II SA/Ol 971/23

II SA/Ol 971/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-05-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Ewa Osipuk /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Matczak
Tadeusz Lipiński
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art.1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art.119 pkt 2, art.133 par.1, art.134 par.1, art.145 par.1 pkt 1 lit. a) i c), art.200, art.205
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art.7, art.77 par.1, art.80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 916
art.4 ust.1, art.83 ust.1 pkt 1, art.83b ust.1, art.83c ust.1,3 i 4, art.83d ust.2 pkt 1, art.83f ust.1 pkt 3, art.84 ust.3-4,art.86 ust.1pkt 1,5 i 7
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j)
Sentencja
Dnia 21 maja 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 maja 2024 roku sprawy ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu na rzecz skarżącego K. O. kwotę 3099 (trzy tysiące dziewięćdziesiąt dziewięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 14 czerwca 2023 r., wydaną z upoważnienia Starosty O. (dalej jako: "organ pierwszej instancji") przez Dyrektora Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Ochrony Środowiska Urzędu Starostwa Powiatowego w O., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 83a ust. 7, art. 83c ust.1,3, art. 83d ust. 1,2,4, art. 84 ust. 1-4, art.85 ust. 1,4b w związku z art. 90 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2022 r. poz. 916), dalej jako: "ustawa o ochronie przyrody" oraz art. 49 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775), dalej jako: "k.p.a.", po rozpatrzeniu wniosku K. O. (dalej jako: "strona", "wnioskodawca", "skarżący") z 30 marca 2023 r. orzeczono:
1. zezwolić stronie na usunięcie 299 sztuk drzew określonych w załączniku nr 1, który stanowi integralną część decyzji usytuowanych na działce nr (...) obręb K. stanowiącej współwłasność wnioskodawcy, Gminy O., osób fizycznych;
2. ustalić termin usunięcia drzew wymienionych w pkt. 1, zgodnie z załącznikiem nr 1, niniejszej decyzji do 28 lutego 2025 r., z wyłączeniem okresu lęgowego ptaków trwającego od 1 marca do 15 października;
3. naliczyć opłatę za usunięcie drzew określonych w pkt. 1 niniejszej decyzji, zgodnie z załącznikiem nr 1 w wysokości 309 830,00zł;
4. uzależnić wydanie zezwolenia na usunięcie drzew określonych w pkt. 1 niniejszej decyzji, zgodnie z załącznikiem nr 1, od dokonania przez wnioskodawcę nasadzeń kompensacyjnych należących do gatunków rodzimych takich jak lipa drobnolistna, klon zwyczajny, grab pospolity, kasztanowiec, buk zwyczajny, brzoza brodawkowata lub dąb szypułkowy o minimalnym obwodzie pnia mierzonym na wysokości 100 cm wynoszącym 5 cm w liczbie nie mniejszej niż liczba usuwanych drzew, dokonanych na terenie działki, z której drzewa zostaną usunięte lub w jej bliskim sąsiedztwie w obrębie geodezyjnym K. w terminie do 31 października 2025 r.;
5. określić następujące warunki sadzenia nasadzeń zastępczych:
a) nie stosować do nasadzeń zastępczych kultywarów i odmian ozdobnych oraz form mieszańcowych ww. gatunków drzew, zwłaszcza okazów szczepionych, sterylnych, modyfikowanych genetycznie, żyjących krócej niż formy typowe, o zniekształconym pokroju pnia i korony (np. okrągła, przerzedzona, zbyt silnie podkrzesana korona, powyginany pień lub konary), o niskim wzroście, o wielu pniach, o zniekształconych lub wybarwionych na inny niż zielony kolor liściach, o korze oraz owocach innych niż typowe;
b) pora sadzenia - poza okresem upałów i silnych mrozów, bryła korzeniowa nie może być zamarznięta lub przesuszona;
c) nasadzenia zastępcze należy opalikować oraz poddawać regularnej pielęgnacji przez okres minimum 3 lat;
d) w przypadku obumarcia lub uszkodzenia dokonanych nasadzeń zastępczych z winy wnioskodawcy (np. w wyniku nieprawidłowej pielęgnacji korony, braku podlewania) - drzewka zostaną wymienione na zdrowe, w podobnym wieku, należące do jednego z ww. gatunków, w terminie do 3 lat od ich nasadzenia;
6. odracza się termin uiszczenia opłaty ustalonej w pkt. 3 niniejszej decyzji na okres 3 lat od dnia upływu terminu wskazanego w zezwoleniu na wykonanie nasadzeń;
7. informacje o miejscu i terminie dokonania kompensacji przyrodniczej określonej w pkt. 4 niniejszej decyzji, należy przedłożyć do Starostwa Powiatowego w O. w terminie 14 dni od dnia dokonania nasadzeń kompensacyjnych.
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji podniósł, że strona we wniosku o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew z działki nr (...) wskazała, że działka ta stanowi drogę dojazdową do nieruchomości stanowiącej jej własność, na której zamierza rozpocząć budowę, zaś posadowienie drzew uniemożliwia dojazd oraz doprowadzenie mediów do nieruchomości strony oraz innych nieruchomości. Do wniosku został dołączony wykaz drzew przeznaczonych do wycinki, mapa określająca usytuowanie drzew na gruncie, kopia decyzji Starosty O. z 18 stycznia
2021 r., zatwierdzająca projekt budowlany i udzielająca pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego na działce nr (...), stanowiącej współwłasność strony, projekt oświadczenia woli o udostępnieniu nieruchomości pod projektowanymi urządzeniami na terenie działek nr (...) i (...) stanowiącej współwłasność strony, tj. linii kablowych oraz złączy kablowo-pomiarowych, projekt zasilenia w energię elektryczną działek, projekt budowy przyłącza wodociągowego i przyłączy kanalizacji sanitarnej oraz zgodę współwłaścicieli działki nr (...) na usunięcie drzew znajdujących się na ww. działce.
Przeprowadzone 22 maja 2023 r. oględziny na przedmiotowej działce potwierdziły lokalizację drzew wskazaną we wniosku oraz rozpoznanie gatunkowe drzew jak i obwody pni. Ustalono, że wnioskowane do usunięcia drzewa w ilości 299 sztuk należą w przeważającej mierze do gatunku brzoza brodawkowata z domieszką drzew z gatunku topola osika, wierzba pospolita oraz grab pospolity. Drzewa te stanowią samosiewy porosłe w wyniku sukcesji naturalnej o obwodzie pni mierzonym na wysokości 130cm mieszczącym się w granicach od 25cm do 80cm, zaś szacowany wiek drzew to 10-30 lat. Drzewa rosną w sposób przypadkowy na całej długości i szerokości działki. Stan fitosanitarny drzew jest prawidłowy. Nie wykazują one oznak zamierania, nie zaobserwowano oznak obecności chlorozy i nerkozy liści, liście nie zmieniają koloru, nie usychają ani nie obumierają, ich statyka jest stabilna i nienaruszona. Nie stwierdzono żadnych gatunków roślin, zwierząt i grzybów objętych ochroną gatunkową, jak również nie stwierdzono ptasich gniazd.
Wskazano również, że zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego obręb K., miejscowość S., zatwierdzonym Uchwałą Nr (...) Rady Gminy O. z dnia 28 sierpnia 2017 r., opublikowanym w Dzienniku Urzędowym Województwa Warmińsko- Mazurskiego w dniu (...) pod poz. (...), teren na którym rosną przedmiotowe drzewa, oznaczony jest symbolem KDW z podstawowym przeznaczeniem pod tereny dróg wewnętrznych oraz uzupełniającym pod chodniki, ścieżki rowerowe, sieci i urządzenia infrastruktury technicznej.
W ocenie organu pierwszej instancji, przedmiotowa działka, poprzez porastające drzewa, nie spełnia warunków przeznaczenia w miejscowym planie zagospodarowania określonych jako droga wewnętrzna. Dojazd do działki, na którą strona uzyskała decyzję o pozwoleniu na budowę, jest całkowicie niemożliwy, co powoduje brak możliwości korzystania z niej, a więc i możliwości jej zabudowy. Tym samym, usunięcie przedmiotowych drzew jest zasadne.
Odnosząc się do wniosku strony o zwolnienie z opłaty za usunięcie drzew w myśl art. 86 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie przyrody, organ pierwszej instancji wskazał, że w toku prowadzonego postępowania nie znaleziono podstaw do odstąpienia od pobierania opłaty za usunięcie drzew. Usunięcie drzew z przedmiotowej działki nie zmierza do przywrócenia użytkowania zgodnego z planem miejscowym, bowiem plan ten funkcjonuje od 2017 r., natomiast wiek drzew ustalony został na 10-30 lat, a więc rosły one już przed ustaleniem planu miejscowego.
Wysokość opłaty ustalono, na podstawie art. 85 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, mnożąc obwód pnia drzew i stawek opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz.U. z 2017 r. poz. 1330). Jednocześnie organ pierwszej instancji na podstawie art. 83c ust. 3 ustawy o ochronie przyrody, uzależnił wydanie zezwolenia na usunięcie drzew od dokonania przez wnioskodawcę kompensacji przyrodniczej. Uwzględniając dostępność miejsc do nasadzeń zastępczych, wartość przyrodniczą usuwanych drzew, ich funkcji jakie pełnią one w ekosystemie, walory krajobrazowe oraz lokalizację do kompensacji przyrodniczej, organ pierwszej instancji nakazał użyć nasadzeń kompensacyjnych w liczbie nie mniejszej niż liczba usuwanych drzew należących do gatunków rodzimych takich jak lipa drobnolistna, klon zwyczajny, grab pospolity, kasztanowiec, buk zwyczajny, brzoza brodawkowata lub dąb szypułkowy o minimalnym obwodzie pnia mierzonym na wysokości 100 cm wynoszącym 5cm, dokonanych na terenie działki, z której drzewa zostaną usunięte lub w jej bliskim sąsiedztwie w obrębie geodezyjnym K.
Wnioskodawca złożył odwołanie od powyższej decyzji, nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem. Podniósł, że przedmiotowa nieruchomość stanowi jedyny dojazd do jego nieruchomości, na której zamierza rozpocząć inwestycję budowlaną, dla której uzyskał już pozwolenie na budowę. Dodał, że zakład energetyczny uzależnia wykonanie przyłącza energetycznego od wycinki drzew. Wskazał również, że przedmiotowa nieruchomość w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego z 2017 r. przeznaczona jest pod drogę wewnętrzną. Teren ten był dotychczas nieużytkowany, a wycinka drzew, z których żadne nie przekroczyło obwodu 80cm, ma na celu przywrócenie gruntów do użytkowania określonego w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Tym samym, spełnione są przesłanki zwolnienia z opłaty za usunięcie drzew, określone w art. 86 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie przyrody.
W związku z powyższym, wniósł o zwolnienie z opłaty za usunięcie drzew, a także o nienakładanie obowiązku wykonania kompensacji przyrodniczej w ilości 299 sztuk drzew, gdyż w przedmiotowej drodze będą wykonywane przyłącza, organizowane zjazdy na działki oraz budowane ogrodzenia i nowe nasadzenia mogą nie przetrwać planowanych procesów budowlanych na tym terenie.
Decyzją z 21 lipca 2023 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że ochrona drzew przewidziana w ustawie o ochronie przyrody ukierunkowana jest na zachowanie tego elementu przyrody, co z kolei związane jest z możliwością uzależnienia przez organ zgody na usunięcie drzewa od jego przesadzenia lub zastąpienia innym drzewem, wiążącą się z wysokimi opłatami i sankcjami w przypadku naruszenia obowiązującego zakazu usunięcia drzewa. Zezwolenie na wycięcie drzew jest wyjątkiem od reguły zachowania drzew jako podlegającego ochronie prawnej elementu przyrody i może nastąpić w sytuacji, gdy jego przyczyna zostanie uznana przez organ za przyczynę ważną, uzasadniającą rezygnację z przewidzianej ustawą zasady ochrony istniejących drzew.
W ocenie Kolegium zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, na który składają się przeprowadzone 22 maja 2023 r. oględziny udokumentowane protokołem oraz fotografiami drzew, jest wystarczający. Stan faktyczny sprawy został wszechstronnie wyjaśniony, a ustalenia organu pierwszej instancji odnośnie gatunków drzew, obwodu pni oraz stanu fitosanitarnego drzew nie budzą wątpliwości. W tej sytuacji, organ pierwszej instancji zasadnie uzależnił wydanie decyzji zezwalającej na wycięcie drzew od dokonania kompensacji przyrodniczej, uwzględniając przy tym dostępność miejsc do dokonania nasadzeń zastępczych, wartość przyrodniczą usuwanych drzew, funkcji jaką pełnią w ekosystemie, walory krajobrazowe oraz lokalizację do kompensacji przyrodniczej.
Organ odwoławczy zaznaczył, że w niniejszej sprawie nie ma podstaw do zastosowania art. 86 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie przyrody i niepobierania opłaty za usunięcie drzew, bowiem jak prawidłowo ustalił organ pierwszej instancji drzewa znajdujące się na terenie nieruchomości zostały posadzone lub wyrosły przed ustaleniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, który funkcjonuje od 2017 r., natomiast wiek drzew ustalony został na 10-30 lat.
Strona wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, zarzucając naruszenie:
I. prawa procesowego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art 6 k.p.a., poprzez naliczenie opłaty za usunięcie drzew w sytuacji gdy art. 86 ust. 1 pkt 7 lit. a i lit. b oraz art. art. 86 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie przyrody stanowi o nienaliczaniu opłaty w sytuacji występującej w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy;
2) art. 8 § 1 k.p.a., poprzez naliczenie opłaty za usunięcie drzew w sytuacji, gdy art. 86 ust. 1 pkt 7 lit. a i lit. b oraz art. art. 86 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie przyrody stanowi o nienaliczaniu opłaty w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy;
II. prawa materialnego, tj.:
1) art. 86 ust. 1 pkt 7 lit. a i lit. b ustawy o ochronie przyrody, poprzez jego błędną wykładnię sprowadzającą się do przyjęcia, że zwolnienie z opłaty za usunięcie drzewa na podstawie tej regulacji następuje tylko w sytuacji, gdy drzewa wyrosły na terenie działki po wejściu w życie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, natomiast właściwa wykładnia tego przepisu powinna doprowadzić organ do konstatacji, że w sytuacji gdy przywraca się grunty nieużytkowane rolniczo do użytkowania innego niż rolnicze zgodnie z przeznaczeniem terenu określonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego kwestia tego, że drzewa rosły na terenie działki przez uchwaleniem miejscowego plany zagospodarowania przestrzennego nie ma znaczenia;
2) art. 86 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie przyrody, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy ustawa stanowiąc, że nie nalicza się opłat za usunięcie drzew, które zagrażają bezpieczeństwu ruchu drogowego, tym bardziej uprawnia organ do zastosowania tej regulacji w sytuacji, gdy drzewa rosnące na drodze całkowicie uniemożliwiają ruch drogowy.
W związku z powyższymi zarzutami, skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu wniesionej skargi skarżący podniósł, że w niniejszej sprawie zastosowanie winien znaleźć przepis art. 86 ust. 1 pkt 7 lit. a i lit. b ustawy o ochronie przyrody. Przepis ten wyraźnie wskazuje, że chodzi o przywracanie gruntu do użytkowania innego niż rolnicze, zgodnie z przeznaczeniem terenu określonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, a nie sprzed momentu obowiązywania planu. Zaznaczył, że działka nr (...) zgodnie z obowiązującym planem miejscowym jest drogą wewnętrzną, która łączy ze sobą trzy inne drogi, a współwłaścicielem tej drogi jest gmina. Zgodnie zaś z art. 86 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie przyrody nie nalicza się opłat za usunięcie drzew, które zagrażają bezpieczeństwu ruchu drogowego, co ma miejsce w niniejszej sprawie, gdyż drzewa w ilości 299 sztuk całkowicie uniemożliwiają ruch na tej drodze. Nie ma przy tym znaczenia, że jest to droga wewnętrzna. Skoro bowiem ustawodawca jako zasadę ustanowił ponoszenie przez właściciela nieruchomości opłat za usunięcia drzewa lub krzewu, ale jednocześnie wskazał sytuacje, w których opłat tych nie nalicza się, to nieuprawnione naliczenie opłaty stanowi jaskrawe, wyraźne, oczywiste i bezsporne naruszenie zasady prawnej i jednocześnie zignorowanie korzystnego dla jednostki odstępstwa od tej zasady. Taka sytuacja jest nie do zaakceptowania w świetle konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego i z perspektywy zasady zaufania do władzy publicznej, w świetle której jednostka ma prawo oczekiwać precyzyjnego stosowania prawa przez organ, uwzględniającego zasadę, i wyjątki od niej. W okolicznościach niniejszej sprawy skarżący winien zatem zostać zwolniony z opłaty za usunięcie drzew.
W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.
Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie, jednakże z innych względów niż w niej wskazane.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został złożony przez skarżącego we wniesionej skardze (k. 5 akt sądowych), jak również przez Kolegium w odpowiedzi na skargę (k. 10 akt sądowych).
Przechodząc do meritum sprawy, wskazać należy, że w świetle art. 4 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody obowiązkiem organów administracji publicznej, osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych oraz osób fizycznych jest dbałość o przyrodę będącą dziedzictwem i bogactwem narodowym. Zgodnie z tym przepisem ochrona przyrody stanowi zasadniczą regułę, od której odstępstwa mogą następować tylko w uzasadnionych przypadkach.
W myśl art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody, usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części, co do zasady, może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek posiadacza nieruchomości – za zgodą właściciela tej nieruchomości.
W związku z tym, że postępowanie w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew i krzewów wszczynane jest na wniosek, a nie z urzędu, zakres żądania określany jest przez wnioskodawcę, który w złożonym podaniu winien zawrzeć wymagania ustawowe wniosku wymienione w art. 83b ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, w tym między innymi: imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę posiadacza i właściciela nieruchomości albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego (pkt 1); oświadczenie o posiadanym tytule prawnym władania nieruchomością albo oświadczenie o posiadanym prawie własności urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego (pkt 2); zgodę właściciela nieruchomości, jeżeli jest wymagana, lub oświadczenie o udostępnieniu informacji, o której mowa w art. 83 ust. 4 (pkt 3); nazwę gatunku drzewa lub krzewu (pkt 4); obwód pnia drzewa mierzony na wysokości 130cm, a w przypadku gdy na tej wysokości drzewo posiada kilka pni – obwód każdego z tych pni lub gdy nie posiada pnia – obwód pnia bezpośrednio poniżej korony drzewa (pkt 5); miejsce, przyczynę, termin zamierzonego usunięcia drzewa lub krzewu, oraz wskazanie czy usunięcie wynika z celu związanego z prowadzeniem działalności gospodarcze (pkt 7); rysunek, mapę albo wykonany przez projektanta posiadającego odpowiednie uprawnienia budowlane projekt zagospodarowania działki lub terenu w przypadku realizacji inwestycji, dla której jest on wymagany zgodnie z ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - określające usytuowanie drzewa lub krzewu w odniesieniu do granic nieruchomości i obiektów budowlanych istniejących lub projektowanych na tej nieruchomości (pkt 8).
Podkreślić należy, że złożenie wniosku o zezwolenie na usunięcie drzew, spełniające powyższe wymagania, nie oznacza, że organ ma obowiązek zrealizować żądanie wnioskodawcy w pełnym zakresie. Decyzja zezwalająca lub odmawiająca wyrażenia zgody na wycięcie drzew nie jest decyzją związaną, a oparta jest na uznaniu administracyjnym, co powoduje, że wniosek o zezwolenie na usunięcie drzew z nieruchomości powinien być wszechstronnie rozważony i to zarówno w kontekście interesu wnioskodawcy, jak i interesu publicznego wynikającego z prawnego obowiązku ochrony przyrody, z uwzględnieniem właściwych przepisów prawa materialnego, a rozważania te muszą znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.
Stosownie do art. 83c ust. 1 ustawy o ochronie przyrody organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu przed jego wydaniem dokonuje oględzin w zakresie występowania w ich obrębie gatunków chronionych.
Ponadto, w myśl art. 83c ust. 3 ww. ustawy, wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu może być uzależnione od określonych przez organ nasadzeń zastępczych lub przesadzenia tego drzewa lub krzewu. Stosując powyższy przepis organy orzekają w ramach uznania administracyjnego, o czym świadczy użyty zwrot "może być uzależnione". Oznacza to, że nałożenie obowiązku nasadzeń zastępczych przez organ wydający zezwolenie ma charakter fakultatywny, zaś wnioskowanie o odstąpienie przez organ od nałożenia obowiązku nasadzeń zastępczych nie jest dla niego wiążące. Przy czym, organ, orzekając w tym zakresie, zgodnie z art. 83c ust. 4 cytowanej ustawy, ma obowiązek brać pod uwagę w szczególności dostępność miejsc do nasadzeń zastępczych oraz następujące cechy usuwanego drzewa lub krzewu: 1) wartość przyrodniczą, w tym rozmiar drzewa lub powierzchnię krzewów oraz funkcje, jakie pełnią w ekosystemie; 2) wartość kulturową; 3) walory krajobrazowe; 4) lokalizację. Tym samym, organ winien ocenić warunki dostępności do nasadzeń, przede wszystkim w zakresie przystosowawczym, w oparciu o cechy przyrodnicze i lokalizacyjne. Chodzi bowiem o to, aby nowym nasadzeniom zapewnić odpowiednie warunki do przystosowania, aby się przyjęły i rosły. Niezbędne jest zatem dokładne rozważenie dostępności miejsc do nasadzeń, a także ustalenie, czy nie zachodzą w sprawie takie okoliczności, które mogłyby w sposób znaczący wpłynąć na możliwość dokonania wskazanych nasadzeń.
W ocenie Sądu, organy rozpoznające niniejszą sprawę nie wywiązały się z powyższego obowiązku.
Jak wynika z akt sprawy, skarżący pismem z 30 marca 2023 r. zwrócił się do organu pierwszej instancji o wydanie zezwolenia na wycinkę 299 drzew (brzoza, osika, wierzba, grab), obwód pnia mierzonego na wysokości 130cm od ziemi, na całej działce nr (...), której jest współwłaścicielem. Z uwagi na istniejące zadrzewienie na ww. działce nie ma możliwości dojazdu oraz doprowadzenia mediów do nieruchomości nr (...), na której zamierza rozpocząć budowę budynku mieszkalnego, zgodnie z uzyskanym pozwoleniem na budowę, a także do innych okolicznych nieruchomości. Wskazał, że wycinka drzew przywróci działkę nr (...) zgodnie z przeznaczeniem w planie miejscowym, czyli jako droga wewnętrzna. Dlatego też wniósł o zwolnienie z opłaty za wycinkę drzew na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie przyrody. Zaznaczył również, że usunięcie drzew nie jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, a termin usunięcia drzew określił do 2 lutego 2025 r., z zachowaniem okresu lęgowego ptaków. Do wniosku skarżący dołączył: ewidencję drzew przeznaczonych do wycinki, mapę określającą usytuowanie drzew na nieruchomości, pisemną zgodę współwłaścicieli nieruchomości, oświadczenie o posiadanym tytule prawnym władania nieruchomością, projekt budowy przyłącza wodociągowego i przyłącza kanalizacji sanitarnej oraz projekt zasilenia w energię elektryczną działek.
Organ pierwszej instancji w toku prowadzonego postępowania przeprowadził oględziny na przedmiotowej działce, które potwierdziły lokalizację drzew wskazaną we wniosku oraz rozpoznanie gatunkowe drzew oraz obwody pni. Ustalono, że wnioskowane do usunięcia drzewa w ilości 299 sztuk należą w przeważającej mierze do gatunku brzoza brodawkowata z domieszką drzew z gatunku topola osika, wierzba pospolita oraz grab pospolity. Drzewa te stanowią samosiewy porosłe w wyniku sukcesji naturalnej o obwodzie pni mierzonym na wysokości 130cm mieszczącym się w granicach od 25cm do 80cm, zaś szacowany wiek drzew to 10-30 lat. Drzewa rosną w sposób przypadkowy na całej długości i szerokości działki. Stan fitosanitarny drzew jest prawidłowy. Nie wykazują one oznak zamierania, nie zaobserwowano oznak obecności chlorozy i nerkozy liści, liście nie zmieniają koloru, nie usychają ani nie obumierają, ich statyka jest stabilna i nienaruszona. Nie stwierdzono żadnych gatunków roślin, zwierząt i grzybów objętych ochroną gatunkową, jak również nie stwierdzono ptasich gniazd.
Uznając, że w okolicznościach niniejszej sprawy usunięcie wskazanych we wniosku drzew z przedmiotowej działki jest uzasadnione słusznym interesem strony, organ pierwszej instancji uzależnił wydanie zezwolenia od dokonania przez skarżącego nasadzeń kompensacyjnych określonych w zezwoleniu gatunków drzew, o minimalnym obwodzie pnia mierzonym na wysokości 100cm wynoszącym 5cm, w liczbie nie mniejszej niż liczba usuwanych drzew, dokonanych na terenie działki, z której drzewa zostaną usunięte lub w jej bliskim sąsiedztwie w obrębie geodezyjnym Kajkowo.
Taki sposób określenia miejsc nasadzeń kompensacyjnych nie spełnia jednak wymagań określonych w przepisach ustawy o ochronie przyrody. Stosownie bowiem do art. 83d ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody, organ w wydanym zezwoleniu ma obowiązek określić miejsca do nasadzeń zastępczych, biorąc pod uwagę w szczególności dostępność tych miejsc. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie nie ustalono, czy skarżący ma faktyczną możliwość dokonania wskazanych nasadzeń.
Zauważyć należy, że działka, z której drzewa mają zostać usunięte, jest oznaczona w obowiązującym planie miejscowym dla tego terenu symbolem KDW z podstawowym przeznaczeniem pod teren drogi wewnętrznej oraz uzupełniającym pod chodniki, ścieżki rowerowe, sieci i urządzenia infrastruktury technicznej. Stanowi ona jedyny dojazd do działki nr (...), na której skarżący planuje budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego, zgodnie z wydanym pozwoleniem na budowę. Usunięcie wskazanych we wniosku drzew ma na celu udrożnienie przedmiotowej działki i umożliwienie korzystania z niej jako drogi wewnętrznej oraz poprowadzenia sieci i urządzeń infrastruktury technicznej (przyłącza wodno-kanalizacyjne, sieć energetyczna). W związku z tym, posadzenie jakichkolwiek drzew na tym terenie może okazać się niemożliwe. Z kolei określenie miejsc nasadzeń jako "bliskie sąsiedztwo" w danym obrębie geodezyjnym jest zbyt ogólnikowe i w konsekwencji nie pozwala na zrealizowanie nałożonego obowiązku.
Wskazać należy, że w myśl art. 84 ust. 3 i 4 ustawy o ochronie przyrody, w przypadku naliczenia opłaty za usunięcie drzewa oraz uzależnienia wydania zezwolenia na usunięcie drzewa od wykonania nasadzeń zastępczych, organ właściwy do wydania zezwolenia odracza termin uiszczenia opłaty za jego usunięcie na okres 3 lat od dnia upływu terminu wskazanego w zezwoleniu na wykonanie nasadzeń zastępczych. Jeżeli posadzone drzewa zachowały żywotność po upływie tego okresu lub nie zachowały żywotności z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości, należność z tytułu ustalonej opłaty za usunięcie drzew podlega umorzeniu. Tym samym, nasadzenia zastępcze muszą zostać dokonane w takich miejscach, do których wnioskodawca ma dostęp celem zadbania o żywotność tych nasadzeń. Nałożony obowiązek dokonania nasadzeń zastępczych musi być rzeczywiście wykonalny, także w świetle art. 84 ust. 3 i 4 ustawy o ochronie przyrody.
Organ, wydając zezwolenie na usunięcie drzew uzależnione od wykonania nasadzeń zastępczych, winien dokładnie przeanalizować wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, w tym przede wszystkim dostępność miejsc do nasadzeń zastępczych i określić te miejsca w wydanym zezwoleniu w sposób niebudzący żadnych wątpliwości. Nałożony obowiązek musi być racjonalny i wykonalny, zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Ponadto, zauważyć należy, że przepisy ustawy o ochronie przyrody zawierają wyjątki od obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcia drzew lub krzewów. W myśl art. 83f ust. 1 pkt 3 powoływanej ustawy przepisów art. 83 ust. 1 nie stosuje się do drzew, których obwód pnia na wysokości 5cm nie przekracza: a) 80cm – w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego, b) 65cm – w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego, c) 50 cm – w przypadku pozostałych gatunków drzew. Z wykazu drzew objętych zezwoleniem, stanowiącym załącznik nr 1 do decyzji organu pierwszej instancji, wynika, że zdecydowana ich większość to gatunek brzozy brodawkowatej, zaś obwód mierzony na wysokości 130cm mieści się między 25cm a 79cm. Nie można zatem wykluczyć, biorąc pod uwagę kształt i budowę, zwłaszcza drzew z gatunku brzozy brodawkowatej, że nie wszystkie wymienione w załączniku drzewa wymagają uzyskania zezwolenia na ich wycięcie, w myśl powołanego wyżej art. 83f ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody. Zgodnie zaś z art. 86 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy nie nalicza się opłat za usunięcie drzew lub krzewów, na których usunięcie nie jest wymagane zezwolenie. Niezbędne jest zatem dokonanie stosownych ustaleń również w tym zakresie. Nie można bowiem naliczyć opłaty za usunięcie drzew, co do których ustawodawca przewidział określone wyłączenia.
Odnosząc się natomiast do wskazanego w skardze zarzutu naruszenia art. 86 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie przyrody należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie, gdyż - jak słusznie wykazały organy rozpoznające niniejszą sprawę - powyższy przepis nie znajduje zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy.
Zgodnie z tym przepisem nie nalicza się opłat za usunięcie drzew, których obwód pnia mierzony na wysokości 130 cm nie przekracza:
a) 120 cm - w przypadku topoli, wierzb, kasztanowca zwyczajnego, klonu jesionolistnego, klonu srebrzystego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego,
b) 80 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew
- w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania innego niż rolnicze, zgodnego z przeznaczeniem terenu, określonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu.
Wprawdzie warunek dotyczący maksymalnego obwodu pnia mierzonego na wysokości 130 cm został spełniony co do wszystkich wskazanych we wniosku drzew, jednakże należy zauważyć, że miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego obręb K., miejscowość S., obejmujący działkę nr (...), oznaczoną symbolem KDW z podstawowym przeznaczeniem pod tereny dróg wewnętrznych oraz uzupełniającym pod chodniki, ścieżki rowerowe, sieci i urządzenia infrastruktury technicznej, obowiązuje od 2017 r., podczas gdy wiek drzew został określony w toku oględzin na 10 do 30 lat. Nie budzi zatem wątpliwości, że drzewa te rosły na przedmiotowej działce już przed uchwaleniem planu miejscowego dla tego terenu. Okoliczność ta nie była kwestionowana przez żadną ze stron postępowania.
Skoro zatem, zapisy planu miejscowego są późniejsze niż wiek drzew, to nie można uznać, że usunięcie drzew będzie zmierzało do przywrócenia użytkowania zgodnego z planem miejscowym (zob. K. Gruszecki, Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, wyd. VI, 2024 r., dostępne w LEX).
Zgromadzona w toku postępowania dokumentacja jednoznacznie wskazuje, że przedmiotowa działka stanowi nieruchomość gruntową, oznaczoną w księdze wieczystej R – grunty orne, czyli grunty rolne. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2409), gruntami rolnymi są między innymi grunty określone w ewidencji gruntów jako użytki rolne (pkt 1), a także grunty parków wiejskich oraz pod zadrzewieniami i zakrzewieniami śródpolnymi, w tym również pod pasami przeciwwietrznymi i urządzeniami przeciwerozyjnymi (pkt 5). Tym samym, grunt pod zadrzewieniami oraz zakrzewieniami śródpolnymi nadal stanowi grunt rolny. Natomiast przywrócić do użytkowania innego niż rolnicze można grunt, który był użytkowany w inny sposób niż rolniczy, lecz zaniechano wykorzystywania go, w efekcie czego stał się gruntem nieużytkowanym. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Przedmiotowa działka stanowi grunt rolny, a zatem nie można przywrócić jej do użytkowania innego niż rolnicze, gdyż nie była wykorzystywana w inny sposób niż rolniczy, zaś drzewa rosły na tej działce wcześniej niż została ona przeznaczona w planie miejscowym pod drogę wewnętrzną.
Jednocześnie nie ma podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie przepisu art. 86 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie przyrody, zgodnie z którym nie nalicza się opłat za usunięcie drzew lub krzewów, które zagrażają bezpieczeństwu ruchu drogowego lub kolejowego albo bezpieczeństwu żeglugi. Przepis ten obejmuje bowiem sytuacje, gdy ruch drogowy funkcjonuje na danym terenie a rosnące drzewa lub krzewy zagrażają jego bezpieczeństwu, nie dotyczy zaś planowanej budowy nowej drogi.
W świetle powyższych rozważań należy zatem stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały wyjaśnione i właściwie ocenione wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, co mogło mieć istotny wpływ na jej ostateczny wynik.
Wskazać należy, że przepisy procedury administracyjnej nakładają na organy administracji publicznej obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie dokonania oceny tego materiału (art. 80 k.p.a.). W myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Rozstrzygając sprawę ponownie, orzekające w sprawie organy uwzględnią wyrażone w niniejszym uzasadnieniu uwagi Sądu.
W związku z tym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji (pkt 1 sentencji wyroku).
O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku w oparciu o art. 200 i art. 205 p.p.s.a., uwzględniając wysokość uiszczonego wpisu (3099 zł).