II SA/OL 517/23

II SA/Ol 517/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2023-10-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk
Piotr Chybicki /przewodniczący/
Tadeusz Lipiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 622
art. 8 ust. 1 pkt 7 lit. b, art. 9, art. 11
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2201
art. 39 b(2)
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - t.j.
Sentencja
Dnia 5 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2023 roku sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wydania prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie na rzecz skarżącego kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 28 listopada 2022 r. Starosta Olsztyński (dalej: "Starosta", "organ pierwszej instancji") odmówił K.Z. (dalej: "skarżący") wydania prawa jazdy kategorii D.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji przytoczył treść § 5 ust. 1 i 2, § 6 ust. 1- 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U.
z 2016 r. poz. 231 z późn. zm.) oraz art. 8 ust. 1 pkt 7 lit. b, art. 9 i art. 11 ust. 1 - 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1212, z późn. zm.). Stwierdził, że z art. 9 ustawy o kierujących pojazdami jednoznacznie wynika, jaką kwalifikację zawodową należy przedstawić, jeżeli wnioskodawca nie spełnia kryterium wiekowego. Ocenił, że przedstawiona przez skarżącego kwalifikacja zawodowa uzupełniająca uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku o wydanie prawa jazdy kategorii D, gdyż niezbędne jest posiadanie świadectwa kwalifikacji zawodowej o zakresie kwalifikacji wstępnej lub kwalifikacji wstępnej przyśpieszonej. Skoro skarżący nie osiągnął wymaganego minimalnego wieku 24 lat i nie uzyskał kwalifikacji wstępnej lub kwalifikacji wstępnej przyśpieszonej, to należało odmówić wydania prawa jazdy kategorii D.
W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu skarżący podniósł, że do wniosku
o wydanie profilu kandydata na kierowcę według kategorii D załączył świadectwo kwalifikacji wstępnej uzupełniającej z 13 października 2021 r. Zaznaczył, że 23 lipca
2019 r. uzyskał kwalifikację wstępną do bloku programowego według kategorii C1,C,C1+E oraz C+E, potwierdzoną świadectwem kwalifikacji. Skarżący przytoczył treść art. 39b2
ust. 1 ustawy o transporcie drogowym i wywiódł, że osoba podnosząca kwalifikacje
w wieku 24 lat do kategorii D, posiadająca kwalifikację wstępną do bloku programowego kategorii C1,C,C1+E, powinna odbyć kwalifikację wstępną uzupełniającą przyśpieszoną.
Z uwagi na wiek 22 lat, osoba taka zobligowana jest do odbycia kwalifikacji wstępnej uzupełniającej, a taką kwalifikację dołączył do wniosku. Skarżący zarzucił, że Starosta błędnie również zastosował art. 9 ustawy o kierujących pojazdami, gdyż przepis ten dotyczy osób, które nie są kierowcami zawodowymi i nie ukończyły wcześniej kwalifikacji wstępnej lub wstępnej przyspieszonej. Zaznaczył, że powyższa wykładnia jest zbieżna
z opiniami wyrażonymi przez Wielkopolski Wojewódzki Inspektorat Transportu Drogowego w piśmie z 6 grudnia 2022 r., Wojewódzki Ośrodek Ruchu Drogowego w Warszawie oraz Departament Transportu Drogowego Ministerstwa Infrastruktury w piśmie z 19 lipca 2022 r. dotyczącym sytuacji skarżącego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: "Kolegium") decyzją
z 13 kwietnia 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło treść art. 8 ust. 1 pkt 7 lit. b, art. 9
i art. 11 ust. 1 – 4 ustawy o kierujących pojazdami. Stwierdziło, że jednym z warunków ubiegania się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii jest osiągnięcie minimalnego wieku wymaganego do kierowania pojazdami odpowiedniej kategorii lub uzyskanie odpowiedniej kwalifikacji zawodowej i posiadanie odpowiedniego wieku. Skarżący ukończył 22 lata i uzyskał kwalifikację wstępną uzupełniającą w zakresie kategorii D1,D1+E,D,D+E. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 7 lit. b ustawy o kierujących pojazdami wymagany minimalny wiek do kierowania pojazdami określonymi w prawie jazdy kategorii D i D+E wynosi 24 lata. Kolegium zauważyło, że możliwe jest wprawdzie uzyskanie prawa jazdy tej kategorii przez osoby, które nie ukończyły 24 lat, lecz warunkiem jest osiągnięcie minimalnego wieku 21 lat i uzyskanie kwalifikacji wstępnej lub kwalifikacji wstępnej przyśpieszonej, określonych w przepisach rozdziału 7a ustawy o transporcie drogowym.
Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji zasadnie odmówił stronie wydania prawa jazdy kategorii D, gdyż skarżący nie osiągnął wymaganego minimalnego wieku 24 lat i nie uzyskał kwalifikacji wstępnej lub kwalifikacji wstępnej przyśpieszonej. Zauważyło, że załączona do wniosku kwalifikacja wstępna uzupełniająca nie pozwala na pozytywne rozpatrzenie wniosku o wydanie prawa jazdy kategorii D, gdyż niezbędne jest świadectwo kwalifikacji zawodowej o zakresie kwalifikacji wstępnej lub kwalifikacji wstępnej przyśpieszonej. Zaznaczyło, że art 9 ust. 1 i ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami jednoznacznie wskazuje, jaką kwalifikację zawodową należy przedstawić, jeżeli wnioskodawca nie spełnia kryterium wiekowego. Skarżący nie przedstawił takiej kwalifikacji zawodowej. Dodało, że gdyby zamiarem ustawodawcy było, aby do uzyskania prawa jazdy kategorii D przez osoby, które nie ukończyły 24 lat, wystarczające było uzyskanie kwalifikacji wstępnej uzupełniającej, to uwzględniłby to w formie odpowiedniego przepisu. Skoro taki przepis nie został sformułowany, to warunkiem uzyskania prawa jazdy kategorii D przez osoby, które nie ukończyły 24 lat, jest uzyskanie kwalifikacji wstępnej lub kwalifikacji wstępnej przyśpieszonej.
W skardze wywiedzionej na decyzję Kolegium skarżący powtórzył argumentację zwartą w odwołaniu. Zarzucił, że organy obu instancji pominęły art. 39b2 ust. 1 w zw.
z art. 39a ust. 1 i 39b ustawy o transporcie drogowym, w konsekwencji czego błędnie oceniły, że skarżący nie przedłożył dokumentów wystarczających do uzyskania prawa jazdy kategorii D. Podkreślił, że odbył kwalifikację wstępną wspólną dla wszystkich kategorii pojazdów, wobec czego zasadnie przedłożył kwalifikację wstępną uzupełniającą w zakresie prawa jazdy kategorii D. Stwierdził, że stanu faktycznego sprawy nie można oceniać wyłącznie w oparciu o przepisy ustawy o kierujących pojazdami, a tylko do tych regulacji ograniczyły się organy obu instancji. Zauważył, że art. 9 ustawy o kierujących pojazdami wprost odnosi się do rozdziału 7a ustawy o transporcie drogowym, w tym do
art. 39a ust. 1, art. 39b1 i art. 39b2. Organy nie tylko nie zastosowały tych przepisów, ale nawet nie podjęły próby ustalenia wzajemnych zależności między tymi regulacjami. Zarzucił, że w żaden sposób nie wyjaśniły też, z jakiego powodu uznały, że skarżący nie spełnia przesłanki wieku. Dodał, że wymóg ukończenia 24 lat dotyczy kierowców bez posiadanych uprawnień i bez jakichkolwiek kwalifikacji, również określony w ustawie
o kierujących pojazdami dla osób próg 21 lat ubiegających się o uprawnienia w kategorii D i wymóg kwalifikacji wstępnej i kwalifikacji wstępnej przyśpieszonej dotyczy osób nie posiadających dotychczas żadnej z kwalifikacji.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną.
Na rozprawie 5 października 2023 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i wniósł
o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący poparł wniosek i argumentację wskazaną przez pełnomocnika.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zasadą wynikającą z art. 8 ust.1 pkt 7 lit. b ustawy o kierujących pojazdami ( Dz. U. z 2023r., poz. 622 – dalej określaną jako u.k.p. ) jest to, że minimalny wiek kierowcy dla pojazdów kategorii D i D+E wynosi 24 lata. Od powyższego unormowania przewidziane są wyjątki, a jeden z nich odzwierciedlony jest w art. 9 ust. 1 u.k.p. i dotyczący osób, które uzyskały kwalifikację wstępną określoną w przepisach rozdziału 7a ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym ( Dz. U. z 2022 r., poz.2201– dalej określaną jako u.t.d. ). W takim przypadku minimalny wiek do kierowania pojazdami określonymi w prawie jazdy kategorii D i D+E wynosi 21 lat. Praktycznie identyczne rozwiązanie dotyczące zmniejszenie wieku, w którym można uzyskać prawo jazdy kategorii D i D+E dotyczy osób, które uzyskały kwalifikację wstępną przyspieszoną.
Powyższe unormowanie nie uprawniało organów administracji do odmowy wydania skarżącemu prawa jazdy kategorii D, z uwagi na to, że w 2019 r. uzyskał on świadectwo kwalifikacji zawodowej – wstępnej C, C1+E, C+E, a następnie w 2021 r., zdobył świadectwo kwalifikacji zawodowej – wstępnej uzupełniającej D, D1+E, D+E. Skarżący na skutek uzupełnienia posiadanej kwalifikacji wstępnej uzyskał po prostu kolejne uprawnienia, natomiast posiadane świadectwo kwalifikacji wstępnej nie przestało takim być tylko z tego powodu, że zostało uzupełnione o kolejne kategorie.
Zrozumiałe jest to, że ustawa o kierujących pojazdami wyszczególniając w art. 9 daną kwalifikację nie rozróżnia "kwalifikacji wstępnej" i "kwalifikacji wstępnej uzupełniającej", gdyż kwalifikacja wstępna jest tylko jedna niezależnie od tego jak została uzyskana tj. bezpośrednio ( przez osobę nie posiadającą żadnej kwalifikacji wstępnej), czy też na skutek uzupełnienia posiadanej wcześniej kwalifikacji wstępnej.
Powyższy tok rozumowania znajduje potwierdzenie w przepisach ustawy o transporcie drogowym zawartych w rozdziale 7a, do którego odnosi się art. 9 u.k.p. Przepis art. 39a u.t.d. określający warunki zatrudnienia kierowcy nie rozdziela kwalifikacji wstępnej na wstępną i wstępną uzupełniającą, gdyż istnieje tylko jedna kwalifikacja wstępna dla danej kategorii, choć może być ona uzyskana w dwojaki sposób – bezpośrednio lub poprzez uzupełnienie posiadanej innej kwalifikacji.
Zwrócić należy również uwagę na treść art. 39b2 ust. 1 u.t.d., z którego wynika wprost, że kierowca, który uzyskał kwalifikację w zakresie określonego bloku programowego, o którym mowa w art. 39b ust. 2, i zamierza wykonywać przewozy innymi pojazdami samochodowymi niż te, dla których wymagane jest prawo jazdy odpowiadające zakresowi uzyskanej kwalifikacji, obowiązany jest odbyć odpowiednią kwalifikację uzupełniającą lub kwalifikację uzupełniającą przyśpieszoną. Przepis ten potwierdza bezsprzecznie fakt, że do prowadzenia określonego pojazdu trzeba uzyskać odpowiednią kwalifikację, ale również wskazuje, że można ją uzyskać poprzez uzupełnienie posiadanego świadectwa kwalifikacji.
Powyższe prowadzi do wniosku, że przepisy prawa przewidują dwie kwalifikacje tj. kwalifikację wstępną oraz wstępną przyspieszoną. W obu przypadkach świadectwa kwalifikacji zawodowej wstępnej mogą być zmodyfikowane, a w zasadzie rozszerzone poprzez uzyskanie świadectwa kwalifikacji zawodowej wstępnej uzupełniającej, ale to nie pozbawia powyższych świadectw ich pierwotnego charakteru. Raz jeszcze powtórzyć należy, że świadectwo kwalifikacji zawodowej wstępnej pozostanie nadal takim świadectwem po jego uzupełnieniu, tylko będzie dawało większe uprawnienia osobie, która je uzyskała.
Dlatego też w ocenie Sądu skarżący, który w 2019 r. uzyskał świadectwo kwalifikacji zawodowej – wstępnej C, C1+E, C+E, a następnie w 2021 r., zdobył świadectwo kwalifikacji zawodowej – wstępnej uzupełniającej D, D1+E, D+E mógł skutecznie ubiegać się o wydanie prawa jazdy kategorii D, a organ powinien jemu takie prawo jazdy wydać pomimo tego, że nie ukończył on jeszcze 24 roku życia. Inna interpretacja przedstawionych przepisów prowadziłaby do tego, że z unormowania uprawniającego do kierowania pojazdami dla których wymagane jest świadectwo kwalifikacji zawodowej D, D1+E, D+E, wyłączone byłyby osoby między 21 a 24 rokiem życia tylko dlatego, że wcześniej uzyskały inne świadectwo kwalifikacji zawodowej. Natomiast z uprawnienia tego po ukończeniu 21 roku życia mogłyby skorzystać osoby ze znacznie mniejszym doświadczeniem zawodowym lub w ogóle bez takiego doświadczenia.
Pamiętać bowiem należy, że normę prawną rekonstruuje się z całokształtu obowiązujących przepisów, a wykładnia prawa dokonywana jest przy wykorzystaniu wszystkich trzech grup dyrektyw interpretacyjnych (językowych, systemowych, funkcjonalnych), nie może ograniczać się do wykładni językowej jednego przepisu, lecz jest operacją, w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów prawa stanowionego na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów. Zasady wykładni systemowej wymagają, aby przepisy interpretować w zgodzie ze wszystkimi postanowieniami danego aktu prawnego.
Nawet, jeśli zwrot użyty w danym przepisie jest językowo jednoznaczny, interpretator powinien kontynuować wykładnię stosując dyrektywy pozajęzykowe, w celu ustalenia zgodności albo niezgodności rezultatu wykładni językowej z rezultatem wykładni funkcjonalnej. W przypadku niezgodności konieczne jest objaśnienie, jakie wartości narusza znaczenie językowe oraz czy zapewnienie spójności aksjologicznej prawa wymaga zmiany tego znaczenia. Wykładnią prawa jest, bowiem operacja myślowa nieograniczająca się do wykładni jednego przepisu, lecz operacja, w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów (M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki, Warszawa 2002, s. 47 i nast.; Z. Ziembiński, Logika praktyczna, Warszawa 2002, s. 230). Normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 10 grudnia 2002 r., P 6/02, OTK-A 2002/7/91).
Zakładając racjonalność ustawodawcy ustanawiającego normy prawne, które muszą odpowiadać założonym celom, mieścić się w systemie prawa, z uwzględnieniem nadrzędnej roli norm konstytucyjnych, jak również normy o odpowiednio dużej dozie jasności i zupełności, należy ponownie stwierdzić, że skarżący legitymuje się stosownym uprawnieniem do uzyskania prawa jazdy D lub D+E.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ winien wziąć pod uwagę powyższe rozważania Sądu.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzje organu pierwszej instancji.
O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi, wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej, będącego radcą prawnym, oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).