czasu prowadzenia pojazdu powyżej 10 godzin w sytuacji, gdy jego wydłużenie w danym tygodniu było dozwolone o czas do mniej niż 1 godziny,
- lp. 5.5 skrócenie wymaganego regularnego okresu odpoczynku dziennego o czas do 1 godziny,
-lp. 5.6 niespełnienie wymogu dzielonego dziennego okresu odpoczynku:
1) skrócenie drugiej części odpoczynku dzielonego o czas do 1 godziny,
2) za każdą rozpoczętą godzinę powyżej 2 godzin;
- lp. 5.7 skrócenie wymaganego skróconego okresu odpoczynku dziennego - zarówno w przypadku załogi jednoosobowej, jak i załogi kilkuosobowej:
1) o czas do 1 godziny,
2) o czas powyżej 1 godziny do 2 godzin,
- lp. 5.11 przekroczenie maksymalnego czasu prowadzenia pojazdu bez przerwy:
1) o czas do mniej niż 30 minut,
2) o czas od 30 minut do mniej niż 1 godzina i 30 minut,
3) za każde rozpoczęte 30 minut od 1 godziny i 30 minut;
- lp. 6.3.16 - nieudostępnienie podczas kontroli w przedsiębiorstwie wykresówek oraz pobranych i przechowywanych danych z karty kierowcy i tachografu cyfrowego - za każdy dzień w odniesieniu do każdego kierowcy;
- lp. 6.3.19 - niepoprawne stosowanie wykresówek lub karty kierowcy, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w lp. 6.3.1 - 6.3.10 i 6.3.14;
- lp. 9.1 - wykonywanie przewozu drogowego pojazdem nieposiadającym aktualnego okresowego badania technicznego potwierdzającego jego zdatność do ruchu drogowego - za każdy pojazd.
Wobec powyższego pismem z dnia 24 marca 2023 r. PWITD zawiadomił przedsiębiorcę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na zawiadomienie skarżący złożył wyjaśnienia Wskazał, że w związku z rosyjską agresją zbrojną na Ukrainie jego firma podjęła się realizacji pomocy humanitarnej. Wyjaśnił, że w większości przewozów kierowcy nie mieli możliwości swobodnego decydowania o przerwach lub odpoczynkach a także nie mieli możliwości zaplanowania czasu potrzebnego na przekroczenie granicy państwowej PL-UA, UA-PL z powodu bardzo dużych kolejek na granicy. Wskazał, że Firma M. podjęła współpracę miedzy innymi z polsko-ukraińską Izbą Gospodarczą oraz innymi organizacjami organizującymi przewozy humanitarne.
Następnie odniósł się do poszczególnych naruszeń pojazdów akcentując, że do naruszenia czasu pracy doszło z powodów od nich niezależnych, którymi często były: zablokowana droga na granicy, brak możliwości odebrania przerwy, zablokowana droga przez wypadek drogowy, konieczność dojazdu do bezpiecznego parkingu).
W dniu 12 maja 2023 r. PWITD decyzją nr WITD.DI.0152.IX0341/35/23/P nałożył na przewoźnika karę pieniężną w wysokości 20.000 zł.
Skarżący nie zgodził się z decyzją organu I instancji wymierzającą karę pieniężną w kwocie 20 000 zł i wniósł od niej odwołanie zarzucając nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego oraz brak wyczerpującego uzasadnienia decyzji. Ponadto zarzucił, że organ nie przeprowadził oceny istnienia przesłanek egzoneracyjnych wynikających z art. 92 b i 92 c u.t.d.
GITD, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z 12 listopada 2024 r., opisaną na wstępie, utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji wskazał, że podstawę faktyczną skarżonego rozstrzygnięcia stanowiły naruszenia opisane w załączniku nr 3 u.t.d.tj.: lp. 1.5, lp. 3.3, lp. 5.2, lp. 5.5, lp. 5.6, lp. 5.7, lp. 5.11, lp. 6.3.16, lp. 6.3.19, lp. 9.1 a potwierdzone protokołem kontroli z dnia 23 marca 2023 r. nr WITD.DI.P.WI/IX0341/35/23.
Organ II instancji przytoczył treść przepisów regulujących zasady podlegania przez podmioty wykonujące przewóz drogowy karom pieniężnym za naruszenia przepisów określających obowiązki lub warunki przewozu drogowego wynikające z przepisów u.t.d. tj.. 92a ust. 5, 92a ust. 6, 92a ust. 7,9,10, art. 92b ust. 1-2, art. 92c ust. 1, 2 u.t.d.
Następnie organ odwoławczy opisał w sposób szczegółowy poszczególne naruszenia ujęte w protokole kontroli i wskazał sankcje za ich popełnienie.
Odnosząc się do możliwości zastosowania przepisów egzoneracyjnych z art. 92b i 92c u.t.d., GITD nie stwierdził w przedmiotowej sprawie okoliczności uzasadniających ich zastosowanie.
W ocenie GITD w przedmiotowej sprawie nie zaszły żadne niedające się przewidzieć okoliczności nadzwyczajne ani nie została za stwierdzone naruszenia nałożona kara przez inny podmiot ani też od ich stwierdzenia nie upłynął okres dwóch lat.
W związku z powyższym w ocenie organu odwoławczego kara pieniężna w wysokości 20.000,00 zł z tytułu naruszenia sankcjonowanego przez lp. 1.5, 3.3., 5.2.5.5,, 5.6, 5.7, 5.11,6.3.16, 6.3.19. 9.1 załącznika nr 3 do u.t.d., została nałożona na stronę zasadnie.
Działając w imieniu spółki M. P. nie zgodził się z decyzją organu odwoławczego i wniósł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie
- art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.), dalej: k.p.a., przez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, brak wyczerpującego uzasadnienia decyzji, nieuwzględnienie zasady załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz zasady pogłębiania zaufania uczestnika postępowania do władzy publicznej, co polegało na niewykazaniu w sposób niebudzący wątpliwości okoliczności popełnienia przez stronę naruszeń opisanych w decyzji;
- art. 92b i art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., umowy międzynarodowej AETR oraz Rozporządzenia (WE) 561/2006 oraz Rozporządzenia (EWG) 3820/85 przez nieprzeprowadzenie oceny istnienia (lub braku) wymienionych tam okoliczności egzoneracyjnych.
Skarżący zarzucił, że organ I i II instancji pominął szereg dokumentów przewozowych (CMR) przedstawionych w postępowaniu z których jednoznacznie wynika, że przewoźnik realizował przewozy humanitarne. Wskazał, że okres objęty kontrolą dotyczył czasu kiedy przewozy humanitarne na trasach do Ukrainy były realizowane z bardzo dużą intensywnością. W okresie od maja do września 2022 r. miały miejsce najbardziej intensywne przewozy humanitarne obejmujące żywość, środki opatrunkowe oraz inne niezbędne towary do funkcjonowania państwa będącego w stanie wojny. Podniósł, że organ kontrolny wymierzając karę pieniężną za poszczególne naruszenia nie uwzględnił okoliczności na które nie miał wpływu przewoźnik (bardzo duże utrudnienia w przekraczaniu granicy polsko-ukraińskiej), które z kolei miały wpływ na powstawanie naruszeń czasu pracy.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie naruszeń dotyczących czasu pracy kierowców, braku ważnego badania technicznego pojazdu a także zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona i musiała skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Organ wbrew obowiązkowi nie rozpatrzył wszystkich okoliczności sprawy i w rezultacie nie rozpatrzył argumentacji podnoszonej przez skarżącego co do przyczyn i okoliczności zaistnienia wykrytych przez Inspektorów Transportu Drogowego naruszeń przepisów w zakresie czasu pracy kierowców.
Sam fakt dopuszczenia się tych naruszeń przez poszczególnych kierowców prowadzących pojazdy w przedsiębiorstwie skarżącego nie budzi wątpliwości. Wynikają one z akt sprawy i nie są zasadniczo kwestionowane.
Do istoty sprawy należy natomiast zaistnienie przesłanek wskazanych w przepisach art. 92b i 92 c utd pozwalających organowi na niekaranie przewoźnika za zaistniałe naruszenia przepisów prawa regulujących transport drogowy.
Przepis art. 92b utd stanowi, że nie nakłada się kary pieniężnej za naruszenie przepisów o czasie prowadzenia pojazdów, wymaganych przerwach i okresach odpoczynku, jeżeli podmiot wykonujący przewóz drogowy zapewnił:
właściwą organizację i dyscyplinę pracy ogólnie wymaganą w stosunku do prowadzenia przewozów drogowych, umożliwiającą przestrzeganie przez kierowców przepisów i prawidłowe zasady wynagradzania, niezawierające składników wynagrodzenia lub premii zachęcających do naruszania przepisów rozporządzenia, o którym mowa w pkt 1 lit. a, lub do działań zagrażających bezpieczeństwu ruchu drogowego. Przepis ten zawiera zatem okoliczności, których wystąpienie powoduje odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej na przewoźnika. Nie jest to przy tym instytucja oparta na uznaniu administracyjnym ale obowiązkowe odstąpienie od ukarania w sytuacji, gdy zostaną stwierdzone okoliczności stanowiące przesłankę odstąpienia. Przepis jednoznacznie stwierdza " Nie nakłada się kary pieniężnej". Rolą zatem organu przy orzekaniu w zakresie kary pieniężnej jest rozważenie czy nie zachodzą okoliczności nakazujące nie nakładanie takiej kary na przewoźnika. Musza być one każdorazowo dogłębnie i adekwatnie do okoliczności sprawy przez organ rozważone . Tylko jednoznaczne odrzucenie tych okoliczności pozwala organowi na odrzucenie przepisu nakazującego odstąpienie od ukarania i przystąpienie do nałożenia kary.
Dotychczasowe orzecznictwo sądowo administracyjne w sposób bardzo surowy i restrykcyjny podchodziło do stosowania przesłanek określonych w tym przepisie stojąc na stanowisku, że przewoźnik bądź inna osoba podlegająca ukaraniu na podstawie przepisów utd prowadzą działalność profesjonalną i w tych okolicznościach zobowiązane są do zapewnienia najwyższej staranności przy realizowaniu swoich obowiązków zawodowych. Tylko w sytuacjach, gdy wystąpiły nadzwyczajne okoliczności jakie nie mogły być przewidziane przez nich w ramach prowadzonej działalności mogą uzasadniać nie nałożenie kary.
Do uwolnienia się od odpowiedzialności w trybie art. 92b ust. 1 u.t.d. wymagane jest zatem udowodnienie podjęcia wszystkich niezbędnych środków w celu zapobieżenia powstaniu naruszenia prawa. Nie wystarcza zatem wykazanie zastosowania wszystkich normalnych, rutynowych środków zabezpieczających, jeżeli sytuacja wymagała środków dodatkowych. Ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na przedsiębiorcy który jest zobowiązany wykazać, że nie przyczynił się on swoim zachowaniem do ich powstania, co oznacza, że musi on wykazać takie okoliczności i zdarzenia, które nie są przewidywalne, a więc typowe i zwyczajne w działalności polegającej na wykonywaniu przewozu w transporcie drogowym. Oznacza to jednak także, że organ w sytuacji gdy przedsiębiorca wskazuje takie okoliczności musi rozważyć czy rzeczywiście zostały one spełnione i czy stanowią o zaistnieniu przesłanek z art. 92b utd. Nie rozważenie wskazywanych przez skarżącego przyczyn dla których nie powinien on zostać ukarany stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego przez brak należytej wnikliwości przy rozpatrywaniu sprawy i może prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji. Prawidłowe bowiem rozważenie tych okoliczności może prowadzić do innego wyniku sprawy.
Przepis art. 93c utd z kolei stanowi, że nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli:
okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć. Podstawą nie wszczynania postępowania bądź jego umorzenia jest zatem wystąpienie zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć i nie miał wpływu na powstanie naruszenia.
Każdorazowo zatem należy odnieść się do stuacji jaka zaistniała w trakcie wykonywania drogowego przewozu towarów, której skutkiem było naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Kluczowym elementem takiego stanu faktycnego jest ustalenie możliwości przewidzenia i zapobiegnięcia takiemu naruszeniu.
Również w tym zakresie wymogi stawiane przewoźnikowi są bardzo wysokie i uwzgledniające zarobkowy, profesjonalny charakter jego działalności, zaś z drugie strony konieczność zapewnienia bezpieczeństwa w ruchu drogowym związanego z udziałem w nim pojazdów o dużej masie i gabarytach.
W decyzji wydanej w II instancji organ jednak nie odniósł się praktycznie do głównego argumentu podnoszonego przez ukaranego na swoją obronę, a mianowicie wykonywania przewozu pomocy humanitarnej wykonywanej w związku z zaistnieniem wojny na Ukrainie i pomocy mieszkańcom tego kraju w związku z zaistniałą sytuacją.
Okoliczności tej sprawy są więc o tyle nietypowe, że całe orzecznictwo dotyczące stosowania przepisów art. 92b i 92 c utd odnosiło się do wykonywania przewozu w trakcie pokoju, nie dotyczyło zaś sytuacji, gdy miały być one dokonywane na potrzeby ludności ogarniętego wojną kraju, w roku w którym ( co można uznać za wiedzę powszechną ) społeczeństwo Polski również było zszokowane rozpoczęciem działań wojennych na Ukrainie.
Organ musi zatem odpowiedzieć i rozważyć argumenty skarżącego co do obowiązków i praw przewoźnika w zakresie prowadzenia przewozów wykonywanych w ramach pomocy humanitarnej i odnieść tak ustalony wzorzec zachowania do realiów niniejszej sprawy. Organ II instancji w dość lakonicznych rozważaniach co do zastosowania przesłanek z art. 92b i 92c utd nie odniósł się do tych okoliczności. Dlatego też sąd uznał, że naruszył przepisy prawa procesowego nakazującego organowi rozważyć wszystkie okoliczności mające znaczenie dla rozpatrzenia sprawy, zarówno te niekorzystne, jak i korzystne dla strony.
W pierwszej kolejności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ musi ustalić, czy wykonywane przewozy rzeczywiście były związane z pomocą humanitarną udzielaną przez Polskę ( Polaków ) Ukrainie. W chwili obecnej jest bowiem tak, że skarżący podaje taki fakt. Ponieważ nie zgromadzono żadnego przeciwdowodu, to fakt ten należałoby uznać za zaistniały.
Następnie, w zależności od tego jakie będą ustalenia organu w powyższym zakresie, organ dokonana rozważenia czy wykonywanie przewozów na Ukrainę z pomocą humanitarna, która jest w takich przypadkach konieczna i musi być udzielana jest okolicznością o której mowa w przepisach art. 92s bi 92c i w związku tym czy zaistniałe uchybienia mogą nie podlegać ukaraniu w trybie wskazywanym aktualnie przez organ.
Rozważania te musza być przy tym dokonane przez organ, gdyż wiążą się z dokonaniem ustaleń faktycznych co do poszczególnych naruszeń prawa. Konieczne jest ustalenie, w jakim celu, dla kogo był wykonywany dany transport, a następnie co było bezpośrednią przyczyną naruszenia czasu pracy i czy postawało to w związku z działaniami wojennymi i pojawiającymi się trudnościami np.: z przekroczeniem granicy.
Dopiero szczegółowe rozważenie tych kwestii pozwoli na ocenę, czy wykazane przez organ naruszenia były skutkiem złej organizacji pracy w firmie skarżącego, czy tez wynikały z okoliczności z których nie mógł przewidzieć i za które odpowiedzialności nie ponosi.
Podstawą uchylenia zaskrzonej decyzji jest przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
O kosztach orzeczono w myśl art. 200 p.p.s.a. W ich skład wchodzi zwrot wpisu sądowego.