II SA/Po 1393/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2006-02-14
NSAochrona środowiskaWysokawsa
ochrona przyrodydrzewakara pieniężnazezwoleńsamowolarów melioracyjnypostępowanie administracyjneNSAWSAochrona środowiska

WSA w Poznaniu uchylił decyzje o karze pieniężnej za wycięcie drzew, uznając, że formalistyczne podejście organów i sądu I instancji nie uwzględniło specyficznych okoliczności sprawy, w tym potencjalnego uzyskania ustnej zgody na wycinkę.

Sprawa dotyczyła kary pieniężnej nałożonej na Gospodarstwo A Sp. z o.o. za usunięcie drzew bez zezwolenia. Spółka twierdziła, że uzyskała zgodę pracownika gminy i działała w przeświadczeniu legalności swoich działań, mając na celu udrożnienie rowu melioracyjnego. WSA w Poznaniu uchylił decyzje organów obu instancji, wskazując na potrzebę ponownego zbadania, czy strona działała w warunkach samowoli, czy też uzyskała zapewnienie od organu gminy o możliwości wycinki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzje organów administracji dotyczące kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia, nałożonej na Gospodarstwo A Sp. z o.o. Spółka dzierżawiła teren, na którym rosły drzewa w rowie melioracyjnym, i twierdziła, że uzyskała ustną zgodę pracownika gminy na ich wycięcie w celu udrożnienia rowu. Organy administracji i sąd pierwszej instancji uznały jednak, że brak formalnej decyzji zezwalającej na wycinkę skutkuje samowolą i uzasadnia nałożenie kary. Naczelny Sąd Administracyjny w skardze kasacyjnej uznał, że podejście to było zbyt formalistyczne i nakazał ponowne rozpatrzenie sprawy, podkreślając konieczność zbadania, czy strona skarżąca nie uzyskała co najmniej zapewnienia od upoważnionego przedstawiciela gminy o możliwości wycięcia drzew. Sąd I instancji, rozpoznając sprawę ponownie, uchylił decyzje organów, uznając, że zebrany materiał dowodowy nie pozwalał na jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego w kontekście wykładni NSA, co wymagało przeprowadzenia pełnego postępowania administracyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Niekoniecznie. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że formalistyczne podejście organów i sądu I instancji było nieuzasadnione. Należy zbadać, czy strona skarżąca nie uzyskała co najmniej zapewnienia od upoważnionego przedstawiciela gminy o możliwości wycięcia drzew, co mogłoby wykluczyć działanie w warunkach samowoli.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że organy i sąd I instancji podeszły do sprawy zbyt formalistycznie, nie biorąc pod uwagę specyficznych okoliczności. Materiał dowodowy, w tym wniosek Spółki Wodnej o zasiedzenie rowu, sugerował, że był to rów melioracyjny, a drzewa mogły ograniczać jego użytkowanie. Uzyskanie ustnego zapewnienia od pracownika gminy o możliwości wycinki, nawet bez formalnej decyzji, mogło wykluczyć samowolę i uzasadniać odstąpienie od kary.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (26)

Główne

u.o.k.ś. art. 110 § ust. 1b pkt 2

Ustawa o ochronie i kształtowaniu środowiska

Pomocnicze

u.o.k.ś. art. 48 § ust. 2

Ustawa o ochronie i kształtowaniu środowiska

u.o.k.ś. art. 87 § b ust. 1

Ustawa o ochronie i kształtowaniu środowiska

u.o.k.ś. art. 110 § b

Ustawa o ochronie i kształtowaniu środowiska

u.o.k.ś. art. 86 § d ust. 1 pkt 8

Ustawa o ochronie i kształtowaniu środowiska

u.o.k.ś. art. 86 § d ust. 1 pkt 5

Ustawa o ochronie i kształtowaniu środowiska

Konstytucja RP art. 217

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 92 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

k.p.a. art. 109

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 14 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 125 § § 1 pkt 1

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 2 pkt 4

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 185 § § 1

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 190

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit a

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 106 § § 4 i 5

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.u.s.a. art. 1 § § 1

Ustawa – Prawo o ustroju sądów administracyjnych

u.p.w.u.p.u.s.a. art. 94 i 95

Ustawa – przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych

u.o.k.ś. art. 86 § e ust. 1

Ustawa o ochronie i kształtowaniu środowiska

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998r. w sprawie wysokości, zasad i trybu nakładania kar pieniężnych za nieprzestrzeganie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących kar

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie kar pieniężnych za naruszenia wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących kar

u.z.p.p.o.ś. art. 3 § ust. 1

Ustawa z dnia 27 lipca 2001r. o wprowadzeniu w życie ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.IX.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organy i sąd I instancji podeszły do sprawy zbyt formalistycznie, nie badając wystarczająco okoliczności faktycznych, takich jak potencjalne uzyskanie ustnej zgody na wycinkę lub zapewnienia od pracownika gminy. Spółka działała w przeświadczeniu prawidłowości swoich działań, mając na celu udrożnienie rowu melioracyjnego i usuwając wieloletnie zaniedbania.

Odrzucone argumenty

Brak formalnej decyzji zezwalającej na wycinkę drzew stanowi samowolę i uzasadnia nałożenie kary pieniężnej. Drzewa samosiejki nie są drzewami posadzonymi tymczasowo w rozumieniu art. 86 d ust. 1 pkt 8 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska. Postępowanie cywilne o zasiedzenie rowu melioracyjnego nie miało wpływu na wydanie decyzji administracyjnej.

Godne uwagi sformułowania

to tej tak nietypowej sprawy, zarówno organy administracji publicznej jak i Sąd I instancji, podeszły niezwykle formalistycznie, nie biorąc pod uwagę specyficznych okoliczności, charakterystycznych dla tej sprawy. Nie można strony, działającej w zaufaniu do władzy publicznej, obarczać karą pieniężną stanowiącą bardzo dotkliwą restrykcję niewątpliwie jednak w zamierzeniu ustawodawcy przewidzianą do stosowania wobec tych podmiotów, które dopuszczają się oczywistej samowoli w usuwaniu drzew i krzewów...

Skład orzekający

Wiesława Batorowicz

przewodniczący-sprawozdawca

Edyta Podrazik

sędzia

Elwira Brychcy

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wskazuje na potrzebę uwzględniania przez sądy i organy administracji okoliczności faktycznych i zasady zaufania do państwa, nawet w przypadku braku formalnych decyzji, jeśli strona działała w usprawiedliwionym przekonaniu o legalności swoich działań."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznych sytuacji, w których strona uzyskała ustne zapewnienie od przedstawiciela organu administracji, a nie ogólnej możliwości wycinki drzew bez zezwolenia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak formalizm prawny może prowadzić do niesprawiedliwych rozstrzygnięć i jak sądy wyższej instancji mogą korygować błędy sądów niższych instancji, podkreślając potrzebę uwzględniania kontekstu i zasady zaufania do państwa.

Czy ustne zapewnienie urzędnika wystarczy, by uniknąć kary za wycięcie drzew?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Po 1393/05 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2006-02-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-12-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik
Wiesława Batorowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant sekr. sąd. Dobrosława Sobczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 lutego 2006 r. sprawy ze skargi Gospodarstwa A Spółki z o.o. w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy B. z dnia [...] listopada 2001 r. Nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz Gospodarstwa A Spółki z o.o. w G. kwotę 13.800,00 zł (trzynaście tysięcy osiemset złotych) tytułem kosztów procesu, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/E.Podrazik /-/.W.Batorowicz /-/E.Brychcy
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 2 lipca 2004r. sygn.akt II SA/Po 1033/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Gospodarstwa A Spółka z o.o. w G. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2002r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usuniecie drzew bez pozwolenia. W uzasadnieniu wyroku podano, iż w dniu [...] kwietnia 2000r. Burmistrz B. wszczął postępowanie z urzędu w sprawie wycięcia drzew bez pozwolenia. W toku postępowania administracyjnego strona skarżąca podnosiła, iż w dniu [...] marca 2000r. wystąpiła o zezwolenie na wycięcie drzew uniemożliwiających prawidłowe funkcjonowanie niedrożnych urządzeń drenarskich rowu melioracyjnego, zaś podczas oględzin pracownik organu gminy stwierdził, że drzewa mogą być wycięte. Doszło więc, w ocenie strony, do wydania i ogłoszenia ustnej decyzji zezwalającej na usuniecie drzew (art. 109 § 2 w zw. z art. 14 § 2 kpa). Zgodę na wycięcie drzew strona skarżąca będąca dzierżawcą gruntów, uzyskała też od właściciela gruntu-Agencji Własności Rolnych Skarbu Państwa Oddział terenowy w P.
Decyzją z dnia [...] listopada 2001r., na podstawie art. 48 ust. 2, art. 87 b ust. 1, art. 110 ust. 1b pkt 2 i art. 110b ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz.U. z 1994r. Nr 49, poz. 196 ze zm.) oraz § 1 ust. 2 pkt a i § 10 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie kar pieniężnych za naruszenia wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących kar (Dz.U. z 1998r. Nr 162, poz. 1138) organ gminy orzekł o wymierzeniu stronie skarżącej kary pieniężnej w kwocie [...] zł. za usunięcie bez zezwolenia [...] drzew – topoli z terenu działki nr [...] w G. Ustalono, że drzewa rosły na terenie stanowiącym rów. W oględzinach uczestniczył przedstawiciel strony skarżącej oraz przedstawiciel właściciela gruntu, który pozostawał w użytkowaniu strony skarżącej na podstawie umowy dzierżawy z dnia [...] grudnia 1999r. Zgromadzone w sprawie dokumenty, to jest protokół z wznowionego przebiegu granicy jak i korespondencja pomiędzy właścicielem gruntu i dzierżawcą świadczą, w ocenie Sądu o tym, że grunt, na którym rosły przedmiotowe drzewa był objęty umową dzierżawy jak też, że zgodę na wycięcie drzew powinien uzyskać dzierżawca. W postępowaniu dowodowym nie została też potwierdzona okoliczność, iż doszło do wydania przez organ gminy ustnej decyzji zezwalającej na wycięcie drzew. Decyzja o ustaleniu kary pieniężnej za wycięcie drzew została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy w zakresie wymierzenia kary, zaś uchylona w części określającej termin wpłacenia kary i w tym zakresie w zaskarżonej decyzji orzeczono, iż wymierzoną kwotę kary "należy wpłacić w ciągu 14 dni od dnia, w którym decyzja ustalająca jej wysokość stanie się ostateczna".
W skardze na powyższą decyzję zarzucono brak wyjaśnienia, czy wolą stron umowy dzierżawy gruntu było wydzierżawienie rowu, w którym rosły przedmiotowe drzewa, nie zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia w postępowaniu cywilnym wniosku Spółki Wodnej o zasiedzenie przedmiotowego rowu, nie wzięcie pod uwagę, że faktycznie została wydana ustna zgoda na wycięcie drzew jak też pominięcie okoliczności, iż przedmiotowe drzewa były samosiejkami zaś rów, w którym one rosły nie był przeznaczony pod zadrzewienie. Zgodnie z art. 86 d ust. 1 pkt 8 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska nie wymierza się kary za wycięcie drzew bez zezwolenia w sytuacji, gdy drzewa bądź krzewy zostały posadzone tymczasowo. Odnosi się to zdaniem strony skarżącej również do sytuacji, gdy drzewa są samosiejkami i wyrosły na terenie do tego nie przeznaczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznając sprawę po raz pierwszy uznał, iż skarga nie jest zasadna.
Sąd przyjął, że materialnoprawną podstawą orzekania w sprawie stanowił art. 110 ust. 1 b pkt 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz.U. z 1994r. Nr 49, poz. 196 ze zm.) w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. o wprowadzeniu w życie ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U.Nr 100, poz. 1085).
Za naruszenie wymagań ochrony środowiska polegające na usuwaniu drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia karę pieniężną wymierza burmistrz, przy czym wymierzenie kary jest obowiązkiem organu administracji. Działka nr [...] o pow. [...] ha jak wynika z załącznika nr 1 do umowy dzierżawy była przedmiotem tej umowy. Mapa sytuacyjna będąca załącznikiem do protokołu granicznego z dnia [...] marca 2001r. potwierdza jednoznacznie, iż drzewa rosły na działce będącej przedmiotem dzierżawy. Strona skarżąca została też poinformowana, iż usuwanie drzew i krzewów wymaga zezwolenia organu gminy. W wyniku tych ustaleń strona skarżąca zwróciła się do właściciela gruntu o wyrażenie zgody na wycięcie drzew rosnących na działce nr [...]. Nie budzi więc wątpliwości, iż teren, na którym rosły przedmiotowe drzewa był we władaniu strony skarżącej na podstawie umowy dzierżawy.
Brak było też podstaw do zawieszenia postępowania skoro w dacie wycięcia drzew przedmiotowy teren był własnością Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, zaś późniejsze złożenie przez Spółkę Wodną wniosku o zasiedzenie przedmiotowego odcinka rowu nie miało żadnego wpływu na wydanie decyzji.
Strona skarżąca w dacie wycięcia drzew nie legitymowała się też decyzją o pozwoleniu na dokonanie tej czynności. Wprawdzie zgodnie z art. 109 kpa w związku z art. 14 § 2 kpa decyzja może być ogłoszona ustnie, jednakże treść oraz istotne motywy takiego załatwienia sprawy powinny być utrwalone w aktach w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji. W sprawie przedmiotowych drzew organ gminy nie wydał jednak żadnej ustnej decyzji. Strona zresztą nie twierdzi, iż decyzję wydał organ gminy, lecz urzędnik Miejski H.A. a więc osoba nie uprawniona do wydania decyzji. Poza tym w aktach sprawy brak jest spełnienia obowiązku utrwalenia treści oraz istotnych motywów ustnego załatwienia sprawy czy to w formie protokołu, czy też w formie adnotacji podpisanej przez stronę. Brak jest więc jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż wycięcie drzew zostało poprzedzone zezwoleniem, o którym mowa w art. 48 ust. 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska.
Zaskarżona decyzja nie narusza też przepisu art. 86 d ust. 1 pkt 8 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, gdyż przepis ten dotyczy przypadków, kiedy nie pobiera się opłat za usuwanie za zezwoleniem drzew i krzewów, podczas gdy rozpatrywana sprawa dotyczy wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia a więc zupełnie innej sytuacji. Ponadto naturalne samosiewy nie są drzewami i krzewami posadzonymi tymczasowo (por. uchwałą NSA z dnia 21 czerwca 1999r. Nr 4, poz. 117).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Gospodarstwo A sp. z o.o. w G., zaskarżając wyrok w całości oraz podnosząc następujące podstawy tej skargi:
1) nieważność postępowania w wyniku wydania wyroku w składzie, w którym było dwóch sędziów NSA,
2) naruszenie przepisów postępowania a to:
a) art. 125 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wobec nieuwzględnienia wniosku skarżącej o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia sprawy o zasiedzenie przedmiotowych gruntów,
b) art. 14 § 2 kpa w wyniku błędnego uznania, że w sprawie przedmiotowych drzew nie została wydana decyzja Burmistrza Miasta B. zezwalająca na wycinkę drzew, podczas gdy taka decyzja w istocie była wydana, zaś strona działała w przeświadczeniu jej istnienia, że kara za wycinkę drzew nie może być wymierzona,
3) naruszenie prawa materialnego-ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska:
a) art. 86 d ust. 1 pkt 8 wobec jego niezastosowania w stosunku do drzew będących samosiewami; prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna prowadzić do wniosku, iż wyklucza on konieczność ponoszenia opłat administracyjnych za wycinkę drzew bez pozwolenia,
b) art. 86 d ust. 1 pkt 5 w wyniku jego niezastosowania, podczas gdy stan faktyczny sprawy wskazuje, że wycięte drzewa rosły w rowie melioracyjnym (obiekcie budowlanym) niszcząc urządzenia melioracyjne,
c) art. 217 w związku z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP w wyniku zastosowania w sprawie niezgodnych z Konstytucją przepisów - art. 86 e ust. 1 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998r. w sprawie wysokości, zasad i trybu nakładania kar pieniężnych za nieprzestrzeganie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących kar, podczas gdy kwestia wysokości kar jest zastrzeżona wyłącznie do materii ustawowej i nie powinna być regulowana w akcie normatywnym rangi rozporządzenia.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnosi się, iż przepisy art. 94 i 95 ustawy – przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych – nie usprawiedliwiają orzekania w składzie WSA dwóch sędziów NSA, bowiem zgodnie z art. 93 ustawy osoby powołane na stanowisko sędziów NSA pozostają sędziami tego właśnie sądu a więc niezależnie od możliwości przeniesienia sędziego, skład orzekający przy wydawaniu zaskarżonego wyroku (dwóch sędziów NSA) pozwala na przyjęcie, że zachodzi przesłanka nieważności postępowania określona w art. 183 § 2 pkt 4 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Skarga kasacyjna podtrzymuje wcześniej podnoszony zarzut, iż postępowanie administracyjne powinno być zawieszone do czasu zakończenia sprawy o zasiedzenie rowu melioracyjnego, której rozstrzygniecie skutkowałoby ustaleniem, że skarżąca była w posiadaniu samoistnym gruntu, a nie na podstawie umowy dzierżawy.
W skardze kasacyjnej podtrzymuje się też stanowisko, że strona mogła być przekonana, iż jest w posiadaniu decyzji o wyrażeniu zgody na wycięcie drzew. Nie widziała bowiem potrzeby skontrolowania umocowania pracownika do prowadzenia postępowania i wydawania decyzji administracyjnej, gdyż wystarczające dla niej było, że sprawą zajmował się pracownik właściwego urzędu, który prowadził postępowanie dowodowe i doprowadził do wydania odpowiedniej decyzji procesowej. Ponadto chodziło w sprawie o wycięcie drzew rosnących w zaniedbanym od wielu lat rowie melioracyjnym a strona usunęła właściwe skutki tych zaniedbań, a więc jej działanie powinno być przez państwo popierane. Nie powinno się natomiast w tej sytuacji nakładać tak drakońskich kar pieniężnych, jak to ma miejsce w sprawie.
Cel regulacji art. 86 d ust. 1 pkt 8 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska powinien umożliwić taką interpretację tego przepisu, iż nie podlega opłacie karnej wycinanie drzew i krzewów będących samosiejkami czyli takich jak zasadzone tymczasowo na terenie nie przeznaczonym na ten cel.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Orzekający w niniejszej sprawie Sąd nie podzielił zarzutów skargi kasacyjnej odnoszących się do nieważności postępowania z uwagi na skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, oraz naruszenia art. 86 d ust. 1 pkt 8 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska w związku z tym, iż przedmiotowe drzewa stanowią samosiewy. W kwestii orzekania w wojewódzkich sądach administracyjnych sędziów NSA w początkowym okresie ich powstania, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie (wyrok z dnia 2 lipca 2004r.) wypowiadał się już wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie, a także jednolicie stojąc na stanowisku, że nie ma to związku z przesłanką nieważności postępowania określoną w art. 183 § 2 pkt 4 ppsa, właśnie ze względu na możliwość delegowania lub przeniesienia sędziów NSA do sądów wojewódzkich, co było konieczne zwłaszcza w czasie uruchamiania sądów I instancji.
Nie można też zgodzić się ze stanowiskiem strony skarżącej, iż skoro przedmiotowe drzewa to samosiewy wyrosłe na terenie rowu melioracyjnego, a więc miejsca na ten cel nie przeznaczonego, to powinna mieć do nich zastosowanie regulacja określona w art. 86 d ust. 1 pkt 5 dotycząca nie ponoszenia opłat za drzewa posadzone tymczasowo. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela przywołaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku uchwałę NSA z dnia 21 czerwca 1999r. (ONSA z 1999r. Nr 4, poz. 117), w której został wyrażony pogląd, iż przez drzewa posadzone tymczasowo w rozumieniu powyższego przepisu nie można rozumieć drzew stanowiących samosiewy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jako uzasadniony natomiast należy uznać zarzut braku szczegółowej analizy okoliczności faktycznych sprawy usunięcia przedmiotowych drzew, co może mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy zastosowania kary pieniężnej.
W sprawie niniejszej przyznaje się zarówno w orzeczeniach administracyjnych organów obu instancji jak i w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż strona wnosząca skargę kasacyjną wydzierżawiła między innymi teren rowu, na którym rosły przedmiotowe drzewa oraz wystąpiła do organu gminy o wydanie decyzji pozwalającej na ich wycięcie. Okoliczność, iż po wycięciu drzew zostało wszczęte postępowanie cywilne o zasiedzenie przedmiotowego rowu przez Spółkę Wodną również jest potwierdzona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Także podnoszony przez stronę skarżącą fakt przeprowadzenia czynności przez pracownika organu gminy, który wskazał drzewa rosnące w rowie przeznaczone do usunięcia był przez Sąd I instancji kwestionowany. Sąd, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydając zaskarżony wyrok wyprowadził z tego stanu faktycznego natomiast takie wnioski, iż skoro strona wnosząca skargę kasacyjną nie jest w stanie wykazać, że posiada egzemplarz aktu administracyjnego stanowiący decyzję administracyjną zezwalającą na wycięcie drzew lub też powołać się na istnienie w aktach sprawy adnotacji o wydaniu takiej decyzji przez organ gminy, to wycinając drzewa działała w warunkach samowoli i bez znaczenia jest tu okoliczność prowadzenia postępowania cywilnego o zasiedzenie rowu melioracyjnego przez Spółkę Wodną. Sankcją dla takiego działania strony jest wymierzenie jej kary pieniężnej.
W skardze kasacyjnej strona wywodziła jednak, iż w jej ocenie nie może być sporne, iż wycinając przedmiotowe drzewa udrożniła rów melioracyjny usuwając wieloletnie zaniedbania w tym zakresie, działając przy tym w przeświadczeniu prawidłowości i skuteczności czynności podjętych przez urzędnika gminy, spowodowanych wnioskiem strony o wyrażenie zgody na wycięcie drzew, który to wniosek uzyskała aprobatę przedstawiciela organu gminy poprzez wskazanie drzew, które mają być wycięte. Według oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w takim stanie faktycznym sprawy nie powinno się wymierzać kary pieniężnej.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż to tej tak nietypowej sprawy, zarówno organy administracji publicznej jak i Sąd I instancji, podeszły niezwykle formalistycznie, nie biorąc pod uwagę specyficznych okoliczności, charakterystycznych dla tej sprawy. Przede wszystkim materiał zgromadzony w sprawie, a między innymi to, że o zasiedzenie przedmiotowego rowu po usunięciu drzew wystąpiła Spółka Wodna, zdaje się przemawiać za tym, iż faktycznie jest to rów melioracyjny, zaś drzewa, które rosły na jego powierzchni, mogły ograniczać jego prawidłowe użytkowanie. Zarzut skargi kasacyjnej odnoszący się do nieuwzględnienia wniosku o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia sprawy o zasiedzenie rowu melioracyjnego ma ścisły związek z kwestią udrożnienia rowu melioracyjnego. Także okoliczność, iż strona wnosząca skargę kasacyjną zwróciła się o wydanie decyzji pozwalającej na wycięcie drzew i jak twierdzi, uzyskała stanowisko pracownika organu właściwego do wydania tej decyzji, wskazania co do wycięcia określonych drzew, nie powinno być ocenione w ten sposób, że skoro brak jest dowodu na wydanie decyzji przez organ gminy, to strona dopuściła się samowolnego usunięcia drzew. Należało natomiast przeanalizować wskazane przez stronę fakty jak i wszelkie materiały dowodowe zgromadzone w sprawie pod takim względem, czy jest możliwe przyjęcie, iż w istocie strona skarżąca uzyskała co najmniej zapewnienie od upoważnionego przedstawiciela organu gminy w kwestii możliwości wycięcia drzew. W razie uznania, że taki właśnie był stan faktyczny sprawy, nie można strony, działającej w zaufaniu do władzy publicznej, obarczać karą pieniężną stanowiącą bardzo dotkliwą restrykcję niewątpliwie jednak w zamierzeniu ustawodawcy przewidzianą do stosowania wobec tych podmiotów, które dopuszczają się oczywistej samowoli w usuwaniu drzew i krzewów, a więc niszczą środowisko bez jakiegokolwiek współdziałania właściwego organu administracji publicznej. Nie wyjaśnienie przez Sąd I instancji tych okoliczności w stopniu umożliwiającym odpowiednie, z zachowaniem wymogu art. 1 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr 153, poz. 1269 ze zm.) należytego sprawowania wymiary sprawiedliwości przy kontroli działalności administracji publicznej, powoduje konieczność uwzględnienia skargi kasacyjnej na podstawie art. 185 § 1 ppsa i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu.
W związku z podniesionym w skardze kasacyjnej zarzutem naruszenia prawa materialnego, tj. art. 217 w zw. z art. 92 ust. 1 Konstytucji, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż wobec uwzględnienia tej skargi z podanych wyżej przyczyn szczegółowe ustosunkowanie się do tego zarzutu nie jest konieczne. Należy jednak zauważyć, iż kara pieniężna za wycięcie drzew bez zezwolenia nie może być kwalifikowana jako odpowiadająca treści art. 217 Konstytucji RP, nie jest bowiem podatkiem ani inną daniną publiczną, lecz przewidzianą ustawą sankcją za czyn stanowiący naruszenie obowiązków chronionych ustawą (w niniejszej sprawie ustawą o ochronie i kształtowaniu środowiska).
Ponadto należy mieć na uwadze, że wprawdzie przepis art. 92 ust. 1 konstytucji RP określa, jaka powinna być treść upoważnienia ustawowego do wydania aktu wykonawczego (rozporządzenia), który musi być zgodny z tym upoważnieniem, nie można jednak zapominać, że powołana ustawa o ochronie i kształtowaniu środowiska została wydana przed wejściem w życie Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997r. Jako jedno z podstawowych dóbr chronionych tą Konstytucją wymienia się środowisko naturalne, statuując zasadę ochrony środowiska w art. 5 Konstytucji RP. Przepisy o karach za usuniecie drzew mają właśnie na celu zapewnienie przestrzegania tej zasady. Możliwość złagodzenia restrykcyjnego charakteru przepisów określających wymierzanie tych kar w niniejszej sprawie powstaje natomiast ze względu na szczególne okoliczności podnoszone przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną. Po szczegółowym wyjaśnieniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazanych okoliczności może się okazać, że w konkretnym stanie faktycznym brak będzie podstaw do obarczenia strony wnoszącej skargę kasacyjną zarzutem samowolnego usunięcia przedmiotowych drzew, a w konsekwencji zastosowania przedmiotowej sankcji w postaci kary za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W trakcie ponownego rozpoznania sprawy Sąd I instancji, zgodnie z art. 190 ppsa, związany był wykładnią prawną dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny we wyroku z 13.X.2005r. sygn. OSK 1919/04. Nadto, granice rozpoznawania sprawy wyznaczone były zakresem tych podstaw kasacyjnych, które uwzględnił Naczelny Sąd Administracyjny (por. art. 183 § 1 ppsa).
Ocena prawna Naczelnego Sądu Administracyjnego sprowadzała się do przyjęcia, że Sąd w trakcie poprzedniego rozpoznania sprawy oraz organy administracji publicznej, niesłusznie odrzuciły możliwość uznania, że podmiot dokonujący wycięcia drzew nie działał w warunkach samowoli. Brak samowoli mógł wynikać albo z wydania aktu z zakresu administracji publicznej zezwalającego na wycięcie drzew albo z uzyskania zapewnienia upoważnionego przedstawiciela gminy w kwestii możliwości wycięcia. Co do pierwszej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie wykluczył, że doszło do wydania aktu nie do końca odpowiadającego wymogom dotyczącym formy decyzji administracyjnej. Choć Naczelny Sąd Administracyjny wprost tego nie wyraził w uzasadnieniu wyroku, oczywistym było, że odwoływał się do wyrażonej w art. 8 kpa zasadny pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa rozumianej w ten sposób, że nie jest dopuszczalne nakładanie sankcji za działania, o których dopuszczalności zapewniały osoby działające w imieniu organu administracji publicznej.
Zebranie i ocena dowodów w zakresie niezbędnym do zastosowania prawa w sposób odpowiadający ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykraczało poza możliwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego rozpoznającego ponownie sprawę. Zgodnie z art. 133 § 1 ppsa Sąd orzeka jedynie na podstawie akt sprawy.
Możliwość uzupełnienia postępowania sądowo – administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się do przeprowadzenia dowodów uzupełniających z dokumentów i wzięcia pod uwagę faktów powszechnie znanych (art. 106 § 4 i 5 ppsa). W tej sytuacji ocena już zebranego materiału oraz jego uzupełnienie celem jednoznacznego ustalenia, czy doszło do wyrażenia zgody na wycięcie drzew czy to w formie aktu administracyjnego czy też w formie ustnej zgody osoby upoważnionej do reprezentowania organu administracji publicznej, wymaga przeprowadzenia pełnego postępowania administracyjnego, co jest możliwe jedynie w trybie ogólnego postępowania administracyjnego.
Z tych powodów uchylono decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a oraz art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na koszty składały się wpis sądowy w kwocie 200,-zł., koszty zastępstwa procesowego za I instancję 1000,-zł, (zgodnie z wnioskiem) za drugą instancję 5400,-zł. (75% stawki minimalnej) za powtórne rozpoznanie sprawy w I instancji 7200,-zł. (na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.IX.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.Nr 163 poz. 1348 ze zm.).
/-/E.Podrazik /-/W.Batorowicz /-/E.Brychcy
hp

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI