II SA/OL 220/24

II SA/Ol 220/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-05-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Grzegorz Klimek
Marzenna Glabas /sprawozdawca/
Piotr Chybicki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zaliczka alimentacyjna
Sygn. powiązane
I OSK 1701/24 - Wyrok NSA z 2025-08-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Asesor WSA Grzegorz Klimek Protokolant Starszy referent Aneta Krygielska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi E. J. od Skarbu Państwa –Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych), tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją z 25 sierpnia 2023 r. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Miłomłynie, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Miłomłyn (dalej jako: "organ I instancji"), po rozpatrzeniu wniosku M. M. (dalej jako: "skarżący"), odmówił umorzenia w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń
z funduszu alimentacyjnego dla J. M.
W odwołaniu skarżący zarzucił, że decyzja jest niesłuszna, sprzeczna
ze stanem faktycznym oraz przepisami prawa. Podniósł, że jego sytuacja dochodowa
i życiowa jest wyjątkowo trudna. Nie zgodził się z organem I instancji, że jest zdolny świadczyć pracę. Podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. [...] istnieją od dzieciństwa, mają charakter trwały i wykluczają skarżącego ze świadczenia jakiejkolwiek pracy. Podniósł, że wymaga częściowej opieki i pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Opiekę tę sprawują jego rodzice. Skarżący przyjmuje silne leki od lekarza psychiatry, które powodują senność, otępienie, zaburzenia koncentracji i równowagi, bóle głowy, dezorientację oraz wpływają na zaburzenia układu pokarmowego. Podał, że w przeszłości kilkakrotnie starał się podejmować proste prace fizyczne, ale z uwagi na dolegliwości nie udało mu się ich utrzymać. Stan zdrowia skarżącego nie rokuje jakiejkolwiek poprawy. Praktycznie nie ma takiej pracy, którą mógłby wykonywać. Sytuacja majątkowa skarżącego jest bardzo trudna, a wręcz dramatyczna. Korzysta ze świadczeń pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego 560,16 zł miesięcznie, zasiłku pielęgnacyjnego - 215,84 zł miesięcznie. Oświadczył, że co miesiąc jest zmuszony pokrywać wysokie koszty leczenia i leków (faktura za leczenie oraz recepty na leki wraz ze specyfikacją leków w załączeniu). Rodzice skarżącego w miarę swoich skromnych możliwości starają się mu pomóc finansowo lub świadczeniami w naturze. W tej sytuacji należy uznać, że niepełnosprawność skarżącego uniemożliwia mu pracę zarobkową
i zostały spełnione przesłanki z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze
w Elblągu (dalej jako: "Kolegium", "organ II instancji"), decyzją z 4 grudnia 2023 r.,
nr Rep.2358/FA/23, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło treść art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1993, dalej jako: "ustawa"). Organ II instancji wyjaśnił, że kwestia umorzenia wypłaconych należności pozostawiona jest uznaniu administracyjnemu. Ocenił, że na chwilę obecną brak jest podstaw do uznania, iż sytuacja skarżącego (uwzględniając jego wiek – rocznik 1978, obiektywne możliwości zarobkowania – legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem odpowiedniego zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej oraz stały dochód w postaci zasiłku stałego) uniemożliwiająca mu spłatę zadłużenia ma charakter trwały, bez szans na poprawę. Podkreślono, że skarżący nie jest osobą trwale niezdolną do pracy. A zatem na dzień orzekania przez organy obu instancji istnieje potencjalna możliwość poprawy jego sytuacji dochodowej. Dopiero bowiem orzeczenie organu wyspecjalizowanego, jakim jest powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, potwierdzające trwałą niezdolność skarżącego do jakiegokolwiek zatrudnienia, może stanowić podstawę do uznania, iż stan zdrowia skarżącego nie rokuje uzyskania dochodów pozwalających na spłatę należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium stwierdziło, że zaświadczenie lekarskie, jakkolwiek potwierdza zły stan zdrowia skarżącego, to jednak nie może stanowić dowodu do uznania, że jest on osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i jednocześnie niezdolną do jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Dodatkowo Kolegium zauważyło, że skarżący dokonywał wpłat na poczet prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych, podstawę których stanowiły decyzje z lat 2016-2022. Skoro zatem legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z roku 2006, to należy wnioskować, że posiada realną możliwość spłaty ciążących na nim zobowiązań.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podkreślił, że jego jedyny dochód to zasiłek stały, zasiłek pielęgnacyjny i dodatek mieszkaniowy w łącznej kwocie 1008,60 zł miesięcznie. Na leki wydaje około 480 zł miesięcznie, wizyty u psychiatry z dojazdem to 230 zł, opłata za mieszkanie około 140 zł, gaz i prąd – 100 zł. Łącznie wydaje miesięcznie 950 zł. Nie ma wpływu na chorobę i dolegliwości. Ma orzeczenie o trwałym stopniu niepełnosprawności na stałe. Przez niepełnosprawność nie może pracować, okoliczność ta powinna zostać potraktowana jako wyjątkowa i uzasadniać umorzenie zobowiązania alimentacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując
w całości stanowisko i argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 14 maja 2024 r. pełnomocnik skarżącego, ustanowiony
z urzędu, podtrzymał skargę i wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej. Oświadczył, że koszty te nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1
w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności
z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Tym samym sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie sprawy zawisłej przed organami administracji publicznej, a jedynie w przypadku stwierdzenia,
iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 p.p.s.a. uchyla go lub stwierdza jego nieważność.
Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z art. 30 ust. 2 cytowanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a organy wyjaśniły sprawę
w stopniu pozwalającym na jej rozstrzygnięcie i swoje stanowisko uzasadniły, wobec czego skarga nie mogła zostać uwzględniona i podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Zgodnie art. 30 ust. 2 powołanej ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową
i rodzinną.
Z zacytowanego przepisu wynika, iż decyzja w zakresie umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego pozostaje
w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady,
że osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna, ma obowiązek zwrócić świadczenia wypłacone uprawnionemu do alimentów. Stosownie do art. 27 ust. 1 omawianej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Z przepisu tego wynika wprost, że wypłacone świadczenia podlegają obligatoryjnemu zwrotowi. Tym samym umorzenie takich należności dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. W omawianym zakresie należy oceniać obiektywną możliwość spłaty zadłużenia, uwzględniając przy tym okoliczności jego powstania, a także biorąc pod uwagę zdarzenia zaistniałe po ustaleniu zobowiązania, które z przyczyn niezależnych od dłużnika alimentacyjnego uniemożliwiałyby mu zwrócenie długu.
W rozpoznawanej sprawie skarżący dowodził, że jego sytuacja dochodowa jest wyjątkowo trudna i uzasadnia uwzględnienie wniosku. Powoływał się na schorzenia istniejące od urodzenia, z powodu których posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe. Okoliczność ta zasadnie oceniona została przez organy orzekające jako niewystarczająca do umorzenia należności. Słusznie organy dostrzegły, że zgodnie z przedłożonym orzeczeniem skarżący może wykonywać pracę i z tego tytułu uzyskiwać dochód, który mógłby przeznaczać na spłatę zadłużenia. Uwzględnić trzeba, że umiarkowany stopień niepełnosprawności skarżący posiada od 2006 r., więc istniał on także w chwili powstania zobowiązania, a przez to schorzenia skarżącego istniejące od urodzenia były brane pod uwagę przy zasądzeniu alimentów. Z akt sprawy wynika, że alimenty na syna skarżącego ustalone zostały w 2014 r. w drodze ugody
i nie były zmieniane. Nie można więc usprawiedliwiać braku wywiązywania się
z obowiązku alimentacyjnego faktem schorzeń istniejących od urodzenia, czy uzyskaniem z tego tytułu orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, gdyż okoliczności te nie uniemożliwiały skarżącemu podjęcia zobowiązania alimentacyjnego, a tym samym nie mogą negować możliwości wywiązywania się
z niego. Słusznie Kolegium zauważyło, że przez wiele lat skarżący legitymował się tym samym orzeczeniem o niepełnosprawności i dokonywał w miarę regularne wpłaty do komornika. Były to sumy w większości po 150-200 zł miesięcznie. Skarżący podał we wniosku o umorzenie należności, że w grudniu 2020 r. zwrócił się do organu
I instancji o rozłożenie zadłużenia na raty w wysokości po 200 zł miesięcznie
i zgodę otrzymał. Okoliczność ta potwierdza, że przeszkody w spłacie zadłużenia nie można upatrywać w schorzeniach istniejących od urodzenia. Akcentowana przez skarżącego niezdolność do podjęcia zatrudnienia wynika nie tylko z niepełnosprawności istniejącej od urodzenia, ale także z faktu leczenia uzależnienia od kilku substancji. Z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego wynika, że skarżący nie może podjąć pracy zawodowej z powodu [...] spowodowanych uzależnieniem od kilku substancji. Leczy się psychiatrycznie od ponad 10 lat, od maja 2021 r. ponownie podjął leczenie po opuszczeniu Zakładu Karnego. Powyższe przekonuje, że pogorszenie stanu zdrowia i wzrost zadłużenia zostały w części spowodowane postępowaniem skarżącego wpływającym na stan jego zdrowia. Skarżący nie wykazał, aby omawiane zadłużenie było wynikiem zdarzeń losowych, nagłych, których nie mógł przewidzieć i im przeciwdziałać.
W ocenie Sądu skarżący realnie może nadal wpłacać miesięcznie kwotę 200 zł na poczet przedmiotowego zobowiązania, gdyż posiada stały dochód w postaci wskazanych zasiłków i dodatku mieszkaniowego. Sytuacja materialna skarżącego jest stabilna - posiada tytuł prawny do lokalu mieszkalnego o powierzchni 63,18 m2, nie ma żadnych osób na utrzymaniu i może liczyć, jak podkreśla, na pomoc rodziców. Poza tym skarżący może leczyć się na NFZ. Zaoszczędzona w ten sposób kwota na wizytach prywatnych wystarczy na opłacenie raty z tytułu wypłaconych alimentów.
Reasumując, w realiach niniejszej sprawy brak jest obiektywnych powodów, które uzasadniałyby zwolnienie skarżącego z odpowiedzialności za zadłużenie, którego dopuścił się w dużej mierze w wyniku własnych zaniedbań. Mimo niewątpliwych trudności zdrowotnych i finansowych położenia skarżącego nie można oceniać jako wyjątkowego, w znaczeniu zasługującym na zastosowanie dobrodziejstwa z art. 30 ust. 2 ustawy.
Zaniedbania, których skarżący się dopuścił w odniesieniu do swojego stanu zdrowia, nie zwalniały go z wypełniania ciążącego na nim z mocy przepisu prawa, ale także moralnego, obowiązku alimentacyjnego w stosunku do małoletniego syna. W myśl art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Trudna sytuacja materialna rodziców nie zwalnia ich z obowiązku świadczenia na rzecz dzieci. Skoro skarżący sam w części przyczynił się do zaistniałej w jego życiu sytuacji, trudno sprzeciwić się stanowisku organów, że jego sytuacja nie jest szczególna i wyjątkowa, co uzasadniałoby umorzenie wnioskowanego zadłużenia. Skarżący nie wykazał bowiem, że powstanie zadłużenia
z tytułu wypłacanych świadczeń alimentacyjnych na rzecz jego syna było usprawiedliwione okolicznościami od niego niezależnymi.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem i jej wzruszenia, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Z tych też przyczyn skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu,
na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O wynagrodzeniu adwokata, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z
2023 r. poz. 2631 ze zm.), wobec złożonego oświadczenia, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części oraz mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2023 r. sygn. akt. SK 85/22, OTK-A 2023/41.