II SA/Rz 1418/25

II SA/Rz 1418/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2026-04-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-10-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Magdalena Józefczyk /sprawozdawca/
Maria Mikolik /przewodniczący/
Piotr Godlewski
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maria Mikolik Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 18 sierpnia 2025 r. nr SKO.4110.90.1086.2025 w przedmiocie ustalenia wysokości należności poniesionych zastępczo przez Gminę [...] – skargę oddala –
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 18 sierpnia 2025 r. nr SKO.4110.90.1086.2025, wydana w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt córki w domu pomocy społecznej.
Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:
Decyzją z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] Burmistrz [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") ustalił RZ (dalej: "skarżący") odpłatność za pobyt jego córki AZ w domu pomocy społecznej w wysokości 1 426,67 zł miesięcznie od 1 stycznia 2021 r. Powyższa decyzja została zmieniona decyzją Burmistrza z [...] czerwca 2022 r. nr [...]. Z kolei Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie decyzją z 11 sierpnia 2022 r. nr SKO.4110.91.1653.2022 uchyliło ww. decyzję Burmistrza z [...] czerwca 2022 r. i orzekło o zmianie decyzji Burmistrza z [...] kwietnia 2021 r. poprzez ustalenie skarżącemu odpłatności za pobyt córki w domu pomocy w wysokości 1 350,20 zł miesięcznie od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r. oraz w kwocie 1 616,37 zł miesięcznie począwszy od 1 kwietnia 2022 r.
Następnie decyzją z [...] listopada 2023 r. Burmistrz zmienił własną decyzję z [...] kwietnia 2021 r. Uwzględniając wniesione odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie decyzją z 23 lutego 2024 r. nr SKO.4110.172.3218.2023 uchyliło decyzję Burmistrza z [...] lutego 2023 r. i orzekło o zmianie decyzji Burmistrza z [...] kwietnia 2021 r. poprzez ustalenie skarżącemu odpłatności za pobyt córki w domu pomocy w wysokości w wysokości 1 487,83 zł miesięcznie począwszy od 1 kwietnia 2023 r.
Decyzją z [...] lipca 2025 r., Nr [...] Burmistrz ustalił skarżącemu odpłatność za pobyt córki w Domu Pomocy Społecznej w [...] w łącznej kwocie 22 703,07 zł, na którą składa się:
– kwota 1 616,37 zł miesięcznie za okres od 1 stycznia 2023 r. do 31 marca 2023 r.
– kwota 1 487,83 zł miesięcznie za okres od 1 kwietnia 2023 r. do 31 marca 2024 r.
Jednocześnie w rozstrzygnięciu decyzji organ I instancji zobowiązał skarżącego do zwrotu wskazanej wyżej kwoty.
Organ I instancji wyjaśnił, że skarżący nie zrealizował opłat za pobyt córki w domu pomocy społecznej, wynikających z ostatecznych decyzji administracyjnych SKO w Krośnie. Zaległość z tego tytułu za okres od 1 stycznia 2023 r. do 31 marca 2024 r. wynosi łącznie 22 703,07 zł i stanowi należność Gminy [...], gdyż to gmina pokryła zastępczo ustalone opłaty. To zaś obligowało do wydania decyzji o ustaleniu wysokości opłaty.
Skarżący wniósł odwołanie od opisanej wyżej decyzji, domagając się uchylenia kwestionowanego rozstrzygnięcia. W treści odwołania skarżący wyraził niezadowolenie z wydanej decyzji, stwierdzając, iż ustalona kwota odpłatności jest za wysoka.
Decyzją z 18 sierpnia 2025 r. nr SKO.4110.90.1086.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza.
Organ odwoławczy podał, że w obrocie prawnym występują dwie ostateczne decyzje SKO w Krośnie ustalające odpłatność skarżącego za okres od 1 stycznia 2023 r. do 31 marca 2024 r. Z decyzji z 11 sierpnia 2022 r., wynika, że opłata wynosi 1 350,20 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r. oraz 1 616,37 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2022 r. Z kolei z decyzji z 23 lutego 2024 r. wynika, że od 1 kwietnia 2023 r. opłata wynosi 1 487,83 zł miesięcznie.
Kolegium podniosło, że skarżący zalega z zapłatą na rzecz Gminy [...] należności za pobyt jego córki w domu pomocy społecznej w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 31 marca 2024 r. w łącznej wysokości 22 703,07 zł. Na tę należność składają się następujące kwoty: po 1 616,37 zł miesięcznie za okres od stycznia 2023 r. do marca 2023 r. (3 miesiące) oraz po 1 487,83 zł od kwietnia 2023 r. do marca 2024 r. (12 miesięcy). Poszczególne dochodzone przez gminę miesięczne należności nie przekraczają wysokości opłaty ustalonej w ostatecznych decyzjach SKO w Krośnie. Zdaniem Kolegium, łączna kwota zaległości, za okres od 1 stycznia 2023 r. do 31 marca 2024 r., w wysokości 22 703,07 zł została ustalona prawidłowo (3 x 1 616,37 = 4.849,11; 12 x 1 487,83 = 17 853,96; 4 849,11 + 17 853,96 = 22.703,07). Zaległość ta nie została uiszczona przez skarżącego, co potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy wezwania do zapłaty oraz dokumenty księgowe Również sam skarżący nie kwestionuje wysokości dochodzonej przez Gminę [...] należności. Skarżący w toku postępowania nie złożył wniosku o zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 1214 z późn. zm.) – dalej: "u.p.s.". Mając powyższe na uwadze, decyzja organu I instancji podlegała utrzymaniu w mocy jako odpowiadająca prawu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, RZ wniósł o poddanie kontroli zaskarżonej decyzji. Zdaniem skarżącego, organy dokonały wadliwych ustaleń w sprawie i błędnie przyjęły, że skarżący jest w stanie partycypować w kosztach pobytu córki w domu pomocy społecznej w stopniu określonym decyzją.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, a wyłącznym jej kryterium jest legalność czyli zgodność z prawem, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492).
W ramach tej kontroli Sąd bierze pod uwagę naruszenia prawa i przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935) - zwanej dalej w skrócie: p.p.s.a. Z istoty kontroli legalności wynika, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Poddając kontroli legalności zaskarżoną decyzję w granicach wyżej opisanych, Sąd stwierdził, że skarga okazała się niezasadna.
Sądowa kontrola przedmiotu skargi nie wykazała jakichkolwiek naruszeń przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego, które mogłyby stanowić argument za uznaniem zarzutów skarżącej strony. Stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z wymogami zasady prawdy materialnej tj. przepisami art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., dzięki czemu mógł stanowić oparcie dla ustaleń faktycznych Sądu - art. 133 § 1 p.p.s.a. Przekazane do WSA akta sprawy dostatecznie przedstawiają konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego okoliczności faktyczne, nie wymagając tym samym przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Kolegium przywołało przepisy ustawy o pomocy społecznej, określające przesłanki przedmiotowe jak i podmiotowe co do ponoszenia i określania wysokości opłat za pobyt osoby w DPS. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że córka skarżącego, od kilku lat przebywa w DPS, a osobą zobowiązaną do ponoszenia opłat jest tylko skarżący.
Znaczenie kluczowe dla oceny legalności działań organów obu instancji odgrywa treść art. 61 ust. 3 oraz art. 96 ust. 1 u.p.s. W myśl art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 u.p.s. stosuje się odpowiednio. Natomiast według art. 91 ust. 3 u.p.s. obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na:
1) osobie i rodzinie korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej;
2) spadkobiercy osoby, która korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej - z masy spadkowej;
3) małżonku, zstępnych przed wstępnymi osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej - jedynie w przypadku gdy nie dokonano zwrotu wydatków zgodnie z pkt 1 i 2, w wysokości przewidzianej w decyzji dla osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że organ pierwszej instancji wezwaniem z 9 kwietnia 2025r. oraz wezwaniem z 12 maja 2025 r. zwrócił się do skarżącego o uregulowanie należności z tytułu opłaty za pobyt córki w DPS w [...] w okresie od 1 stycznia 2023r. do 31 grudnia 2024r. W wezwaniach tych zamieszczono wyliczenie za poszczególne miesiące wg obowiązujących w danym okresie decyzji ustalających odpłatność za pobyt w DPS, co dało łączną kwotę 36 093,54 zł.
Po bezskutecznym upływie terminu, zawiadomieniem z 18 czerwca organ pierwszej instancji poinformował pismem z 18 czerwca 2025r. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wydatków poniesionych z tytułu zastępczego pokrywania przez Gminę [...] opłat za pobyt córki skarżącego w DPS w [...] w łącznej kwocie 22 703,07 zł w tym:
- od 1stycznia 2023r. do 31 marca 2023r. na podstawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie nr SKO.4110.91.1653.2022 z 11 sierpnia 2022r. w 1 616,37 zł. miesięcznie co stanowi 4 849,11 zł.;
- od 1 kwietnia 2023r. do 31 marca 2024r. na podstawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie nr SKO.4110.172.3218.2023 z 23 lutego 2024r. w kwocie 1 487,83 zł. miesięcznie na łączną kwotę 17 853, 96 zł.
W zawiadomieniu skarżący został pouczony o treści art. 104 ust. 4 u.p.s., który stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
W następstwie powyższego organ I instancji decyzją z 24 lipca 2025r. o obowiązku zwrotu wydatków poniesionych za skarżącego zastępczo przez Gminę [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt córki w DPS w wysokości jak określonej ww. zawiadomieniu o wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie.
Kolegium decyzją opisaną na wstępie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zaległość wynikająca z zaskarżonej decyzji nie została uregulowana. Obecny na rozprawie skarżący wyjaśnił, podobnie jak w odwołaniu i skardze, że czuje się oszukany przez pracowników MOPS w [...] i nie będzie wnosił opłat na rzecz Miasta [...]. Potwierdził, że córka cały czas przebywa w DPS i tam jest zaopiekowana, gdyż stan jej zdrowia jest coraz cięższy.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium podało, że pomimo pouczenia o treści art. 104 ust. 4 u.p.s. skarżący nie złożył stosownego wniosku. Takiego wniosku nie złożył też pracownik DPS, co zwalniało organ z obowiązku ustalenie, czy zachodzą okoliczności uzasadniające zastosowanie ulg.
Sąd stwierdza, że na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. istnieje możliwość złożenia stosownego wniosku o udzielenie stosownych ulg na nawet po wydaniu decyzji zobowiązującej do zwrotu wydatków zastępczo poniesionych przez gminę, co potwierdza zwrot: " właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1".
Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w działaniach procesowych organów obu instancji jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych - art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a. Decyzja SKO jako zgodna z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi w tym art. 153 p.p.s.a. powinna pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki.
Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach postępowania przez WSA nie orzeczono z uwagi na art. 200 p.p.s.a.