II SA/Rz 1644/22

II SA/Rz 1644/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-04-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa
Ewa Partyka
Jerzy Solarski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1577
art. 28
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 134, art. 156 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 października 2022 r. nr 347855919 w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 19 października 2022 r. znak: 010070/680/7264726/2022, postępowanie: 347855919, Prezes ZUS, po rozpatrzeniu odwołania D.B.-S. (dalej: "Skarżąca") od decyzji ZUS z dnia 15 lipca 2022 r. o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na syna [...] od 1 lipca do 31 maja 2023 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wskazano, że Skarżąca złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze w dniu 11 lipca 2022 r., tj. po zakończeniu akcji zbierania wniosków o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r., gwarantujący przyznanie i wypłatę świadczenia od 1 czerwca 2022 r. Organ wyjaśnił, że w przypadku wniosków złożonych po zakończeniu akcji zbierania wniosków na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca danego roku do 31 maja roku następnego, prawo do świadczenia i jego wypłata przysługuje od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Prezes wskazał art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577, dalej: "ustawa") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "K.p.a.").
W skardze na tę decyzję Skarżąca nawiązując do korespondencji z organem wskazała na swój stan zdrowia, który uniemożliwił złożenie wniosków w terminie. Były to okoliczności obiektywne, niezawinione przez Skarżącą i nie powinny wpłynąć na początkową datę przyznania świadczenia.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Powołując przepisy ustawy wskazał, że Skarżąca wniosek o świadczenie złożyła po okresie obejmującym akcję zbierania wniosków (tj. od 1 lutego do 31 maja danego roku). Dlatego wypłatę świadczenia przyznano od miesiąca, w którym złożono wniosek, tj. od lipca 2022 r. Jednocześnie wyjaśniono, że ZUS pismo Skarżącej z dnia 30 września 2022 r. potraktował jako odwołanie od wydanej informacji z dnia 15 lipca 2022 r. w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga zasługuje na uwzględnienie jednakże z przyczyn, które Sądu uwzględnił z urzędu.
I. Stan sprawy jest następujący. Po rozpatrzeniu wniosku Skarżącej z dnia 11 lipca 2022 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna [...], ZUS informacją z dnia 15 lipca 2022 r. poinformował Skarżącą o przyznaniu świadczenia wychowawczego w kwocie 500 zł na okres od 1 lipca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Pismem z dnia 18 lipca 2022 r. Skarżąca wystąpiła do Prezesa ZUS, w którym usprawiedliwiała spóźnienie złożenia wniosku, żądając wypłaty świadczenia również za czerwiec 2022 r. W odpowiedzi z 24 sierpnia 2022 r. organ wskazał, że zgodnie z przepisami ustawy, akcja zbierania wniosków o świadczenie wychowawcze w danym roku trwa od 1 lutego do 31 maja danego roku, na okres świadczeniowy od 1 czerwca danego roku do 31 maja następnego roku. W przypadku wniosków złożonych pomiędzy 1 lutego a 31 maja 2022 r. prawo do świadczenia przysługuje za cały okres świadczeniowy (od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.), zaś pierwsza wypłata następuje za czerwiec 2022 r. Natomiast w przypadku wniosków złożonych po zakończeniu akcji ich zbierania na dany okres świadczeniowy, prawo do świadczenia i wypłata przysługuje od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. W przypadku Skarżącej organ nie znalazł podstaw do przyznania i wypłaty świadczenia od daty wcześniejszej, niż data złożenia wniosku. W piśmie w tej samej sprawie (z 8 września 2022 r.) Skarżąca ponownie domagała się wypłaty świadczenie "500+" za czerwiec 2022 r. Kolejne pismo datowane Rzeszów, 30 września 2022 r. wraz z dokumentacją lekarską dotyczącą syna Piotra, Skarżąca wysłała do ZUS domagając się wypłaty świadczenia.
Z odpowiedzi na skargę wynika, że pismo Skarżącej z dnia 30 września 2022 r. organ uznał za odwołanie od informacji z dnia 15 lipca 2022 r. o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego. Prezes ZUS odwołanie od informacji rozpoznał i wydał decyzję z dnia 19 października 2022 r., której dotyczy skarga.
II. Nie będąc związany zarzutami skargi (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259.) Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS wydana została z rażącym naruszeniem prawa.
Zgodnie ze zmianą dokonaną ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie o ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924), przyznanie przez ZUS świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji administracyjnej (art. 13a ustaw). W związku z tym przyjmuje się, że przyznanie świadczenia wychowawczego ma jedynie charakter czynności materialno-technicznej, natomiast organ zobowiązany jest jedynie do poinformowania wnioskodawcy o tym fakcie. Powyższe rozwiązanie miało uprościć postępowanie i przyspieszyć wypłatę przyznanego świadczenia.
Natomiast wydanie decyzji administracyjnej w ustawie przewidziano dla sytuacji spornych, wprost wskazanych w art. 13a ust. 4 ustawy: odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, przy czym decyzję w tym przedmiocie wydaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jej doręczenie następuje w trybie przewidzianym w ustawie z zastrzeżeniem, że w sprawach nieuregulowanych zastosowanie znajdą przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Odwołanie służy do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Z powyższych regulacji jednoznacznie wynika, że z uwagi na charakter podejmowanych przez organy działań, sposobu ich komunikowania i zastrzeżenia formy decyzji dla sytuacji spornych, informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego nie stanowi rozstrzygnięcia o znamionach decyzji, co wyklucza możliwość jego zaskarżania w trybie odwoławczym.
III. W rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS przyjął, że informacja z dnia 15 lipca 2022 r. o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego jest decyzją administracyjną i nie bacząc nawet na terminy do wniesienia odwołania od decyzji (art. 129 K.p.a.) pismo Skarżącej z dnia 30 września 2022 r. uznał za odwołanie i rozpoznał je wydając zaskarżoną decyzją.
W orzecznictwie i piśmiennictwie jednolicie przyjmuje się, że niedopuszczalne jest odwołanie od czynności organu administracji publicznej, która nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Z niedopuszczalnością odwołania mamy do czynienia w szczególności wtedy, gdy decyzji w ogóle nie wydano albo gdy na mocy przepisów odrębnych nie podlega ona zaskarżeniu w drodze odwołania bądź gdy organ dokonał jedynie czynności materialno-technicznej (zob. np. A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do k.p.a., K. Świderski, Glosa do wyroku NSA z dnia 5 sierpnia 2003 r., sygn. II SA/Po 112/03, CASUS 2004/2/16, wyrok NSA z dnia 21 września 2017 r. sygn. I OSK 3185/15).
Jak już wyżej wskazano, Prezes ZUS rozpoznał odwołanie od informacji, zamiast wydać postanowienie o niedopuszczalności odwołania, czym rażąco naruszył art. 134 K.p.a. Na marginesie zaznaczyć też należy, że rozpoznając merytorycznie "odwołanie’ pominął art. 129 § 2 K.p.a., który dotyczy terminu wniesienia odwołania.
Reasumując Sąd stwierdza, że merytoryczne rozpatrzenie środka zaskarżenia zamiast wydania postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania na podstawie art. 134 K.p.a. prowadzi do wydania decyzji dotkniętej wadą nieważności, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.
Z tych przyczyn Sąd orzekł, jak w wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, ze zm.), z zw. z art. 134 K.p.a.