II SA/PO 4106/01

II SA/Po 4106/01 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2004-03-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2001-11-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska
Danuta Rzyminiak-Owczarczak
Grażyna Radzicka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Sygn. powiązane
OSK 1329/04 - Wyrok NSA z 2005-04-21
Skarżony organ
Wojewoda
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka /spr./ Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Asesor sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant Staż. Dobrosława Sobczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2004 r. sprawy ze skarg 1/ Z. W., 2/G. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości; o d d a l a s k a r g i /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ G.Radzicka /-/ A.Łaskarzewska
Uzasadnienie
Starosta decyzją z dnia [...] r. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości o powierzchni [...]m2, położonej w J., przy ulicy [...], nabytej przez Skarb Państwa od S.D. na cele użyteczności publicznej.
W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że Z. W. i G. S.wystąpiły z wnioskiem o zwrot nieruchomości wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia 22.09.1951 r. nr [...]na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 (Dz.U. nr 20 poz. 138 ze zm.).
Nieruchomość, której zwrotu domagały się wnioskodawczynie od [...] grudnia 1990 r. znajduje się z mocy prawa w użytkowaniu wieczystym Telekomunikacji Polskiej S.A. Rejon Techniczny w P. i prawo to w 1994 r. ujawnione zostało w księdze wieczystej KW [...]. Uznając, że zostały spełnione przesłanki art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. nr 46 poz. 543) i roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje – na podstawie art. 105 § 1 kpa postępowanie umorzono.
W odwołaniu od decyzji Z.W. i G.S. zarzuciły, że w decyzji brak jest odniesienia do merytorycznych aspektów sprawy, zakwestionowały także stwierdzenie, że sprawa jest bezprzedmiotowa jak i to, że sprawa została załatwiona z naruszeniem przepisów art. 35 § 3 kpa.
W wyniku rozpoznania odwołania Wojewoda decyzją z dnia [...] r. nr [...]utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stanął na stanowisku, że pomimo literalnego brzmienia nazwy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r., w istocie nie można zakwalifikować tego aktu prawnego do kategorii "ustaw wywłaszczeniowych", w odniesieniu do których możliwe byłoby zastosowanie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, regulujących instytucję zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. W ustawie bowiem przyjmuje się, iż wywłaszczenie może nastąpić w celu realizacji przyszłych inwestycji. Świadczą o tym przepisy aktów prawnych regulujących materię wywłaszczenia nieruchomości, do których zalicza się: rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz.U. z 1934 r. nr 86 poz. 776 ze zm.), dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1949 r. nr 4 poz. 31 ze zm.), ustawę z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1958 r. nr 17 poz. 70 ze zm.), ustawę z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (tekst jednolity: Dz.U. z 1991 r. nr 30 poz. 127 ze zm.) i ustawę z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r. nr 46 poz. 543).
W tym duchu ukształtowana została konstrukcja prawna instytucji "zbędności nieruchomości". W myśl art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany (pkt 2). W ocenie organu odwoławczego w przedstawionym stanie prawnym nie jest możliwe posługiwanie się przesłankami zbędności sformułowanymi przez ustawodawcę w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, odnośnie sprawdzenia zbędności nieruchomości wywłaszczonych w trybie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., bowiem w sytuacji, gdy orzekano o wywłaszczeniu nieruchomości w trybie tego dekretu, podstawową przesłanką był fakt, iż nieruchomość zajęta była już na określone cele.
Zgodnie z art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.
Ustalenie istnienia tej przesłanki stwarza obowiązek zakończenia postępowania przez umorzenie, ponieważ brak jest podstaw do rozstrzygnięcia sprawy, co do istoty, a dalsze prowadzenie postępowania stanowiłoby o jego wadliwości.
Prowadzenie postępowania dopuszczalne jest gdy łącznie występują następujące elementy: istnieje podstawa materialnoprawna do jego prowadzenia, organ orzekający jest właściwy i zdefiniowane są strony postępowania. Ponieważ Wojewoda uznał, że w rozstrzyganej sprawie nie zachodzi pierwszy z tych trzech elementów utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
Niezależnie od powyższego, organ odwoławczy podkreślił, iż w przypadku gdyby uznać, że dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. jest aktem prawnym , do którego mają zastosowanie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. dotyczące zwrotów wywłaszczonych nieruchomości, to w rozstrzyganej sprawie zastosowanie znajdzie przepis art. 229 tej ustawy stanowiący, iż roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana, albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, bowiem nieruchomość wypełnia przesłanki art. 229.
Skoro więc roszczenie nie przysługuje organ administracyjny i w takiej sytuacji musiał postępowanie w sprawie umorzyć.
W skargach do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z.W. i G.S. zakwestionowały zasadność zastosowania przez organ administracyjny art. 105 kpa, a nadto podniosły wadliwość poglądu prezentowanego przez organ odwoławczy, iż w sprawie nie mają zastosowania przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, w szczególności art. 136 i 137. Zarzucając również naruszenie przepisów art. 7 i 77 § 1 kpa skarżące wnosiły o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargi organ administracyjny wniósł o ich oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargi nie są uzasadnione. Jest niespornym, że nieruchomość – działkę [...]o powierzchni [...] m2 położoną w J., uprzednio wchodzącą w skład nieruchomości należących do S. D. w czasie II wojny światowej zabrał okupant, na której następnie zbudowano stację telekomunikacyjną.
Po zakończeniu wojny ówczesne Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. w dniu 22.09.1951 r. wydało orzeczenie administracyjne nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa parceli [...]o powierzchni [...] m2 i to na podstawie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. (art. 1 i 4 dekretu).
Następnie w oparciu o decyzję z [...]1994 r. nr [...]Wojewoda stwierdził nabycie działki nr [...] (uprzednio nr [...]) z dniem [...] grudnia 1990 r. przez Polską Pocztę, Telegraf i Telefon Zakład Radiokomunikacji i Teletransmisji w P. z mocy prawa - użytkowania wieczystego gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, po czym użytkownik wpisał swoje prawo do księgi wieczystej KW [...] dnia [...] maja 1994 r.
W 1999 roku, a konkretnie [...] maja Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją nr [...]po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z [...].1998 r. nr [...], w której odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia 22.09.1951 r.
Powyżej opisany stan faktyczny nie jest sporny, jak również nie jest sporne to, że S.D. nie występował o odszkodowanie za wywłaszczoną działkę na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 6 dekretu z 7 kwietnia 1948 r.
Przechodząc do istoty sporu, a mianowicie, czy zasadnym było umorzenie postępowania w oparciu o przepisy art. 105 kpa wobec wystąpienia przesłanek z art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. nr 46 poz. 543 ze zm.) - jak to przyjął organ I instancji, czy też jak to przyjął Wojewoda brak było w sprawie podstawy materialnoprawnej do jej prowadzenia - Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że prawidłowy pogląd prezentuje w sprawie organ odwoławczy, natomiast stanowisko organu I instancji nie znajduje podstaw prawnych w obowiązujących przepisach.
Ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami regulująca w art. 136 zasady zwrotu nieruchomości, odnosi się do wszelkich przypadków wywłaszczenia nieruchomości na podstawie indywidualnej decyzji administracyjnej.
Natomiast w art. 216 tej ustawy przewidziano odpowiednie zastosowanie tej zasady do niektórych innych przypadków odjęcia własności. I tak art. 216 ustawy stanowi, że "Przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie:
– art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. nr 10, poz. 64 i 1982 r. nr 11, poz. 79),
– ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz.U. nr 31, poz. 138 z 1961 r., nr 7, poz. 47 i nr 32, poz. 159 oraz z 1972 r. nr 27, poz. 192),
– ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz.U. z 1969 r. nr 27, poz. 216, z 1972 r. nr 49, po. 312 i z 1985 r. nr 22, poz. 99),
– art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1969 r. nr 22, poz. 159, z 1972 r. nr 27, poz. 193 oraz z 1974 r. nr 14, poz. 84),
– ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. nr 27, poz. 192, z 1973 r. nr 48, poz. 282 i 1985 r. nr 22, poz. 99),
oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego".
Ustawodawca odniósł więc odpowiednie stosowanie zasady zwrotu do nieruchomości przejętych lub nabytych na podstawie pięciu ustaw i wyliczenie zawarte w art. 216 o charakterze enumeratywnym wyklucza możliwość rozszerzającej wykładni tego przepisu, czy stosowania analogii.
Należy jednak zaznaczyć, że z mocy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 24.10.2001 r. (Dz.U. z 2001 r. nr 129 poz. 1447) art. 216 winien być stosowany do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz.U. z 1948 r. nr 35 poz. 240 ze zm. z 1957 r. nr 39 poz. 172) wobec orzeczenia, że art. 216 w zakresie w jakim wyklucza odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami, jest niezgodny z art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Ponieważ orzeczenie to weszło w życie z dniem 12.11.2001 r. należy stwierdzić, że już po rozstrzygnięciu niniejszej sprawy art. 216 musi być stosowany również do ustawy wymienionej w cytowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Żadne z tych enumeratywnych wyliczeń art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami jak i wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie dotyczą sytuacji, gdy odjęcie nieruchomości nastąpiło w oparciu o dekret z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. (Dz.U. z 1948 r. nr 20 poz. 138). Skoro więc odjęcie nieruchomości nastąpiło w innym kontekście prawnym, na inne cele i w innej formie niż to przewidują przepisy art. 216 w związku z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, skarżącym nie przysługuje żądanie zwrotu nieruchomości, gdyż wskazane przepisy prawa takiej możliwości nie przewidują.
Stwierdzenie braku podstawy materialonoprawnej do prowadzenia sprawy o zwrot nieruchomości czyniło postępowanie bezprzedmiotowym stąd zasadnym było umorzenie postępowania w oparciu o przepisy art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 ze zm.). Wprawdzie organ I instancji wskazał na inną podstawę bezprzedmiotowości jednakże organ odwoławczy określił ją prawidłowo i należycie ją uzasadnił, a błędne określenie bezprzedmiotowości sprawy przez organ I instancji nie ma wpływu na istotę sprawy.
Sąd nie stwierdził również, aby w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów art. 7 i 77 kpa.
W niniejszej sprawie zgromadzony materiał w sprawie zezwalał na rozstrzygnięcie sprawy, a zaskarżone orzeczenie w sposób wyczerpujący wyjaśnia skarżącym powody rozstrzygnięcia.
W powyższych okolicznościach na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.
/-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ G.Radzicka /-/ A.Łaskarzewska
MK