II SA/Po 187/24

II SA/Po 187/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik
Jakub Zieliński /przewodniczący/
Paweł Daniel /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 421
art. 16 ust. 8, art. 19 ust. 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie: Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 maja 2024 r. w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 lutego 2024 r. nr [...] zn.[...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 07 grudnia 2023 r., nr [...] zn.[...]
Uzasadnienie
Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 07 grudnia 2023 r., nr [...], odmówiono przyznania M. B. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. B. na okres od 01 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.
W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że z wezwania Wojewody [...] z dnia 01 czerwca 2023 r. wynika, że wniosek został złożony w instytucji zagranicznej i prawo do świadczenia wychowawczego powinno być ustalone w okresie 2022/2023. Organ zwrócił jednakże uwagę, że w przedmiotowej tej sprawie wniosek został złożony po wyznaczonym terminie, a więc 09 października 2023 r.
M. B. we wniesionym odwołaniu podniósł, że w odpowiedzi na pismo Wojewody wniosek złożyła jego żona – D. B., ponieważ tak doradził im pracownik ZUS w K., wskazując że skoro jego żona złożyła wniosek o świadczenie 500 plus za kolejne okresy to lepiej będzie, aby to żona zgłosiła wniosek na okres wcześniejszy. Wniosek żony nie został jednak uwzględniony ponieważ pismo Wojewody było skierowane nie do niej, lecz do skarżącego.
Zdaniem skarżącego złożony wniosek należało potraktować jako kontynuację wniosku złożonego przez niego do Wojewody [...], tym bardziej że dotyczyły one tej samej osoby i odnosiły się do informacji udzielanych przez pracownika urzędu. Równocześnie skarżący podniósł, że w piśmie Wojewody z dnia 1 czerwca 2023 r. nie zawarto pouczenia o skutkach niewniesienia wniosku do ZUS we wskazanym terminie. W szczególności pismo powyższe nie zawierało rygoru, jakim jest pozostawienie spóźnionego pisma bez rozpatrzenia. Tym samym organ naruszył podstawową zasadę postępowania administracyjnego jaką jest zasada informowania stron. Skarżący wskazał finalnie, że pozostawienie pisma bez rozpoznania oznacza, że miał on możliwość złożenia kolejnego wniosku.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 19 lutego 2024 r., nr [...], orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia 07 grudnia 2023 r.
Organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko, że w piśmie Wojewody [...] z dnia 01 czerwca 2023 r. wskazano, że skarżący powinien wystąpić z wnioskiem o świadczenie wychowawcze od 01 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. do ZUS w terminie 14 dni od dnia doręczenia tego pisma. Tymczasem wniosek powyższy został złożony w dniu 09 października 2023 r., a więc stanowił wniosek spóźniony.
Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. B. podnosząc zarzuty naruszenia:
1. art. 16 ust. 8, art. 11 ust. 1, art. 13 ust 5, art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 421, dalej jako: "ustawa"), poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że wniosek odwołującego o przyznanie świadczenia wychowawczego został złożony po upływie terminu, oraz że wniosku tego nie można złożyć ponownie przypadku pozostawienia bez rozpoznania;
2. art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej jako: "K.p.a.") w zw. art. 16 ust. 8, art. 11 ust. 1, art. 13 ust 5, art. 19 ust. 1 ustawy przez odciążenia odwołującego negatywnymi skutkami procesowymi braku stosownych pouczeń zawartych w pismach organów administracyjnych kierowanych do odwołującego;
3. art. 7 K.p.a. poprzez załatwienie sprawy z pominięciem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli poprzez odmówienie wypłaty świadczenia wychowawczego pomimo tego, że odwołujący zwrócił analogiczne świadczenie na dziecko pobierane w N. ;
4. art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego zebranego w sprawie.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na wniosek pełnomocnika organu na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W przedmiotowej sprawie niewątpliwie zaszła konieczność koordynacji świadczeń. Jak wynika z akt sprawy, Wojewoda [...] pismem z dnia 01 czerwca 2023 r. wskazał, że prawo do świadczenia wychowawczego powinno być ustalone w okresie 2022/2023. Co istotne, w piśmie z dnia 01 czerwca 2023 r. powołano się na treść art. 16 ust. 8 ustawy, który wskazuje, że w przypadku gdy wojewoda otrzymał, zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego w rozumieniu przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazany przez instytucję właściwą w innym państwie określonym w art. 11 ust. 1, wojewoda wzywa wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o świadczenie wychowawcze przez złożenie wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób określony w art. 13 ust. 5. Przepisy art. 19 ust. 1 stosuje się odpowiednio.
Zdaniem organów, ponieważ skarżący nie złożył w terminie wniosku uznać należało, że spóźniony wniosek był niedopuszczalny, a co za tym idzie, nie przysługuje mu świadczenie.
W ocenie Sądu stanowisko powyższe uznać należało za przedwczesne.
Po pierwsze, zauważyć należy, że w aktach sprawy nie ma potwierdzenia odbioru przez skarżącego pisma z dnia 01 czerwca 2023 r. Nie sposób więc zweryfikować, czy wniosek skarżącego jest spóźniony. Sąd zauważa, że wniosek został złożony późno – dopiero w dniu 09 października 2023 r., jednak nie zwalniało to organów od ustalenia, kiedy pismo z dnia 01 czerwca 2023 r. zostało doręczono skarżącemu.
Po drugie, treść art. 16 ust. 8 ustawy należy odczytywać wraz z art. 19 ust. 1 ustawy, który należy stosować odpowiednio. Zgodnie z tym przepisem w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wzywa pisemnie osobę ubiegającą się o świadczenie do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia.
Analiza zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wskazuje, że organy odmówiły skarżącemu przyznania świadczenia, w powołaniu na złożenie spóźnionego wniosku. Tymczasem prawidłowa interpretacja przepisów ustawy prowadzi do wniosku, że organy uznając, że skarżący z uwagi na koordynację świadczeń był zobowiązany do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego w terminie 14 dni od dnia otrzymania informacji od Wojewody, powinny pozostawić wniosek bez rozpoznania. Nie jest więc jasne jak wniosek z dnia 09 października 2023 r. został zakwalifikowany – czy jako realizację (spóźnioną) wezwania z dnia 01 czerwca 2023 r., czy też jako nowy wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego. Tylko w tym drugim przypadku możliwe byłoby wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia.
Po trzecie zauważyć należy, że istotnie wynikający z art. 9 K.p.a. obowiązek udzielania stronie pełnej informacji spoczywa na organie władzy publicznej zawsze wtedy, gdy informacja dotyczy okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony będących przedmiotem postępowania. Celem udzielania tego rodzaju informacji będzie zawsze konieczność zapobieżenia szkodzie z powodu nieznajomości prawa. Z omawianej zasady wynika więc bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli. Jakkolwiek więc art. 6 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, to nie można tego przepisu rozumieć w ten sposób, że istnienie przepisu prawa jest nadrzędną wartością wykluczającą analizę konkretnego przypadku w odniesieniu do zasady słusznego interesu obywatela, jak też zwalniającą organ władzy publicznej od obowiązku czuwania na tym, by strona postępowania, wskutek niedoinformowania nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa.
W tym miejscu należy zauważyć, że w piśmie Wojewody z dnia 01 czerwca 2023 r. powołano jedynie art. 16 ust. 8 ustawy. Nie zawarto więc pouczenia o treści art. 19 ust. 1 ustawy, a więc nie pouczono skarżącego o konieczności złożenia wniosku w terminie 14 dni oraz o negatywnych konsekwencjach związanych z brakiem dokonania powyższej czynności. Oznacza to, że za zasadne uznać należało zarzuty skargi koncentrujące się wokół wadliwego zastosowania art. 9 K.p.a.
W powyższym świetle, w ocenie Sądu, obowiązkiem organów było dokonanie oceny, czy skarżący może ponieść negatywne konsekwencje spóźnionego wniosku. Niewątpliwie termin określony w art. 19 ust. 1 ustawy ma charakter materialny, który nie może ulec skróceniu ani też wydłużeniu. Jednak w sytuacji, w której Wojewoda zaniechał wyczerpującego poinformowania skarżącego o jego prawach i obowiązkach, w tym o konieczności złożenia wniosku w terminie 14 dni, skarżący nie może ponosić negatywnych konsekwencji braku dokonania terminowego czynności. Kwestia powyższa wymaga jednak dokonania oceny przez organy prowadzące postępowanie.
Podsumowując dotychczasowe rozważania wskazać należy, że decyzja o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego zapadła przedwcześnie. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji.
Rozpoznając ponownie sprawę organy zobowiązane są do uzupełnienia materiału dowodowego w szczególności poprzez ustalenie, kiedy skarżący otrzymał pismo Wojewody, a następnie dokonanie ponownej oceny prawnej wniosku z dnia 09 października 2023 r., ze szczególnym uwzględnieniem faktu, że pismo Wojewody nie zawierało wyczerpującego pouczenia o rygorach wynikających z art. 19 ust. 1 ustawy.