II SA/Po 157/25

II SA/Po 157/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-06-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik
Paweł Daniel /sprawozdawca/
Tomasz Świstak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 2, art. 13 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 grudnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 31 grudnia 2024 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta nr [...] z dnia 16 września 2024r., w sprawie odmowy przyznania D. G. zasiłku stałego wraz ze składką zdrowotną.
W uzasadnieniu wskazano, że wnioskiem z dnia 26 lipca 2024r. (data wpływu), D. G. (dalej również jako: "wnioskodawca" albo "skarżący") wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego wraz ze składką zdrowotną. Uzasadniając wniosek wyjaśnił, że nie posiada środków finansowych.
Organ orzekający, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w dniu 16 września 2024r. podjął decyzję o odmowie przyznania wnioskodawcy świadczenia w formie zasiłku stałego wraz ze składką zdrowotną. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że D. G. wystąpił do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i od 17 czerwca 2024r., przebywa na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w P. II Wydział Karny w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, w którym wykonywany jest środek zabezpieczający i obecnie nie posiada dochodu. Jednakże w ocenie organu biorąc pod uwagę, że wobec wnioskującego zastosowany został środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym, gdzie ma zapewnione odpowiednie warunki bytowe i lecznicze, a sytuacja ta odpowiada sytuacji ukształtowanej przez ustawodawcę w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283, ze zm., dalej jako: "ustawa" albo "u.p.s.") to zasiłek stały nie przysługuje, ponieważ jego przyznanie nie spełniłoby celu określonego w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 1 ustawy osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z wyjątkiem osób odbywających karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego.
Zachowując ustawowy termin, D. G. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, wyrażając swoje niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia. Podniósł, że nie odbywa kary pozbawienia wolności, a jest na leczeniu na podstawie decyzji sądu. Wnioskodawca wskazał, że placówka, w której przebywa zapewnia mu: pobyt, opiekę lekarską i personelu medycznego, oraz trzy posiłki dziennie. Nie zapewnia natomiast środków czystości, ubrań, kawy, herbaty, witamin itp. Do odwołania dołączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 12 września 2024 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję organu I instancji przytoczyło treść przepisów ustawy o pomocy społecznej mających zastosowanie w niniejszej sprawie, a następnie wskazało, że wnioskodawca od dnia 17 czerwca 2024 r. przebywa w [...] Centrum Neuropsychiatrycznym im. [...] w [...] na Oddziale Psychiatrii Sądowej, na podstawie postanowień Sądu Rejonowego w P. II Wydział Kamy z dnia 22 marca 2024 r. i z dnia 14 maja 2024 r. sygn. akt II Ko 1291/24 - II K 169/24, [...]. o zastosowaniu środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia go w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych organ I instancji zasadnie odmówił wnioskującemu przyznania prawa do zasiłku stałego, ponieważ przyznanie wnioskowanego świadczenia nie spełniłoby celu określonego w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Z uzasadnienia decyzji wynika także, iż w ocenie organu pod pojęciem odbywania kary pozbawienia wolności należy rozumieć, także pobyt w zamkniętym zakładzie połączony z efektywnym pozbawieniem wolności. Charakter tego pobytu nakłada na państwo obowiązek utrzymania osoby skierowanej do takiego zakładu i zapewnienia jej odpowiednich warunków bytowych i leczniczych stosownie do stanu zdrowia.
Zdaniem Kolegium, ponieważ odwołujący przebywa obecnie w [...] Centrum Neuropsychiatrycznym im. [...] w [...], w którym wykonywany jest środek zabezpieczający, wynikający z postanowienia Sądu Rejonowego w P. II Wydział Karny z dnia 22 marca 2024 r., to w ocenie Kolegium odwołujący nie jest uprawniony do wnioskowanego zasiłku stałego. Organ odwoławczy podniósł, że z art. 13 ust. 1 ustawy wynika, że osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z wyjątkiem osób odbywających karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, ponieważ osoby te mają zapewnione odpowiednie warunki bytowe na podstawie art. 109-111 ustawy z dnia 06 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (tekst jedn. z 2024 r., poz. 706 ze zm., dalej jako: "k.k.w."), a przez to osoby te zwolnione są z zaspokajania własnym staraniem podstawowych potrzeb bytowych. W związku z tym brak jest uzasadnionych podstaw do udzielania tym osobom odbywającym karę pozbawienia wolności, dodatkowych świadczeń z pomocy społecznej. Odwołujący nie jest osobą odbywającą karę pozbawienia wolności. Jest natomiast osobą wobec, której orzeczono środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, czego w ocenie składu orzekającego w przedmiotowej sprawie, rozpatrując jego wniosek o zasiłek stały, nie można pomijać. Rację ma organ I instancji, że sytuacja ta odpowiada sytuacji ukształtowanej przez ustawodawcę w wyżej wskazanym art. 13 ust. 1 ustawy. Z przepisu tego wynika, że osoby odbywające karę pozbawienia wolności tracą prawo do wszystkich świadczeń z pomocy społecznej i nie nabywają prawa do ich pobierania w czasie odbywania kary, a koszty ich utrzymania pokrywane są z budżetu państwa. Odwołujący bowiem nie ponosi kosztów pobytu w szpitalu, gdyż pobyt ten finansowany jest ze środków publicznych. Dodać w tym miejscu trzeba, że charakter tego pobytu nakłada na państwo obowiązek utrzymania osoby skierowanej do zamkniętego zakładu leczniczego, gdzie ma zapewnione odpowiednie warunki bytowe i lecznicze. W tych okolicznościach objęcie strony pomocą społeczną nie spełniłoby celu wynikającego z art. 2 ust. 1 ustawy, ponieważ nie służyłoby przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej odwołującego.
Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu D. G. podtrzymując zarzuty zawarte w odwołaniu.
Pełnomocnik skarżącego pismem procesowym z dnia 23 czerwca 2025 r. podtrzymał skargę, wyjaśniając, że literalne brzmienie art. 13 ust. 1 ustawy nie daje podstaw do wniosków, jakoby skarżącemu nie przysługiwałoby wnioskowane świadczenie. Jak wyjaśniono, w czasie pobytu w placówce skarżącemu nie zapewnia się takich niezbędnych potrzeb życiowych jak: odzież, bielizna, buty, kurtki, środki czystości i higieny osobistej, kosztów zakupu książek, telefonu, okularów, napojów ciepłych czy zimnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 roku, poz. 1267).
Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie pozostaje odmowa przyznania D. G. zasiłku stałego wraz ze składką zdrowotną.
Okolicznością bezsporną pozostaje, że skarżący przebywa w [...] Centrum Neuropsychiatrycznym im. [...] w [...], w którym wykonywany jest środek zabezpieczający, wynikający z postanowienia Sądu Rejonowego w P. II Wydział Karny z dnia 22 marca 2024 r. Zdaniem organów, z uwagi na treść art. 13 ust. 1 ustawy skarżącemu nie przysługuje w tych okolicznościach faktycznych wnioskowane świadczenie.
Stanowisko powyższe uznać należy za prawidłowe.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r., która w art. 8 ust. 1 pkt 1 określa zasady i warunki przyznawania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, wskazując, że prawo do tych świadczeń przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednej z trudnych okoliczności życiowych wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Z kolei w myśl art. 37 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Natomiast zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust. 1a.
Równocześnie, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc ta ma więc na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej. Określając zasady i kryteria przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, wśród których najistotniejsze jest kryterium dochodowe oraz niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, w art. 13 ust. 1 ustawodawca wyłączył z kręgu beneficjentów pomocy społecznej osoby obywające karę pozbawienia wolności.
W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że wobec skarżącego został zastosowany środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym. Środek ten został orzeczony postanowieniem Sądu Rejonowego w P. II Wydział Karny z dnia 22 marca 2024 r.
Zgodnie z art. 93a § 1 pkt 4 ustawy z dnia 06 czerwca 1997 r. Kodeks karny (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 383, dalej jako: "k.k.") w związku z art. 93b § 1 k.k. środek zabezpieczający w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym można orzec jedynie, aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego o znacznej społecznej szkodliwości. Stosownie do art. 93d § 1 k.k. czasu stosowania środka zabezpieczającego nie określa się z góry. Ustawodawca w art. 202 k.k.w., określając cele wykonywania środka zabezpieczającego, przyjął, że sprawcę, wobec którego wykonywany jest środek zabezpieczający, obejmuje się odpowiednim postępowaniem leczniczym, psychoterapeutycznym, rehabilitacyjnym lub resocjalizacyjnym, którego celem jest poprawa stanu jego zdrowia i zachowania w stopniu umożliwiającym funkcjonowanie w społeczeństwie w sposób niestwarzający zagrożenia porządku prawnego, a w wypadku sprawcy umieszczonego w zakładzie psychiatrycznym - również dalsze leczenie w warunkach poza tym zakładem.
Osoba przebywająca w zakładzie psychiatrycznym w ramach środka zabezpieczającego, będąc przymusowo umieszczona w ośrodku zamkniętym na podstawie orzeczenia sądu, ma zapewnione warunki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a koszty w tym zakresie pokrywane są z budżetu Państwa. Również przymusowo izolowany skarżący ma zapewnione takie warunki na koszt budżetu Państwa.
Należy też zauważyć, że zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t. j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 917) za świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej udzielane osobie z zaburzeniami psychicznymi nie pobiera się od tej osoby opłat. Osobom z zaburzeniami psychicznymi przebywającym w szpitalu psychiatrycznym przysługują bez pobierania od nich opłat, produkty lecznicze, wyroby medyczne, wyposażenie wyrobów medycznych, systemy i zestawy zabiegowe, środki pomocnicze oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Powyższe świadczenia opieki zdrowotnej udzielane są bezpłatnie bez względu na uprawnienia z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego (art. 12 pkt 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – Dz. U. z 2024 r., poz. 146). Stosownie do art. 5 pkt 38 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jako świadczenia zdrowotne traktowane są również świadczenia towarzyszące, m. in. zakwaterowanie i adekwatne do stanu zdrowia wyżywienie w szpitalu lub w innym zakładzie leczniczym.
Wobec powyższego przyznanie wnioskowanego świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku stałego w sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący, nie spełniłoby ustawowego celu pomocy społecznej, określonego w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nie służyłoby bowiem przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 24 maja 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 81/23, Baza publ. CBOSA).
W ocenie Sądu skarżący podczas pobytu w [...] Centrum Neuropsychiatrycznym im. [...] w [...] ma zapewnioną możliwość zaspokojenia potrzeb bytowych (schronienie, wyżywienie, opiekę), a zatem sytuacja skarżącego rozpatrywana przez pryzmat zaspokajania jego podstawowych potrzeb życiowych przez Państwo (czyli ze środków publicznych), jest porównywalna do tej, w jakiej znajduje się osoba odbywająca karę pozbawienia wolności.
Zabezpieczenie społeczne opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP. Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (Wojciech Łączkowski, Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny z 2004/1/, s. 8 i n.). Rozmiar świadczeń zabezpieczenia społecznego w znacznym stopniu zależy od kondycji danej gospodarki, dla której nie może być nadmiernym, a jedynie adekwatnym obciążeniem. Podatnicy co do zasady nie mogą bowiem pokrywać pełnych kosztów utrzymania osób mających własne źródła dochodów i własny majątek - nawet ubogich.
Podzielając stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1806/23, Baza CBOSA, należy wskazać, że zapewnione w zakładzie izolacyjno-leczniczym warunki pobytu odpowiadają warunkom zabezpieczonym przez Państwo w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności. Spodziewane odrębności, jakie w tym zakresie występują, przez wzgląd chociażby na rodzaj i charakter tych placówek, nie mogą pozbawić słuszności tezy, że pobyt w obu tych zakładach izolacyjnych w całości finansowany jest ze środków publicznych. Niezależnie więc od stanu, położenia, czy sytuacji osobistej osoby izolowanej (osadzonej), która domaga się świadczenia w formie zasiłku stałego, osoba taka – mając już zapewnione podstawowe potrzeby bytowe - bezwzględnie pozbawiona jest prawa do świadczeń z pomocy społecznej.
Należy też wskazać, że zasiłek stały ma na celu zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osoby nieosiągającej dochodu lub osiągającej dochód poniżej kryterium dochodowego. Osoba ta z kwoty zasiłku stałego musi pokryć koszty swojego utrzymania, koszty leczenia i koszty utrzymania mieszkania. Natomiast skarżący nie ponosi tego rodzaju wydatków, ponieważ pokrywane są one ze środków budżetowych Państwa. Zwolniony jest z zaspokajania własnym staraniem podstawowych potrzeb bytowych, a zatem nie ma przesłanek udzielania mu dodatkowego wsparcia w ramach pomocy społecznej.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024, poz. 935), orzekł jak w sentencji oddalając skargę.