II SA/PO 760/21

II SA/Po 760/21 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-04-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-09-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra
Edyta Podrazik
Wiesława Batorowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Sygn. powiązane
I OSK 1441/22 - Wyrok NSA z 2024-04-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Dnia 14 kwietnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 kwietnia 2022 roku sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Dnia [...] kwietnia 2021 r. do [...] Centrum Świadczeń wpłynął wniosek P. K. (zwanego dalej "wnioskodawcą" lub "Skarżącym") o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności. Do wniosku dołączono oświadczenie o formie wypłaty zasiłku, oświadczenie o niekorzystaniu z dodatku pielęgnacyjnego wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalno-rentowy, odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia [...] lutego 2021 r., sygn. akt V U [...], w którym zmieniono orzeczenia zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności wydanych w 2019 r. w ten sposób, że ustalono, iż niepełnosprawność wnioskodawcy istniała przed 21. rokiem życia oraz trzy odpisy orzeczenia tych zespołów. Z powołanych orzeczeń wynika, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na stałe.
Decyzją z dnia 26 kwietnia 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] (zwany dalej "Prezydentem" lub "organem I instancji") przyznał wnioskodawcy zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł miesięcznie na okres [...].06.2019-[...].10.2019 oraz zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności w wysokości [...] zł miesięcznie na stałe począwszy od dnia [...] listopada 2019 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z załączonymi dokumentami do wniosku, ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego jest uzasadnione, gdyż wnioskodawca spełnia kryteria wymagane do otrzymania świadczenia.
Wnioskodawca wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji z zachowaniem terminu ustawowego. Wnioskodawca zakwestionował decyzję Prezydenta w części w zakresie dotyczącym dnia, od którego zasiłek pielęgnacyjny powinien jemu przysługiwać. Zdaniem wnioskodawcy, zasiłek powinien przysługiwać od dnia [...] czerwca 2014 r. tj. od dnia złożenia wniosku do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w celu wydania orzeczenia o niepełnosprawności wraz z określeniem jej stopnia, która to następnie niepełnosprawności została orzeczona po raz pierwszy w dniu [...] lipca 2014 r.
Wnioskodawca powołał art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zmianami, zwanej dalej "u.ś.r."), z którego wynika, że świadczenie rodzinne przysługuje na okres zasiłkowy. Przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 października 2007 r., sygn. akt P 28/07. Z powołanego wyroku wynika, że w zakresie w jakim art. 24 ust. 2 u.ś.r. stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespól do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek. Na kanwie tego orzeczenia znowelizowano u.ś.r. poprzez dodanie art. 24 ust. 2a, zgodnie z którym jeżeli w okresie trzech miesięcy (termin prekluzyjny), licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. To oznacza, że mowa jest o wyjątku od zasady, iż świadczenie rodzinne przysługuje od miesiąca prawidłowego złożenia wniosku wraz z dokumentacją.
Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zapadło w dniu [...] października 2019 r., utrzymane następnie orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2019 r., a następnie częściowo zmienione prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego co do daty powstania niepełnosprawności. Pierwsze orzeczenie w sprawie wnioskodawcy zapadło w dniu [...] lipca 2014 r.
Skoro wyrok sądowy wskazuje, że niepełnosprawność wnioskodawcy istnieje od 21. roku życia, to musi ono wywołać skutek względem orzeczenia o niepełnosprawności z roku 2014.
Wnioskodawca uważa, że jego orzeczenie o niepełnosprawności z 2014 r. zostało następnie skorygowane późniejszymi orzeczeniami, a także wyrokiem sądowym.
Decyzją z dnia 16 lipca 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO [...]", "Kolegium" lub "organem II instancji") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium zrelacjonowało stan faktyczny i przedstawiło przepisy, jakie znalazły zastosowanie w sprawie. Stwierdzono, że powołany przez wnioskodawcę art. 24 ust. 2a u.ś.r. umożliwia nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny, jednak skorzystanie z dobrodziejstwa tego przepisu przez niego jest obwarowane wystąpieniem przez niego ze stosownym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności w ściśle określonym terminie tj. w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Organ II instancji wskazał, że wnioskodawca uzyskał w dniu [...] lipca 2014 r. orzeczenie o uznaniu go za osobę o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie to albo nie zostało zakwestionowane odwołaniem, albo w toku postępowania odwoławczego nie uzyskano korzystniejszego orzeczenia. Następnie po latach, wnioskodawca wystąpił nie o zmianę dotychczasowego orzeczenia, tylko o wydanie nowego. Nowy wniosek zainicjował nowe postępowanie, niezależnie od poprzedniego postępowania zakończonego orzeczeniem. Wnioskodawca uzyskał orzeczenie, które następnie zaskarżył odwołaniem, a następnie zakwestionował orzeczenie drugoinstancyjne do sądu powszechnego. Wyrokiem z dnia [...] lutego 2021 r. Sąd Rejonowy [...] w P. zmienił orzeczenie zespołu wojewódzkiego w ten sposób, że uznano, iż niepełnosprawność wnioskodawcy powstała przed 21. rokiem życia. Wniosek o przyznanie świadczenia rodzinnego został złożony w dniu [...] kwietnia 2021 r., a więc w terminie trzech miesięcy wskazanych w art. 24 ust. 2a u.ś.r.
SKO [...] nie podzieliło poglądu wnioskodawcy. Ten nie zaskarżył albo zaskarżył nieskutecznie orzeczenie o jego niepełnosprawności z 2014 r. Wydane późniejsze orzeczenia, zmienione wyrokiem sądowym nie miały na celu zmiany orzeczenia z 2014 r., tylko wydanie nowych. Nawet wyrok sądowy, co prawda odnosi się pośrednio do orzeczenia z 2014 r., jednakże został on wydany z odwołania sprawie orzeczeń wydanych z wniosku z 2019 r., a nie z 2014 r.
Kolegium wyraźnie zaznaczyło, że koncepcja z art. 24 ust. 2a u.ś.r. jest wyjątkiem od zasady, że świadczenie rodzinne przysługuje od miesiąca, w którym złożono wniosek wraz z prawidłowo uzupełnionymi dokumentami. Wyjątek ten nie może być interpretowany rozszerzająco.
Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu działając samodzielnie. Skarżący zakwestionował decyzję organu II instancji w całości, wnosząc o stwierdzenie jej nieważności z powodu wydania z naruszeniem prawa oraz dalej wyeliminowanie z obrotu prawnego poprzez jej uchylenie i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy.
Skarżący w pełni podtrzymał swoje stanowisko zajęte w odwołaniu od decyzji Prezydenta. Odnosząc się do zaskarżonej decyzji, Skarżący stwierdził, że jego wniosek z 2019 r. miał na celu jedynie ustalenie momentu powstania jego niepełnosprawności. Zdaniem Skarżącego, orzeczenia z 2019 r. zmieniały orzeczenie z 2014 r. w tym parametrze, a nie stanowiły nowych orzeczeń. Z uwagi na to, że Sąd Rejonowy [...] w P. orzekł o tym, że niepełnosprawność Skarżącego powstała przed 21. rokiem życia, skutek tego wyroku powinien mieć charakter retroaktywny, a to powinno prowadzić do przyznania jemu wnioskowanego zasiłku począwszy od miesiąca złożenia wniosku rozpoznanego orzeczeniem z dnia [...] lipca 2014 r.
W odpowiedzi na skargę, SKO [...] wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Pismem z dnia [...] grudnia 2021 r. Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy z jego skargi poza kolejnością.
W odpowiedzi na żądanie Skarżącego, Wiceprezes Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu uznał, że nie ma podstaw do skierowania sprawy do rozpoznania poza kolejnością. Skarżący otrzymał wnioskowaną pomoc. Jego sytuacja życiowa jest zabezpieczona, a spór dotyczy ewentualnego przyznania świadczenia za okres 2014-2019.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym, zarządzeniem z dnia 3 marca 2022 r. Przewodniczący Wydziału II. tut. Sądu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 kwietnia 2022 r.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a.") w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.
Przedmiotem skargi jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego. W wyniku przeprowadzonej kontroli sądowej Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z następującej argumentacji.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy u.ś.r. Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie jemu zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 16 u.ś.r. Prezydent przyznał jemu rzeczone świadczenie rodzinne, jednakże Skarżący zakwestionował jedynie datę, od której powinno, jego zdaniem, być przyznane rzeczone świadczenie. Jako datę początkową wskazał czerwiec 2014 r., kiedy złożył pierwszy wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Organy administracji publicznej (rozpoznawczy oraz odwoławczy) nie podzieliły tego stanowiska. Organy uznały, że miesiącem, od którego należało przyznać zasiłek pielęgnacyjny jest miesiąc ponownego złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności tj. czerwiec 2019 r. Wskazanie tego miesiąca wynikało z zastosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r., z czym nie zgodził się Skarżący, a to następnie stanowiło kanwę do powstania sporu pomiędzy Skarżącym a SKO [...]. Sąd w składzie orzekającym uznał, że przeprowadzona wykładnia art. 24 ust. 2a u.ś.r. przeprowadzona przez organ II instancji była prawidłowa.
Zanim Sąd przystąpi do zasadniczych rozważań, które legły u podstaw zapadłego wyroku, Sąd zwraca uwagę SKO [...], że Skarżący wniósł odwołanie, w którym zaskarżył decyzję organu I instancji w części dotyczącej daty, od której ustalono jego prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Znamienne jest bowiem to, że Skarżący jako strona postępowania administracyjnego jest dysponentem odwołania. Oznacza to, że zainicjowanie postępowania odwoławczego zależy wyłącznie od strony. Od niej zależy także zakres zaskarżenia decyzji organu I instancji. Jeżeli Skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji w zakresie terminu, od którego ustalono jego wnioskowane prawo, to oznacza, że to samo odwołanie nie dotyczyło pozostałego zakresu tejże decyzji, a więc faktu przyznania świadczenia rodzinnego w postaci zasiłku pielęgnacyjnego. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny, które Sąd w składzie orzekającym w pełni akceptuje. "Z istoty postępowania odwoławczego wynika, że jest ono oparte na zasadzie skargowości, a tym samym, organ odwoławczy nie może działać z urzędu. Co prawda art. 127 § 1 k.p.a. nie stanowi wyraźnie o możliwości zaskarżenia tylko części orzeczenia, ale nie wprowadza również ograniczeń w zakresie prawa strony do wniesienia odwołania co oznacza, że to strona, wnosząc odwołanie, określa zakres rozpoznawania sprawy przez organ II instancji i tym samym decyduje, czy rozpoznane będzie odwołanie od całości czy od części decyzji. Wprawdzie powyższe jest możliwe tylko wtedy, gdy decyzja zawiera wyodrębnione, samodzielne rozstrzygnięcia, mogące samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym, ale jeśli taka sytuacja zachodzi, rozstrzygnięcie zawarte w decyzji organu I instancji, od którego strona nie wniosła skutecznie odwołania, staje się ostateczne (art. 16 § 1 k.p.a.). Jeżeli zatem odwołujący się jednoznacznie wskazuje, że zaskarża decyzję pierwszoinstancyjną w określonej, wyodrębnionej części, to jednocześnie zakreśla granice kompetencji organu odwoławczego. Organ ten (z wyjątkiem sytuacji określonej w art. 139 k.p.a.) nie może w takiej sytuacji dokonać kontroli niezaskarżonej części decyzji, bowiem oznaczałoby to poddanie weryfikacji tej części rozstrzygnięcia, która uzyskała walor ostateczności, jak też działanie organu z urzędu." (wyrok NSA z dnia 11 października 2018 r., sygn. akt I OSK 221/18, dostępny na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA").
Wobec powyższego, SKO [...] powinno inaczej skonstruować rubrum swojej decyzji albo jej osnowę. Sąd nie traktuje tego błędu jako naruszenie prawa, ponieważ SKO [...] nie podjęło kontroli nad samym faktem przyznania Skarżącemu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Tym samym organ odwoławczy nie odniósł się do zakresu sprawy, która pozostała poza granicami odwołania respektując tym samym zasadę reformationis in peuis.
Przechodząc już do zasadniczych rozważań, zasiłek pielęgnacyjny jest jednym z wielu świadczeń rodzinnych uregulowanych w przepisach u.ś.r. Każda osoba, która spełnia kryteria przyznania danego świadczenia, może je uzyskać gdy tylko złoży stosowny wniosek. Zasadą jest to, że świadczenie rodzinne (którego przyznanie jest uzależnione od orzeczenia o niepełnosprawności albo stopniu niepełnosprawności) przysługuje począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, aż do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 u.ś.r.).
Zasada jest normą, która nakazuje albo zakazuje realizacji określonej wartości (M. Kordela, Zasady prawa. Studium teoretycznoprawne, Poznań 2014, s. 102). Niewątpliwie, zasada określona w art. 24 ust. 2 u.ś.r. stanowi zasadę, ponieważ mając na celu realizację wartości, jaką jest równość wszystkich potencjalnych beneficjentów świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadza obowiązek przyznania ich od miesiąca, w którym prawidłowo zainicjowano postępowanie. Zasada ta wyznacza więc dyrektywę postępowania organów administracji publicznych właściwych do spraw przyznawania świadczeń rodzinnych, by niezależnie od zawiłości spraw administracyjnych, świadczenie rodzinne przyznawać od miesiąca wpływu wniosku wraz z dokumentami.
Teoria prawa, a w konsekwencji dogmatyka wyróżniają wyjątki od zasad, a więc normę, która nakazuje postępowanie wbrew tzw. normie głównej ustanawiając odrębny reżim dla regulowanej materii. Tym wyjątkiem na gruncie przepisów u.ś.r. jest art. 24 ust. 2a u.ś.r., który stanowi: "Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności". Ustawodawca wprowadził więc wyjątek od zasady, że świadczenie rodzinne przysługuje od miesiąca, w którym wpłynął wniosek wraz z prawidłowo uzupełnionymi dokumentami. Przesunięto zatem moment, od którego przysługuje świadczenie uzależnione od stopnia niepełnosprawności (nadano temu skutek retroaktywny). Należy w tym miejscu jedynie dopowiedzieć, że wydanie orzeczenia powinno być wykładane szeroko, w ten sposób, że również orzeczenie sądu powszechnego, w którym dochodzi do rozstrzygnięcia o stopniu niepełnosprawności osoby zainteresowanej świadczeniem rodzinnym traktuje się jako orzeczenie w tej materii. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, który Sąd w składzie orzekającym w pełni akceptuje. "W sytuacji, gdy orzeczenie o niepełnosprawności wydaje sąd powszechny w formie wyroku, wykładni art. 24 ust. 2a u.ś.r. należy dokonać nie tylko z uwzględnieniem funkcji, którą realizować ma dane świadczenie opiekuńcze oraz mechanizmu jego przyznawania uzależnionego od uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności, ale i też innych regulacji przewidzianych w systemie prawa. Co też w konsekwencji prowadzi do przyjęcia, że wskazany w tym przepisie trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia opiekuńczego biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu, nie zaś od dnia jego wydania. W takim wypadku wniosek w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, wraz z kompletem dokumentów, złożony przez osobę uprawnioną w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się wyroku winien być uznany za złożony w terminie." (wyrok NSA z dnia 8 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3587/18, dostępny w CBOSA). Między innymi, z tego właśnie względu zapadła korzystna dla Skarżącego decyzja organu I instancji, w której przyznano jemu zasiłek pielęgnacyjny.
Powracając na grunt głównych rozważań nad zastosowaniem art. 24 ust. 2a u.ś.r. należy powtórzyć, iż stanowi on wyjątek od zasady określonej w ust. 2 tego przepisu. Teoria prawa podkreśla, że jeżeli dana norma prawna stanowi wyjątek od zasady prawnej, która także jest normą prawną, to norma będąca wyjątkiem nie może podlegać wykładni rozszerzającej (exceptiones non sunt extendendae). Innymi słowy, wyjątek od zasady musi być interpretowany ściśle według znaczenia, jakie nadał jemu prawodawca. Na rzecz przedstawionego stanowiska przemawia następujące uzasadnienie. Otóż nie można dopuścić wykładni rozszerzającej względem wyjątku od zasady, ponieważ wyjątek ten sam w sobie powoduje konieczność przyjęcia odrębnych założeń i efektów wykładni prawa w odniesieniu do przepisów ogólnych, które znajdują zastosowanie dla całości materii normatywnej. Stanowisko teorii prawa jest powszechnie akceptowane w orzecznictwie. Tylko dla przykładu można powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Zasadę nierozszerzania wyjątków należy odnieść do wszystkich sposobów interpretacji stosowanych względem przepisu. Nieuzasadnione jest zatem dążenie do przyjęcia tego z możliwych wariantów zrozumienia normy, który obejmie jak największą ilość stanów faktycznych, z pominięciem ratio legis czy względów systemowych." (wyrok NSA z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt III OSK 4520/21, dostępny w CBOSA).
Nie wdając się w dalsze rozważania teoretycznoprawne i jednocześnie przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy wskazać, że przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. mógł zostać zastosowany tylko w takim zakresie, w jakim uczynił to Prezydent, a po nim SKO [...]. Należy zatem stwierdzić, że termin trzymiesięczny odnosi się wyłącznie do ostatniego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Charakter wyjątku przepisu art. 24 ust. 2a u.ś.r. względem jego ust. 2 wzmacnia fakt, iż w art. 24 ust. 2a u.ś.r. ustawodawca wprowadził termin materialny, który jest terminem nieprzywracalnym. "Przepisy art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r. ustanawiają terminy materialne, które nie podlegają przywróceniu na podstawie przepisów k.p.a. Ich przekroczenie powoduje wygaśnięcie uprawnienia. Terminy te zostały ustanowione dla zapewnienia stabilności stosunków prawnych, a na gruncie u.ś.r. moment złożenia wniosku ma podstawowe znaczenie dla możliwości uzyskania świadczenia w ogóle lub w określonym rozmiarze. Wobec tego, w razie ich niezachowania strona nie może żądać przyznania świadczenia wstecz, powołując się na brak możliwości wcześniejszego złożenia wniosku." (wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 546/21, dostępny w CBOSA). W świetle art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie można "rozciągnąć" terminu wskazanego w tym przepisie do stanów mających miejsce przed laty, tak jak tego oczekuje Skarżący. Według niego, orzeczenie sądu powszechnego wywołało także skutek względem orzeczenia zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności wydanego w 2014 r.. a te które wydano w 2019 r. miały na celu tylko zmianę rozstrzygnięcia co do ustalenia momentu powstania jego niepełnosprawności. Sąd w składzie orzekającym z całą mocą nie akceptuje tego poglądu.
Należy zważyć, że wyrok Sądu Rejonowego [...] w P. został wydany w sprawie, której granice zostały zakreślone po pierwsze odwołaniem, które zainicjowało postępowanie przed tym sądem, a wcześniej – wnioskiem o ustalenie stopnia niepełnosprawności w 2019 r. Sąd w składzie orzekającym nie podziela stanowiska Skarżącego, iż jego zamysłem była jedynie zmiana rozstrzygnięcia o momencie powstania niepełnosprawności. Orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] października 2019 r. zostało wydane w odniesieniu do całokształtu sprawy, jaka zawisła przed nim, a dotyczyła ustalenia stopnia niepełnosprawności, na co wskazuje zresztą sama sentencja tegoż orzeczenia. W żadnym z punktów tego orzeczenia Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. nie odniósł się do swojego orzeczenia z 2014 r. Wniosek, z którego wydano orzeczenia z 2019 r. wyznaczył granice sprawy administracyjnej, która następnie stała się podstawą dla postępowania sądowego przed właściwym sądem pracy i ubezpieczeń społecznych. Sąd ten orzekł o zmianie orzeczeń zapadłych w 2019 r. w sposób, w jaki oczekiwał tego Skarżący, jednakże skutku tego wyroku nie można rozciągać na inne orzeczenia, gdyż wprost Sąd Rejonowy [...] w P. wskazał, w stosunku do jakiego orzeczenia zmienia rozstrzygnięcie. Twierdzenia Sądu w składzie orzekającym są zbieżne z orzecznictwem sądów powszechnych. "W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot postępowania wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie. Od momentu wniesienia odwołania do sądu sprawa staje się sprawą cywilną (w znaczeniu formalnoprawnym), podlegającą rozstrzygnięciu według zasad właściwych dla tej kategorii spraw. Odwołanie pełni rolę pozwu, a jego zasadność ocenia się na podstawie właściwych przepisów prawa materialnego. Z tym rozwiązaniem koreluje treść art. 47714 § 1 i 2 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem sąd oddala odwołanie, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia, a w razie uwzględnienia odwołania sąd zmienia zaskarżoną decyzję w całości lub w części i orzeka co do istoty sprawy. Z tego wynika, że sąd nie dysponuje możliwością dowolnego kształtowania rozstrzygnięcia merytorycznego. Jest związany decyzją i w razie zamiaru jej zmiany nie może orzec o tym, o czym dana decyzja nie rozstrzyga." (wyrok SA w Łodzi z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt III AUa 414/20, dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, zwanym dalej "LEX", nr 2932375). Podobnie stwierdził Sąd Apelacyjny w Białymstoku: "Zgodnie z art. 476 § 2 k.p.c. sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych jest sprawa, w której wniesiono odwołanie od decyzji organu rentowego i dopiero wskutek tego odwołania sąd rozstrzyga o prawidłowości decyzji. To treść decyzji wyznacza przedmiot postępowania. Rozstrzygnięcie Sądu odnosi się bowiem do zaskarżonej decyzji (por. art. 4779 § 2, art. 47714 § 2 k.p.c. i art. 47714a k.p.c.), co oznacza, że przedmiot osądu może stanowić tylko stan rzeczy rozpoznany przez organ rentowy w wydanej decyzji." (wyrok SA w Białymstoku z dnia 24 października 2019 r., sygn. akt III AUa 21/19, LEX nr 2781324). Powołane wyroki sądów apelacyjnych co prawda dotyczą rozstrzygnięć w sprawach decyzji organu rentowego, jednakże przepisy procedury cywilnej w tej materii znajdują zastosowanie również w sprawach o ustalenie stopnia niepełnosprawności.
Na marginesie należy zaznaczyć, że skoro zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w 2019 r., a to orzeczenie nie zostało wydane w warunkach wznowienia postępowania, orzeczenie z roku 2014 korzysta z przymiotu decyzji ostatecznej i prawomocnej, co gwarantuje przepis art. 16 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zmianami) w związku z art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 573 ze zmianami). Orzeczenie z 2014 r. z uwagi na jego ostateczność i prawomocność korzysta, tak jak ostateczna i prawomocna decyzja administracyjna z domniemania legalności. Dopóki funkcjonuje w obrocie prawnym i nie orzeczono wobec niego np. nieważności albo nie uchylono jego w warunkach wznowienia, wywołuje nadal skutki w nim stwierdzone. Nie zmienia tego fakt, iż po latach wydano inne orzeczenie o odmiennej treści.
Konsekwencją powyższego jest to, że: "Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Powyższe oznacza, że dopiero prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wywołuje skutek wiążący również w zakresie jego treści w stosunku do innych sądów i organów, co w ukształtowanym dwuetapowym mechanizmie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego ma niebagatelne znaczenie dla odkodowania właściwego rozumienia art. 24 ust. 2a u.ś.r." (wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1780/18, dostępny w CBOSA). Wyrok Sądu Rejonowego [...] w P. z dnia [...] lutego 2021 r. o sygn. akt V U [...] jest zatem wiążący tylko w takim zakresie, w jakim orzeczono w jego sentencji – zmiana orzeczeń o niepełnosprawności Skarżącego wydanych w 2019 r. W tym i tylko w tym zakresie powołane orzeczenia jest wiążące. Nie można rozszerzać, ani domniemywać, że sąd powszechny rozciągnął skutek swojego orzeczenia, co do których nie zając żadnego stanowiska.
Wyjątkowość przepisu art. 24 ust. 2a u.ś.r., a także fakt, iż ustawodawca wprowadził reżim jego zastosowania ograniczony terminem materialnym skutkuje uznaniem, że każdorazowe wydane orzeczenie o niepełnosprawności otwiera bieg trzymiesięcznego terminu, a jego zachowanie daje uprawnienie do przyznania świadczenia od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie tego właśnie orzeczenia o niepełnosprawności. Uprzednio wydane orzeczenia o niepełnosprawności nie mogą tu być brane pod uwagę (por. wyrok NSA z dnia 5 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 190/20, dostępny w CBOSA).
Ze względu na to, że Skarżący nie podniósł żadnego sprecyzowanego zarzutu, Sąd odniósł się do całokształtu sprawy, do czego zobowiązuje powołany już art. 134 § 1 p.p.s.a., a w szczególności odniesiono się do wykładni art. 24 ust. 2a u.ś.r. Mając powyższe na uwadze, a także powołany w poprzednim zdaniu przepis procedury sądowoadministracyjnej, Sąd doszedł do przekonania o niezasadności skargi. Nie znaleziono bowiem żadnych podstaw uzasadniających uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Nie stwierdzono także, aby którakolwiek decyzja została wydana w warunkach nieważności. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.