II SA/Rz 1476/25

II SA/Rz 1476/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2026-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-11-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Karina Gniewek-Berezowska /sprawozdawca/
Maria Mikolik
Paweł Zaborniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 146
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz.U. 2024 poz 1292
art. 22 ust. 5 pkt 3
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Maria Mikolik WSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi M. J. na czynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie wpisu do gminnej ewidencji zabytków I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Wójta Gminy [...] na rzecz skarżącej M. J. kwotę 697 zł /słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
MJ (dalej: "skarżąca") – zastępowana przez pełnomocnika adw. W. B. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na czynność Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt", "organ") w przedmiocie włączenia nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków.
Skarżąca zaskarżyła:
1. czynność Wójta dotyczącą sporządzenia karty adresowej budynku znajdującego się pod adresem [...] i włączenie jej do Gminnej Ewidencji Zabytków (dalej: "GEZ") Gminy [...] - dokonaną w nieznanej dacie w lipcu 2006 r.;
2. czynność Wójta dotyczącą sporządzenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków dla budynku znajdującego się pod adresem [...] w miejscowości [...] i włączenie jej do GEZ Gminy [...] - dokonaną 20 listopada 2018 r.;
3. czynność Wójta dotyczącą sporządzenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków dla budynku znajdującego się pod adresem [...] i włączenie jej do GEZ Gminy [...] - dokonaną 20 stycznia 2020 r.
Skarżąca wskazała, że zaskarżona czynność została dokonana z naruszeniem:
1) art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2024 r., poz. 1292 ze zm. – dalej: "ustawa o ochronie zabytków") w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 a mianowicie ograniczenie prawa własności poprzez ujęcie nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielom udziału w procedurze,
2) art. 22 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków w zw. z § 18 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem, polegającym na niewłaściwym zastosowaniu przepisów poprzez: bezpodstawne i dowolne uznanie budynku za zabytek, podczas gdy nie posiada on cech zabytku w myśl art. 3 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków oraz poprzez umieszczenie karty adresowej budynku w gminnej ewidencji zabytków bez sprawdzenia czy dane w niej zawarte są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym oraz czy budynek spełnia przesłanki definicji zabytku, w szczególności braku stosownej dokumentacji potwierdzającej kluczowe w tej sprawie ustalenia,
3) art. 31 ust. 2 i 3 Konstytucji RP w zw. z art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na dopuszczeniu ograniczenia własności pomimo braku przyczyny uzasadniającej takie ograniczenie i przy zaniechaniu wyjaśnienia, czy przyczyna taka w istocie wystąpiła oraz poprzez brak wyważenia interesu indywidualnego strony skarżącej z interesem publicznym zgodnie z zasadą proporcjonalności, a tym samym arbitralne przyznanie prymatu ochronie zabytków nad ochroną własności, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego ograniczenia prawa własności skarżącej.
Skarżąca zwróciła się o dopuszczenie dowodów z dołączonych do skargi dokumentów. Wniosła o stwierdzenie bezskuteczności opisanych powyżej czynności Wójta a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że jest właścicielką nieruchomości mieszczącej się pod adresem [...], na której zlokalizowany jest budynek umieszczony w GEZ Gminy [...]. Budynek mieści się na działce nr [...], dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą [...]. Z wiedzy uzyskanej od organu, w trybie dostępu do informacji publicznej, wynika, że sporządzono trzy karty adresowe dla ww. budynku - "Kartę Gminnej Ewidencji Zabytków" w lipcu 2006 r., "Kartę ewidencyjną zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków" 20 listopada 2018 r. oraz "Kartę ewidencyjną zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków" 20 stycznia 2020 r. Skarżąca wyjaśniła, że organ nie potrafił wskazać na jakiej podstawie prawnej dokonał włączenia lub potwierdzenia włączenia pierwotnej karty adresowej budynku do GEZ, dlatego skarga swoim zakresem obejmuje wszystkie karty adresowe sporządzone dla jednego budynku.
Skarżąca wyjaśniła także, że o wpisie nieruchomości do GEZ dowiedziała się w 2018 r. W oparciu o informacje pozyskane od organu podejmowała działania mające na celu usunięcie wpisu. Organ nie poinformował wówczas o prawie do zaskarżenia ww. czynności. Pozostawała w przekonaniu, że jedynym sposobem usunięcia wpisu jest wyrażenie zgody na powyższe przez konserwatora zabytków.
Skarżąca podał, że pismem z 12 sierpnia 2025 r. wezwała Wójta do usunięcia naruszenia prawa. Organ udzielił odpowiedzi w piśmie z 11 września 2025 r. Poinformował w nim o niezałatwieniu sprawy w terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a. Jednocześnie wskazał na treść korespondencji Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 2019 r. w której negatywnie zaopiniowano usunięcie budynku z GEZ.
Skarżąca mając na uwadze prawdopodobną datę dokonania pierwotnej czynności włączenia karty adresowej budynku przed 1 czerwca 2017 r. zwróciła się o zastosowanie art. 52 § 3 p.p.s.a. w brzmieniu z dnia 31 maja 2017 r. i uznanie przez Sąd braku jej winy w uchybieniu terminu do złożenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Raz jeszcze wyjaśniła, że o czynności dowiedziała się w 2018 r., jednakże wówczas organ błędnie poinformował ją, że jedyną możliwą drogą postępowania jest zwrócenie się do konserwatora zabytków z wnioskiem o wyrażenie zgody na usunięcie budynku z GEZ. Nie została pouczona o możliwości zaskarżenia czynności do sądu administracyjnego. Pozostawała w przekonaniu, że skoro konserwator nie wyraził zgody na wykreślenie, to nie ma innej możliwości kwestionowania wpisu.
Skarżąca podkreśliła, że zaskarżone czynności zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa materialnego. W jej ocenie organ nie dokonał odpowiedniej weryfikacji stanu faktycznego pod kątem spełniania przez budynek przesłanek uprawniających do uznania go za zabytek. Wynika to przede wszystkim z faktu podania błędnych informacji w treści wszystkich kart adresowych dotyczących czasu powstania budynku. W każdej z trzech kart wskazano, że powstał on ok. 1900 r. Powyższe nie zostało poddane żadnej weryfikacji. Dopiero przy sporządzaniu karty adresowej z 2020 r. wskazano, że budynek powstał znacznie później niż wynika to z kart adresowych (1947 r.).
Skarżąca podkreśliła, że włączenie budynku do GEZ powinno zostać poprzedzone weryfikacją informacji go dotyczących. Dopiero właściwe ustalenie kiedy został wybudowany, czy i jakie posiada cechy pozwalające uznać go za zabytek, może stanowić podstawę do rozważenia czy uzasadnione jest ujęcie go w gminnej ewidencji zabytków. W przedmiotowej sprawie pominięto dokonanie powyższej analizy a nadto zignorowano fakt, że katastrofalny stan techniczny budynku powoduje utratę jego ewentualnych cech zabytkowych oraz stanowi zagrożenie dla życia i zdrowia okolicznych mieszkańców.
Skarżąca podkreśliła, że w wymiarze skutków prawnych doszło do ograniczenia prawa własności jej nieruchomości poprzez ujęcie budynku w GEZ bez weryfikacji stanu faktycznego i sprawdzenia czy rzeczywiście posiada on walory zasługujące na umieszczenie go w ewidencji zabytków. A jeżeli nawet takie czynności zostały przeprowadzone to organ nie umożliwił skarżącej zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wyrażenia swojego stanowiska w tym zakresie.
Na poparcie argumentacji skarżąca powołała się na orzecznictwo sądów administracyjnych i wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Podkreśliła, że ujęcie nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków w procedurze przeprowadzonej na podstawie przepisów interpretowanych w sposób zakwestionowany przez Trybunał stanowi naruszenie interesu prawnego i uprawnień właścicieli nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i dopuszczenie dowodów z przedłożonych dokumentów na okoliczność podstawy faktycznej i prawnej wpisu budynku nr [...] do GEZ oraz podejmowanych prób wyłączenia go z tej ewidencji. Organ wskazał ponadto, że w piśmie z 11 września 2025 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, wyjaśniono skarżącej okoliczności umieszczenia budynku w GEZ.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej, oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sąd uczynił czynność z zakresu administracji publicznej polegającą na wpisie do Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy [...] budynku pod adresem [...].
Jak wynika z akt w tym wyjaśnień Organu karta adresowa budynku zostało włączona do Gminnej Ewidencji zabytków w 2006 r. pod nr [...], na podstawie spisu sporządzonego w latach wcześniejszych na podstawie ustawy z 15 lutego 1962 r.
W sprawie nie budzi wątpliwości i nie było kwestionowane zarówno wyczerpanie przez Skarżącą administracyjnego toku instancji przed wniesieniem skargi, zachowanie terminu, jak również istnienie po stronie Skarżącej interesu prawnego.
Z treści skargi sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika wynika, iż zasadniczym celem strony skarżącej jest zakwestionowanie zgodności z prawem i w rezultacie stwierdzenie bezskuteczności czynności w postaci włączenia karty adresowej budynku znajdującego się pod adresem [...] w Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy [...]. Budynek ten stanowi własność Skarżącej. Odczytując wprost treść skargi Sąd przyjął zatem, że jej przedmiotem jest czynność Wójta Gminy [...] polegająca na włączeniu karty adresowej ww. budynku do gminnej ewidencji zabytków. Zdaniem Sądu należy uznać, iż tak określona czynność miała miejsce w lipcu 2006 r., albowiem taka data widnieje na kartach adresowych zabytku i to właśnie na ich podstawie budynek należący do skarżącej ujęty został w GEZ.
Konsekwencją ustalenia, że przedmiotem skargi jest czynność Wójta Gminy [...] z lipca 2006 r., o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., jest określenie dopuszczalności skargi z uwzględnieniem art. 52 § 3 p.p.s.a. i terminowości jej wniesienia na podstawie art. 53 § 2 p.p.s.a., przy czym według brzmienia tych przepisów sprzed 1 czerwca 2017 r., co determinuje data czynności objętej skargą. W dacie podjęcia zaskarżonej czynności art. 53 § 2 p.p.s.a. miał brzmienie: "W przypadkach, o których mowa w art. 52 § 3 i 4, skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa".
Oceniając zatem zachowanie terminu do wniesienia skargi należy zauważyć, iż faktyczne wezwanie do usunięcia naruszenia prawa (pismo zatytułowane wezwanie do usunięcia naruszenia prawa) Skarżąca wystosowała do organu pismem z 12 sierpnia 2025 r. Organ udzielił odpowiedzi w dniu 19 września 2025 r. ( data doręczenia). Skarga do sądu administracyjnego za pośrednictwem organu wpłynęła w dniu 14 października 2025 r., co w jednoznaczny sposób potwierdza wniesienie jej w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpowiedzi.
W tych okolicznościach Sąd przeszedł do merytorycznego rozpoznania skargi na czynności Wójta Gminy [...] polegającą na włączeniu karty adresowej budynku pod adresem [...] do Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy [...].
Podstawę prawną zaskarżonej czynności stanowi art. 22 ust. 4 i ust. 5 u.o.z. Zgodnie z powołanymi przepisami wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. W gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte:
1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru;
2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków;
3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.
Ta aktywność organu administracyjnego podejmowana jest w formie czynności administracyjnoprawnej co nie oznacza, że nie podlega gwarancjom procesowym.
Tymi gwarancjami procesowymi jest między innymi uzasadnienie objęcia danego obiektu, nieruchomości gminną ewidencją zabytków, a także zapewnienie właścicielowi udziału w dokonaniu tej czynności. Te gwarancje w sprawie nie zostały zapewnione.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 11 maja 2023 r. P 12/18, na który również prawidłowo powołała się Skarżąca, stwierdził, że art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W uzasadnieniu przywołanego wyroku Trybunał stwierdził wyraźnie, że osłabienie ochrony własności, przez wyłączenie udziału właściciela w postępowaniu skutkującym wpisem nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, nie służy realizacji żadnych konstytucyjnie określonych wartości. Sytuacja, w której właściciel dowiadując się, że należąca do niego nieruchomość ma zostać wpisana do gminnej ewidencji zabytków, nie ma możliwości zajęcia stanowiska w postępowaniu administracyjnym oraz zakwestionowania działań podejmowanych przez organ administracji gminnej w porozumieniu z konserwatorem uznana została za niezgodną z fundamentami demokratycznego państwa prawnego, do których należy możliwość obrony oraz ochrony swoich dóbr. W ocenie Trybunału postępowanie w przedmiocie wpisu do gminnej ewidencji zabytków powinno zostać oparte na możliwie jak najpełniejszych i najbardziej precyzyjnych kryteriach, wykluczających arbitralne działanie organu.
Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 18 października 2023 r., sygn. akt II OSK 2781/17, że choć przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter zakresowy, w konsekwencji czego uznany za niekonstytucyjny przepis w określonym w tym orzeczeniu zakresie nie został w dosłownym sensie derogowany z systemu prawnego, to w niniejszej sprawie konieczne jest dokonanie wykładni art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. z uwzględnieniem tego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok zakresowy powoduje, że usuwane jest z systemu prawnego jego niekonstytucyjne rozumienie (zob. Roman Hauser, Janusz Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s.42, J. Trzciński, Rozdział 9 Wokół art. 190 ust. 4 Konstytucji, Wybrane Zagadnienia, (w:) Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy administracyjne, Warszawa 2023).
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 usunął zatem z obrotu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z., co oznacza, że Sąd musi tę okoliczność brać pod uwagę i zastosować ww. wyrok jako formę stosowania Konstytucji. Musi to skutkować stwierdzeniem, że Wójt Gminy [...] dokonując zaskarżonej czynności zastosował wadliwą (niekonstytucyjną) procedurę, która uniemożliwiła czynny udział Skarżącej. W wyniku zastosowanej procedury sprzecznej z Konstytucją RP - właściciel budynku nie mógł zakwestionować przyjętych przez organ ustaleń, formułować wniosków dowodowych, czy w inny sposób bronić się przed organem przed ograniczeniem prawa własności.
Dodatkowo gwarancje procesowe strony powinno zapewniać podanie przyczyn uzasadniających dokonanie czynności. Nie może ulegać wątpliwości, że włączenie karty zabytku do gminnej ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że konkretny obiekt spełnia definicję zabytku z art. 3 pkt 1 u.o.z., tj. stanowi nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. To oznacza, że tylko w stosunku do takiego obiektu, który charakteryzuje się cechami wskazującymi na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową, uzasadnione jest objęcie go wstępną ochroną w postaci ujęcia w gminnej ewidencji zabytków (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2016 r. II OSK 254/15, z dnia 26 października 2016 r., II OSK 96/15, z dnia 20 listopada 2017 r. II OSK 2926/16 wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przekładając to na realia sprawy stwierdzić należy, że powinien zostać sporządzony dokument, z którego wynikałoby merytoryczne uzasadnienie, z jakich powodów materialnoprawnych organ obejmuje dany obiekt nieruchomy ww. kartą jako zabytek spełniający wymogi art. 3 ustawy z 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
W sprawie taki dokument nie został sporządzony. Wbrew stanowisku nie usprawiedliwiało Organu w takim działaniu objęcie pierwotnym spisem architektury i budownictwa Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz pozytywne zweryfikowanie przez Urząd Gminy w listopadzie 2004 r. ze względu na walory architektoniczne i zachowanie.
Dokumenty te zostały sporządzone bez zapewnienia udziału w postępowaniu Skarżącej.
Sąd wydając niniejsze orzeczenie miał przy tym na uwadze, że obecna treść rozporządzania Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2021 r. poz. 56) w § 18b ust. 1 przewiduje, iż o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku, o zamiarze wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości, która przestała być zabytkiem. Natomiast w myśl § 18b ust. 4 i 5 rozporządzenia wójt (burmistrz, prezydent miasta) o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku albo o zamiarze wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków zawiadamia właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która przestała być zabytkiem, na co najmniej 14 dni przed planowanym terminem włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków albo wyłączenia tej karty z gminnej ewidencji zabytków. Do zawiadomienia o włączeniu karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków lub o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku dołącza się odpowiednio potwierdzoną kopię karty adresowej zabytku albo nowej karty adresowej zabytku.
Na gruncie niniejsze sprawy należy mieć jednak na uwadze, iż omawiane przepisy zostały dodane do ww. rozporządzenia dopiero z dniem 19 października 2019 r. (na mocy rozporządzania Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 września 2019 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem), a więc po umieszczeniu omawianego budynku w gminnej ewidencji zabytków.
Tym samym w niniejszej sprawie wpis do ewidencji zabytków nastąpił niewątpliwie bez jakiegokolwiek, choćby w stopniu minimalnym zagwarantowanym przez obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, udziału właściciela. Powyższe zaś, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego, skutkować musiało stwierdzeniem bezskuteczności czynności ujęcia budynku w Gminnej Ewidencji Zabytków.
Wracając do istoty sprawy Sąd w tym miejscu nie przesądza, iż przedmiotowy obiekt w ogóle nie powinien znajdować się w ewidencji zabytków, a jedynie wskazuje, że ocena charakteru przedmiotowej zabudowy powinna zostać dokonana przez organ w postępowaniu poprzedzającym umieszczenie danego obiektu nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków z poszanowaniem uprawnień właściciela do czynnego udziału w postępowaniu w tym do kwestionowania przyjętych przez organ ustaleń, składania wniosków dowodowych, czy też zajęcia stanowiska w kwestii ograniczenia przez organ jego prawa własności.
Sąd przy tym podziela pogląd reprezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż po wyroku Trybunału Konstytucyjnego powodem stwierdzenia bezskuteczności czynności ujęcia nieruchomości w GEZ jest naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Ze względu na zaistniałe uchybienia procesowe dotyczące postępowania w przedmiocie ujęcia nieruchomości w GEZ nie stanowi przedmiotu oceny Sądu przesądzenie istnienia walorów zabytkowych obiektu na tym etapie postępowania (por.m.in. wyroki NSA z 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 907/24; 5 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 404/24; 30 października 2024 r., sygn. akt II OSK 2272/23; 19 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1771/22; 5 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 94/22).
Mając na uwadze powyższe rozważania organ może zdecydować o ujęciu, bądź nie ujęciu przedmiotowej nieruchomości w omawianej ewidencji przy zapewnieniu Skarżącej gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem ewentualnego wpisu do ewidencji. Rzetelna, udokumentowana i wiarygodna ocena charakteru przedmiotowego budynku powinna zostać dokonana w postępowaniu poprzedzającym umieszczenie danego obiektu nieruchomego w GEZ z poszanowaniem uprawnień właściciela, z uwzględnieniem przedstawianej przez niego dokumentacji podważającej kwalifikację dokonaną przez organ.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 146 p.p.s.a., stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności Wójta Gminy [...] polegającej na włączeniu karty adresowej budynku pod adresem [...] do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Gminy [...].
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200, 205 § 2 i 209 p.p.s.a. w zw. z §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2005 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz.U. z 2026 r., poz. 215).