Pełny tekst orzeczenia II SA/Ol 928/23

II SA/Ol 928/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-01-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Ewa Osipuk
Marzenna Glabas /sprawozdawca/
Tadeusz Lipiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne
Oświata
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 900
art. 122 ust. 1
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi B. U., M. M. prowadzących wspólnie działalność gospodarczą jako wspólnicy spółki cywilnej [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego ucznia 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie na rzecz strony skarżącej kwotę 714 (siedemset czternaście) zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z 20 grudnia 2022 r. Burmistrz Giżycka (dalej jako: "organ I instancji"), po rozpoznaniu wniosku spółki cywilnej [...] , odmówił przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego ucznia – M.K., poniesionych w okresie od 1 września 2019 r. do 31 sierpnia 2022 r. W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że spółka nie może być uznana za rzemieślnika w rozumieniu ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2020 r. poz. 2159 ze zm.; dalej jako: "u.r."), bowiem tylko jeden z jej wspólników jest rzemieślnikiem, a pomiędzy nim a drugim wspólnikiem nie ma pokrewieństwa, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 8 u.r. W konsekwencji młodociany pracownik powinien zdać egzamin zawodowy, a nie egzamin czeladniczy.
Odwołanie od tej decyzji wnieśli B.U. i M.M. prowadzący wspólnie działalność gospodarczą jako wspólnicy spółki cywilnej [...] (dalej jako: "skarżący").
Decyzją z 31 lipca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), podzielając stanowisko organu I instancji, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazało, że zasady i tryb przyznawania pracodawcy dofinansowania kosztów kształcenia pracowników młodocianych reguluje art. 122 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 900; dalej jako: "u.p.o."). Podstawą odmowy przyznania dofinansowania jest art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o., który zawiera wymóg ukończenia nauki i zdania odpowiedniego egzaminu przez młodocianego pracownika. W przypadku gdy podmiotem zatrudniającym ucznia jest rzemieślnik, młodociany pracownik musi zdać egzamin czeladniczy, w przypadku zaś gdy podmiot ten nie jest rzemieślnikiem – egzamin zawodowy. Przepis art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o. w brzmieniu uzależniającym rodzaj egzaminu, który ma zdać młodociany pracownik, od statusu pracodawcy prowadzącego naukę zawodu zaczął obowiązywać od 1 września 2019 r. Kolegium zauważyło, że umowa z uczniem została zawarta wprawdzie przed tą datą, jednakże kształcenie rozpoczęto 1 września 2019 r. W dniu 31 sierpnia 2022 r. młodociany pracownik zdał egzamin czeladniczy.
W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo uznał, że w świetle art. 2 ust. 1 u.r. pracodawca młodocianego pracownika nie jest rzemieślnikiem, a zatem, aby otrzymać dofinansowanie kosztów kształcenia ucznia młodociany pracownik powinien był zdać egzamin zawodowy. Zdanie egzaminu czeladniczego pozbawiło zaś pracodawcę niebędącego rzemieślnikiem prawa do dofinansowania kosztów kształcenia.
W skardze na powyższą decyzję pełnomocnik skarżących zarzucił:
1/ naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na treść decyzji, tj.:
a) art. 8 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej jako: "k.p.a.") poprzez nieuwzględnienie przez organ zasady rozstrzygania sprawy w sposób pogłębiający zaufanie uczestników postępowania administracyjnego do obowiązującego prawa i bez uwzględnienia zasady pewności stanowionego prawa;
b) art. 7a § 1 i 2 pkt 1 k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości prawnych dotyczących intertemporalności stosowanych przepisów prawa materialnego na korzyść skarżących w sytuacji, gdy odebrano pracodawcy prawo do dofinasowania kosztów kształcenia, a organy nie wykazały ważnego interesu publicznego uzasadniającego stosowanie przepisów nowych.
2/ obrazę przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 122 ust. 1 u.p.o. przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że także w przypadku, gdy umowa z młodocianym pracownikiem została zawarta przed 1 września 2019 r. stosować należy przepisy znowelizowane w tym dniu, będące mniej korzystne dla pracodawcy, co doprowadziło do odmowy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia, podczas gdy w związku ze zmianą przepisów u.p.o. na mniej korzystne dla skarżących, bez przepisów intertemporalnych w tym zakresie, powinna zostać zastosowana wykładnia systemowa i celowościowa, i w dążeniu do realizacji zasady sprawiedliwości społecznej uznać należało, że w sprawie spełnione zostały przesłanki uprawniające do uzyskania przedmiotowego dofinansowania,
b) art. 122 ust. 1 u.p.o. przez jego niezastosowanie w wyniku błędnej wykładni polegającej na przyjęciu, że dofinasowanie kosztów kształcenia nie przysługuje takiemu pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego, natomiast takie kwalifikacje posiada osoba przez niego zatrudniona, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że niespełnione zostały przesłanki uprawniające do uzyskania przedmiotowego dofinansowania.
Podnosząc powyższe zarzuty pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego.
W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
W świetle art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sąd administracyjny ma obowiązek badania zaskarżonych aktów wyłącznie w zakresie ich legalności, a więc z punktu widzenia ich zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W rozpoznawanej sprawie w wyniku przeprowadzonej kontroli zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej, Sąd stwierdził, że podjęte przez te organy decyzje dotknięte są naruszeniami prawa, które uzasadniają wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. W konsekwencji skarga podlega uwzględnieniu, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty miały rozstrzygające znaczenie.
Zauważyć należy, że podstawę prawną decyzji stanowił w niniejszej sprawie art. 122 ust. 1 u.p.o. w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2019 r., a nadanym ustawą z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 2245; dalej jako: "ustawa zmieniająca"). Zgodnie z tym przepisem pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:
1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;
2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał:
a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 u. r.,
b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy.
3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.
Zmieniony przepis w punkcie 2 uzależnił rodzaj egzaminu, który ma zdać młodociany pracownik od statusu pracodawcy prowadzącego naukę zawodu. W brzmieniu obowiązującym do 31 sierpnia 2019 r. zgodnie z art. 122 ust. 1 u.p.o. pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:
1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;
2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.
W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że z wnioskiem o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika wystąpiła spółka cywilna. Koszty te zostały poniesione w okresie kształcenia od 1 września 2019 r. do 31 sierpnia 2022 r., zaś młodociany pracownik po zakończeniu kształcenia zdał egzamin czeladniczy. Umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego zawarta została 24 czerwca 2019 r., a zatem przed wejściem w życie ustawy zmieniającej brzmienie art. 122 ust. 1 u.p.o. Zgodnie z treścią umowy nauka zawodu miała trwać 36 miesięcy: od 1 września 2019 r. do 31 sierpnia 2022 r., a przygotowanie zawodowe miało odbywać się w spółce pod nadzorem M.M., posiadającego wymagane kwalifikacje zawodowe i przygotowanie pedagogiczne. Szkolący jest wspólnikiem spółki cywilnej i posiada jednocześnie status rzemieślnika.
Nie ulega zatem wątpliwości, że jakkolwiek pracodawcą w niniejszej sprawie była spółka, to jej wspólnik posiadał kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych. Na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 1 u.p.o. dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje tym pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego (co w niniejszej sprawie jest bezsporne), jeżeli pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Skoro zaś w świetle art. 122 ust. 1 pkt 1 u.p.o. ustawodawca dopuszcza przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, to nie może budzić wątpliwości, że wskazany warunek spełnia również spółka cywilna, której wspólnik, pod którego nadzorem odbywa się przygotowanie zawodowe, kwalifikacje takie posiada.
Co więcej, nie można w tej sytuacji przyjąć, że w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.p.o. mowa wyłącznie o rzemieślniku w rozumieniu u.r. Podzielając stanowisko wyrażane już wcześniej w orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie zauważyć bowiem należy, że w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.p.o. ustawodawca nie odsyła wprost do u.r., ale do rozporządzenia wydanego na podstawie art. 3 ust. 4 u.r., określającego m.in. warunki powoływania komisji egzaminacyjnych izb rzemieślniczych. Wnioski dotyczące wykładni art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.p.o. pośrednio potwierdzają również przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. z 2018 r. poz. 2010 ze zm.), gdzie wskazano, że wymóg posiadania kwalifikacji wymaganych od instruktorów praktycznej nauki zawodu nie dotyczy pracodawców, w imieniu których przygotowanie zawodowe młodocianych prowadzą uprawnieni do tego pracownicy (§ 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 3c rozporządzenia z 1996 r.). Zważywszy przy tym na cel regulacji tych przepisów, które mają w założeniu zachęcić pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych przez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia, przyjąć należy, że rzemieślnikiem w rozumieniu art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.p.o. jest nie tylko rzemieślnik w rozumieniu u.r., ale również pracodawca, który zabezpiecza przeprowadzenie przygotowania zawodowego przez osobę, która jest rzemieślnikiem (zob. np. wyrok WSA w Olsztynie z 24 sierpnia 2023 r., II SA/Ol 453/23, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Za błędne uznać należy tym samym stanowisko organów, które kwestionując status spółki cywilnej jako rzemieślnika w rozumieniu u.r. odmówiły spółce dofinansowania kosztów kształcenia na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o., mimo że jeden ze wspólników, pod nadzorem którego szkolił się młodociany pracownik, był rzemieślnikiem.
W warunkach niniejszej sprawy dodatkowo zauważyć należy, że umowa z młodocianym pracownikiem zawarta została 24 czerwca 2019 r., a zatem przed nadaniem art. 122 ust. 1 u.p.o. nowego brzmienia. W ustawie zmieniającej nie zawarto przepisów intertemporalnych. W takiej zaś sytuacji należy mieć na względzie, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, iż przy zmianie przepisów na mniej korzystne dla podmiotu, przy jednoczesnym braku przepisów przejściowych, należy - uwzględniając normę art. 2 Konstytucji RP - stosować przepis względniejszy (por. wyroki NSA z 19 lutego 2014 r., II GSK 1691/12, i z 16 października 2012 r., I FSK 1996/11, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie stanął zatem na stanowisku, że sprzeczne z zasadami sprawiedliwości społecznej, o której stanowi w art. 2 Konstytucji RP, byłoby w przedstawionych okolicznościach pozbawianie spółki cywilnej prawa do dofinasowania kosztów szkolenia młodocianego pracownika, który przeszedł przygotowanie zawodowe pod nadzorem osoby posiadającej wymagane kwalifikacje i zdał egzamin, potwierdzający wiedzę i umiejętności nabyte podczas nauki zawodu i wymagane do jego wykonywania.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o., Sąd uchyli zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzone na rzecz strony skarżącej koszty złożyły się: wpis od skargi w kwocie 200 zł, opłata od pełnomocnictw w kwocie 34 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżących w kwocie 480 zł - stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.