II SA/PO 445/24

II SA/Po 445/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-09-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra /sprawozdawca/
Danuta Rzyminiak-Owczarczak /przewodniczący/
Szymon Widłak
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1336
art. 87a ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t. j.)
Dz.U. 2015 poz 1045
art. 59 pkt 2
Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Szymon Widłak Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2024 r. sprawy ze skargi C. sp. z o.o. z siedzibą w O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 kwietnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia 27 lutego 2024 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 1486 zł (tysiąc czterysta osiemdziesiąt sześć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 24 kwietnia 2024 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również jako organ lub Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania C. sp. z o.o., utrzymało w mocy decyzję Starosty O. z dnia 27 lutego 2024 r. znak [...]
Wyżej wskazana decyzja, jak wynika z uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy.
Decyzją z dnia 17 października 2023 r. znak [...] Starosta O. wymierzył C. sp. z o.o. administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł za zniszczenie 7 szt. drzew z gatunku topola rosnących na nieruchomości oznaczonej nr ewidencyjnym [...], obręb [...] miasto O. , w zarządzie Szkoły [...] nr [...] im. [...] w O. .
Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia 6 grudnia 2023 r. [...] uchyliło zaskarżoną decyzje w całości i przekazało sprawę o ponownego rozpoznania organowi I instancji.
Decyzją z dnia 27 lutego 2024 r. znak [...] Starosta O. ponownie wymierzył C. sp. z o.o. administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł za zniszczenie 7 szt. drzew z gatunku topola rosnących na nieruchomości oznaczonej nr ewidencyjnym [...], obręb [...] miasto O., w zarządzie Szkoły [...] nr [...] im. [...] w O. Organ odroczył termin uiszczenia 70% wysokości opłaty administracyjnej na okres 5 lat od dnia kiedy decyzja stała się ostateczna.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła C. sp. z o.o.
Utrzymując w mocy decyzję Starosty z dnia 27 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we wskazanej na wstępie decyzji, po przytoczeniu treści przepisów prawa, podniosło, iż okolicznością bezsporną jest to, że działka nr [...] stanowi własność Gminy Miasto O. i jest w zarządzie Szkoły [...] nr [...] im. [...] w O. , zatem organem właściwym do prowadzenia sprawy był Starosta O. . Okolicznością bezsporną jest również fakt zlecenia przez w/w Szkołę [...] pielęgnacji drzew na terenie działki [...] firmie C. sp. z o.o. z O. . Bezsporne jest również wykonanie przez C. sp. z o.o. zabiegów pielęgnacyjnych na 7 drzewach gatunku topola.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest to czy firma C. sp. z o.o. dokonała zniszczenia/ uszkodzenia w/w drzew.
Kolegium wyjaśniło, iż organ I instancji uznał na podstawie sporządzonej w sprawie opinii dendrologicznej, że C. sp. z o.o. dokonała zniszczenia drzew, z uwagi na to, iż w koronie topól nr 1 do nr 7 usunięto gałęzie w wymiarze przekraczającym 50% ich korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w art. 87 a ust. 2 ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U.2023 poz. 1336 zm. - dalej u.o.p.). Kolegium zaznaczyło, iż organ I instancji uznał, że skoro Spółka nie stawiła się na rozprawie administracyjnej to nie udowodniła zasadności usunięcia korony drzew powyżej 50 %.
Organ dalej zaznaczył, iż odwołująca Spółka twierdzi, że organ I instancji całkowicie pominął wyjaśnienia odwołującego i w żaden sposób nie ustosunkował się do twierdzeń prezesa spółki, jak i pracownika spółki. Osoby te oświadczyły, że prace przy drzewach były wykonywane przez okres 10 lat. Korony drzew zostały uformowane przed wejściem w życie obowiązującej ustawy o ochronie przyrody tj. na przełomie lutego i marca 2014 roku ( załącznik faktura nr [...] potwierdzająca wykonanie usługi). W latach następnych utrzymywano uformowany wcześniej kształt korony drzew prowadząc prace na zlecenie Dyrektora Szkoły [...] nr [...] co potwierdzają, w ocenie odwołującej, faktury z lat 2014, 2015, 2017, 2019, 2020, 2021, 2022 załączone do odwołania. Do odwołania załączono również zdjęcie drzew z 25.08.2023 r. oraz wydruki z Map Google (street view) z lat 2021, 2013, 2012.
Kolegium podniosło, iż ponownie rozpoznający sprawę organ I instancji wezwał Spółkę do przedstawienia dokumentacji fotograficznej wskazującej na konieczność przeprowadzenia zabiegu. Spółka w odpowiedzi na wezwanie wskazała, iż przeprowadzone zabiegi polegały na utrzymaniu uformowanego kształtu korony drzew, a nie na wykonaniu specjalistycznego zabiegu w celu przywrócenia statyki drzew. Wobec tego nie było konieczności wykonywania dokumentacji fotograficznej. Spółka przedłożyła wszelką dokumentację na wcześniejszym etapie postępowania.
Kolegium podkreśliło, iż uzupełnieniu opinii biegły stwierdził, że podtrzymuje w całości swoje dotychczasowe wnioski i twierdzenia. Biegły wskazał, iż twierdzenia Spółki, że przeprowadzone zabiegi polegały na utrzymaniu uformowanego kształtu korony nie mają w ocenie biegłego uzasadnienia w rzeczywistości, ponieważ po jego wykonaniu drzewa nie mają koron co przedstawia zdjęcie na stronie 1 opinii. Ponadto o zakresie zabiegu świadczą pozostałości drzewne widoczne na załączonym do opinii zdjęciu na stronie 2 opinii. U drzew liściastych pień w pewnym momencie rozgałęzia się na kilka odnóg tworząc koronę rozłożystą z duża ilością mniejszych gałęzi i uznaje się do miejsce za podstawę korony- miejsce w którym zaczyna ona swój rozwój. Badane egzemplarze w prawidłowej formie rozwoju powinny się cechować wysokością od 27-30 m. Natomiast stwierdzona obecnie wartość pomiędzy 10-12 m mając na uwadze wielkość (średnicę) blizn po odciętych konarach przyjmując, że w praktyce wielkości korony stanowi od 1.3 do 2.3 całej wysokości drzewa nadzy stwierdzić, że korona drzewa zostały usunięte w 100%. Dla zobrazowania powyższych tez biegły na stronie 3 opinii przedstawił rycinę przedstawiająca schemat części drzewa.
Kolegium stanęło na stanowisku, iż w niniejszej sprawie zasadnie organ I instancji uznał, że odwołująca Spółka dokonała zniszczenia drzew, bowiem usunięte zostały gałęzie w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2 (utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa). Organ dokonał poprawnego obliczenia wysokości pieniężnej kary administracyjnej. Kolegium nie podzieliło zarzutów odwołania, iż Spółka utrzymywała uformowany wcześniej kształt korony drzew. Spółka nie udowodniła tego twierdzenia, a to na niej w tej sprawie spoczywał ciężar dowodu. Okoliczność, iż Spółka załączyła do akt sprawy faktury potwierdzające wykonywanie zabiegów na drzewach w latach wcześniejszych, nie potwierdza okoliczności, iż Spółka utrzymywała uformowany wcześniej kształt korony drzewa, a jedynie to, iż była dokonywana pielęgnacja drzew.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła C. sp. z o.o. z siedzibą w O. zarzucając jej
1. naruszenie art 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego oraz nie wyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego;
2. naruszenie art. 8 k.p.a., poprzez nie przyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa;
3. naruszenie prawa materialnego poprzez wadliwy wybór normy prawnej lub mylną subsumcję (organ administracji publicznej przyjmuje, że w sprawie ma zastosowanie art. 87a ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody, a nie jak twierdzi Skarżący art. 87a ust. 2 pkt 2 tej ustawy.)
Wskazując na powyższe Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości oraz umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości w całości i przekazanie spawy do ponownego rozpatrzenia.
Ponadto Skarżąca wniosła o o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi Spółka wskazała, iż zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji całkowicie pominął wyjaśnienia skarżącego. Oba organy w żaden sposób nie ustosunkowały się do twierdzeń Prezesa Zarządu C. Sp. z o.o. W. B. i pracownika Spółki Kierownika ds. terenów zieleni K. M.. Osoby te oświadczyły, że prace przy drzewach były wykonywane przez okres 10 lat. Korony drzew zostały uformowane przed wejściem obowiązującej ustawy o ochronie przyrody tj. na przełomie lutego i marca 2014 roku (załącznik faktura nr [...] potwierdzająca wykonanie usługi). W latach następnych utrzymywano jedynie uformowany wcześniej kształt korony drzew prowadząc prace na zlecenie Dyrektora Szkoły [...] nr [...] co potwierdzają faktury: ([...] z 22.12.2015 roku, [...] z 14.12.2017 roku, [...] z dnia 19.12.2019 roku, [...] z dnia 21.12.2020 roku, I [...] z dnia 27.12.2021 roku, [...] z 9.12.2022 roku). Przedstawiciele Spółki zaprzeczyli, że jednorazowo zostało przycięte powyżej 30% korony drzew. Systematyczna pielęgnacja prowadziła do odrodzenia się koron drzew, co przedstawiciele Spółki poświadczyli dokumentacją zdjęciową z lat 2012, 2013,2021 i 2023.
Spółka wskazała, iż przedstawiła organowi administracji wszystkie posiadane dowody i wyjaśnienia w sprawie. Jeżeli organ nadal posiadał wątpliwość co do zebranego materiału dowodowego mógł wezwać stronę do dalszych wyjaśnień, ewentualnie uchylić decyzję organu I instancji i sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia. Organ nie wskazał jakie okoliczności sprawy pozostały niewyjaśnione i w jakim celu przeprowadzał rozprawę administracyjną. Organ nie wskazał również na podstawie jakiego dowodu uznał, że przy wykonywaniu zabiegów pielęgnacyjnych w grudniu 2022 r., dokonano usunięcia 50% korony drzew. Taki wniosek nie wynika ze sporządzonej opinii biegłego. W opinii znajduje się jedynie opis stanu faktycznego drzew na dzień sporządzenia opinii. Z opinii nie wynika, kiedy i czy dokonano jednorazowego usunięcia 50% korony drzew. Fakt, że drzewa nie podsiadają korony nie oznacza, że została ona usunięta jednorazowo. Z twierdzeniami biegłego nie można się zgodzić.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej również jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Przedmiotem tak rozumianej kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Starosty, którą nałożono na stronę skarżącą administracyjną karę pieniężną za zniszczenie 7 drzew w wyniku usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony.
Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowiły przepisy ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U.2023 poz. 1336 zm. - dalej u.o.p.). W art. 87a ust. 1 u.o.p. sformułowana została wiążąca reguła podstawowa, w myśl której prace ziemne oraz inne prace wykonywane ręcznie, z wykorzystaniem sprzętu mechanicznego lub urządzeń technicznych, wykonywane w obrębie korzeni, pnia lub korony drzewa lub w obrębie korzeni lub pędów krzewu, przeprowadza się w sposób najmniej szkodzący drzewom lub krzewom.
Wyraźny zakaz wykonywania prac o określonych dla drzewa skutkach wypływa zaś z art. 87a ust. 2 u.o.p. Zgodnie z tym przepisem prace w obrębie korony drzewa nie mogą prowadzić do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, chyba że mają na celu: 1) usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych; 2) utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa; 3) wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywróceniu statyki drzewa.
Według art. 87a ust. 3 u.o.p. usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w art. 87a ust. 2 ustawy, stanowi uszkodzenie drzewa, zaś usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w art. 87a ust. 2, stanowi zniszczenie drzewa. Uszkodzenie oraz zniszczenie drzewa zostało zagrożone sankcją administracyjną w postaci kary pieniężnej wymierzanej zasadniczo przez organ wykonawczy gminy (wyjątki wskazano w art. 90 u.o.p.), co wynika bezpośrednio z art. 88 ust. 1 pkt 3 i 4 u.o.p.
W tym miejscu należy podkreślić, że Sąd podziela rozważania dotyczące możliwości wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za uszkodzenie lub zniszczenie drzewa w przypadku usunięcia gałęzi (części korony drzewa) z naruszeniem art. 87a ust. 2 u.o.p., przedstawione w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Po 199/23 (dostępnym jw.) i powołanym tamże orzecznictwie.
Sąd stoi na stanowisku, iż jako koronę, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa należy rozumieć objętość korony przed pierwszym zabiegiem jej redukcji, plus objętość korony, która przyrosła w okresie od ostatniej redukcji do kolejnej itd. W przypadku gdy podczas pierwszej redukcji usunięto 30% korony, to przy założeniu, że w okresie do drugiej redukcji korona podwoiła swoją objętość w stosunku do objętości po pierwszej redukcji, druga redukcja korony może być wykonana w wymiarze 15% korony istniejącej przed zabiegiem, czyli 30% korony która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa. Ustawowy zapis mówiący o tym, iż dopuszczalne jest usunięcie do 30% korony drzewa, która rozwinęła się w całym okresie jego rozwoju oznacza, że taka część korony może być usunięta łącznie we wszystkich, w tym wcześniejszych, zabiegach, a nie podczas każdego zabiegu. Przy aktualnej treści art. 87a ust. 2 u.o.p nie jest dopuszczalne usunięcie 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa bez dokładnego zbadania ilości wykonanych zabiegów oraz ich skutków dla objętości korony. W przepisach art. 87a ust. 2 i 5 u.o.p. posłużono się czasownikiem dokonanym "rozwinęła się", co powoduje konieczność każdorazowego ustalenia czy dokonane usunięcie nie spowodowało skrócenia objętości korony o 30%, ale nie tylko względem stanu korony jaki poprzedzał te konkretne czynności, lecz stanu z całego okresu rozwoju drzewa - od chwili powstania korony do czasu sprzed dokonania ostatniego przycięcia, nie pomijając tych gałęzi korony, które zostały usunięte w ramach wszystkich przeprowadzonych zabiegów. Zauważyć należy, że również gałęzie usunięte tworzyły koronę drzewa w okresie jego rozwoju, czyli w okresie czasu wyraźnie zaznaczonym w art. 87a ust. 2 u.o.p., jako podlegającym ochronie. Tej ochronie podlega bowiem pełna objętość korony uwzględniająca rozwój drzewa od początku jego powstania, a nie tylko ta korona, którą zastano przed ostatnim przycięciem. Obowiązujące przepisy nie pozwalają na każdorazowe redukowanie korony o 30%, bo inaczej w krótkim czasie drzewo mogłoby zostać całkowicie pozbawione korony.
W doktrynie zauważa się, że punktem wyjścia do przeprowadzenia oceny prawidłowości wykonanych prac nie musi być stan korony w chwili rozpoczęcia cięć, bowiem w takim układzie użycie przez ustawodawcę sformułowania "w całym okresie rozwoju" pozbawione byłoby znaczenia normatywnego. Wyrażenie "w całym okresie rozwoju drzewa", na jakim opiera się cała konstrukcja przepisu art. 87a ust. 2 i 5 u.o.p., byłoby w istocie zbędne, jeżeli uznano by, że chodzi o stan korony zastany w momencie przystąpienia do usuwania gałęzi korony drzewa (patrz: K. Gruszecki [w:] Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2024, art. 87a).
Tak interpretowany przepis art. 87a ust. 2 i 4 u.o.p. zobowiązuje właściwy do jego zastosowania organ do podjęcia trudu każdorazowego ustalenia za pomocą środków dowodowych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego tego, jak rozrastała się korona drzewa w całym okresie jego rozwoju, aby następnie ustalić, czy wykonana praca przycięcia korony mieści się w limitach wyznaczonych w przepisie art. 87a ust. 2 u.o.p. Czynności dowodowe powinny prowadzić do dokładnego zobrazowania stanu korony przed każdym zabiegiem przycięcia oraz po tym zabiegu, bo tylko w ten sposób będzie można zrealizować intencje ustawodawcy. Należy tu zauważyć, że założenie, według którego objętość korony na przestrzenni kilku czy kilkunastu lat mogła tylko wzrosnąć, może być złudne i prowadzić do nieuzasadnionego prawem dolegliwego karania posiadacza nieruchomości. Takie założenie nie uwzględnia bowiem niewykluczonej przecież ingerencji osób trzecich w stan korony podejmowanej bez zgody posiadacza gruntu, czy także sił przyrody (np. wichury, suszy), które mogą spowodować zmniejszenie stanu korony względem stanu wyjściowego ocenianego na kilka lat przed wykonaną pracą. Ten sam wniosek odnosić należy do badania sprawy zniszczenia drzewa na gruncie przepisu art. 87a ust. 5 u.o.p. W praktyce oznacza to konieczność ustalania stanu objętości korony przed każdym wykonanym zabiegiem usuwania gałęzi drzewa wraz z ostatnim z nich, w celu zsumowania przyciętej przez posiadacza objętości, co pozwoli odpowiedzieć na pytanie czy dokonujący przycięcia faktycznie przekroczył dozwolony ustawą limit 30%, jaki wynika z art. 87a ust. 2 u.o.p. Zredagowany w ten sposób przepis może być niezwykle trudny do zastosowania w praktyce ze względu na konieczność udowodnienia w procesie administracyjnym, że ostatnie przycięcie gałęzi spowodowało zmniejszenie objętości korony o ponad 30%, biorąc pod uwagę objętość tej korony z całego okresu życia drzewa, której usunięcia dopuścił się posiadacz nieruchomości. Nie uda się tego wykazać bez dokładnej wiedzy o tym, o ile dokładnie korona drzewa została zmniejszona przy każdym z wykonanych zabiegów pielęgnacyjnych (por. K. Gruszecki, Wymierzanie kar pieniężnych za uszkodzenie drzew. Glosa do wyroku WSA z dnia 11 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 238/17, OwSS 2017/4/122-126, LEX).
W niniejszej sprawie z opinii sporządzonej na zlecenie organu wynika, iż korona drzew została w stopniu przekraczającym 50 % zmniejszona.
Powyższe nie może oznaczać jednak, bez wyjaśnienia istotnych okoliczności w sprawie, o pełnej zasadności wymierzenia przedmiotowej kary.
Na gruncie niniejszej sprawy, w szczególności w świetle zarzutów stawianych zarówno w toku postepowania administracyjnego jak i we wniesionej skardze, podkreślić należy, iż przy stosowaniu art. 87a ust. 2, 4 i 5 u.o.p. trzeba uwzględnić, że nie może być on odnoszony do okresu rozwoju drzewa, jak również czynności przyjęcia korony sprzed wejścia w życie przepisu art. 87a u.o.p. Przywołany przepis został dodany do omawianej ustawy na mocy ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1045) i zgodnie z art. 59 pkt 2 ustawy nowelizującej wszedł w życie z dniem 28 sierpnia 2015 r. (patrz: wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r. sygn. akt II OSK 1055/16, dostępny jw.).
Podmiot przycinający (redukujący) koronę drzewa w sposób zakazany w omawianym przepisie nie może być zatem karany za ten okres rozwoju drzewa, kiedy przepis sankcjonujący o takiej treści nie obowiązywał. Wynikająca z podstaw demokratycznego państwa prawnego zasada lex retro non agit wraz z zasadą tempus regit actum wyrażają zakaz oceny faktów – w tym wypadku stanu rozrostu korony drzewa i czynności mających na to wpływ – według przepisów, które w czasie zaistnienie tych faktów nie obowiązywały. Bezpośredni wyraz tej zasady w postępowaniach administracyjnych dotyczących nakładania administracyjnych kar pieniężnych znajdujemy w art. 189c k.p.a., który wskazuje, że w czasie wydawania decyzji w sprawie administracyjnej kary pieniężnej obowiązuje ustawa inna niż w czasie naruszenia prawa, w następstwie którego ma być nałożona kara, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest ona względniejsza dla strony. Dlatego też nie można pociągać do odpowiedzialności administracyjnej posiadacza nieruchomości za czyny skutkujące zmniejszeniem objętości korony drzewa za okresy wzrostu tej części drzewa, jaka nastąpiła do czasu wejścia w życie art. 87a ust. 2 i 4 u.o.p. Sankcją administracyjną przywidzianą w tych przepisach można obejmować wyłącznie czynności uszkodzenia i zniszczenia korony drzewa, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, przy czym początkowym dniem tego okresu jest dzień uzyskania mocy obowiązującej regulacji wyraźnie zakazującej usuwania gałęzi korony drzewa powyżej 30%.
Skoro możliwość wymierzenia kary za uszkodzenie drzewa na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 4 u.o.p. została wprowadzona dopiero w 2015 r., to w związku z tym, kierując się dyrektywą wynikającą z art. 189c k.p.a., należy uznać, że przy ustalaniu, czy zachodzą podstawy do wymierzenia kary pieniężnej na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 4 u.o.p., niezbędne będzie również wyjaśnienie, czy i kiedy były przeprowadzane wszystkie prace w obrębie korony drzewa, które doprowadziły do finalnego stanu korony drzewa w porównaniu do odtworzonego stanu wyjściowego korony drzewa w okresie od 28 sierpnia 2015 r. W związku z tym, w praktyce przy ustalaniu, czy zachodzą podstawy do wymierzenia kary na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 4 u.o.p. za uszkodzenie lub zniszczenie drzewa trzeba będzie ustalić, kiedy były przeprowadzane prace w obrębie korony drzewa oraz jaki był ich zakres. W razie wykonania w tym okresie większej liczby prac (przycięć), dla przyjęcia faktu uszkodzenia (usunięcia ponad 30% korony) lub zniszczenia drzewa (usunięcia więcej niż 50% korony) wystarczające może być niewątpliwe ustalenie takiego stanu faktycznego, który pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że ostatnie ujawnione działania przy koronie drzewa w sposób oczywisty doprowadziły do ponadnormatywnego usunięcia części korony drzew względem stanu drzewa sprzed dokonania tych prac.
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy, trzeba przede wszystkim podkreślić, że zgromadzony materiał dowodowy oraz treść uzasadnienia decyzji organów obu instancji nie daje odpowiedzi na pytanie, jak faktycznie rozwinęła się (ukształtowała) korona spornych drzew w okresie od dnia wejścia w życie art. 87a u.o.p. do czasu wykonania prac w kwietniu 2023 r. W konsekwencji, nadal kwestią otwartą jest to, czy przy przedmiotowych drzewach wykonano takie prace, które wyczerpują definicję uszkodzenia lub zniszczenia drzewa w rozumieniu art. 87a ust. 4 i 5 u.o.p.
Wobec powyższego wskazać należy, iż strona skarżąca konsekwentnie podtrzymuje, że do redukcji korony drzewa doszło przed wejściem w życie omawianych regulacji, a następne zabiegi polegały wyłącznie na utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa.
Na poparcie swoich twierdzeń strona Skarżąca w toku postepowania administracyjnego przedłożyła faktury na wykonanie zabiegów pielęgnacyjnych z 2014, 2015 , 2017, 2019, 2020, 2021 i 2022. Ponadto strona przedłożyła wydruk zdjęcia z dnia 25 sierpnia 2023 r. obrazującej odrost gałęzi po zabiegu pielęgnacyjnym, jak również wydruki z Google Street View z lat 2012, 2013 i 2021 obrazujących kształt drzew w tym okresie.
Rozpoznając niniejsza sprawę Sąd miał na uwadze, iż jednym z podstawowych dowodów w sprawie była opinia biegłego z zakresu dendrologii T. W. z maja 2023 r. wraz z opinią uzupełniającą ze stycznia 2024 r.
Zdaniem składu orzekającego dokonana przez organy ocena tego dowodu była nieprawidłowa. W konsekwencji oparcie na tej opinii rozstrzygnięcia administracyjnego poprzez ustalenie, że w stosunku do wszystkich 7 drzew doszło do takiego przycięcia drzew, które doprowadziło do usunięcia ponad 50% korony, było nieuprawnione. Świadczyło to o istotnym naruszeniu przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 75 § 1, art. 80, art. 84 § 1 k.p.a.
O ile Sąd nie ma zastrzeżeń co do przeprowadzonych przez biegłego oględzin i ustalenia stanu drzew po dokonaniu przedmiotowych cięć (inwentaryzacji drzew), o tyle wnioski tej opinii co do procentowej wielkości usuniętej korony drzew, bez uwzględnienia stanu sprzed 28 sierpnia 2015 r., nie mogły być uznane za uprawnione i pozwalające na jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego w tym zakresie.
Podkreślić należy, iż przedłożona ekspertyza nie wskazywała na ustalenie stanu wykształconej korony drzew, z uwzględnieniem dotychczas wykonanych prac w zakresie usunięcia gałęzi (w tym konarów), pozwalającego na stwierdzenie, jaki faktycznie był procent usuniętej korony drzew w stosunku do 2015 r.
Co prawda w opinii uzupełniającej ze stycznia 2024 r. biegły wskazał, że twierdzenia Spółki, iż przeprowadzone zabiegi polegały na utrzymaniu uformowanego kształtu korony nie mają w jego ocenie uzasadnienia, ponieważ po jego wykonaniu drzewa nie mają koron co przedstawia zdjęcie na stronie 1 opinii. Ponadto o zakresie zabiegu świadczą pozostałości drzewne widoczne na załączonym do opinii zdjęciu na stronie 2 opinii. O ile lakoniczne zdanie 2 odnosi się do powyższej kwestii, to jednakże nie daje jasnej odpowiedzi jaki był stan korony drzewa przed sierpniem 2015 r.. Natomiast fakt, iż obecnie drzewa nie mają koron nie może prowadzić automatycznie do uznania, że do takiego usunięcia nie doszło przed 2015 r. Również dalsze wywody opinii uzupełniającej co do prawidłowej formy drzew nie odnoszą się do stanu drzewa z 2015 r..
Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, iż w toku postępowania przed sądem strona skarżąca przedstawiła kontr opinię, w której to znajdują się zdjęcia stan drzew (bez ulistnienia) z grudnia 2020 r., z którego to wynika znaczne przycięcie korony drzewa.
Ponadto na gruncie niniejszej sprawy warto wskazać, iż również porównanie wydruków z Google Street View z lat 2012, 2013 i 2021 ze zdjęciem z sierpnia 2023 r. wskazuje na zbliżony kształt korony drzewa bez widocznych dużych bocznych gałęzi. Odwołując się w tym zakresie do opinii biegłego wskazać należy, iż u drzew liściastych pień w pewnym momencie rozgałęzia się na kilka odnóg tworząc koronę rozłożystą z duża ilością mniejszych gałęzi.
Natomiast analiza zdjęć znajdujących się w aktach sprawy nie pozwala na jednoznaczne uznanie, iż przedmiotowe topole przed sierpniem 2015 r. miały formę opisaną przez biegłego tj. rozłożystą o wysokości od 27-30 m.
W tym miejscu jeszcze raz należy podkreślić, iż w świetle twierdzeń strony skarżącej, która na dowód powyższego przedkładała posiadane przez siebie dokumenty, oraz w świetle przedstawionej w niniejszej sprawie interpretacji przepisów to na organie spoczywa obowiązek ustalenia jaki był procent usuniętej korony drzew w stosunku do stanu pierwotnego, istniejącego w momencie wejścia w życie ustawy sankcjonującej usuwanie gałęzi - aż do czasu wykonania ostatniej przycinki. Punktem wyjścia dla tego typu oceny powinny być wszelkie dostępne dowody, jak o tym stanowi art. 75 § 1 k.p.a.
Jednocześnie odnosząc się do argumentacji organów o braku przedstawienia dowodów przez Spółkę wskazać należy, iż obarczenie strony skarżącej odpowiedzialnością za brak udokumentowania stanu drzew sprzed dokonania ostatnich cięć, w szczególności dokumentacji fotograficznej było nietrafne.
Przepis art. 87a ust. 3 u.o.p. stanowi, że zabieg, o którym mowa w ust. 2 pkt 3, wykonuje się na podstawie dokumentacji, w tym dokumentacji fotograficznej, wskazującej na konieczność przeprowadzenia takiego zabiegu. Dokumentację przechowuje się przez okres 5 lat od końca roku, w którym wykonano zabieg. Chodzi zatem w tym wypadku o wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywróceniu statyki drzewa (art. 87a ust. 2 pkt 3). Tymczasem skarżąca utrzymywała, że wykonywane prace – i to cyklicznie na przestrzeni kilkunastu lat – miały na celu przycięcie korony drzewa w celu zachowania uformowanego kształtu korony. Według strony miały miejsce działania, o których mowa w art. 87a ust. 2 pkt 2 u.o.p. To z kolei powoduje, że nie istniał prawny obowiązek wykonania dokumentacji drzew przed wykonaniem takich prac, na co słusznie wskazywała strona skarżąca w toku postepowania administracyjnego. i nie można skarżącej obciążać brakiem wykonania dokumentacji fotograficznej. Poza tym, według strony usunięcie gałęzi nie miało innego celu niż określony w ust. 2, co na gruncie art. 87a ust. 4 i 5 u.o.p. miałoby wyłączać przyjęcie uszkodzenia lub zniszczenia drzewa.
Również brak stawienia się przez stronę skarżąca na rozprawie administracyjnej, kiedy to z wezwania jednoznacznie wynika, że nieobecność nie wstrzymuje rozpoznania sprawy nie może być interpretowane na niekorzyść strony, która w toku postępowania współpracowała z organem każdorazowo podtrzymując swoje stanowisko w sprawie w tym w dniu 25 sierpnia 2023 r., a więc na parę dnia przed rozprawą. Tym samym w dniu rozprawy organowi doskonale znane było stanowisko strony skarżącej. Zatem sama nieobecność na rozprawie nie może być traktowana jako okoliczność uzasadniająca wymierzenie kary.
Na marginiesie Sąd wskazuje, iż nie bez znaczenia w sprawie są również wyjaśnienia złożone przez Dyrektorkę Szkoły z dnia 9 czerwca 2023 r. (k. [...] akt administracyjnych), z których jednoznacznie wynika, że zabiegi pielęgnacyjne drzew były zlecane od wielu lat z uwagi na zagrożenie dla placu zabaw oraz uczniów przebywających na boisku szkolnym czy też zagrożeniem upadku gałęzi na samochody stojące wzdłuż boiska. W zeznaniach tych jednocześnie wskazano, iż po wykonaniu zabiegu co roku odrastały zielone gałęzie, co może sugerować, że były one corocznie usuwane.
W ocenie Sądu organ nie dokonał kompleksowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego opierając się wyłącznie na opinii biegłego, ignorując tym samym dokumentacje przedstawiona przez stronę skarżącą, która to opinia – co opisano wyżej- nie wyjaśnia kwestii jaka była objętość koron drzew na stan wejścia w życie przepisów wprowadzających odpowiedzialność administracyjną za uszkodzenie korony drzew ani bezpośrednio przed przystąpieniem do ostatnich stwierdzonych prac związanych z przycinką drzew. Sąd podkreśla, że prawidłowe zastosowanie art. 87a ust. 2 i art. 88 u.o.p. nie będzie możliwe bez uprzedniego dokładnego ustalenia – co nie wyłącza przyjęcia stanu korony na podstawie wiarygodnego oszacowania – wymiarów usuniętej korony drzewa przed każdym z wykonanych przycięć korony, wraz z ewentualnymi okolicznościami uzasadniającymi te przycięcia, a znoszącymi odpowiedzialność posiadacza nieruchomości za uszkodzenie drzewa (art. 87a ust. 2 u.o.p.). Dopiero ustalenie rozmiarów usuniętych gałęzi pozwoli odpowiedzieć na pytanie o rozmiar korony drzewa w całym okresie jego rozwoju, za który posiadacz nieruchomości może ponosić odpowiedzialność (według stanu początkowego z daty wejścia w życie przepisów wprowadzających tego rodzaju odpowiedzialność). Tego zaś w sprawie finalnie zabrakło.
Warto w tym miejscu zauważyć, iż postępowanie administracyjne, zwłaszcza w zakresie dotyczącym nakładania kar pieniężnych, oparte jest na zasadzie oficjalności. Sąd wskazuje, że pozostaje np. możliwość pozyskania informacji z Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego lub z innych powszechnie dostępnych zbiorów, takich jak np. Geoportal. Ponadto nie ma przeszkód aby przesłuchać świadków w postaci dyrekcji szkoły czy też innych pracowników na okoliczność jak wyglądały drzewa po zabiegach pielęgnacyjnych na przestrzeni lat i kiedy doszło do redukcji korony drzew.
Ponownie prowadząc postępowanie, organy powinny – stosując wszystkie możliwe środki- ustalić stan wyjściowy koron przedmiotowych drzew na dzień wejścia w życie przepisów wprowadzających odpowiedzialność administracyjnoprawną, tj. art. 87a ust. 2, 4 i 5 u.o.p., oraz określić stan koron po tej dacie w odniesieniu do każdego drzewa objętego decyzją (w stosunku do którego ustalono jednostkową karę pieniężną). Uzupełnienie materiału dowodowego, w szczególności o dane znajdujące się w zasobie geodezyjnym i kartograficznym (o ile jest on dostępny) lub w innych dostępnych zasobach (np. takich jak Geoportal), które umożliwiają odtworzenie zmiany stanu drzew na przestrzeni lat, pozwoli ustalić relewantny prawnie stan wyjściowy sprawy, a w konsekwencji faktyczne wymiary usuniętych gałęzi korony drzew, co ma podstawowe znaczenie w przedmiotowej sprawie.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji.
O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 w zw. z art. 206 p.p.s.a. uwzględniając uiszczony wpis sądowy od skargi w wysokości 1486 zł