II SA/Ol 26/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2025-03-25
NSAochrona środowiskaWysokawsa
ochrona przyrodyprawo miejscoweuchwałazespół przyrodniczo-krajobrazowygranice obszaruuzasadnienie uchwaływartości przyrodniczeMazurski Park KrajobrazowyMikołajkiprawo samorządowe

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził nieważność uchwały Rady Miejskiej w Mikołajkach ustanawiającej zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Kusnort" z powodu istotnych naruszeń prawa, w tym nieprawidłowego określenia granic i braku uzasadnienia dla ustanowienia tej formy ochrony.

Spółka A. Sp. z o.o. oraz Wojewoda Warmińsko-Mazurski zaskarżyli uchwałę Rady Miejskiej w Mikołajkach ustanawiającą zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Kusnort". Skarżący zarzucili m.in. brak uzasadnienia dla ustanowienia ochrony, naruszenie prawa własności oraz nieprawidłowe określenie granic obszaru. Sąd administracyjny uznał, że uchwała została podjęta z istotnym naruszeniem przepisów, w szczególności art. 43 i art. 44 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, co skutkowało stwierdzeniem jej nieważności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie rozpoznał skargi A. Sp. z o.o. oraz Wojewody Warmińsko-Mazurskiego na uchwałę Rady Miejskiej w Mikołajkach z dnia 24 czerwca 2024 r. nr V/33/2024 w sprawie ustanowienia zespołu przyrodniczo-krajobrazowego "Kusnort". Skarżąca spółka podniosła zarzuty dotyczące naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o ochronie przyrody, wskazując na brak wykazania cennych wartości przyrodniczych, nieuzasadnione ograniczenia prawa własności oraz wewnętrzną sprzeczność uchwały, w tym błędne określenie granic obszaru. Wojewoda z kolei zarzucił powielanie istniejących zakazów i brak uzasadnienia dla tworzenia dodatkowej formy ochrony. Rada Miejska w Mikołajkach wniosła o oddalenie skarg, argumentując m.in. brakiem konieczności formalnego postępowania dowodowego i istnieniem dokumentacji potwierdzającej wartości przyrodnicze. Sąd, analizując sprawę, stwierdził istotne naruszenia prawa materialnego i procesowego. Kluczowe wady uchwały to nieprawidłowe określenie granic zespołu przyrodniczo-krajobrazowego (sprzeczność między mapą a współrzędnymi), co stanowi istotne naruszenie art. 44 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, a także brak wystarczającego uzasadnienia dla ustanowienia tej formy ochrony, zwłaszcza w kontekście już istniejących form ochrony na tym terenie (Mazurski Park Krajobrazowy). Sąd podkreślił, że ogólnikowe stwierdzenia o wartościach przyrodniczych nie są wystarczające do ustanowienia takiej formy ochrony. Dodatkowo, sąd wskazał na brak dowodów na to, że rada miejska faktycznie posiłkowała się dostępną dokumentacją przy podejmowaniu uchwały. W konsekwencji, na podstawie art. 147 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały. Rozstrzygnięto również o kosztach postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, uchwała została podjęta z istotnym naruszeniem prawa, w szczególności art. 44 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, ze względu na nieprawidłowe określenie granic oraz brak wystarczającego uzasadnienia dla ustanowienia zespołu przyrodniczo-krajobrazowego.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził istotne naruszenie prawa materialnego i procesowego, w tym nieprawidłowe określenie granic obszaru (sprzeczność mapy i współrzędnych) oraz brak wykazania cennych wartości przyrodniczych uzasadniających ustanowienie dodatkowej formy ochrony. Brak dowodów na to, że rada faktycznie posiłkowała się dostępną dokumentacją.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (21)

Główne

u.o.p. art. 43

Ustawa o ochronie przyrody

Fragmenty krajobrazu naturalnego i kulturowego zasługujące na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne.

u.o.p. art. 44 § ust. 1

Ustawa o ochronie przyrody

Ustanowienie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego następuje w drodze uchwały rady gminy.

u.o.p. art. 44 § ust. 2

Ustawa o ochronie przyrody

Uchwała rady gminy określa nazwę, położenie, sprawującego nadzór, cele ochrony, zakazy właściwe dla tego obiektu, obszaru lub jego części.

u.s.g. art. 91 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne.

u.s.g. art. 101 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem organu gminy, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 147 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd, uwzględniając skargę na uchwałę, stwierdza nieważność uchwały w całości lub w części albo stwierdza, że uchwała wydana została z naruszeniem prawa.

Pomocnicze

u.o.p. art. 45 § ust. 1

Ustawa o ochronie przyrody

Katalog zakazów, które mogą być wprowadzone na terenie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego.

u.s.g. art. 91 § ust. 4

Ustawa o samorządzie gminnym

W przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru wskazuje na naruszenie, nie stwierdzając nieważności.

u.s.g. art. 93 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Organ nadzoru, który nie stwierdził nieważności uchwały w ustawowym terminie, może zaskarżyć uchwałę do sądu administracyjnego.

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sąd administracyjny sprawuje kontrolę pod względem zgodności z prawem.

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 5

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego.

p.p.s.a. art. 134

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania.

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych art. 17

Sprostowanie błędów w ogłoszonym tekście aktu prawnego.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek działania organu na podstawie przepisów prawa.

k.p.a. art. 8 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu działania w sposób budzący zaufanie.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

Konstytucja RP art. 21 § ust. 1 i 2

Ochrona własności.

Konstytucja RP art. 31 § ust. 3

Ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw.

Konstytucja RP art. 64 § ust. 3

Ochrona własności.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieprawidłowe określenie granic zespołu przyrodniczo-krajobrazowego (sprzeczność między mapą a współrzędnymi). Brak wystarczającego uzasadnienia dla ustanowienia zespołu przyrodniczo-krajobrazowego, w tym brak wykazania cennych wartości przyrodniczych. Naruszenie art. 44 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody poprzez nieprawidłowe określenie położenia i granic obszaru. Brak dowodów na to, że rada miejska faktycznie posiłkowała się dostępną dokumentacją przy podejmowaniu uchwały.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Rady Miejskiej o istnieniu dokumentacji potwierdzającej wartości przyrodnicze. Argumentacja Rady Miejskiej o braku konieczności formalnego postępowania dowodowego. Argumentacja Rady Miejskiej o tym, że zakazy zostały skonstruowane w sposób uzupełniający i kompleksowy.

Godne uwagi sformułowania

uchwała została podjęta z istotnym naruszeniem art. 43 i art. 44 ust. 2 u.o.p. nie można podzielić stanowiska, że wykazanie istnienia na danym terenie szczególnie cennych i wymagających ochrony wartości przyrodniczych, uzasadniających wprowadzenie danej formy ochrony przyrody, może zostać wykazane dokumentacją, która nie musi być załączona w trakcie procedury ustalania zespołu przyrodniczo-krajobrazowego. ogólnikowe stwierdzenia, że takie wartości występują, nie są wystarczające.

Skład orzekający

Katarzyna Matczak

przewodniczący

Tadeusz Lipiński

sprawozdawca

Grzegorz Klimek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie nieważności uchwały rady gminy z powodu wad formalnych (nieprawidłowe określenie granic) i materialnych (brak uzasadnienia dla ustanowienia formy ochrony przyrody). Wymogi dotyczące wykazania wartości przyrodniczych przy tworzeniu zespołów przyrodniczo-krajobrazowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki ustanawiania zespołów przyrodniczo-krajobrazowych i wymogów formalnych oraz materialnych związanych z aktami prawa miejscowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ochrony przyrody i prawa miejscowego, z elementami konfliktu między rozwojem a ochroną środowiska, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w tych dziedzinach oraz dla lokalnych społeczności.

Sąd unieważnił uchwałę o ochronie przyrody. Kluczowy błąd w granicach i brak uzasadnienia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ol 26/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-03-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Grzegorz Klimek
Katarzyna Matczak /przewodniczący/
Tadeusz Lipiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Prawo miejscowe
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1478
art. 43, art. 44,
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1465
art. 91, art. 93, art. 101 ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.)
Dz.U. 2019 poz 1461
art. 17
Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) asesor WSA Grzegorz Klimek Protokolant referent Natalia Stemplewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2025 r. sprawy ze skarg A. Sp. z o.o. w W. i Wojewody Warmińsko-Mazurskiego na uchwałę Rady Miejskiej w Mikołajkach z dnia 24 czerwca 2024 r., nr V/33/2024 w przedmiocie ustanowienia zespołu przyrodniczo-krajobrazowego "Kusnort" I. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały; II. zasądza od Gminy Mikołajki na rzecz A. Sp. z o.o. w W. kwotę 797 zł (siedemset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Rada Miejska w Mikołajkach podjęła 24 czerwca 2024 r. uchwałę nr V/33/2024
w sprawie ustanowienia zespołu przyrodniczo-krajobrazowego "Kusnort".
Skargę na tę uchwałę wniosła [...] spółka z o.o. (dalej: "spółka", "skarżąca").
Skarżąca wywiodła, że ustanowione w uchwale zakazy obowiązujące na obszarze zespołu przyrodniczo-krajobrazowego "Kusnort" (dalej: "ZP-K") mogą co najmniej utrudniać zagospodarowanie jej nieruchomości, położonej w granicach tego zespołu.
Zarzuciła, że akt ten narusza art. 7, art. 8 § 1 w zw. z art. 77 § 1 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej "k.p.a."), gdyż Rada Miejska nie uzasadniła, że rzeczywiście na obszarze ZP-K znajdują się cenne wartości przyrodnicze, które winny podlegać ochronie w tej formie. Podniosła też, że inicjator uchwały wnioskował o ustanowienie ZP-K na terenie dwukrotnie większym od przyjętego, a lokalny prawodawca nie wykazał zasadności przyjętych granic ZP-K.
Spółka zarzuciła ponadto, że uchwała narusza art. 43, art. 44 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2024 r. poz. 1478, dalej: "u.o.p.") oraz art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 3 Konstytucji RP, gdyż nie wykazano spełnienia przesłanek do ustanowienia tej formy ochrony przyrody.
Nadto, Rada Miejska nie wykazała zależności granic już istniejących na obszarze ZP-K innych form przyrody, przez co ustanowiono w tym samym miejscu różne formy ochrony przyrody, przewidujące tożsame zakazy, co narusza zasadę proporcjonalności i w nieusprawiedliwiony sposób ogranicza prawo własności skarżącej. Zdaniem spółki zamieszczenie w uchwale wszystkich zakazów wyszczególnionych w ustawie, a nie wyłącznie zakazów właściwych dla danego obszaru bądź jego poszczególnych części, narusza art. 44 ust. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 u.o.p. Wybór określonych zakazów winien być bowiem podyktowany specyfiką danego obszaru i uzasadniony w sposób, który umożliwia weryfikację przyjęcia konkretnych ograniczeń.
Podniosła również, że uchwała została przyjęta w treści odbiegającej od treści projektu uchwały uzgodnionej z Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska w Olsztynie (dalej: "RDOŚ"). Zarzuciła ponadto, że uchwała jest wewnętrznie sprzeczna, gdyż ustanawia ZP-K w gminie Mikołajki, a jednocześnie określa jej granice współrzędnymi, które lokalizują obszar poza granicami Polski.
Skarżąca wniosła stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w części obejmującej jej nieruchomość i zasądzenie od Rady Miejskiej na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Ponadto wniosła o przeprowadzenie dowodu z załączonej do skargi opinii geodety w celu wykazania, że treść załącznika ze współrzędnymi z projektu uchwały uzgodnionego przez RDOŚ nie jest tożsamy z treścią załącznika ze współrzędnymi przyjętej i opublikowanej uchwały, a ponadto teren opisany współrzędnymi w uchwale nie jest zlokalizowany w miejscu, które opisane zostało w pozostałej części tego aktu, oraz wydruku księgi wieczystej nieruchomości, której spółka jest właścicielką.
Skargę na powyższą uchwałę złożył również Wojewoda Warmińsko-Mazurski (dalej: "wojewoda"), który wniósł o stwierdzenie nieważności tego aktu w całości.
Wojewoda stwierdził, że zakazy zawarte w uchwale są powtórzeniem zakazów wymienionych w art. 45 u.o.p., a także większości zakazów obowiązujących już na tym terenie na mocy uchwały Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 29 listopada 2022 r. Nr XLIV/635/22 w sprawie Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Zaznaczył, że art. 45 u.o.p. nie zawiera zakazu zabudowy. Wywiódł, że nie można interpretować rozszerzająco zakazów przewidzianych dla zespołu przyrodniczo-krajobrazowego i zrównywać zespołu z takimi formami ochrony przyrody, jak parki narodowe i krajobrazowe oraz rezerwaty. Tym samym nie jest uzasadnione wskazywanie jako podstawy do ustanowienia ZP-K grożącej temu terenowi dewastacji spowodowanej niekontrolowaną presją zabudowy rekreacyjnej, skoro obowiązują na tym terenie przepisy ww. uchwały sejmiku i uchwały Rady Miejskiej w Mikołajkach r X/107/2019 z 6 września 2019 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu półwyspu Kusnort, obręb Tałty, gmina Mikołajki, która ustanawia m.in. zakaz zabudowy na każdym z terenów elementarnych i zakaz lokalizowania jakichkolwiek tymczasowych obiektów budowlanych, w tym w szczególności: tymczasowych obiektów usługowo-handlowych, obiektów kontenerowych, obiektów rekreacyjnych, garaży wykonanych z blachy (§ 7 ust. 1 pkt 5 planu). Dodał, że w planie tym nie wyznaczono terenów rekreacyjno-wypoczynkowych (§ 7 ust. 1 pkt 4 lit. a planu).
Wojewoda wywiódł ponadto, że Rada Miejska powinna wiarygodnie uzasadnić, że zachodzą podstawy do tworzenia nowych, uzupełniających lub dalej idących w stosunku do istniejących na terenie Mazurskiego Parku Krajobrazowego form ochrony przyrody. Utworzenie chronionego zespołu przyrodniczo-krajobrazowego wymaga wykazania, że rzeczywiście znajdują się tu cenne wartości przyrodnicze. Ogólnikowe stwierdzenia, że takie wartości występują, nie są wystarczające. Dodał, że w uzasadnieniu uchwały nie wskazano, jakie czynniki przyrodnicze lub krajobrazowe zadecydowały o przebiegu granicy ZP-K. Stwierdził, że zasadnym byłoby ustanowienie na terenie półwyspu Kusnort wyższych od obowiązujących form ochrony przyrody.
W odpowiedziach na skargi Rada Miejska wniosła o ich oddalenie.
Zauważyła, że przepisy prawa nie przewidują dla ustanowienia określonej formy przyrody, jako aktu prawa miejscowego, konieczności przeprowadzenia sformalizowanego postępowania dowodowego. Nie jest to bowiem decyzja administracyjna i nie obowiązują przy jego wydaniu przepisy k.p.a. Przyznała, że niezbędne jest wykazanie, że na wskazanym terenie znajdują się szczególnie cenne i wymagające ochrony wartości przyrodnicze. Zaznaczyła jednocześnie, że okoliczności te mogą zostać wykazane określoną dokumentacją, która nie musiała być załączona w trakcie procedury ustalania zespołu przyrodniczo-krajobrazowego. Rada Miejska przy podjęciu zaskarżonej uchwały miała na uwadze istniejącą dokumentację, wskazującą na wybitne wartości krajobrazowe i przyrodnicze przedmiotowego obszaru. Przy uchwalaniu obszaru organ uwzględnił bowiem treść prognozy oddziaływania na środowisko projektu planu miejscowego, w której szczegółowo odniesiono się do istniejącego stanu środowiska i krajobrazu terenu. Rada Miejsca wzięła również pod uwagę, że na części wskazanego terenu istnieje Rezerwat Biosfery Jeziora Mazurskie.
Stwierdziła, że ww. dokumenty i wniosek Mazurskiego Parku Krajobrazowego (dalej: "MPK") potwierdzają cenne walory widokowe, estetyczne i przyrodnicze. Dodała, że MPK został powołany do ochrony i monitorowania unikatowych na skalę europejską wartości przyrodniczych, historycznych i kulturowych na terenie parku. Nie można zatem uznać działania organu jako subiektywnego i nie znajdującego pokrycia w faktach. Zaskarżona uchwała koresponduje i zabezpiecza teren nią objęty przed działaniami, które mogą w sposób trwały i nieodwracalny degradować ten obszar.
Rada wskazała ponadto, że Burmistrz Miasta Mikołajki w piśmie z 10 czerwca 2024 r. stwierdził, że należy rozważyć utworzenie formy ochrony przyrody na mniejszym obszarze niż wskazał MPK, będący inicjatorem przedsięwzięcia. Podyktowane było to koniecznością uwzględnienia interesu prywatnego mieszkańców wsi [...] i umożliwienia kontynuowania zabudowy w obszarach, gdzie zabudowa ta już częściowo istnieje, a dalsze jej kontynuowanie nie będzie zagrażało walorom obszaru chronionego. Organy gminy uwzględniły więc zasadę proporcjonalności i wyważyły odpowiednio ochronę cennych obszarów krajobrazowych i przyrodniczych oraz możliwość zagospodarowania terenu na określonych obszarach przez właścicieli nieruchomości znajdujących się pierwotnie w obszarze, który zgodnie z inicjatywą MPK miał zostać objęty formą ochrony przyrody.
Rada Miejska dodała, że często na określonym obszarze funkcjonują równolegle różne formy ochrony przyrody. Zauważyła, że nie stanowi to istotnego naruszenia prawa, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności aktu prawa miejscowego.
Ponadto przyznała, że uchwała została opublikowana z błędnymi współrzędnymi wskazującymi położenie ZP-K. Wyjaśniła, że omyłkowo został nadpisany inny ciąg cyfr niż dane współrzędne przedłożone do uzgodnienia. Podkreśliła, że RDOŚ przedłożono prawidłowe współrzędne, a gdy organ gminy zorientował się po opublikowaniu uchwały o wysłaniu do publikacji odmiennych współrzędnych, przedłożył wojewodzie prawidłowe współrzędne.
Rada Miejska wniosła o przeprowadzenie dowodów z dokumentów: Prognozy oddziaływania na środowisko projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu Półwyspu Kusnort. obr. Tałty. gm. Mikołajki sporządzonej w marcu 2019 r. oraz informacji ze strony Polskiego Komitetu ds. UNESCO z mapą przedstawiającą obszar rezerwatu na okoliczność przesłanek warunkujących uchwalenie zespołu przyrodniczo- krajobrazowego, na okoliczność istnienia dokumentów potwierdzających zasadność ustanowienia zaskarżonej formy ochrony przyrody, a także pisma Burmistrza Miasta Mikołajki z 10 czerwca 2024 r na okoliczność przyczyn zmiany obszaru ZP-K w porównaniu do pierwotnego wniosku Mazurskiego Parku Krajobrazowego.
Postanowieniami z 3 marca 2025 r. Sąd, połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy z obu wywiedzionych skarg.
W piśmie procesowym z 17 marca 2025 r. spółka podtrzymała skargę i odniosła się do argumentacji Rady Miejskiej, zawartej w odpowiedzi na skargę.
Na rozprawie 25 marca 2025 r. sąd dopuścił wskazane wyżej dowody z dokumentów.
Pełnomocnik spółki dodatkowo wyjaśnił, że poprawiony zakres współrzędnych również jest nieprawidłowy, gdyż posługuje się systemem 1992 zamiast systemem 2000, co skutkuje, iż wskazane współrzędne określają nie terytorium Rzeczpospolitej Polskiej i wynika to z opinii geodety, która została dołączona do sprawy.
Pełnomocnik wojewody przyznał m.in., że były problemy techniczne z opublikowaniem uchwały ze względu na nieprawidłowe dane numeryczne, jednak inne dane pozwalają na ustalenie obszaru ustanowionego ZP-K. Stwierdził, że wskazany obszar obejmują ochroną inne formy ochrony przyrody i nie ma potrzeby powielania słabszej ochrony ustanowionej w ZP-K.
Pełnomocnik Rady Miejskiej w Mikołajkach podniósł m.in., że dane numeryczne do uchwały zostały poprawione. Stwierdził, że zakaz zabudowy może wynikać choćby z ustanowionego zakazu naruszenia warunków zagospodarowania terenu. Zapis w planie miejscowym dotyczący zakazu zabudowy nie ma przełożenia na dopuszczalność takiej zabudowy w oparciu o jedną z form ochrony przyrody. Dodał, że Gmina złożyła wniosek o sprostowanie załącznika numerycznego, który był identycznym załącznikiem przekazanym do RDOŚ w reakcji na pismo wojewody dotyczące złożenia wyjaśnień w tym zakresie. Nie była podejmowana żadna nowa uchwała w tym zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Natomiast art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") przewiduje, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej. Rozpoznając skargę na akt prawa miejscowego sąd ocenia jedynie, czy przy jego podejmowaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego lub procesowego, obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną (art. 134 p.p.s.a.).
W myśl art. 147 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na uchwałę, stwierdza nieważność uchwały w całości lub w części albo stwierdza, że uchwała wydana została z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie jej nieważności.
Ponadto, zgodnie art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1465, z późn. zm., dalej: "u.s.g.") każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Na gruncie tego przepisu judykatura wypracowała stanowisko, zgodnie z którym strona skarżąca powinna wykazać, że kwestionowana uchwała wpływa na jej sferę materialnoprawną, pozbawiając ją pewnych uprawnień gwarantowanych przepisami prawa materialnego albo uniemożliwiając ich realizację (por. wyrok NSA z 22.02.2018 r. II OSK 1106/16 oraz powołane tam orzecznictwo; wszystkie powołanie w niniejszym uzasadnieniu wyroki sądów administracyjnych są dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).
Spółka wykazała, że jest właścicielką nieruchomości położonej na terenie objętym ustaleniami zaskarżonej uchwały. Wskazała też, że uchwalone tym aktem zakazy, to jest m.in. zakaz: zmiany sposobu użytkowania ziemi, wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu oraz uszkadzania i zanieczyszczania gleby, mogą co najmniej utrudnić zagospodarowanie nieruchomości. Przyznać należy, że ww. zakazy mogą wywołać skutek wskazany przez skarżącą. Wobec powyższego spółka jest legitymowana do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na przedmiotową uchwałę w granicach przysługujących jej uprawnień właścicielskich do ww. działki.
Powyższe nie oznacza automatycznie zasadności skargi. Obowiązek uwzględnienia skargi wniesionej w trybie art. 101 ust. 1 u.s.g. powstaje, gdy naruszenie interesu prawnego lub uprawnienia strony skarżącej jest związane z jednoczesnym naruszeniem obiektywnego porządku prawnego, gdyż z art. 91 ust. 1 zd. pierwsze u.s.g. wynika, że tylko uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne.
Uprawnienie wojewody do zaskarżenia przedmiotowej uchwały wynika natomiast z art. 93 ust. 1 u.s.g., zgodnie z którym po upływie terminu wskazanego w art. 91 ust. 1 organ nadzoru nie może we własnym zakresie stwierdzić nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy. W tym przypadku organ nadzoru może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Wojewoda w ustawowym terminie 30 dni od dnia otrzymania uchwały (co nastąpiło 27 czerwca 2024 r. – zob. załączone do skargi pismo organu gminy o przekazaniu uchwał podjętych na sesji 24 czerwca 2024 r.) nie orzekł o jej nieważności, wobec czego mógł skutecznie wnieść przedmiotową skargę w trybie art. 93 u.s.g.
Wskazać ponadto należy, że wprowadzając sankcję nieważności jako następstwo naruszenia prawa, ustawodawca nie określił rodzaju naruszenia prawa, które prowadziłoby do zastosowania tej sankcji. W tej kwestii należy odwołać się do przepisów u.s.g., gdzie przewidziano dwa rodzaje naruszeń prawa, które mogą być wywołane przez ustanowienie aktów uchwalanych przez organy gminy.
Mogą być to naruszenia istotne lub nieistotne (art. 91 u.s.g.). Zgodnie z art. 91 ust. 1 u.s.g., uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. W przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, że uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa (art. 91 ust. 4 u.s.g.).
Brak ustawowego zdefiniowania obu naruszeń, stwarza konieczność sięgnięcia do stanowiska wypracowanego w tym zakresie w doktrynie i w orzecznictwie.
Za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie, prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do nich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego i materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (zob. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, Samorząd Terytorialny 2001, z. 1-2, s. 101-102).
W judykaturze za istotne naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności aktu, uznaje się takiego rodzaju naruszenia prawa, jak: podjęcie uchwały przez organ niewłaściwy, brak podstawy do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwe zastosowanie przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, naruszenie procedury podjęcia uchwały. Stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić tylko, gdy uchwała pozostaje w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym, co jest oczywiste i bezpośrednie oraz wynika wprost z treści tego przepisu. Nie jest zaś konieczne rażące naruszenie, warunkujące stwierdzenie nieważności decyzji czy postanowienia, o jakim mowa w art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572).
Za nieistotne naruszenie prawa należy natomiast uznać takie naruszenie, które jest mniej doniosłe w porównaniu z innymi przypadkami wadliwości, jak np. nieścisłość prawna, czy też błąd, który nie ma wpływu na istotną treść aktu organu gminy. W przypadku nieistotnego naruszenia nie stwierdza się nieważności uchwały, ograniczając się do wskazania, że uchwałę wydano z naruszeniem prawa.
Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonego aktu, wskazać należy, że zgodnie z art. 43 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2024 r. poz. 1478, z późn. zm., dalej: "u.o.p.") zespołami przyrodniczo-krajobrazowymi są fragmenty krajobrazu naturalnego i kulturowego zasługujące na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne. Stosownie do art. 44 ust. 1 u.o.p. ustanowienie pomnika przyrody, stanowiska dokumentacyjnego, użytku ekologicznego lub zespołu przyrodniczo-krajobrazowego następuje w drodze uchwały rady gminy. Jak przewidziano w ust. 2, uchwała rady gminy, o której mowa w ust. 1, określa nazwę danego obiektu lub obszaru, jego położenie, sprawującego nadzór, szczególne cele ochrony, w razie potrzeby ustalenia dotyczące jego czynnej ochrony oraz zakazy właściwe dla tego obiektu, obszaru lub jego części, wybrane spośród zakazów wymienionych w art. 45 ust. 1.
W § 1 ust. 1 zaskarżonej uchwały rada miejska uchwaliła, że ustanawia zespół przyrodniczo-krajobrazowy pod nazwą "Kusnort" o powierzchni 232,42 ha, położony na terenie gminy Mikołajki. W ust. 2 stwierdziła, że położenie i przebieg granic zespołu przyrodniczo-krajobrazowego w postaci mapy przedstawia załącznik nr 1 do uchwały, zaś w ust. 3 – że położenie i przebieg granic zespołu przyrodniczo-krajobrazowego w postaci współrzędnych punktów jej załamania przedstawia załącznik nr 2 do uchwały.
W sprawie nie jest sporne, że treści obu załączników opublikowanych w Dzienniku Urzędowym nie są zgodne. Współrzędne punktów załamania granic ZP-K wyliczone w tabeli stanowiącej załącznik nr 2 do uchwały nie odzwierciedlają bowiem granic terenu wyrysowanych na mapie zamieszczonej na dokumencie, mającym stanowić załącznik nr 1. Zasadnicza niespójność w określeniu granic zespołu przyrodniczo-krajobrazowego powoduje, że uchwała narusza w sposób istotny art. 44 ust. 2 u.o.p., gdyż nie określa położenia ustanowionego zespołu.
Podkreślić należy, że powyższa wadliwość nie może być w niniejszej sprawie konwalidowana przez sprostowanie w trybie art. 17 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1461). Zgodnie z tym przepisem błędy w ogłoszonym tekście aktu prawnego prostuje się w formie obwieszczenia. Sprostowanie nie może prowadzić do merytorycznej zmiany tekstu aktu prawnego.
Na podstawie cytowanego przepisu mogą być więc prostowane jedynie błędy, które powstały na etapie ogłaszania aktu normatywnego, a nie w toku jego wydawania. Sprostowanie błędu polega bowiem na zlikwidowaniu rozbieżności pomiędzy oryginałem – czyli tekstem aktu prawnego skierowanym do publikacji przez organ wydający ten akt, a tekstem ogłoszonym we właściwym dzienniku. W trybie art. 17 można zatem sprostować wyłącznie błędy popełnione przez organ wydający dziennik urzędowy. Ten organ sam dokonuje ich usunięcia (sprostowania). Błędy organu podejmującego dany akt, czyli np. przez przekazanie do publikacji aktu niezgodnego z przyjętym, nie podlegają sprostowaniu w oparciu o omawiany przepis (por. wyrok NSA z 22.02.2017 r. II OSK 1501/15 oraz powołane tam orzecznictwo i literatura).
Z pisma Burmistrza Mikołajek z 18 grudnia 2024 r., zawierającego wniosek o sprostowanie załącznika nr 2 do uchwały, wynika natomiast jednoznacznie, że błąd w zakresie współrzędnych punktów załamania w układzie współrzędnych powstał po sesji w trakcie redagowania uchwały do publikacji w Dzienniku Urzędowym. Burmistrz zaznaczył, że radni w materiałach na sesję otrzymali prawidłową treść projektu i głosowali nad prawidłowa treścią uchwały.
Dodać należy, że do tego pisma załączono nie tylko zmieniony załącznik nr 2, ale również załącznik nr 1 do uchwały uzupełniony o prawidłowy opis. W opublikowanym jako załącznik nr 1 dokumencie: "Położenie i przebieg granicy zespołu przyrodniczo-krajobrazowego ‘Kusnort’", nie podano bowiem numeru i daty uchwały, do której został załączony.
Zgodzić się należy ze skarżącymi, że rada miejska w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały nie wykazała przesłanek uzasadniających ustanowienie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego na części terenu Mazurskiego Parku Krajobrazowego.
Z uzasadnienia uchwały nie wynika bowiem, jakie konkretne cechy przedmiotowego terenu przesądziły o zasadności utworzenia tam ZP-K. W uzasadnieniu uchwały rada miejska wskazała jedynie bardzo lakonicznie walory przyrodnicze obszaru (istnienie pomnika przyrody, wyliczenie kilku gatunków fauny i flory) i stwierdziła, że rzeźba terenu jest urozmaicona, a obszar stanowi mozaikę pól średniej wielkości z niewielkimi kompleksami leśnymi. Wskazała też na brak zabudowy i na dominujący sposób użytkowania terenu.
Ogólny opis terenu, wyliczenie kilku gatunków fauny i flory występujących w granicach ZP-K i wskazanie na istnienie Rezerwatu Biosfery "Jeziora Mazurskie" na części obszaru ZP-K, nie przekonuje o spełnieniu przesłanek warunkujących ustanowienie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego. Z uwagi na brak indywidualnego opracowania dla terenu ZP-K, niemożliwe jest zweryfikowanie twierdzeń organu o wykazaniu wyjątkowości tego terenu, uzasadniającego utworzenie tam kolejnej formy ochrony przyrody. Z art. 43 i art. 44 u.o.p. wynika, że utworzenie chronionego zespołu przyrodniczo-krajobrazowego wymaga wykazania, iż rzeczywiście znajdują się tu cenne wartości przyrodnicze. Ogólnikowe stwierdzenia, że takie wartości występują, nie są wystarczające (zob. wyrok NSA z 5.07.2011 r., II OSK 767/11).
Zawarta w uzasadnieniu uchwały lakoniczna argumentacja, że choć ZP-K "zlokalizowany jest w granicach Mazurskiego Parku Krajobrazowego, obszaru Natura 2000 Puszcza Piska PLB280008, Rezerwatu Biosfery Jeziora Mazurskie znajdującego się w Światowej Sieci Rezerwatów Biosfery UNESCO oraz Regionalnej sieci korytarzy ekologicznych (obszar węzłowy "Puszcza Piska i Jezioro Śniardwy"), to wciąż grozi mu dewastacja spowodowana m.in. niekontrolowaną presją zabudowy rekreacyjnej", również nie uzasadnia ustanowienia tej formy ochrony przyrody.
Podkreślić trzeba, że art. 45 ust. 1 u.o.p. stanowi katalog zamknięty zakazów, które mogą być wprowadzone na terenie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego i nie przewiduje on zakazu zabudowy. Gdyby intencją ustawodawcy było, aby zakaz zabudowy obowiązywał na obszarze zespołu przyrodniczo-krajobrazowego, to zostałby on wprost wymieniony w art. 45 ust. 1 u.o.p. (por. wyrok NSA z 6.12.2019 r. II OSK 237/18). Zakaz taki jest przewidziany bowiem wprost, ale wyłącznie w stosunku do parków narodowych i rezerwatów przyrody (art. 15 ust. 1 u.o.p.), choć dopuszczalne są od tego wyjątki. Ponadto, zakazu zabudowy nie można wyinterpretować z art. 45 pkt. 1, 2 i 7 (zakazy: niszczenia, uszkadzania lub przekształcania obiektu lub obszaru – pkt 1; wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu, z wyjątkiem prac związanych z zabezpieczeniem przeciwsztormowym lub przeciwpowodziowym albo budową, odbudową, utrzymywaniem, remontem lub naprawą urządzeń wodnych – pkt 2; zmiany sposobu użytkowania ziemi – pkt 7).
Zespół przyrodniczo-krajobrazowy, jako forma ochrony przyrody, co do zasady nie jest wyłączony spod zabudowy, zatem zakazu zmiany sposobu użytkowania ziemi nie można interpretować tak, żeby w rzeczywistości taki zakaz był równoznaczny z zakazem zabudowy (por. wyrok NSA z 21.11.2014 r. II OSK 1087/13).
Zabudowa na obszarze zespołu przyrodniczo-krajobrazowego jest dopuszczalna tam, gdzie nie jest to połączone ze zmianą sposobu użytkowania ziemi, np. na terenach już zabudowanych, gdzie uzupełnia się istniejącą zabudowę lub zastępuje się dotychczasową zabudowę, nową (tak NSA w wyroku z 19.11.2024 r. II OSK 351/22).
Nie można też kwalifikować prac służących do realizacji obiektu budowlanego, takich jak wykopy pod fundamenty, jako uszkodzenia lub przekształcenia obszaru i zniekształcenia terenu (zob. wyrok WSA w Warszawie z 29.09.2008 r. IV SA/Wa 952/08).
Dodać należy, że brak możliwości zabudowy przedmiotowego obszaru, w tym obiektami rekreacyjnymi, wynika jednoznacznie z przepisów uchwały Nr X/107/2019 Rady Miejskiej w Mikołajkach z dnia 6 września 2019 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu półwyspu Kusnort, obręb Tałty, gmina Mikołajki, obejmującej obszar w granicach ustanowionego zespołu. W § 8 określono wprost zakaz zabudowy dla wszystkich terenów elementarnych przewidzianych w tym planie. Natomiast w § 7 ust. 1 pkt 4 stwierdzono, że w granicach planu nie wyznacza się: terenów rekreacyjno-wypoczynkowych (lit. a), obszarów rehabilitacji istniejącej zabudowy i infrastruktury technicznej, obszarów wymagających przekształceń lub rekultywacji (lit. b), terenów pod budowę obiektów handlowych o powierzchni sprzedaży powyżej 2000 m2 (lit. c). Ustalono też zakaz lokalizowania tymczasowych obiektów budowlanych, w tym w szczególności: tymczasowych obiektów usługowo-handlowych, obiektów kontenerowych, obiektów rekreacyjnych, garaży wykonanych z blachy (pkt 5).
Ponadto, jak zasadnie wskazał wojewoda, zgodnie z § 7 ust. 2 uchwały Nr XIX/368/12 Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 28 sierpnia 2012 r. w sprawie ustanowienia Planu Ochrony Mazurskiego Parku Krajobrazowego (Dz. Urz. Woj. Warm.-Maz. z 2012 r. poz. 2722) w strefach "0" (zerowych) niedopuszczalne jest wznoszenie nowych obiektów budowlanych, z wyjątkiem obiektów służących bezpośrednio ochronie przyrody; zabiegi ochronne w rezerwatach prowadzone zgodnie z planem ochrony rezerwatu lub zadaniami ochronnymi ustalanymi przez RDOŚ w porozumieniu z Nadleśnictwem, poza rezerwatami – zgodnie z planami urządzenia lasu, natomiast w strefach "IE" obejmujących dużą część obszarów leśnych Parku, niektóre cenne przyrodniczo tereny rolnicze wraz z ich terenami zabudowanymi oraz cenniejsze tereny wodne; nie dopuszcza się wyznaczania nowych siedlisk budowlanych, zaś gospodarkę leśną prowadzić należy zgodnie z zapisami w planach urządzenia lasu. Zgodnie z § 7 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret 11 i § 7 ust. 2 pkt 1 lit. b tiret 7 oraz załącznika graficznego sekcja 7 ww. uchwały, półwysep Kusnort leży w strefie "0" Zerowej oraz "IE" Pierwszej Ekologicznej, odpowiednio w strefie 0R11 "Półwysep Kusnort i Zatoka Łukańska" oraz w strefie IE7 "Niwa Polna Woźnic i Dybowa".
O ile słusznie organ gminy wywodzi, że obowiązujące przepisy prawa nie przewidują dla ustanowienia określonej formy przyrody przeprowadzenia sformalizowanego postępowania dowodowego przed wydaniem aktu prawa miejscowego, tak jak tego wymaga postępowanie administracyjne prowadzone na zasadach przewidzianych w k.p.a., to nie można podzielić stanowiska, że wykazanie istnienia na danym terenie szczególnie cennych i wymagających ochrony wartości przyrodniczych, uzasadniających wprowadzenie danej formy ochrony przyrody, może zostać wykazane dokumentacją, która nie musi być załączona w trakcie procedury ustalania zespołu przyrodniczo-krajobrazowego.
Trudno bowiem w takiej sytuacji uznać, że organ stanowiący gminy świadomie podjął akt prawa miejscowego w tym przedmiocie po przeprowadzeniu prawidłowej procedury uchwałodawczej. Niezbędnym warunkiem ustanowienia zespołu przyrodniczo-krajobrazowego jest dowodowa weryfikacja fragmentów krajobrazu naturalnego i kulturowego, zasługujących na ochronę ze względu na ich walory widokowe i estetyczne, występującego na konkretnym obszarze. W przeciwnym bowiem wypadku materialnoprawna przesłanka ustanowenia tej formy ochrony zawarta w art. 43 u.o.p. byłaby normą bankietową, której hipoteza nie poddawałaby się jakiejkolwiek weryfikacji, czyniąc ją normą niesankcjonowaną, a w konsekwencji jej stosowalność pozostawiając poza jakąkolwiek kontrolą, w tym także sądową (tak WSA w Olsztynie w wyroku z 20.09.2018 r., II SA/Ol 386/18).
Wbrew stanowisku organu gminy, z przywołanego w odpowiedzi na skargę wyroku Naczelnego Sąd Administracyjnego z 21 lipca 2022 r. sygn. IlI OSK 779/21 wynika wyłącznie to, że rada gminy nie ma obowiązku przedstawienia uzasadnienia utworzenia zespołu przyrodniczo-krajobrazowego dla każdej, pojedynczej działki. Powyższe nie oznacza jednak zwolnienia organu gminy z wykazania istnienia przesłanek wynikających z art. 43 u.o.p. dla całego obszaru zespołu przyrodniczo-krajobrazowego, to jest, że dany fragment krajobrazu naturalnego i kulturowego zasługuje na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne. NSA stwierdził bowiem wyraźnie, że "Uwzględniając jednak ingerencję tego rodzaju uchwały w chronione konstytucyjnie wartości, jak i ewentualną kontrolę legalności uchwały przez sąd administracyjny, konieczne jest uchwalenie uchwały w sposób pozwalający zweryfikować zasadność przyjęcia określonego obszaru jako zasługującego na objęcie tą formą ochrony przyrody. W konsekwencji zasadność zakreślenia granic takiego zespołu przyrodniczo-krajobrazowego musi wynikać z dokumentacji sporządzonej przed podjęciem uchwały lub z uzasadnienia i załączników samego aktu prawa miejscowego".
Nadto, z akt sprawy nie wynika, że rzeczywiście przy podjęciu zaskarżonej uchwały rada miejska miała na uwadze posiadaną w zasobach organu i ogólnodostępną dokumentację, wskazującą na wartości krajobrazowe i przyrodnicze przedmiotowego obszaru, to jest treść "Prognozy oddziaływania na środowisko projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu Półwyspu Kusnort, obr. Tałty, gm. Mikołajki sporządzonej w marcu 2019 r." i informację ze strony Polskiego Komitetu ds. UNESCO z mapą przedstawiającą obszar Rezerwat Biosfery Jeziora Mazurskie.
W protokole nr V/2024 z V zwyczajnej sesji Rady Miejskiej w Mikołajkach z 24 czerwca 2024 r. wynika, że nie było jakiejkolwiek dyskusji odnośnie do przesłanek podjęcia kwestionowanej uchwały. Zaprotokołowano wyłącznie, że radni zostali zapytani przez przewodniczącego o pytania i uwagi do projektu, nie zgłosili żadnych pytań i uwag, a następnie głosowali nad przyjęciem uchwały. Ponadto, z akt nie wynika, aby poza wnioskiem inicjatora i postanowieniem uzgadniającym RDOŚ, radnym przedstawiono jakiekolwiek inne dokumenty, w tym ww. prognozę.
Zaznaczyć należy, że porównanie inwentaryzacji przyrody zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały i w "Prognozie ..." (w której rzeczywiście dość obszernie wyliczono gatunki fauny i flory terenu objętego ustaleniami planu miejscowego), również uzasadnia wątpliwość, czy rada miejska posiłkowała się danymi zawartymi w tym dokumencie planistycznym.
Dodać należy, że ww. "prognoza...", stanowi część dokumentacji prac planistycznych do uchwały w przedmiocie planu miejscowego. Jak wynika z przepisów ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1945 z późn. zm.) prognoza oddziaływania na środowisko jest dokumentem informacyjnym, który ma na celu możliwie dokładne określenie skutków środowiskowych wywołanych realizacją ustaleń projektowanego planu miejscowego. Jest przewidywaniem skutków, opartym na aktualnej w dacie jego sporządzania wiedzy oraz doświadczeniu i zestawieniem zagrożeń, które mogą wystąpić. Podstawowym zatem celem prognozy jest wykazanie, jak dopuszczony przez plan miejscowy sposób zagospodarowania terenu przekształci środowisko. Dodać należy, że mając na uwadze datę sporządzenia tego dokumentu (2019 r.), dane przyrodnicze mogą różnić się od stanu faktycznego z daty podjęcia uchwały ze względu na upływ kilku lat.
Zaskarżona uchwała nie wyjaśnia także, że zasadne było wprowadzenie dodatkowej formy ochrony przyrody na terenie już istniejącego parku krajobrazowego, tzn. objętego ochroną krajobrazową wyższej rangi.
Nie zawiera również argumentacji przekonującej o konieczności wprowadzenia na przedmiotowym terenie zakazów wyliczonych w § 3 uchwały.
Przyznać należy, że ustawa o ochronie przyrody nie przewiduje zakazu ustanawiania różnych form ochrony przyrody na tym samym obszarze. Należy jednak mieć na uwadze, że z ustanowieniem danej formy ochrony przyrody, wyliczonej w art. 16 ust. 1 u.o.p., wiążą się określone cele i korespondujące z nimi zakazy.
Stosownie do art. 16 u.o.p. park krajobrazowy obejmuje obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe w celu zachowania, popularyzacji tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju. Natomiast, jak stanowi art. 43 u.o.p., zespołami przyrodniczo-krajobrazowymi są fragmenty krajobrazu naturalnego i kulturowego zasługujące na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne.
Zgodnie z § 3 zaskarżonej uchwały, na terenie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego wprowadzone zostały zakazy:
1) niszczenia, uszkadzania lub przekształcania obszaru,
2) wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu, z wyjątkiem prac związanych z zabezpieczeniem przeciwsztormowym lub przeciwpowodziowym, albo budową, odbudową, utrzymywaniem, remontem lub naprawą urządzeń wodnych;
3) uszkadzania i zanieczyszczania gleby,
4) dokonywania zmian stosunków wodnych, jeżeli zmiany te nie służą ochronie przyrody albo racjonalnej rolnej, leśnej, wodnej lub rybackiej;
5) likwidowania, zasypywania i przekształcania naturalnych zbiorników wodnych, starorzeczy oraz obszarów wodno-błotnych;
6) wylewania gnojowicy, z wyjątkiem nawożenia użytkowanych gruntów rolnych;
7) zmiany sposobu użytkowania ziemi;
8) wydobywania do celów gospodarczych skał, w tym torfu oraz skamieniałości, w tym kopalnych szczątków roślin i zwierząt, a także minerałów i bursztynu;
9) umyślnego zabijania dziko występujących zwierząt, niszczenia nor, legowisk zwierzęcych oraz tarlisk i złożonej ikry, z wyjątkiem amatorskiego połowu ryb oraz wykonywania czynności związanych z racjonalną gospodarką rolną, leśną, rybacką i łowiecką;
10) umieszczania tablic reklamowych.
Na mocy natomiast § 5 ust. 1 uchwały nr XLIV/635/22 Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 29 listopada 2022 r. w sprawie Mazurskiego Parku Krajobrazowego (Dz. Urz. Woj. Warm.-Maz. z 2022 r. poz. 5615) w Parku wprowadzono następujące zakazy:
1) realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko;
2) umyślnego zabijania dziko występujących zwierząt, niszczenia ich nor, legowisk, innych schronień i miejsc rozrodu oraz tarlisk i złożonej ikry, z wyjątkiem amatorskiego połowu ryb oraz wykonywania czynności w ramach racjonalnej gospodarki rolnej, leśnej, rybackiej i łowieckiej;
3) likwidowania i niszczenia zadrzewień śródpolnych, przydrożnych i nadwodnych, jeżeli nie wynikają z potrzeby ochrony przeciwpowodziowej lub zapewnienia bezpieczeństwa ruchu drogowego lub wodnego lub budowy, odbudowy, utrzymania, remontów lub naprawy urządzeń wodnych;
4) pozyskiwania do celów gospodarczych skał, w tym torfu, oraz skamieniałości, w tym kopalnych szczątków roślin i zwierząt, a także minerałów i bursztynu;
5) wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu, z wyjątkiem prac związanych z zabezpieczeniem przeciwsztormowym, przeciwpowodziowym lub przeciwosuwiskowym lub budową, odbudową, utrzymaniem, remontem lub naprawą urządzeń wodnych;
6) dokonywania zmian stosunków wodnych, jeżeli zmiany te nie służą ochronie przyrody lub racjonalnej gospodarce rolnej, leśnej, wodnej lub rybackiej;
7) budowania nowych obiektów budowlanych w pasie szerokości 100 m od:
a) linii brzegów rzek, jezior i innych naturalnych zbiorników wodnych,
b) zasięgu lustra wody w sztucznych zbiornikach wodnych usytuowanych na wodach płynących przy normalnym poziomie piętrzenia określonym w pozwoleniu wodnoprawnym, o którym mowa w art. 389 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne; – z wyjątkiem obiektów służących turystyce wodnej, gospodarce wodnej lub rybackiej;
8) likwidowania, zasypywania i przekształcania zbiorników wodnych, starorzeczy oraz obszarów wodno-błotnych;
9) wylewania gnojowicy, z wyjątkiem nawożenia własnych gruntów rolnych;
10) prowadzenia chowu i hodowli zwierząt metodą bezściółkową;
11) utrzymywania otwartych rowów ściekowych i zbiorników ściekowych; 12) organizowania rajdów motorowych i samochodowych;
13) używania łodzi motorowych i innego sprzętu motorowego na otwartych zbiornikach wodnych.
Z powyższego wynika, że z 10 zakazów ustanowionych zaskarżoną uchwałą tylko 4
(z punktów 1, 3, 7 i 10) nie są dokładnymi powtórzeniami zakazów, które już obowiązują na tym terenie mocą ww. uchwały sejmiku w sprawie Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Trudno w tej sytuacji podzielić stanowisko organu gminy, że zakazy zostały skonstruowane w taki sposób, że działają względem siebie uzupełniająco i kompleksowo, a także że ich wprowadzenie przez ustanowienie ZP-K było niezbędne, aby uniemożliwić ingerencję, która mogłaby zagrozić tym terenom.
Niezależnie od powyższego, uzasadnienie uchwały i treść powołanego przez radę w odpowiedzi na skargę dokumentu planistycznego nie zawierają argumentów, które wskazywałby na zasadność utworzenia przedmiotowego zespołu przyrodniczo-krajobrazowego w przyjętych granicach, w szczególności na obszarze o powierzchni mniejszej niż wnioskowana.
Uzasadnienie uchwały, tożsame z treścią wniosku inicjatora z 15 lutego 2024 r., a także pismo Burmistrza Mikołajek z 10 czerwca 2024 r. nie zawierają żadnych informacji, które szczegółowo uzasadniałyby przebieg granic projektowanego obszaru. W uzasadnieniu uchwały i ww. wniosku podano bowiem tylko, że projektowany zespół przyrodniczo-krajobrazowy obejmuje teren półwyspu położonego na północny-wschód od Mikołajek, pomiędzy jeziorami Mikołajskim i Śniardwy.
W piśmie z 10 czerwca 2024 r. burmistrz stwierdza zaś jedynie, że "Projekt uchwały powstał w oparciu o wniosek Mazurskiego Parku Krajobrazowego z dnia 15.02.2024 r. (...), jednak zmniejszona została jego powierzchnia z wnioskowanej 398,44 ha na 232,42 ha, z uwagi na stworzenie możliwości rozwoju miejscowości Stawek" oraz że zaproponowana powierzchnia ustanowienia ZP-K jest tożsama z powierzchnią planu miejscowego przyjętego uchwałą nr X/107/2019 z 6 września 2019 r.
Trudno uznać, że zmniejszenie powierzchni zespołu o 166 ha rzeczywiście było uzasadnione rozwojem wsi.
Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżona uchwała została podjęta z istotnym naruszeniem art. 43 i art. 44 ust. 2 u.o.p.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały.
O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi spółki, wynagrodzenie pełnomocnika spółki, będącego radcą prawnym, oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI