II SA/Po 574/21

II SA/Po 574/21 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-03-31
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-07-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra
Edyta Podrazik /sprawozdawca/
Jakub Zieliński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 1367
par. 2, par. 3 ust. 1 pkt 1, par. 4, par. 5, par. 6 ust. 1, par. 8 ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
Dz.U. 2020 poz 1320
art. 235 zn. 1, art. 235 zn. 2, art. 237 par. 1
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2022 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę
Uzasadnienie
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. (dalej w skrócie PPIS lub Inspektor Powiatowy) decyzją z dnia 11 grudnia 2020 r., nr [...], działając na podstawie podstawie art. 104 § 1 i § 2 i art. 107 § 1-3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2020r. poz. 256 z późn. zm., dalej: k.p.a.) i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2019r. poz. 59 z późn. zm., dalej: u.PIS), art. 235(1) i art. 237 § 1 pkt 3-6 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r.- Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2020r. poz. 1320, dalej: K.p.) oraz § 2-7 i § 8 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jednolity Dz. U. z 2013, poz. 1367, dalej: r.c.z.) nie stwierdził u T. K. choroby zawodowej "przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat - niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią" wymienioną w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych określonych w r.c.z. oraz przepisów wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 1(1) K.p.
W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 13 grudnia 2019 r. do PPIS w K. wpłynęło orzeczenie lekarskie nr [...], wydane w dniu 10 grudnia 2019 r., przez Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy w P., Dział Konsultacyjno - Diagnostyczny i Profilaktyki, Poradnię Konsultacyjną Chorób Zawodowych i Profilaktyki (dalej też w skrócie WCMP), o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u T. K.. Do orzeczenia załączono: zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej z 26 listopada 2019 r., skierowanie na badania w związku z podejrzeniem choroby zawodowej z 2 stycznia 2019 r., przebieg pracy zawodowej T. K., kartę oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej z 27 listopada 2018 r., kartę oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej z 10 grudnia 2019 r.
PPIS w dniu 17 grudnia 2019 roku wszczął z urzędu postępowanie administracyjne przedmiocie choroby zawodowej narządu głosu u T. K., o czym poinformował strony postępowania: T. K. oraz Zespół Szkół w B. . Następnie, w dniu 13 stycznia 2020r. Inspektor Powiatowy został powiadomiony o złożeniu przez T. K. wniosku o przeprowadzenie ponownego badania w trybie odwoławczym do jednostki II stopnia - Instytutu Badawczego w Dziedzinie Medycyny Pracy.
W dniu 29 czerwca 2020 r. do organu wpłynęło Orzeczenie lekarskie nr [...], wydane w dniu 19 czerwca 2020 r., przez Instytut Medycyny Pracy w Ł. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącej: przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat - niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią" wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych określonych w r.c.z.
Na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. zawiadomiono strony o zakończeniu postępowania administracyjnego i możliwości zapoznania się ze zgromadzonymi dowodami, składania wniosków dowodowych i uwag. Strony przedmiotowego postępowania skorzystały z przysługujących im praw. T. K. nie zgodziła się z orzeczeniem IMP w Ł. , wniosła o uzupełnienie materiałów dowodowych w sprawie. Podała, że posiada dokumenty specjalistów w dziedzinie foniatrii, którzy stwierdzili u niej schorzenie.
Wobec powyższego Inspektor Powiatowy na podstawie § 8 ust. 2 r.c.z. zwrócił się o dodatkowe uzasadnienia orzeczeń lekarskich do WCMP oraz Instytutu Medycyny Pracy w Ł. jednocześnie przesyłając im dodatkowe dokumenty przedłożone przez skarżącą. Organ wskazał, że Dyrektor Zespołu Szkół w B. potwierdził narażenie z dużym prawdopodobieństwem na wysiłek głosowy w trakcie wykonywania swoich obowiązków w latach 1984-2019.
Z uzupełnionych opinii wynika, że potwierdziły wcześniejsze ustalenia co do braku podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej.
Opisując stan faktyczny sprawy organ wskazał, że T. K. zatrudniona była na stanowisku nauczyciela, bibliotekarza oraz wychowawcy świetlicy szkolnej od [...] sierpnia 1984 r. do [...] sierpnia 2019 r. w Zespole Szkół w B. . Skarżąca poddawana była badaniom profilaktycznym przez lekarza z zakresu medycyny pracy. Lekarze badający okresowo T. K. nie stwierdzili przeciwwskazania do wykonywania pracy. Biorąc pod uwagę charakter pracy skarżącej (praca nauczyciela z wykorzystaniem narządu głosu) oraz długoletni okres zatrudnienia na stanowisku nauczyciela, organ orzekający przyjął, iż T. K. z dużym prawdopodobieństwie była narażona w środowisku pracy na wysiłek głosowy, w stopniu stwarzającym ryzyko powstania choroby zawodowej. Okoliczność ta jest bezsporna i nie wymaga dalszego postępowania dowodowego.
W sprawie choroby zawodowej T. K. orzeczenie wydały dwie specjalistyczne jednostki medyczne. Jednostka orzecznicza I stopnia Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy w P., stwierdziła brak podstaw do rozpoznania u T. K. choroby zawodowej narządu głosu (vide: orzeczenie nr [...] z dnia 10.12.2019 r.). T. K. przeszła dwukrotnie badania: spirometryczne, audiometryczne, videostroboskopowe, u specjalisty medycyny pracy, laryngologa i foniatry. Orzeczenie powyższe zostało wydane po przeanalizowaniu dokumentacji lekarskiej lekarza leczącego foniatry, lekarza rodzinnego, dokumentacji badań profilaktycznych, kart informacyjnych z pobytu w sanatoriach z 2019r. i oceny narażenia zawodowego sporządzonej przez pracodawcę oraz lekarza w toku ustalania rozpoznania choroby zawodowej. Jednostka orzecznicza I stopnia stwierdziła u T. K. przewlekły prosty nieżyt krtani, niedosłuch odbiorczy średniego stopnia. Nie stwierdzono w narządzie głosu zmian o typie guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych oraz niedowładów mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, które stanowią wyłączną podstawę do rozpoznania choroby zawodowej. Stwierdzone zmiany w narządzie głosu nie figurują w wykazie chorób zawodowych zawartym w r.c.z. jako choroba zawodowa narządu głosu.
T. K. złożyła wniosek o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia - Instytutu Medycyny Pracy w Ł. im. [...] (w skrócie IMP w Ł. ), który stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu u T. K. (vide: orzeczenie nr [...] z dnia 19.06.2020 r.). Przeprowadzona w IMP w Ł. ocena wydolności głosowej krtani metodą videostroboskopową wykazała, że fałdy głosowe są gładkie, z gromadzeniem lepkiego śluzu na ich powierzchni, prawidłowo ruchome. Widoczna jest zmiana naczyniowa na powierzchni prawego fałdu głosowego w 1/3 przedniej. Zwarcie fonacyjne jest prawidłowe. Drgania fałdów głosowych są niejednakowe, niejednoczesne i nieregularne. Widoczna jest różnica faz drgań, okresowo zwarcie fonacyjne jest niepełne w odcinku tylnym. Próba obciążeniowa narządu głosu jest ujemna. Poziom fałdów głosowych jest równy. Występuje tendencja do fonacji rzekomej. Badaniem laryngologicznym i foniatrycznym rozpoznano przewlekły prosty nieżyt krtani, cechy dysfoni hyperfunkcjonalnej. Nie wykazano zmian w obrębie narządu głosu charakterystycznych dla skutków wieloletniego narażenia na nadmierny wysiłek głosowy w postaci guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych oraz niedowładów mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, które stanowi podstawę do rozpoznania choroby zawodowej. Stwierdzone zmiany morfologiczno-czynnościowe w zakresie krtani u T. K. nie są objęte wykazem chorób zawodowych.
Dalej organ wskazał, że w uzupełnionych opiniach jednostki orzecznicze I i II stopnia podtrzymały swoje stanowiska w sprawie choroby zawodowej narządu głosu u T. K.. Zmian w narządzie w postaci guzków głosowych twardych, niedowładów mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią oraz wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych nie obserwowano zarówno we wcześniejszych badaniach foniatrycznych, jak i w badaniach przeprowadzonych w procesie orzeczniczym u T. K.. Odchylenia które zostały opisane w przedstawionej dokumentacji lekarskiej prof. A. O. oraz prof. N. mają obraz dynamiczny, zmienny bez charakteru zmian trwałych. Mogły zatem powstać w wyniku przewlekłych procesów zapalnych po infekcyjnych górnych dróg oddechowych, a także niestosowania się do zaleceń lekarskich czyli kontynuowania pozazawodowego używania głosu z nadmiernym wysiłkiem głosowym, co w związku z niedosłuchem u T. K. jest bardzo prawdopodobne. W 2017 r. w badaniu okresowym u ww. opisano przewlekły prosty nieżyt krtani oraz niedosłuch, co nie stanowiło przeciwwskazań do pracy na stanowisku bibliotekarza i wychowawcy świetlicy szkolnej, na którym była zatrudniona od 1997r.
W wyniku badania przeprowadzonego w IMP w Ł. przez doświadczonego specjalistę z zakresu laryngologii i foniatrii rozpoznano u T. K. przewlekły prosty nieżyt krtani, cechy dysfonii hyperfunkcjonalnej. Obraz kliniczny choroby krtani opisywany przez laryngologa-foniatrę przeszkolonego z zakresu specyfiki zawodowych chorób narządu głosu nie daje podstaw do rozpoznania jednostek chorobowych wymienionych w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych określonych w r.c.z. Badanie przeprowadzone w trybie odwoławczym jest badaniem niezależnym. IMP w Ł. opiera się na własnych wynikach badań.
Organ podkreślił, że dokumentacja medyczna przedłożona przez T. K. w dniu 09 lipca 2020 r. była przedmiotem oceny przez Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy w P. oraz IMP w Ł. przy wydawaniu orzeczeń. Niemniej jednak oba te podmioty sformułowały jednoznaczne wnioski o braku podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej.
Zdaniem Inspektora Powiatowego wydane w sprawie orzeczenia lekarskie organu medycznego I i II stopnia spełniają warunki określone w § 8 ust. 1 r.c.z. . Są kompletne, wnikliwe i zawierają wyczerpujące uzasadnienie. Zostały wydane przez uprawnione do tego podmioty. Obydwa orzeczenia stwierdzają brak podstaw do stwierdzenia u T. K. choroby zawodowej. Organ podkreślił, że nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania schorzenia. Wobec tego organ wskazał, że brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącej.
T. K. odwołała się od opisanej wyżej decyzji Inspektora Powiatowego. W odwołaniu zwróciła uwagę na zagubioną dokumentację medyczną potwierdzającą ograniczenia zdolności do pracy wydane przez lekarzy profilaktyków w latach 2012, 2015 i 2017 r. Skarżąca zarzuciła przedstawienie nieprawdziwych tez przez lekarzy orzeczników co do dostarczonych dodatkowych opinii i przedłożyła nową opinię lekarską W. G. , w której stwierdzono duże prawdopodobieństwo choroby zawodowej.
Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej WPWIS lub Inspektor Wojewódzki) decyzją z dnia 17 maja 2021 r. mr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 84 k.p.a., art. 5 pkt 4a, art. 37 ust. 1 u.PIS, art. 2351 K.p., w związku z § 5 ust. 1 i § 8 ust. 1 r.c.z, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że dążąc do wyczerpującego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy pismem z dnia 22 stycznia 2021 r. znak: [...] działając na podstawie § 8 ust. 2 r.c.z. wystąpił do WCMP w P. z wnioskiem o zajęcie stanowiska i wydanie nowej opinii lekarskiej lub uzupełnienie już wydanej ze szczególnym odniesieniem się do załączonej przez stronę do odwołania z dnia 22 grudnia 2020 r. dokumentacji medycznej.
W odpowiedzi lekarska jednostka orzecznicza I stopnia pismem z dnia 22 lutego 2021 r. stwierdziła, iż orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu skarżącej wydały dwie jednostki orzecznicze uprawnione do orzekania w zakresie chorób zawodowych. Orzeczenia lekarskie są jednoznaczne, wyczerpująco uzasadnione i poparte wynikami przeprowadzonych specjalistycznych badań. Ponadto, na wniosek Inspektora Powiatowego, WCMP w P. oraz IMP w Ł. wydały kolejne opinie uzupełniające. Zdaniem lekarskiej jednostki orzeczniczej I stopnia opinie są zgodne w odniesieniu do braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, gdyż nie stwierdzono trwałych zmian wymienionych jednoznacznie w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Tego wymogu nie stwierdzono u T. K. podczas badań w WCMP oraz w IMP w Ł. . Opinie zostały wydane na podstawie specjalistycznych badań (opisy wyników badań narządu głosu oraz innych badań wykonanych u odwołującej znajdują się w orzeczeniach lekarskich: Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w P. nr [...] z dnia 10 grudnia 2019 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej oraz Instytutu Medycyny Pracy w Ł. nr [...] [...] z dnia 19 czerwca 2020 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej) przeprowadzonych w różnych odstępach czasowych, w wyniku których nie stwierdzono zmian w obrębie narządu głosu charakterystycznych dla skutków wieloletniego narażenia na nadmierny wysiłek głosowy w postaci guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych bądź niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, które dają podstawę do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu. WCMP w P. podniosło, iż T. K. nie pracuje od 2019 roku a zatem kolejne dostarczone przez odwołującą zaświadczenia od kolejnego trzeciego już specjalisty prof. W. G. (poprzednio od prof. A. O. i prof. E. B.) zostało wydane po zakończeniu pracy zawodowej i nie wnosi żadnych istotnych informacji, które miałyby wpływ na zmianę orzeczenia w sprawie choroby zawodowej. W ocenie WCMP w P. podpisani pod wynikami badań specjaliści nie są upoważnieni do orzekania w sprawach chorób zawodowych. Zdaniem lekarskiej jednostki orzeczniczej I stopnia całość dokumentacji, którą dysponuje organ II instancji pozwala na podjęcie decyzji w sprawie bez dodatkowej konsultacji IMP w Ł. i, zwłaszcza że Instytut jako jednostka odwoławcza badała i orzekała w niniejszej sprawie.
W dalszym etapie postępowania, organ II instancji pismem z dnia 04 marca 2021 r. znak: [...] zwrócił się do Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w P. z wnioskiem o analizę posiadanej dokumentacji lekarsko-medycznej, w szczególności wskazanie czy w zaświadczeniach lekarza medycyny pracy wydanych w ramach badań profilaktycznych zawarte były wpisy dotyczące przeciwwskazania do wykonywania pracy odwołującej.
W odpowiedzi na powyższe pismo lekarska jednostka orzecznicza I stopnia pismem z dnia 26 marca 2021 r. wyjaśniła, iż w dokumentacji WCMP w P. znajdują się oryginały kart badań okresowych zawierające badanie przedmiotowe lekarza medycyny pracy oraz specjalisty laryngologa z 2002 roku, 2006 roku, 2015 roku i 2017 roku. T. K. zgłaszała w poradni laryngologicznej dolegliwości związane z narządem głosu, które diagnozowano jako przewlekły nieżyt gardła i krtani zalecając leczenie specjalistyczne. Ponadto stwierdzono niedosłuch. Lekarska jednostka orzecznicza wskazała, iż w żadnym z badań nie stwierdzono przeciwwskazań do pracy na stanowisku nauczyciela. W badaniu z 2017 roku pracownik otrzymał zdolność do pracy na 2 lata do 2019 roku, tj.: do czasu zakończenia pracy zawodowej. Wywiad lekarski zebrany przez lekarza badającego, był potwierdzony podpisem badanej. Dokumentacja medyczna T. K. została przekazana do archiwum WCMP w P. po likwidacji Ośrodka Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w K..
WPWIS podsumował, że w związku z podejrzeniem choroby zawodowej narządu głosu u skarżącej wydane zostały dwa orzeczenia lekarskie (Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w P. nr [...] z dnia 10 grudnia 2019 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej oraz Instytutu Medycyny Pracy w Ł. nr [...] z dnia 19 czerwca 2020 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej z dnia 14 lipca 2020 r.), trzy opinie uzupełniające wydane przez lekarską jednostkę orzeczniczą I stopnia z dnia 24 września 2020 r., z dnia 22 lutego 2021 r. i z dnia 26 marca 2021 r. oraz jedna opinia uzupełniająca wydana przez lekarską jednostkę orzeczniczą II stopnia z dnia 13 listopada 2020 r. Organ odwoławczy stwierdził, iż stanowiska lekarskich jednostek orzeczniczych są spójne i w sposób jednoznaczny wskazują na brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej narządu głosu u odwołującej.
Zdaniem Inspektora Wojewódzkiego fakt, że skarżąca inaczej aniżeli lekarze jednostek orzeczniczych postrzega swoje schorzenia, nie może skutecznie podważyć orzeczenia wydanego przez uprawnione do orzekania w tym zakresie jednostki medyczne, jeżeli w sposób przekonujący, a więc spójny i logiczny, uzasadniły swoje stanowisko w przedmiocie nierozpoznania choroby zawodowej. Tym samym, skoro uprawnione do orzekania w przedmiocie choroby zawodowej jednostki medyczne jednoznacznie wypowiadają się o braku podstaw do stwierdzenia u pracownika choroby zawodowej i odnoszą w sposób wyczerpujący do przeprowadzonego badania, to tym ustaleniem organy są związane.
Organ podkreślił, że w każdym przypadku orzekania o stanie zdrowia osoby badanej decydujące i rozstrzygające znaczenie ma badanie lekarskie oraz badanie specjalistyczne przeprowadzane w jednostce wydającej stosowne orzeczenie. Na podstawie tych badań weryfikowane są inne badania lekarskie i rozpoznania związane z podejrzeniem choroby zawodowej. Nie może natomiast zachodzić sytuacja odwrotna, tj.: przyjmująca, że badanie wykonane przez jednostki służby zdrowia i lekarzy nieuprawnionych do orzekania w zakresie chorób zawodowych, stanowiłby podstawę do weryfikacji badań przeprowadzonych w uprawnionych do orzekania w zakresie chorób zawodowych lekarskich jednostkach orzeczniczych. Takie założenie prowadziłoby do podważenia nie tylko kompetencji, ale zasadności istnienia z mocy prawa jednostek uprawnionych do orzekania o chorobach zawodowych. Wykonane u T. K. badania diagnostyczne wykazały, iż w jej narządzie głosu nie występują zmiany organiczne w postaci guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych bądź niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, które dają podstawę do rozpoznania choroby zawodowej. Stwierdzone przez Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy w P. - przewlekły prosty nieżyt krtani, niedosłuch odbiorczy średniego stopnia i Instytut Medycyny Pracy w Ł. - przewlekły prosty nieżyt krtani, cechy dysfonii hyperfunkcjonalnej nie są objęte wykazem chorób zawodowych. Nie każde zachorowanie pozostające nawet w związku przyczynowym z warunkami, jakie wystąpiły w czasie zatrudnienia prowadzi do uznania za chorobę zawodową. Chociaż u T. K. występują zmiany w narządzie głosu, to jednak nie mieszczą się one w zamkniętym katalogu rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Organ podkreślił, iż nie kwestionuje, że T. K. pracując wiele lat jako nauczycielka, bibliotekarz oraz wychowawca w świetlicy szkolnej była narażona na nadmierny wysiłek głosowy i wystąpiły u niej schorzenia krtani, gardła które były leczone specjalistycznie. Niemniej jednak wyspecjalizowane lekarskie jednostki orzecznicze po przeprowadzeniu badań nie znalazły podstaw aby stwierdzić u pracownika tego typu schorzenie, które wskazane jest w wykazie jako choroba zawodowa.
T. K., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 17 maja 2021r. [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K., znak: [...] z dnia 11 grudnia 2020 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W skardze podniesiono następujące zarzuty:
1. błąd w ustaleniach faktycznych, który miał istotny wpływ na wydanie rozstrzygnięcia w sprawie, polegający na nieprawidłowym ustaleniu, że u T. K. nie istnieje niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią skutkującą odmową stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej wymienionej w poz. 15 pkt 3) wykazu chorób zawodowych określonych w r.c.z.
2. naruszenie prawa materialnego, tj. § 8 ust. 1 r.c.z., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wyłącznie na podstawie danych zawartych w opiniach lekarskich jednostek orzeczniczych I i II stopnia, w szczególności opiniach Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w P. oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika, z pominięciem pozostałego materiału dowodowego, w szczególności: zaświadczenia lekarskiego z dnia 2 grudnia 2020 r. wystawionego przez prof. dr hab.med. W. G., specjalistę chorób uszu, nosa, gardła i krtani, otolaryngologa-chirurga głowy i szyi, opisu badania z dnia 09 stycznia 2021 r. sporządzonego przez prof. dr hab. med. E. N., specjalistę otolaryngologa, audiologa i foniatrę
3. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 80, art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, brak wyczerpującej oceny całego materiału dowodowego, pominięcie przez organ oceny, w szczególności:
-zaświadczenia lekarskiego z dnia 2 grudnia 2020 r. wystawionego przez prof. dr hab. med. W. G., z którego wynika, że u skarżącej rozpoznano niedomykalność fonacyjną głośni prawdopodobnie związaną z niedowładem mięśni wewnętrznych krtani,
- opisu badania z dnia 09 stycznia 2021 r. sporządzonego przez prof. dr hab. med. E. N., z którego wynika, że u skarżącej występuje niedomykalność wrzecionowata głośni prawdopodobnie z powodu niedowładu mięśni wewnętrznych krtani, dysfonii utraconej
- zaświadczenia lekarskiego z dnia 30 grudnia 2019 r. wystawionego przez prof. dr hab. med. A. O. specjalistę z Otolaryngologii, Audiologii i Foniatrii, z którego wynika, że u skarżącej występuje dysfonią hyperfunkcjonalna z niedomykalnością fonacyjna głośni w części międzybłoniastej i w konsekwencji nieprawidłowe ustalenie, że u skarżącej nie występuje choroba zawodowa wymieniona w poz. 15 pkt 3) wykazu chorób zawodowych określonych w r.c.z.
Argumentacja skargi sprowadza się do polemiki z wydanymi w sprawie orzeczeniami jednostek orzeczniczych i nieuwzględnieniu korzystnych trzech orzeczeń przedłożonych przez skarżącą, w których stwierdzono u niej schorzenia kwalifikujące się do choroby zawodowej.
W odpowiedzi na skargę Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie, odpierając zarzuty postawione w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skargę okazała się niezasadna.
W przedmiotowej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z 17 maja 2021 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z 11 grudnia 2020 r., nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej - przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat - niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, wymienione w poz. 15 wykazu chorób zawodowych.
Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej określa definicja sformułowana w art. 235ą K.p., która stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
Według art. 235˛ K.p. rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.
Na mocy delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 K.p. Rada Ministrów wydała rozporządzenie z 2009 r., które określa m.in. wykaz chorób zawodowych oraz okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Zgodnie z tym rozporządzeniem podejrzenie choroby zawodowej zgłasza się właściwemu państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu (§ 3 ust. 1 pkt 1), który po otrzymaniu zgłoszenia kieruje pracownika lub byłego pracownika na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 4). Do orzekania w zakresie chorób zawodowych uprawniony jest lekarz spełniający wskazane w § 5 rozporządzenia wymagania kwalifikacyjne, zatrudniony w jednostkach orzeczniczych wymienionych w ust. 2 i 3 tego przepisu.
Przedmiotem badania organów inspekcji sanitarnej jest zatem ustalenie takich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak: stwierdzenie u danej osoby choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, określenie rodzaju pracy i warunków, w jakich osoba ta wykonywała bądź wykonuje pracę, wskazujących na występowanie w środowisku pracy obiektywnych czynników wpływających (narażających) na powstanie choroby zawodowej oraz wykazanie związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy istniejącą chorobą a tymi warunkami pracy.
Stosownie do postanowień § 2 rozporządzenia wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, określa załącznik do tego rozporządzenia. Pod pozycją 15 tego załącznika wskazuje się jako chorobę zawodową przewlekłą chorobę narządu głosu spowodowaną nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat, charakteryzującą się następującymi objawami chorobowymi: 1) guzki głosowe twarde, 2) wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych, 3) niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią.
Należy podkreślić, że wykaz chorób zawodowych, stanowiący załącznik do rozporządzenia z 2009 r. ma charakter wyczerpujący i określa zamknięty katalog chorób zawodowych. Oznacza to, że za chorobę zawodową może zostać uznana wyłącznie choroba wymieniona w wykazie, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.
Zgodnie z § 5 w związku z § 6 ust. 1 rozporządzenia właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych, a więc do wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej rozpoznania jest wyłącznie lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach dotyczących służby medycyny pracy, zatrudniony w jednostce orzeczniczej I stopnia wymienionej w § 5 ust. 2, bądź w jednostce orzeczniczej II stopnia, określonej w § 5 ust. 3 rozporządzenia Wskazany lekarz wydaje orzeczenie lekarskie na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (§ 6 ust. 1 rozporządzenia).
W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności o wskazane orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu bądź o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej oraz formularz oceny narażenia zawodowego, właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do jej stwierdzenia (§ 8 ust. 1 rozporządzenia).
W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że wydane w sprawie orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nim związany. Organ nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów oraz z faktu, że zgodnie z § 5 ust. 1 r.c.z. tylko uprawniony lekarz, zatrudniony w jednostce orzeczniczej I lub II stopnia, jest właściwy do rozpoznania choroby zawodowej, a organy takiej wiedzy specjalistycznej nie posiadają. Oznacza to, że w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej organy inspekcji sanitarnej są związane rozpoznaniem choroby podanym w orzeczeniu lekarskim i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia danej osoby kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących ich postawę (por. wyroki NSA z 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06; z dnia 24 marca 2000 r., I SA 2334/99; z dnia 8 listopada 2000r., I SA 664/00; z dnia 11 grudnia 2001 r., I SA 746/99; z dnia 24 lutego 1998 r., I SA 1520/97 - wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych- dalej CBOSA).
Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie przyjmuje, że bez orzeczenia lekarskiego (opinii) bądź sprzecznie z nim organ nie może dokonać rozpoznania choroby, tym samym oznacza to, że ustalenie jednego z ważnych elementów zaliczenia schorzenia do choroby zawodowej uzależnione jest od treści specjalistycznego orzeczenia lekarskiego (zob. uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2002 r. o sygn. akt OPS 3/02, aktualna również w obowiązującym stanie prawnym).
Wyjaśnić należy, że zakwestionowania orzeczenia lekarskiego można dokonać tylko pod względem formalnym (np. wydanie przez nieuprawnionego lekarza, czy w nieprawidłowej formie), co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Zakwestionowanie orzeczeń lekarskich jest możliwe także w przypadku, gdy w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarzy zatrudnionych w uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostkach organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia (rozpoznania chorobowe). Jednak nawet w takiej sytuacji organy ani sąd administracyjny nie są uprawnione do weryfikacji merytorycznej orzeczeń lekarskich, a co najwyżej organ może żądać wydania kolejnych orzeczeń przez uprawnione jednostki organizacyjne celem ujednolicenia stanowiska. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja miała miejsce, bowiem organy zwracały się do jednostek orzeczniczych o dodatkowe wyjaśnienia i weryfikację dokumentacji przedkładanej przez skarżącą, jednak nie doprowadziło to do zmiany ich stanowiska w przedmiocie braku rozpoznania choroby zawodowej.
Przypomnieć trzeba, że w kontrolowanej sprawie, w trakcie postępowania wyjaśniającego, uzyskano dwa orzeczenia, sporządzone przez lekarzy specjalistów zatrudnionych w upoważnionych do tego jednostkach oraz orzeczenie uzupełniające placówki II stopnia. Lekarska jednostka orzecznicza I stopnia wydała w dniu 10 grudnia 2019 r. orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Przed jego wydaniem wykonano badania: lekarza specjalisty medycyny pracy, laryngologiczne, foniatryczne (dwukrotne), spirometryczne, audiometryczne, wideostroboskopowe (dwukrotnie). Przeanalizowano dokumentację lekarską lekarzy leczących: foniatry, laryngologa, badań profilaktycznych, wyniki wykonanych badań, kartę informacyjną z pobytu w sanatoriach z 2019 roku oraz ocenę narażenia zawodowego sporządzoną przez pracodawcę i lekarza Poradni Chorób Zawodowych wykonaną w toku postępowania orzeczniczego. Na podstawie przeprowadzonych kompleksowych badań lekarska jednostka orzecznicza I stopnia ustaliła rozpoznanie: przewlekły prosty nieżyt krtani, niedosłuch odbiorczy średniego stopnia, lecz nie stwierdzono w narządzie głosu zmian o typie guzków głosowych twardych, wtórnych zmiany przerostowych fałdów głosowych bądź niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, które są podstawą do rozpoznania choroby zawodowej.
Następnie, jednostka orzecznicza II stopnia wydała w dniu 19 czerwca 2020 r. orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Lekarska jednostka orzecznicza II stopnia badaniem laryngologicznym i foniatrycznym rozpoznała przewlekły prosty nieżyt krtani, cechy dysfonii hyperfunkcjonalnej. Nie wykazano zmian w obrębie narządu głosu charakterystycznych dla skutków wieloletniego narażenia na nadmierny wysiłek głosowy w postaci guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych bądź niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, które dają podstawę do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu.
Zwrócić należy uwagę, że powyższe orzeczenia były w toku postępowania uzupełniane, w związku z przedłożeniem przez skarżącą dodatkowej dokumentacji medycznej, na wniosek zarówno organu I jak i II instancji. Lekarskie komisje I i II stopnia w toku sprawy nie zmieniły jednak swojego stanowiska co do braku podstaw rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej, gdyż nie stwierdzono trwałych zmian wymienionych w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Inaczej mówiąc mimo, że skarżąca bezspornie cierpi na schorzenia związane z narządem głosu, to nie dały one podstawy do rozpoznania u niej choroby zawodowej.
Podkreślić trzeba, że nie jest kwestionowane, że skarżąca pracując wiele lat w zawodzie nauczyciela (bibliotekarza, wychowawcy świetlicy) była narażona na nadmierny wysiłek głosowy i wystąpiły u niej schorzenia krtani, gardła, zaniki głosu. Niemniej jednak wyspecjalizowane komisje lekarskie po przeprowadzeniu specjalistycznych badań nie znalazły podstaw aby stwierdzić u skarżącej tego typu schorzenia, które wskazane jest w wykazie jako choroba zawodowa. Stwierdzone u skarżącej zmiany - przewlekły prosty nieżyt krtani, cechy dysfonii hyperfunkcjonalnej - nie są objęte wykazem chorób zawodowych w poz. 15 pkt 1-3 r.c.z. Należy podkreślić, że zarówno orzeczenie jednostki pierwszego, jak i drugiego stopnia wydane zostało w oparciu o zgromadzoną w sprawie dokumentację medyczną. Przedłożone przez skarżącą wyniki badań innych lekarzy, jak już wcześniej wskazano, nie mogły prowadzić do podważenia wydanych w sprawie orzeczeń. Zostały one wnikliwie przeanalizowane przez jednostki orzecznicze, lecz tylko specjaliści w nich zatrudnieni mają uprawnienie do zdiagnozowania choroby zawodowej. Mimo więc, że u skarżącej występują schorzenia narządu głosu z uwagi na wieloletnią pracę w zawodzie nauczyciela, nie można ich zakwalifikować jako choroby zawodowej. Dodać trzeba, że mimo występujących u skarżącej schorzeń przez cały okres aktywności zawodowej uzyskiwała ona zdolność do pracy w ramach lekarskich badań medycyny pracy.
Reasumując, zdaniem Sądu kontrolowane w sprawie decyzje są prawidłowe. Nie doszło przy ich wydawaniu do naruszenia ani przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego w stopniu skutkującym ich uchyleniem. Orzekające w sprawie organy wnikliwie ustaliły stan faktyczny sprawy, prawidłowo oceniły i odniosły się do zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dały wyraz w zaskarżonych decyzjach.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 poz. 329), skargę oddalił.