II SA/Ol 541/17

II SA/Ol 541/17 - Postanowienie WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2018-04-30
Data wpływu
2017-07-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Katarzyna Matczak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
I OZ 257/18 - Postanowienie NSA z 2018-03-21
I OZ 893/18 - Postanowienie NSA z 2018-10-05
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Zwolniono od kosztów sądowych
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 718
art. 260 par.1 i 3, art. 245 par.3, art, 246 par.1 pkt.2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2018r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu F W od zarządzenia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia "[...]"r. sygn. akt "[...]" w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi F W na decyzję Wojewody W z dnia "[...]"r. nr "[...]" w przedmiocie odszkodowania za czasowe zajęcie nieruchomości i wycinkę drzew postanawia zmienić zaskarżone zarządzenie w ten sposób, że zwalnia skarżącego od kosztów sądowych.
Uzasadnienie
1. Wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
na decyzję Wojewody W z dnia z dnia "[...]"r. nr "[...]" w przedmiocie odszkodowania za czasowe zajęcie nieruchomości i wycinkę drzew, F W jednocześnie wniósł o zwolnienie skarżącego z ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na jego trudną sytuację materialną emeryta oraz jego żony z uposażeniem emerytalnym. W nadesłanym formularzu wniosku PPF z dnia "[...]"r. skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem M. W skład majątku wchodzi dom o powierzchni "[...]"m² oraz "[...]" ha nieużytków i gruntów najniższej klasy wynikającej z załączonego wypisu z rejestru gruntów. Innego majątku rodzina nie posiada, ciążą natomiast na niej zobowiązania. W rubryce dotyczącej ponoszenia zobowiązań i stałych wydatków strona wskazała na opłaty stałe: za prąd, wodę, wywóz śmieci, telefon, opłatę od nieruchomości, zakup opału na zimę w wysokości "[...]" zł, kredyt zaciągnięty przez T U - W i jego spłatę, trzy kredyty zaciągnięte przez F W i ich spłatę, utrzymanie posesji, lekarstwa i leczenie się. We wniosku skarżący wykazał dochód własny z tytułu emerytury w wysokości "[...]" zł oraz dochód żony także z tytułu emerytury w wysokości "[...]" zł.
2. Wobec tego, iż w rubryce 4.2. formularza wniosku, odnoszącej się do zakresu żądania, nie dokonano skreśleń, jak tego wymaga instrukcja zamieszczona w punkcie 3 pouczenia, referendarz sądowy sporządził w dniu "[...]"r. wezwanie do uzupełnienia tego braku formalnego w terminie 7 dni. Zarządził doręczyć je skarżącemu razem z oryginałem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ze zwrotnego potwierdzenia przesyłki wynika, że została ona doręczona stronie w dniu "[...]"r. (karta 54 akt sądowych).
3. Wobec nieuzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy zarządzeniem z dnia "[...]"r. sygn. akt "[...]", Referendarz sądowy w WSA w Olsztynie zarządził o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy wobec stwierdzenia, że w zakreślonym - 7 dniowym - terminie nie doszło do wykonania wezwania na podstawie art. 258 § 2 pkt 6 ustawy z 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369, z późn. zm) dalej jako ; p.p.s.a.
4. Skarżący wniósł w terminie sprzeciw od zarządzenia wyjaśniając, że w przesyłce sądowej nie został załączony wniosek PPF, czym z premedytacją utrudniono rozpoznanie sprawy i działano na szkodę skarżącego i jego rodziny. W piśmie tym zostały także zawarte uwagi dotyczące nagannego działania referendarza, bowiem uniemożliwienie stronie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy jest "zemstą" za wcześniej wniesionych pięć skarg na działalność referendarza sądowego.
5. Zarządzeniem z dnia "[...]"r., w związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny, wyjaśnienia zakresu żądania zawartego w rubryce 4.2. formularza wniosku oraz złożenia dodatkowych oświadczeń dotyczących ponoszonych kosztów utrzymania rodziny, skarżący wezwany został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i informacji.
6. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący przedłożył pismo procesowe z dnia "[...]"r., w którym oświadczył, że wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Z załączonego wykazu miesięcznych obowiązkowych wydatków związanych z utrzymaniem domu, rodziny i nieruchomości skarżącego wynika, że:
- podatek od nieruchomości stanowi "[...]" zł,
- oplata energii elektrycznej "[...]" zł,
- opłata za dostarczanie wody "[...]" zł,
- opłata za telefon "[...]" zł,
- opłata za wywóz odpadów "[...]" zł,
- utrzymanie posesji i domu "[...]" zł,
- opał – do ogrzania budynku "[...]" zł,
Zakup lekarstw i leczenie "[...]" zł,
- inne np. środki czystości "[...]" zł.
Łącznie zatem stałe wydatki stanowią kwotę "[...]" zł. Nadto skarżący wyjaśnił, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, nie posiada żadnych nieruchomości poza wskazanymi we wniosku oraz nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów. Podał, że syn M W jest osobą bezrobotną bez zasiłku. Do pisma procesowego dołączono kserokopie rachunków do opłacenia z tytułu zawartych umów kredytowych z S Bank S.A. na kwotę "[...]" zł, "[...]" zł oraz "[...]" zł oraz w wysokości "[...]" zł, gdzie zobowiązaną do zapłaty jest T U-W. Nadto skarżący dołączył pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w S (dalej: US w S) nr "[...]", w którym przedstawiono informację dotyczącą wykazu i wielkości zajętych świadczeń emerytalnych małżonków p. F W oraz p. T U - W na rzecz wierzycieli. Wynika z niego, że na rzecz Powiatowego Inspektora Nadzoru Powiatowego w S została wyegzekwowana kwota "[...]" zł, z czego ze świadczenia żony "[...]" zł, zaś skarżącego "[...]" zł, natomiast cała należność z tego tytułu stanowi kwotę do wyegzekwowania "[...]" zł. Poza tym do łącznego prowadzenia egzekucji zostały przekazane sprawy dotyczące wyłącznie skarżącego tj:
- z wniosku Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarby Państwa na podstawie tytułu wykonawczego - wyroku Sądu Okręgowego w O oraz prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w B - kwota z wyroku "[...]" zł, wierzycielowi przekazano "[...]" zł,
- z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O wyroku Sądu Okręgowego w S - kwota z wyroku "[...]" zł wierzycielowi przekazano "[...]" zł,
- z wniosku E S.A. na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w O oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w B - kwota z wyroku "[...]" zł,
- z wniosku Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarby Państwa na podstawie tytułu wykonawczego - wyroku Sądu Okręgowego w O - kwota z wyroku "[...]" zł
- z wniosku Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarby Państwa na podstawie tytułu wykonawczego - wyroku Sądu Okręgowego w S oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w B - kwota z wyroku "[...]" zł .
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r., z późn zm) - dalej jako: p.p.s.a., m.in. od zarządzenia o pozostawieniu wniosku (dot. prawa pomocy) bez rozpoznania, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego zarządzenia sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym - art. 260 § 3 p.p.s.a. Wobec powyżej zacytowanych przepisów stwierdzić należy, iż art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od generalnej zasady określonej w art. 167a § 6 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji.
Na wstępie wskazać należy, że w niniejszej sprawie kwestionowane sprzeciwem zarządzenie referendarza sądowego nie dotyczyło merytorycznej strony wniosku o przyznanie prawa pomocy, wobec czego Sąd rozpoznając wniesiony środek zaskarżenia za stosowne uznał, wobec znacznego upływu czasu pomiędzy złożeniem wniosku o prawo pomocy tj. "[...]"r. a rozpoznawaniem sprzeciwu, wyjaśnienie aktualnej sytuacji skarżącego i jego rodziny, jak również jednoznaczne określenie zakresu żądania.
Wobec wystosowanego wezwania skarżący potwierdził, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczy jedynie zwolnienia go od kosztów sądowych w całości. Przedstawił również aktualną sytuację materialną rodziny oraz wysokość zobowiązań wynikających tak z utrzymania posesji, jak i kosztów utrzymania rodziny, leczenia, regulowania zobowiązań kredytowych oraz dokonywanej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S egzekucji zgłoszonych wierzytelności ze świadczeń emerytalnych skarżącego oraz jego małżonki.
Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia zwolnienia od kosztów sądowych w całości.
Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych stanowi prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako: CBOSA).
Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt
I OZ 713/09, dostępne w CBOSA). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący aktualnie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną T U - W oraz synem M będącym bezrobotnym bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Źródłem utrzymania rodziny pozostają świadczenia emerytalne skarżącego w wysokości "[...]" zł oraz żony – "[...]" zł. W skład majątku wchodzi nieruchomość składająca się z budynku mieszkalnego o pow. "[...]" m² oraz działki o powierzchni "[...]" ha. Z załączonych do wniosku wypisów z ewidencji gruntów z dnia "[...]"r wynika, że skarżący wraz z żoną są właścicielami działki nr "[...]" o pow. "[...]" ha stanowiącej teren mieszkaniowy B oraz działki nr "[...]" o pow. "[...]" ha składającej się z pastwiska PsV i gruntów ornych RV i RVI. Z załączonej decyzji dotyczącej zobowiązania podatkowego na "[...]"r. z tytułu podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości wynika natomiast, że do posesji przynależy budynek pozostały o pow. "[...]" m². Natomiast z przedłożonego wykazu ponoszonych wydatków wynika, że rodzinę miesięcznie obciążają wydatki na: podatek od nieruchomości –"[...]" zł, energię elektryczną – "[...]" zł, za dostarczanie wody – "[...]" zł, za telefon – "[...]" zł, za wywóz odpadów – "[...]" zł, utrzymanie posesji i domu – "[...]" zł, opał do ogrzania budynku - "[...]" zł, zakup lekarstw i leczenie – "[...]" zł oraz inne np. środki czystości – "[...]" zł. Łącznie zatem ponoszone są wydatki w wysokości "[...]" zł. Na rodzinie skarżącego ciążą zobowiązania, z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości: "[...]" zł, "[...]" zł, "[...]" zł oraz "[...]" zł. Nadto z pisma Naczelnika US w S wynika, że świadczenia emerytalne skarżącego oraz jego żony zostały objęte egzekucją z tytułu różnych należności, tak publicznoprawnych (przez PINB grzywna w celu przymuszenia) w wysokości "[...]" zł, gdzie wyegzekwowano już tylko z tego tytułu kwotę "[...]" zł, jak również należności cywilnoprawnych, które zasądzone zostały wymienionymi w piśmie wyrokami sądów powszechnych na łączną kwotę "[...]" zł, z której to kwoty jedynie nieznaczna część została dotychczas wyegzekwowana.
Mając na uwadze przedstawioną wyżej sytuację finansową, materialną i zdrowotną skarżącego Sąd doszedł do przekonania, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w tym bezrobotnego syna. Dlatego, w celu zachowania prawa do sądu, zasadnym jest przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych i w tym zakresie zasadnym była zmiana zaskarżonego zarządzenia referendarza sądowego.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.