II SA/Ol 575/25

II SA/Ol 575/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-11-20
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Ewa Osipuk /przewodniczący/
Grzegorz Klimek /sprawozdawca/
Katarzyna Matczak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 listopada 2025 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania kwoty wynikającej z pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobraną oraz jej zwrotu oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 9 lipca 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 – k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania A. G. (skarżąca, strona) od decyzji Prezydenta Olsztyna (organ pierwszej instancji) z dnia 13 marca 2025 r. uznającej kwotę wynikającą z pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 3287 zł za okres od 1 do 31 stycznia 2025 r. za nienależnie pobraną i zobowiązującej do zwrotu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od 1 lutego 2025 r. do dnia spłaty należności głównej - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy w całości.
Zakwestionowana decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych sprawy:
Decyzją z dnia 23 stycznia 2024 r. organ pierwszej instancji przyznał stronie: 1) świadczenie pielęgnacyjne na dziecko – E. G. w kwocie 2988 zł, na okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności, 2) podwyższył o 100% świadczenie pielęgnacyjne na dziecko – L. G. na okres od 1 stycznia do 22 czerwca 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności.
Z zaświadczenia Przewodniczącej Miejskiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności (dalej: MZON) z dnia 21 października 2024 r. wynika, iż MZON potwierdził złożenie wniosku o wydanie nowego orzeczenia dot. E. G. o stopniu niepełnosprawności w dniu 19 lipca 2024 r. i ustalił datę ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 4 grudnia 2020 r. do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej dotychczasową ważność, tj. do dnia 31 marca 2025 r.
Wobec tego decyzją z dnia 28 listopada 2024 r. organ pierwszej instancji zmienił decyzję z 23 stycznia 2024 r. w ten sposób, że przedłużył prawo do świadczenia w związku z opieką nad E. G. do 31 marca 2025 r., jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności. W uzasadnieniu powołano się na art. 6bb ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych wprowadzony ustawą z dnia 24 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. poz. 1165).
Orzeczeniem MZON z dnia 25 września 2024 r. E. G. została zaliczona do dnia 30 września 2028 r. do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim. Ustalony stopień niepełnosprawności istnieje - jak wskazano - od 25 września 2009 r.
Strona złożyła odwołanie od tego orzeczenia.
Orzeczeniem z dnia 10 grudnia 2024 r. Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Warmińsko-Mazurskim (dalej: WZON) utrzymał w mocy orzeczenie z 25 września 2024 r.
Strona w piśmie z dnia 2 stycznia 2025 r. poinformowała organ pierwszej instancji, że WZON podtrzymał decyzję pierwszej instancji, jednak złożyła odwołanie do Sądu. Do tego pisma strona dołączyła orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 20 października 2020 r. i 4 grudnia 2020 r. Nadto strona poinformowała, że decyzję WZON odebrała 20 grudnia 2024 r. co czyni ją prawomocną 3 stycznia 2025 r.
Organ pierwszej instancji pismem z 10 stycznia 2025 r. wystąpił do WZON o udzielenie informacji w sprawie. W odpowiedzi z dnia 31 stycznia 2025 r. WZON poinformował, że orzeczenie wydane przez WZON z 10 grudnia 2024 r. jako orzeczenie drugiej instancji jest ostateczne z chwilą wydania.
Następnie organ pierwszej instancji decyzją z 13 marca 2025 r. uznał kwotę wynikającą z pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 3287 zł za okres od 1 do 31 stycznia 2025 r. za nienależnie pobraną i zobowiązał stronę do zwrotu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od 1 lutego 2025 r. do dnia spłaty należności głównej.
W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła, że na zasadzie art. 6bb ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, który został wprowadzony ustawą z dnia 24 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. poz. 1165) świadczenie powinno być wypłacane do 31 marca 2025 r.
W uzasadnieniu decyzji z 9 lipca 2025 r. Kolegium, przytaczając treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 – u.ś.r.) podniosło, że w sprawie uznać należało, że strona legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności do 10 grudnia 2024 r., tj. do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności czyli orzeczenia WZON z 10 grudnia 2024 r. Wynika to także z zaświadczenia Przewodniczącej MZON z dnia 21 października 2024 r., w którym MZON ustalił datę ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 4 grudnia 2020 r. do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej dotychczasową ważność, tj. do dnia 31 marca 2025 r. Kolegium dodało, że strona była poinformowana o konieczności przedłożenia nowego orzeczenia i skutkach wynikających z faktu braku orzeczenia na kolejny okres. Natomiast strona pismem z dnia 2 stycznia 2025 r. przedłożyła orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 20 października 2020 r. i 4 grudnia 2020 r. a nie nowe orzeczenia z 25 września i 10 grudnia 2024 r.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na decyzję Kolegium skarżąca zarzuciła jej naruszenie: art. 6bb ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych poprzez jego niezastosowanie; art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez brak wszechstronnego zebrania i oceny materiału dowodowego oraz pominięcie argumentacji strony; błędną wykładnię przepisów prowadzącą do nieuprawnionego uznania, że wypłacone świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, mimo że strona zrealizowała obowiązki informacyjne.
W uzasadnieniu wskazała, że decyzja WZON została jej doręczona w dniu 20 grudnia 2024 r. i zgodnie z obowiązującymi przepisami uprawomocniła się 4 stycznia 2025 r. Do tego dnia istniało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż - zgodnie z art. 6bb ustawy o rehabilitacji - świadczenie powinno być wypłacane do czasu wydania ostatecznego orzeczenia. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1, art. 134, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - p.p.s.a.), Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu.
Stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób wystarczający do dokonania oceny prawidłowości wykładni prawa materialnego oraz subsumpcji faktów sprawy.
Przedmiotem kontroli jest decyzja w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 3287 zł za okres od 1 do 31 stycznia 2025 r. i zobowiązania do jego zwrotu.
Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Powyższa podstawa obowiązku zwrotu świadczenia rodzinnego (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) bazuje na przesłankach obiektywnych i subiektywnych, które muszą zostać spełnione kumulatywnie, aby można było żądać zwrotu świadczenia wypłaconego pomimo braku uprawnienia do jego pobrania.
Po pierwsze, wypłata świadczenia za dany okres musi nastąpić pomimo zaistnienia wynikających z przepisów prawa okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie ich wysokości albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części. Fakt wypłaty świadczenia, do którego dany podmiot nie ma prawa, jest okolicznością obiektywną i niezależną od stanu świadomości i woli podmiotu, który pobrał świadczenie. Po drugie, dla realizacji podstawy żądania zwrotu świadczenia, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. konieczne jest stwierdzenie zaistnienia przesłanki subiektywnej. Odnosi się ona do świadomości i woli podmiotu, który pobrał świadczenie. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że tego rodzaju przesłanka odnosi się co do zasady do wszystkich wymienionych w art. 30 ust. 2 u.ś.r. podstaw zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Należy jednak zauważyć, że sam ustawodawca skonkretyzował przesłankę subiektywną w treści art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. stanowiąc, że jeżeli osoba pobierająca świadczenia rodzinne była pouczona (oczywiście prawidłowo) o braku prawa do ich pobierania, to bezpodstawne pobranie świadczenia wbrew temu pouczeniu skutkuje nie tylko tym, że świadczenie to jest obiektywnie nienależne, lecz także uznaniem, że osoba ta pobrała to świadczenie nienależnie.
W rozpoznawanej sprawie podstawa do wydania względem skarżącej decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.) została niewątpliwie spełniona.
Na mocy decyzji z dnia 23 stycznia 2024 r. skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne na dziecko – E. G., na okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności.
Zauważyć należy, że w dniu 24 lipca 2024 r. weszła w życie ustawa z 3 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. poz. 1165) wprowadzająca w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44, 858 i 1089) zmiany. Ustawą tą dodano art. 6bb stanowiący, że jeżeli wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności został złożony w okresie ważności odpowiednio orzeczenia ustalającego niepełnosprawność albo orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności, to zachowuje ono ważność do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej tę ważność.
Skarżąca dostarczyła do organu zaświadczenie Przewodniczącej MZON z dnia 21 października 2024 r., którym to MZON potwierdził złożenie wniosku o wydanie nowego orzeczenia dot. E. G. o stopniu niepełnosprawności w dniu 19 lipca 2024 r. i ustalił datę ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 4 grudnia 2020 r. do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej dotychczasową ważność, tj. do dnia 31 marca 2025 r. W konsekwencji powyższego organ pierwszej instancji wydał decyzję z 28 listopada 2024 r., która zawierała informację o konieczności przedłożenia nowego orzeczenia i skutkach wynikających z faktu braku orzeczenia na kolejny okres.
Orzeczeniem MZON z dnia 25 września 2024 r. E. G. została zaliczona do dnia 30 września 2028 r. do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim. Orzeczeniem z dnia 10 grudnia 2024 r. Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Warmińsko-Mazurskim utrzymał w mocy orzeczenie z 25 września 2024 r. Natomiast strona pismem z dnia 2 stycznia 2025 r. przedłożyła organowi orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 20 października 2020 r. i 4 grudnia 2020 r. a nie nowe orzeczenia z 25 września i 10 grudnia 2024 r.
Skarżąca pobierała zatem przyznane świadczenie i nie poinformowała organu o fakcie wydania nowych orzeczeń. Taka informacja dotarła do organu, gdy organ pierwszej instancji pismem z dnia 10 stycznia 2025 r. wystąpił do WZON o udzielenie informacji w sprawie. W odpowiedzi z dnia 31 stycznia 2025 r. WZON poinformował, że orzeczenie wydane przez WZON z 10 grudnia 2024 r. jako orzeczenie drugiej instancji jest ostateczne z chwilą jego wydania.
Należy zatem stwierdzić, że w dniu 10 grudnia 2024 r. zaistniała okoliczność powodująca ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.). Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce albo ojcu, jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obiektywna przesłanka pobrania nienależnego świadczenia pielęgnacyjnego w postaci wypłaty tego świadczenia mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do niego, została zatem spełniona.
W odniesieniu do skarżącej została także zrealizowana przesłanka subiektywna. Na skarżącej ciążył oczywiście ogólny obowiązek informowania organu właściwego wypłacającego świadczenie pielęgnacyjne o zmianach w stanie faktycznym w zakresie, w jakim zmiany te mają wpływ na istnienie lub zakres prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 1 u.ś.r.), jednak w przypadku podstawy z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. konieczne jest dodatkowo stwierdzenie, że beneficjent świadczenia został prawidłowo pouczony o okolicznościach powodujących ustanie, zawieszenie, zmniejszenie wysokości prawa do świadczenia albo wstrzymanie jego wypłaty. Z akt sprawy wynika, że skarżąca została prawidłowo pouczona o powyższych okolicznościach, w tym przede wszystkim o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w decyzji z 28 listopada 2024 r.
Pomimo prawidłowego pouczenia skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne, nie informując właściwego organu o zaistnieniu negatywnej przesłanki do wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego. Dopiero powzięcie z urzędu przez organ pierwszej instancji informacji z WZON skutkowało wydaniem decyzji uznającej kwotę wynikającą z pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobraną i zobowiązującej do zwrotu tej kwoty
Ponieważ skarżąca pobierała nienależnie sporne świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1 do 31 stycznia 2025 r., dlatego prawidłowo kontrolowane organy orzekły o obowiązku zwrotu tego świadczenia za ten okres oraz ustaliły wysokość kwoty podlegającej zwrotowi.
Odnosząc się do argumentacji skargi należy wyjaśnić, że orzeczenia MZON i WZON są decyzjami administracyjnymi (odpowiednio I i II instancji) w rozumieniu przepisu art. 104 k.p.a. Pogląd ten pozostaje ukształtowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2002 r., OPS 11/02, ONSA2003//86; z dnia 8 listopada 1999 r., OPS 12/99 ONSA 2000/2/47, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2016 r., sygn. II SA/Go 62/16). Ma to ten skutek, że zgodnie z przepisem art. 16 § 1 k.p.a., decyzja (orzeczenie) WZON nabywa walor ostateczności. Dopiero decyzji ostatecznej służy tzw. domniemanie legalności, które oznacza, że jest ona ważna i powinna być wykonywana dopóty, dopóki nie zostanie zmieniona, uchylona lub nie zostanie stwierdzona jej nieważność przez właściwy organ i zachowaniem przepisanego trybu postępowania (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 kwietnia 2017 r., I OSK 1545/15, CBOSA). Na gruncie niniejszej sprawy powyżej powiedziane oznacza, że orzeczenie WZON jest ostateczne (w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a.) z dniem jego wydania. Tak też stanowi wspomniany w skardze art. 6bb ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
W ocenie Sądu, w sprawie, nie doszło do naruszenia norm materialnoprawnych, w tym wadliwej wykładni art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., jak i przepisów procesowych. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.