II SA/Po 507/24

II SA/Po 507/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Danuta Rzyminiak-Owczarczak
Robert Talaga /sprawozdawca/
Tomasz Świstak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III OZ 606/24 - Postanowienie NSA z 2025-01-21
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 28, art. 30 § 1, art. 156 § 1 pkt 2, pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Asesor WSA Robert Talaga (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 marca 2025 r. sprawy ze skargi W. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 5 czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom wodnym 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy N. z dnia 30 listopada 2023 r., znak [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącej W. Ł. kwotę 780 złotych (słownie: siedemset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 13 września 2022 r. R. G. wniosła o przeprowadzenie kontroli i zbadanie legalności zmiany sposobu odprowadzania wód opadowych na terenie działki nr [...], obręb G., stanowiącej własność W. i J. Ł..
Decyzją z dnia 30 listopada 2023 r., nr [...] Burmistrz N. odmówił nakazania W. Ł. i J. Ł. - właścicielom działki nr ewid. [...], obręb G., przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie poprzez rozebranie utwardzonego podjazdu i zobowiązał wyżej wymienionych do wykonania urządzeń zapobiegających zalewaniu sąsiedniej posesji poprzez zamontowanie do dnia 31 maja 2024 r. na odcinku około 37 mb (od budynku garażu do bramy wjazdowej) wyniesionego obrzeża na wysokości 10 cm mierzonej od powierzchni utwardzonej tj. chodnika.
W dniu 19 grudnia 2023 r. W. Ł. wniosła odwołanie od powyższej decyzji.
Decyzją z dnia 5 czerwca 2024 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze: 1) uchyliło decyzję Burmistrza N. , w części w której wyznaczono termin do dnia 31 maja 2024 roku na wykonanie przegrody, 2) zobowiązało W. Ł. i J. Ł. do zamontowania trwałej przegrody do dnia 31 lipca 2024 roku oraz do przedłożenia Burmistrzowi N. do dnia 31 sierpnia 2024 roku pisemnego opisu parametrów technicznych przegrody i użytych materiałów, 3) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części.
Pismem z dnia 20 czerwca 2024 roku W. Ł., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 czerwca 2024 r., nr [...] uchylającą częściowo decyzję Burmistrza Miasta i Gminy N. z dnia 30 listopada 2023 r. znak [...] i zobowiązującą W. Ł. i J. Ł. do zamontowania trwałej przegrody do dnia 31 lipca 2024 r. oraz przedłożenia Burmistrzowi N. do dnia 31 sierpnia 2024 r. pisemnego opisu parametrów technicznych przegrody i użytych materiałów. Zaskarżonej decyzji w całości zarzuciła:
I. obrazę przepisów prawa materialnego, a to art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji nakazanie właścicielowi wykonania przegrody,
II. obrazę przepisów prawa procesowego, która mogła mieć) istotny wpływ na wynik sprawy,
1. art. 7 k. p. a. , art. 8 k. p. a., 11 k. p. a. przez całkowite pominięcie przy wydaniu decyzji wniosków płynących z uzyskanej opinii i oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na podstawie notatki służbowej z nie protokołowanej wizji przeprowadzonej bez udziału odwołującej, jak również pominięcie analizy prawnej r. pr. J. S., która wskazała organowi wprost, iż " Przesłankami wydania decyzji z art. 234 ust 3 p. w. jest ustalenie : 1. zmiany stanu wody na gruncie oraz 2. szkodliwego wpływu tej zmiany na grunty sąsiednie"
2. art. 7 k. p. a., art. 8 k. p. a. przez: a) wydanie decyzji pozostającej wprost w opozycji do wniosków płynących z uzyskanej opinii biegłych, gdzie nawet przy przyjęciu, że specjaliści zostali powołani przez organ w nieprawidłowym trybie do pełnienia funkcji biegłych, to z racji ich wiedzy specjalnej odzwierciedlonej stopniami naukowymi i szczególnie wnikliwą analizą wyrażoną w opiniach nie sposób odrzucić ich kategorycznych wniosków wypływających z opinii; b) wydanie decyzji w oparciu o wnioski płynące z dowolnie sporządzonej notatki pracownika organu, gdzie:
3. art. 7 k. p. a., art. 8 k. p. a., 11 k. p. a., art. 77 § 1 k. p. a. w zw. z art. 107 § 3 k. p. a. przez fragmentaryczną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, niewyjaśnienie tego, czy ewentualne zawilgocenie w obiekcie jest wynikiem wady w budowie, które wprost sygnalizowali dopuszczeni do sprawy biegli.
Mając na względzie powyższe zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji organu I i II instancji przez uchylenie zobowiązania do zamontowania trwałej przegrody do dnia 31 lipca 2024 r. i przedłożenia dokumentacji z tym związanej w całości; zasądzenie kosztów postępowania, w tym na wypadek zgłoszenia się pełnomocnika, kosztów zastępstwa procesowego skarżącej według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej uwzględnienie wyjaśniając, że strona wnosząca skargę załączyła także akt zgonu J. Ł. (zm. [...] listopada 2023 r.). Okoliczność ta nie była znana organowi odwoławczemu ani organowi I instancji. Obydwie decyzje zostały wydane już wobec osoby zmarłej. W. Ł. w swoim odwołaniu nie poinformowała o tym istotnym dla sprawy fakcie. Wobec skierowania decyzji administracyjnej do osoby zmarłej, Kolegium wniosło o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji SKO [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza N. .
Pismem z dnia 18 marca 2025 roku pełnomocnik W. Ł. wniósł o udostepnienie akt sprawy do przeglądania oraz o rozpatrzenie sprawy w innym terminie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały podniesione w skardze, ale które miały wpływ na wynik sprawy toczącej się przed organami administracji publicznej. W pierwszym rzędzie zaś z urzędu bada, czy kwestionowany akt obarczony jest kwalifikowanymi wadami prawnymi, opisanymi w art. 156 § 1 K.p.a., prowadzącymi do jego nieważności.
Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z kolei przepis art. 156 pkt 4 k.p.a. stanowi, iż organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie. Z nieważnością o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. mamy do czynienia w sytuacji, kiedy organ administracji decyzję kieruje do podmiotu, który nie jest stroną postępowania administracyjnego, przy czym słowo "kieruje" należy rozumieć jako kształtowanie sytuacji prawnej tego podmiotu, tj przyznanie mu określonych praw lub na łożenie obowiązków" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2018 r. I OSK 4034/18, LEX nr 2587930). Dla oceny wystąpienia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy skierowanie decyzji do osoby niebędącej w sprawie stroną nastąpiło na skutek zawinienia organu czy też bez tego zawinienia. Istotny jest sam fakt wadliwego skierowania decyzji do podmiotu nie będącego stroną toczącego się postępowania administracyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2018 r. VII SA/Wa 538/18, LEX nr 2499996).
Aktualnie zarówno w doktrynie (np. Jaśkowska Małgorzata, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego) jak i w orzecznictwie (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2021 II OSK 2338/20) nie budzi wątpliwości, że w przepisie tym (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.) nie chodzi o omyłkę w doręczeniu decyzji, lub o doręczenie decyzji podmiotowi, któremu przymiot strony nie przysługiwał, lecz jak mowa wyżej o rozstrzygnięcie o prawach lub obowiązkach osoby niebędącej stroną postępowania. W orzecznictwie podkreśla się, że przepisy k.p.a. nie zawierają przepisów, z których wynikło by, że osoba zmarła nie może być stroną w sprawie. Wynika to jednak z konstrukcji pojęcia strony i jej zdolności prawnej, którą ocenia się według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 k.p.a.). Zdolność prawna osoby fizycznej ustaje z chwilą jej śmierci. Konsekwencją utraty zdolności prawnej jest to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego prowadzić go (gdy śmierć nastąpiła po wszczęciu postępowania) ale przede wszystkim wydać decyzji, która ma na celu kształtowanie jego sfery prawnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 1983 r., sygn. akt II SA 261/83, z glosą M. Stahl, OSPiKA 1984/5/108, uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 września 1997 r., sygn. akt FPS 6/97, ONSA 1998/1/1, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 1959/06 LEX nr 505429 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 1261/10, LEX nr 1082605).
Podkreślić też należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Jak trafnie wskazuje się w judykaturze, Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera przepisu, który stwierdzałby, że osoba zmarła nie może być stroną w sprawie, jednak wynika to z pojęcia strony i jej zdolności prawnej. Stosownie do art. 30 § 1 K.p.a. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Zdolność prawną każdy człowiek ma od chwili urodzenia (art. 8 Kodeksu cywilnego). Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletniości (art. 11 Kodeksu cywilnego). Zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych kończy się z chwilą śmierci. W konsekwencji także, przysługujący osobie fizycznej status strony, w rozumieniu art. 28 K.p.a., z chwilą jej śmierci wygasa. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Prowadzenie postępowania w stosunku do osoby zmarłej i wydanie wobec takiej osoby decyzji, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach sygn. akt: I OSK 148/10, I OSK 1637/18, czy wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawach sygn. akt I SA/Wa 1707/19 i I SA/Wa 572/21). Nie ma przy tym znaczenia, czy organ, który skierował decyzję do zmarłej strony, prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien bowiem, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (por. wyroki w sprawach sygn. akt: I OSK 1959/06, I OSK 708/12 i I SA/Wa 3103/21). Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Obowiązkiem organu jest zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie tej zasady jest kwalifikowaną wadą procesową. Nie ma przy tym znaczenia, jak już powiedziano czy organ, który skierował decyzję do zmarłej strony, miał o tym wiedzę, czy nie.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt spawy niniejszej wskazać należy, że bezspornie J. Ł. był stroną postępowania w sprawie nakazania wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom wodnym. Z odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że J. Ł. zmarł w dniu [...] listopada 2023 r. Nie budzi zatem wątpliwości, że na etapie wydania decyzji przez organ pierwszej jak i drugiej instancji J. Ł. już nie żył. Powyższe uchybienie, choćby niezawinione przez organ, skutkować musiało stwierdzeniem przez Sąd nieważności decyzji Burmistrza N. z dnia 30 listopada 2023 r., nr [...] oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia 5 czerwca 2024 r., nr [...]
Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe okoliczności, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i podejmie czynności stosowne do stanu sprawy. Wobec konieczności wyeliminowania powyższego uchybienia za przedwczesne na obecnym etapie postępowania uznać należy merytoryczne badanie prawidłowości zaskarżonej decyzji.
Z tych wszystkich względów, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należało orzec jak w pkt. I wyroku. Zwrot kosztów postępowania uzasadnia art. 200 i art. 205 § 1 P .p.s.a. (pkt II wyroku).