II SA/Rz 1002/21

II SA/Rz 1002/21 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2021-09-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jerzy Solarski /przewodniczący/
Karina Gniewek-Berezowska /sprawozdawca/
Marcin Kamiński
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2359/21 - Wyrok NSA z 2023-11-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art.151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1876
art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1, ust. 2, art. 64, art.  64a
Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Marcin Kamiński AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 września 2021 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej - skargę oddala -
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "SKO", "organ odwoławczy" lub "organ drugiej instancji") z [...] kwietnia 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent Miasta" lub "organ pierwszej instancji") z [...] stycznia 2021 r. nr [...] odmawiającą M.H. (dalej: "skarżący") całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w [...] i jednocześnie zwalniającą skarżącego z ponoszenia tej opłaty częściowo, tj. w wymiarze 50% naliczonej odpłatności.
W podstawie prawnej decyzji powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. 2021 r. poz. 735 – dalej: "k.p.a.") oraz art. 64 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020, poz. 1876; dalej: "u.p.s.").
Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:
Wnioskiem z 15 marca 2018 r. skarżący reprezentowany przez pełnomocnika adwokata M.Z. wystąpił do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o zwolnienie go z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca M.H. w Domu Pomocy Społecznej w [...]. We wniosku wskazano, że poza obiektywnymi więzami krwi pomiędzy stroną, a pensjonariuszem nie było żadnych innych więzi, zaś ojciec jest dla strony osobą zupełnie obcą. Skarżący nie utrzymywał żadnych kontaktów z biologicznym ojcem. Przed Sądem Okręgowym w [...] zapadł wyrok orzekający rozwód między rodzicami. W wyroku orzeczono na rzecz małoletniego wówczas M.H. alimenty od ojca oraz ograniczono władzę rodzicielską ojca. Ojciec skarżącego nigdy nie wywiązywał się z obowiązków łożenia na rzecz swego małoletniego syna. Pozostawił rodzinę i syna bez środków utrzymania i wsparcia. Do powyższego wniosku załączono m. in. decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] września 2014 r., na mocy której zobowiązano skarżącego do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS w wysokości 2.511,96 zł miesięcznie, począwszy od 22 września 2014 r., tj. od dnia wydania decyzji zobowiązującej do wnoszenia opłaty.
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] sierpnia 2018 r. odmówił skarżącemu całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłaty. Z uzasadnienia decyzji wynika, że skarżący nie regulował opłat wynikających z ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] września 2014 r., co skutkowało powstaniem zadłużenia. W uzasadnieniu w/w decyzji wskazano, że w przedmiotowej sprawie nie zachodziły żadne szczególne okoliczności, które przemawiałyby za zwolnieniem skarżącego w całości lub w części z obowiązku ponoszenia opłaty. Organ pierwszej instancji stwierdził, że wnioskujący znajduje się w dobrej sytuacji materialnej, utrzymuje nie tylko chorą matkę, ale również bezrobotnych: ojczyma, braci i uczącą się siostrę.
Od powyższej decyzji M.H. wniósł odwołanie, żądając uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenia co do istoty sprawy, poprzez zwolnienie go z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Zdaniem odwołującego się wydane przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcie pozostaje w całkowitej sprzeczności z podstawowymi zasadami prawa, a także wypracowaną na przestrzeni ostatnich lat praktyką orzeczniczą.
Na skutek rozpoznania wniesionego odwołania, SKO w [...] decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta [...].
Wyrokiem z 12 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 1403/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2019 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] sierpnia 2018 r. nr [...]. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że w sprawie powinien znaleźć zastosowanie art. 64 pkt 2 u.p.s. Zdaniem Sądu organy nie przeprowadziły w prawidłowy sposób wykładni art. 64 pkt 2 u.p.s., błędnie uznając, że okoliczności na które powoływał się skarżący w postaci braku więzi emocjonalnej, a także faktu nie wywiązywania się ojca z obowiązków rodzicielskich, w tym z obowiązku alimentacyjnego względem syna, nie mieszczą się w ustawowych przesłankach zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS, w całości lub w części. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu Sąd nakazał rozważanie w jakim stopniu opisane i udokumentowane przez skarżącego okoliczności świadczące o przyczynach złych relacji z ojcem (w tym także przypadki stosowania przemocy wobec matki zobowiązanego), mogą przekonywać za całkowitym lub częściowym zwolnieniem od obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, przy uwzględnieniu zasady sprawiedliwości społecznej, która nie pozwala domagać się od syna dostarczania środków umożliwiających pobyt w placówce pomocy społecznej ojcu, który pomimo wyroku sądowego, nie wywiązywał się z podstawowych obowiązków jakie ciążą na rodzicu wobec dziecka na podstawie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Dodatkowo podkreślono, że dobra sytuacja dochodowa strony skarżącej, nie jest wystarczającym argumentem, aby odmówić uwzględnienia jego żądania.
Decyzją z [...] września 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił skarżącemu całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłaty w wysokości 2.511,96 zł miesięcznie, ustalonej decyzją z [...] września 2014 r. znak: [...] za pobyt ojca M.H. w DPS.
Na podstawie zebranych dokumentów ustalił, że M.H. nie dopuścił się względem syna czynów, które skutkowałyby pozbawieniem go władzy rodzicielskiej. Dopuszczone jako dowód dokumenty sądowe nie wskazywały by wnioskodawca doświadczył przemocy ze strony ojca.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] stycznia 2020 r. nr [...] utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Kolegium wskazało, że w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że sytuacja majątkowa i finansowa skarżącego jest dobra. W ocenie Kolegium podstawą do zastosowania zwolnienia nie mogą być tylko okoliczności podnoszone przez skarżącego, a wynikające z poczucia niesprawiedliwości spowodowanej brakiem więzi emocjonalnej czy stosunków rodzinnych, albo negatywnymi odczuciami spowodowanymi postępowaniem ojca. Podkreśliło, że niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości, bowiem przerzuca na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych.
Wyrokiem z 25 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 302/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] stycznia 2020 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] września 2019 r. nr [...]. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że organ pierwszej instancji w ponownym postępowaniu i czynionych rozważaniach miał na uwadze unormowania zawarte w przepisach art. 64 pkt 2 i art. 64a u.p.s., ale ocena całokształtu sprawy doprowadziła go do błędnych wniosków, nie pozostających w zgodzie z interpretacją tych przepisów zawartych w poprzednim wyroku. Winny one bowiem prowadzić do całkowitego lub częściowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca skarżącego w domu pomocy społecznej.
Po ponownym przeprowadzeniu postępowania Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] stycznia 2021 r. nr [...] odmówił skarżącemu całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w [...] oraz zwolnił skarżącego z ponoszenia opłaty w wymiarze 50 % naliczonej odpłatności, począwszy od dnia 1 marca 2018 r.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że podczas ponownego przeprowadzania postępowania wziął pod uwagę wszystkie wskazania i zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zawarte w uzasadnieniu wyroku z 25 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 302/20, w szczególności zarzut nieprzeprowadzenia w prawidłowy sposób wykładni art. 64 pkt 2 u.p.s., błędnie uznając, że okoliczności na które wskazuje skarżący, tj. brak więzi emocjonalnej, a także fakt niewywiązywania się z obowiązków rodzicielskich oraz alimentacyjnych względem syna, nie mieszczą się w ustawowych przesłankach zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS w całości lub w części. Jednocześnie stwierdził, że nie zaistniały okoliczności osobiste, rodzinne ani finansowe, które mogłyby stać się podstawą całkowitego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów pobytu ojca w DPS. Dochód rodziny znacząco przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. Natomiast nie znajdzie w sprawie zastosowania art. 64a u.p.s., dający podstawę do całkowitego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty, gdyż nie wystąpiły okoliczności objęte zakresem unormowania tego przepisu.
Organ I instancji przyjął, że za częściowym zwolnieniem z obowiązku [pic]ponoszenia opłaty przemawiają z jednej strony: brak dobrowolnego wypełniania przez ojca wnioskodawcy obowiązków alimentacyjnych realizowanych na rzecz skarżącego, przy wykorzystaniu występujących mechanizmów prawnych, brak bezpośredniej opieki nad synem, zainteresowania jego losem, sporadyczny kontakt z dzieckiem, z drugiej zaś: brak udowodnienia okoliczności stosowania przez skarżącego przemocy względem rodziny oraz uznanie, że instytucja zwolnienia z opłaty ma charakter wyjątkowy, w związku z czym należy ją traktować z uwzględnieniem obowiązującej w pomocy społecznej zasady pomocniczości, zachowując priorytet przeznaczania środków na zaspokojenie potrzeb osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, przy jednoczesnym zachowaniu proporcji w udzielanych ulgach, uwzględniając sytuację wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności.
Z powyższą decyzją nie zgodził się skarżący reprezentowany przez adwokata M.Z. i złożył odwołanie, w którym wniósł o uchylenie punktu I decyzji w całości oraz o uchylenie punktu II w części dotyczącej nieuwzględnienia okresu zwolnienia od dnia 22 września 2014 r., a co do okresu od 1 marca 2018 r., którego rozstrzygnięcie nie uwzględnia w części dot. 50% zwolnienia z ponoszenia opłat.
Po rozpatrzeniu odwołania M.H., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO w [...] wskazało, że na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 11 czerwca 2018 r. ustalono sytuację majątkową i finansową skarżącego. W dacie wywiadu ustalono, że skarżący jest kawalerem, mieszka z matką, ojczymem i trójką przyrodniego rodzeństwa prowadząc z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Wszyscy domownicy pozostają na utrzymaniu skarżącego, gdyż nie pracują. Matka skarżącego jest przewlekle chora. Rodzina posiada dochód z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej oraz z gospodarstwa rolnego. Łącznie ich dochód wynosi 27.528,88 zł miesięcznie, tj. 4.588,15 zł miesięcznie w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Wyrokiem z 7 listopada 1995 r. sygn. akt [...] Sąd orzekł rozwód rodziców skarżącego: M.H. i M.H. z winy M.H. W wyroku ograniczono władzę rodzicielską ojca nad małoletnim synem do współdecydowania o sprawach związanych ze zdrowiem i nauką dziecka oraz zasądzono na rzecz małoletniego alimenty. Miejsce pobytu małoletniego ustalono przy matce, której Sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej. Kolegium podkreśliło, że z posiadanych dokumentów nie wynika by rozpad małżeństwa rodziców skarżącego, czy zerwanie więzi z ojcem były skutkiem sytuacji przemocowych znęcania się nad rodziną. Zgłoszona przez matkę skarżącego sprawa o znęcanie się psychiczne i fizyczne przez męża została umorzona. Dokumenty sądowe nie wskazywały również, że skarżący jako dziecko doświadczył przemocy ze strony ojca. Z uwagi jednak na to, że z dokumentów wynikało, że ojciec skarżącego nie pracował, nadużywał alkoholu, często przebywał poza domem, dochodziło do częstych awantur, w małżeństwie rodziców nie układało się dobrze, trzy lata po zawarciu związku małżeńskiego matka skarżącego wyprowadziła się wraz z synem do swojej matki, ojciec odwiedzał syna sporadycznie, nie nawiązywał z nim relacji, nie łożył na utrzymanie syna, stwierdził, że występują uzasadnione okoliczności zastosowania wobec skarżącego ulgi w ponoszeniu opłaty za pobyt ojca w DPS przewidzianej w art. 64 pkt 2 u.p.s.
Zdaniem Kolegium częściowe zwolnienie zastosowane w sprawie, uwzględnia zarówno prawem chroniony interes zobowiązanego, jak i nie godzi w interes społeczny.
Z powyższą decyzją nie zgodził się skarżący reprezentowany przez pełnomocnika. W skardze do Sądu wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] stycznia 2021 r. nr [...], a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W skardze zarzucono naruszenie:
a) przepisów prawa procesowego, które mogły mieć wpływ na treść orzeczenia tj.:
– art. 6 i art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dostatecznego wyjaśnienia stanu sprawy przy jednoczesnym pominięciu słusznego interesu strony, niezebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz nienależyte i niewyczerpujące wskazanie przesłanek, jakimi kierował się organ wydając przedmiotowe rozstrzygnięcie;
– art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący uzasadnienia faktycznego zaskarżonej decyzji, tj. dokładnego wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności;
– art. 153 p.p.s.a poprzez niezastosowanie wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 302/20.
b) przepisu prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na treść orzeczenia tj.:
– art. 64 pkt 2 u.p.s., poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że okoliczności, na które powołuje się skarżący w postaci braku więzi emocjonalnej, a także niewywiązywania się przez ojca z obowiązków rodzicielskich, w tym obowiązku alimentacyjnego wobec syna, nie mieszczą się w ustawowych przesłankach zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w DPS w całości lub części, w sytuacji, gdy otwarty katalog przypadków uprawniających do zwolnienia zawarty w przepisie art. 64 pkt 2 u.p.s. pozwala na uwzględnienie przy badaniu zasadności zwolnienia z opłat za pobyt osoby spokrewnionej w DPS również okoliczności niezwiązanych z sytuacją materialną, stanem zdrowia czy zdarzeniami losowymi, jak przyczyny braku relacji rodzinnych między osobami związanymi pokrewieństwem, a zatem złe relacje pomiędzy Skarżącym, a jego ojcem oraz niewywiązywanie się przez ojca z obowiązku alimentacyjnego wobec syna.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że brak jest podstaw do uznania, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, jeśli osoba, która jest zobowiązana do ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS, sama posiada w stosunku do niego wierzytelności alimentacyjne w kwocie kilkudziesięciu tysięcy złotych, co przekłada się także na stosunek ojca do syna oraz jego niechęć pomocy i utrzymywania relacji. Na poparcie swojego stanowiska, skarżący przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Na podstawie art. 15 zzs4 ust 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz. U. z 2020 r., poz. 491) i zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 1 lipca 2021 r., w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych, sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Poza brakiem udziału stron w tym postępowaniu, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw w trybie zwykłym. W ramach tej kontroli, tak jak w każdym przypadku sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.: Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi – art. 134 p.p.s.a. Strony zaś zawiadomione o terminie posiedzenia mają prawo przedstawiać swoje stanowiska w sprawie. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a.: ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt mieszkańca w DPS. Decyzja ta wydawana jest na zasadzie wyjątku od zasady, którą jest obowiązek ponoszenia opłaty. Obowiązek ten spoczywa w pierwszej kolejności na samym mieszkańcu w dalszej kolejności, istotnej z punktu widzenia niniejszej sprawy, obowiązani do jego ponoszenia są małżonek, zstępni przed wstępnymi – art. 61 ust. 1 u.p.s.
Stosunek prawny polegający na udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym również świadczenia w formie usług opiekuńczych w domu pomocy społecznej, ma charakter publicznoprawny (administracyjny). Właściwy organ decyzją orzeka o skierowaniu do domu pomocy społecznej, o umieszczeniu w konkretnej placówce, oraz ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej, jak też ustala należną opłatę od osób bliskich osobie umieszczonej w placówce, indywidualizując przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 i 61 ust. 1 i 2 u.p.s. obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby.
Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS. Stanowi publiczne zabezpieczenie źródeł finansowania pobytu w takim domu.
Ten administracyjny obowiązek ponoszenia opłat związanych z umieszczeniem bliskiej osoby w DPS doznaje pewnych wyjątków.
Zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu.
W myśl z kolei art. 64a u.p.s. osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.
W sprawie nie ulega wątpliwości, że na skarżącego został nałożony obowiązek opłaty za pobyt ojca w DPS. Nie jest również aktualnie sporne, że w sprawie znajdzie zastosowania art. 64 pkt 2 u.p.s. Kwestia ta została przesądzona wcześniejszymi wyrokami sądów. Spór sprowadza się natomiast do zakresu udzielonego przez organy zwolnienia. Skarżący domaga się całkowitego zwolnienia od ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS, od czasu umieszczenia w DPS, podczas gdy organy udzielają tego zwolnienia w wysokości 50 % za okres od 1 marca 2018 r.
Treść normatywna art. 64 u.p.s. jednoznacznie wskazuje na uznaniowy charakter zwolnienia, co oznacza, że kontrolne kompetencje sądu ograniczone są do zbadania czy przy wydaniu decyzji nie doszło do przekroczenia granic swobodnego uznania, które nie może jednak oznaczać dowolności wyboru rozstrzygnięcia przez organ. Swoboda decyzyjna organów w sprawie, o której mowa w art. 64 u.p.s. jest związana nie tylko z orzekaniem w warunkach uznania administracyjnego, lecz także z upoważnieniem do swobodnej oceny stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji (osobistej, majątkowej, dochodowej, rodzinnej) osoby wnoszącej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej i ubiegającej się o całkowite lub częściowe zwolnienie od obowiązku ponoszenia tej opłaty.
Ta swobodna ocena została częściowo ograniczona wyrokami tutejszego Sądu, który dwukrotnie orzekał w sprawie, co zostało opisane w stanie faktycznym. Uchylając za każdym razem decyzje organów odmawiające udzielenia zwalniania z opłaty w całości, Sąd stwierdził, że użyty przez ustawodawcę w art. 64 pkt 2 u.p.s. zwrot uzasadnione wątpliwości jest pojęciem pojemnym, obejmuje nie tylko przykładowo wymienione w tym przepisie sytuacje, ale również inne. Takimi okolicznościami mogą być podnoszone przez skarżącego okoliczności relacji z ojcem. W związku z powyższym Sąd w obu wyrokach nakazał rozważanie, w jakim stopniu opisane i udokumentowane przez skarżącego okoliczności świadczące o przyczynach złych relacji z ojcem (w tym także przypadki stosowania przemocy wobec matki zobowiązanego), mogą przekonywać za całkowitym lub częściowym zwolnieniem od obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.
W aktualnie przeprowadzonym postępowaniu organy dokonały wszechstronnej analizy dokumentów zebranych w tym postępowaniu, jak również dopuszczonych jako dowód dokumentów spraw cywilnych.
Na ich podstawie ustalono, że wyrokiem z [...] listopada 1995 r. sygn. akt [...] orzeczono rozwód małżeństwa rodziców skarżącego zawartego w dniu 9 stycznia 1988 r., z winy ojca. Ograniczono władzę rodzicielską ojca do współdecydowania o sprawach związanych ze zdrowiem i nauką, ustalając miejsce pobytu skarżącego przy matce oraz orzeczono względem ojca obowiązek alimentacyjny na rzecz syna. Na podstawie pozwu ustalono, że matka skarżącego jako przyczynę powództwa podała, nadużywanie alkoholu przez męża, urządzanie awantur, kilkakrotne dopuszczenie się wobec niej rękoczynów, brak troski o zaspakajanie potrzeb rodziny. Ustalono także, że matka skarżącego pierwszy pozew o rozwód wniosła w 1989 r., i że następnie go wycofała. W związku z brakiem pozytywnych zmian w zachowaniu męża ponownie wystąpiła z pozwem. Trzy lata po zawarciu małżeństwa ( 1988 r) wyprowadziła się wraz z dzieckiem do swojej matki. Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez kuratora w sprawie o rozwód ustalono, że pożycie małżeńskie nie układało się dobrze, mąż nie łożył na utrzymanie rodziny, nadużywał alkoholu, często wracał do domu w godzinach nocnych, albo wcale. Po wycofaniu pozwu o rozwód matka skarżącego wniosła sprawę o znęcanie. W 1991 r. wyprowadziła się domu rodziców, od tej pory ojciec skarżącego nie utrzymywał żadnych kontaktów z żoną i dzieckiem, nie łożył również na utrzymanie. W skardze wskazano, że należności alimentacyjne przenoszą kwotę 50.000 zł.
Z kolei z protokołu z 11 lipca 1995 r. z przesłuchania ojca skarżącego na okoliczność wniosku o rozwód wynikało, że nie wyrażał zgody na rozwód, chciał w dalszym ciągu utrzymywać małżeństwo. Przebywał wówczas w zakładzie karnym.
Organy ustaliły również, że skarżący urodził się w dniu 18 marca 1988 r. ma 32 lata jest kawalerem, mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką ( 52 lata), ojczymem 54 lata i trojgiem przyrodniego rodzeństwa ( 24, 23 i 19). Rodzina osiąga dochód z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej oraz z posiadanych wspólnie z matką i ojczymem dochodów z gospodarstwa. Poza skarżącym członkowie rodziny są osobami bezrobotnymi, siostra uczęszcza do szkoły ponadgimnazjalnej, wszyscy pozostają na utrzymaniu skarżącego. Matka skarżącego jest osobą przewlekle chorą, wraz z byłym mężem jest współwłaścicielką mieszkania w [...].
Na tej podstawie organy stwierdziły, że choć ojciec skarżącego od małego nie utrzymywał z nim kontaktów, w 1995 r. orzeczono rozwód jego rodziców i ograniczono władzę rodzicielską, to nie powiodła się podjęta przez skarżącego próba wykazania znęcania się ojca czy stosowania przemocy względem rodziny. Prowadzone w tym zakresie postępowanie zostało umorzone. Organ I instancji podkreślił wyjątkowy charakter instytucji zwolnienia, uwzględniającej z jednej strony zasadę pomocniczości, zachowującej priorytet przeznaczania środków na zaspokojenie potrzeb osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, przy jednoczesnym zachowaniu proporcji w udzielanych ulgach z uwzględnieniem sytuacji wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności.
Z kolei Kolegium zwróciło uwagę na fakt, że z posiadanych dokumentów nie wynika że rozpad małżeństwa rodziców skarżącego, czy zerwanie więzi z ojcem wynikały z sytuacji przemocowych znęcania się nad rodziną, w kontekście obligatoryjnych przesłanek do zwolnienia z art. 64 a u.p.s. Dokumenty te nie potwierdziły by skarżący jako dziecko doświadczył przemocy ze strony ojca. Kolegium uwzględniło natomiast fakt, że ojciec skarżącego nadużywał alkoholu, często przebywał poza domem, a także że w małżeństwie rodziców skarżącego nie układało się dobrze, oraz, że trzy lata po zawarciu związku małżeńskiego matka skarżącego wyprowadziła się wraz z synem do swojej matki i od tego czasu ojciec nie utrzymywał kontaktów z synem, w kontekście z kolei fakultatywnych przesłanek z art. 64 u.p.s.
Przedstawione okoliczności faktyczne sprawy, jak i stan prawny dowodzą tego, że organy wydając zakażone rozstrzygnięcie, wbrew zarzutom uwzględniły całokształt materiału dowodowego i dokonały jego oceny. Fakt, że nie była ona do końca zgodna z oczekiwaniami skarżącego nie może przekreślać jej prawidłowości.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że wbrew zarzutom skargi przyjęto, że podnoszone przez skarżącego okoliczności mieszczą się w dyspozycji art. 64 pkt 2 u.p.s., o czym świadczy wydana decyzja i częściowe uwzględnienie wniosku.
Nie znajduje uzasadnienia zarzut naruszenia art. 6, 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpujących wyjaśnień. Zabrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia i nie ma podstaw do stwierdzenia by organ pominął dowody czy fakty przy wydawaniu decyzji. Organy jasno stwierdziły, które fakty uznają za udowodnione, a którym odmawiają tej cechy. Z uzasadnień decyzji wprost wynika, że za udowodnione organ przyjął brak więzi skarżącego z ojcem, jak również rozkład pożycia małżeńskiego a także brak łożenia na utrzymanie rodziny. Jednocześnie stwierdził brak dowodów na stosowanie przemocy względem skarżącego. Sąd stwierdza, że dokonana ocena wynika z przedstawionych dowodów.
W tym zakresie za bezzasadny należało również uznać związany z tym zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. przez niezastosowanie się do wytycznych Sądu. W wyrokach zwracano uwagę na konieczność dokonania ustaleń istotnych dla rozważenia zastosowania art. 64 pkt 2 u.p.s., które na obecnym etapie zostały przez organy wykonane.
Należy również podkreślić, że w żadnym z wyroków Sąd nie związał organów treścią rozstrzygnięcia, wskazując jedynie na konieczność rozważenia częściowego bądź całkowitego zwolnienia, które w każdym przypadku powinno poprzedzać wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego.
Uznaniowy charakter decyzji nakazuje uwzględnienia zarówno interesu indywidualnego, jak i interesu społecznego – art. 7 k.p.a.
Wydając rozstrzygnięcia organy uwzględniły zarówno interes indywidulany skarżącego, jak również interes społeczny. Dokonana przez organy ocena nie jest dowolna i znajduje potwierdzenie w zebranych dokumentach. W sposób szczegółowy opisano relacje skarżącego z ojcem, jako szczególnie uzasadnione okoliczności, które mogły przemawiać za zwolnieniem z opłat za pobyt ojca w DPS. W sposób obiektywny oceniono je w świetle wnioskowanej ulgi, przeciwstawiając jej ogólny obowiązek ponoszenia opłaty. Ważąc interes jednostki w zwolnieniu oraz skutki ogólnospołeczne jego zastosowania uznano, iż zwolnienie skarżącego z opłaty za pobyt ojca w DPS w wymiarze 50 % stanowi kompromis pomiędzy tymi dwoma równorzędnymi interesami.
Sąd stwierdza, że proces ten odpowiada zasadom rozstrzygania przez organ w granicach swobodnego uznania, przez co brak jest podstaw do podważenia zapadłych w sprawie rozstrzygnięć.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.