II SA/Ol 16/12

II SA/Ol 16/12 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2012-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-01-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Hanna Raszkowska
Janina Kosowska /przewodniczący sprawozdawca/
Tadeusz Lipiński
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Sygn. powiązane
I OZ 288/12 - Postanowienie NSA z 2012-04-27
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 90 poz 557
art. 182
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy.
Dz.U. 1997 nr 88 poz 553
art. 43 par. 3
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2012r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu instancji z dnia "[...]", 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3/ zasądza od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie) na rzecz adwokata J. G. kwotę 257 zł (dwieście pięćdziesiąt siedem złotych) powiększoną o należny podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, iż decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", Starosta cofnął J.W. (zwanemu dalej skarżącym) uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kat. A, B i T. W uzasadnieniu podniósł, iż stosownie do art. 182 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 ze zm.), zwanej dalej w skrócie kkw, w razie sądowego orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów, starosta zobowiązany jest cofnąć uprawnienia do kierowania tymi pojazdami w zakresie orzeczonym w prawomocnym orzeczeniu. W niniejszej sprawie, wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", wobec skarżącego orzeczono środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym i rowerów na okres 2 lat. W konsekwencji organ I instancji zmuszony był cofnąć skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii A, B i T. Organ zauważył jednoczenie, iż złożony przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego wniosek o zawieszenie tego postępowania (wysłany również do Rzecznika Praw Obywatelskich) z powodu pozbawienia go prawa do wniesienia środka zaskarżenia od wyroku Sądu Rejonowego nie mógł zostać uwzględniony, gdyż nie zachodzą ku temu przesłanki ustawowe. Wyrok ten jest ponadto w dalszym ciągu prawomocny.
W odwołaniu od przedmiotowej decyzji, skarżący podnosząc, iż przedkłada dokumenty świadczące o tym, iż wyrok Sądu Rejonowego utracił walor prawomocności, ponownie wniósł o zawieszenie postępowania administracyjnego. Dodał, iż w dniu zatrzymania nie jechał rowerem, a jedynie prowadził go.
W wyniku rozpoznania odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podniosło, iż ratio legis orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów, a w konsekwencji także cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami stanowi wykluczenie z ruchu po drogach publicznych osób, które wykazały, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji. Zakaz prowadzenia pojazdów jest środkiem głównie prewencyjnym, zabezpieczającym, stanowiącym jedno z narządzi walki z przestępczością drogową. Zauważyło, iż cofnięcie uprawnień do kierowania pojazdem nie następuje automatycznie z mocy prawa, ale jest następstwem zaistnienia przesłanek przewidzianych prawem oraz konsekwencją postępowania tak karnego, jak i administracyjnego, zakończonego wydaniem stosownego rozstrzygnięcia.
Organ odwoławczy wskazał, iż skarżący został prawomocnym wyrokiem Sądu karnego uznany za winnego dokonania czynu z art. 178a § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), zwanej dalej w skrócie kk, i wobec tego na podstawie art. 42 § 2 kk w zw. z art. 43 § 1 i 3 kk orzeczono wobec niego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym i rowerów na okres 2 lat. Stosownie do art. 182 § 1 i 2 kkw, w razie orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów sąd przesyła odpis wyroku odpowiedniemu organowi administracji, który jest zobowiązany cofnąć uprawnienia do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie oraz nie może wydać tych uprawnień w okresie obowiązywania zakazu. Mając to na uwadze, stwierdził, iż działanie organu administracji w postaci decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami jest tylko następstwem prawomocnego orzeczenia środka karnego, jest techniczną formą wykonania tego orzeczenia i ma charakter obligatoryjny, pozbawiony uznaniowości. Uznał zatem, iż skarżącemu cofnięto uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii A, B i T zgodnie z treścią art. 182 § 1 i 2 kkw. Podkreślił jednocześnie, iż stosownie do art. 43 § 3 kk na skarżącego nałożono obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu i do chwili wykonania tego obowiązku okres, na który orzeczono zakaz nie biegnie, co jest bardzo istotne z punktu widzenia wykonania przedmiotowego orzeczenia. Organ administracji w okresie obowiązywania zakazu nie może bowiem wydać cofniętych uprawnień, co wynika wprost z art. 182 § 2 kkw i od tej reguły nie zostały ustanowione żadne wyjątki. Organ odwoławczy zaznaczył dodatkowo, iż skarżący nie będzie mógł skorzystać z instytucji uznania za wykonany środka karnego po upływie połowy okresu, na który orzeczono ten środek, bowiem nie dotyczy to środka orzeczonego na mocy art. 42 § 2 kk (art. 84 § 1 i 2 kk).
Nawiązując do treści odwołania stwierdził, iż wbrew twierdzeniom skarżącego nie przedstawił on żadnych orzeczeń sądowych skutkujących utratą prawomocności przez wyrok Sądu karnego. Wyrok ten nadal posiada przymiot prawomocności i okoliczności tej nie zmienia fakt skierowania pisma w tym przedmiocie do Rzecznika Praw Obywatelskich, czy zażalenia na zarządzenie o odmowie przyjęcia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, bądź wniosku o przywrócenie terminu, których następstwa prawne nie zostały przez skarżącego zaprezentowane. W konsekwencji uznał, iż organ I instancji zasadnie nie doszukał się podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego. Na marginesie zauważył również, że wyrok Sądu karnego wydany został w ramach dobrowolnego poddania się karze, a zatem skarżący uprzednio wyraził zgodę na określoną karę i środki karne. Nadto brał udział w posiedzeniu Sądu, ale nie stawił się na ogłoszenie wyroku, a więc sam, dobrowolnie zrezygnował z możliwości odebrania bezpośrednio od Sądu pouczenia o sposobie i terminie zaskarżenia wyroku. Postępowanie administracyjne nie jest natomiast przestrzenią do kwestionowania ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wydania wyroku karnego.
Skarżący złożył skargę na decyzję organu odwoławczego, w której nawiązując do treści jej uzasadnienia podniósł, iż przed Sądem Rejonowym doszło do naruszenia jego prawa do obrony, pouczono go, że nie musi być obecny na ogłoszeniu wyroku, gdyż orzeczenie wysłane zostanie do niego pocztą, nie uwzględniono również jego wniosku o pozostawienie chociażby prawa jazdy kat. B. Wskazał, iż ze względu na stan zdrowia jego i żony korzystanie z samochodu jest dla nich niezbędną, życiową potrzebą. Dodał, iż posiada prawo jazdy od 50 lat i nigdy nie spowodował żadnej kolizji, nigdy też nie był karany za wykroczenie drogowe, dlatego też wnosi o pozostawienie chociażby prawa jazdy kat. B lub zawieszenie postępowania na czas obowiązywania kary. Do skargi załączył skierowanie do szpitala i do pracowni diagnostycznej.
W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Dokonując kontroli zgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem, Sąd bada, czy organ administracyjny ustalił stan faktyczny zgodnie z obowiązującymi przepisami, a następnie, czy do tak ustalonego stanu faktycznego zastosował właściwe przepisy oraz, czy przepisy te prawidłowo zinterpretował. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie ppsa, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że kiedy dostrzeże naruszenie prawa uwzględnia skargę nawet wówczas, gdy zarzut w tym zakresie nie został w niej podniesiony.
W niniejszej sprawie, skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów wskazanych przez skarżącego.
Zauważyć należy, iż zgodnie z art. 182 § 2 w zw. z § 1 kkw, stanowiącym podstawę materialnoprawną decyzji objętych kontrolą legalności w niniejszej sprawie, właściwy organ administracji, do którego sąd przesłał orzeczenie zawierające zakaz prowadzenia pojazdów, zobowiązany jest cofnąć uprawnienia do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie oraz nie może wydać tych uprawnień w okresie obowiązywania zakazu. Z treści przytoczonego przepisu wynika wyraźnie, iż w razie sądowego orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów, właściwy organ administracji jest zobligowany do cofnięcia uprawnień do prowadzenia pojazdów w zakresie orzeczonym przez sąd. Spełnienie tego obowiązku wymaga od organu prawidłowego ustalenia – na podstawie sentencji wyroku sądu karnego – zakresu orzeczonego zakazu, na który składają się zarówno rodzaje pojazdów objęte zakazem prowadzenia, jak i okres obowiązywania zakazu. Użyte przez ustawodawcę w art. 182 § 2 kkw pojęcie "w orzeczonym zakresie" odnosi się bowiem również do okresu, na jaki sąd orzekł zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych.
W warunkach niniejszej sprawy, Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", uznał skarżącego za winnego popełnionego czynu z art. 178a § 2 kk i na podstawie art. 42 § 2 kk w zw. z art. 43 § 1 i 3 kk orzekł wobec niego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym i rowerów na okres dwóch lat. Organ I instancji, wydając decyzję w przedmiocie cofnięcia skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami kategorii A, B i T, wbrew art. 182 § 2 kkw, nie określił natomiast okresu, na który posiadane dotychczas przez skarżącego uprawnienia zostały cofnięte, a organ odwoławczy pomimo tego uchybienia utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Dodatkowo, analiza akt administracyjnych pozwala przyjąć, że w warunkach niniejszej sprawy wydanie przedmiotowych decyzji było ponadto przedwczesne. Zauważyć należy, iż z wyroku Sądu Rejonowego wynika, że na skarżącego nałożony został obowiązek zwrotu dokumentu prawa jazdy do Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego. Z akt administracyjnych nie wynika natomiast, czy i kiedy skarżący obowiązek ten wykonał. Zgodnie natomiast z art. 43 § 3 kk, do chwili wykonania obowiązku zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu okres, na który orzeczono zakaz nie biegnie. W ramach postępowania administracyjnego organ administracji powinien ustalić zatem, kiedy zostało wykonane przedmiotowe zobowiązanie wynikające z wyroku sądu. Warunkiem wydania decyzji na podstawie art. 182 § 2 kkw jest bowiem co do zasady uprzedni zwrot dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu, gdyż dopiero od tego zdarzenia można ustalić początek biegu okresu, na który nastąpi cofnięcie uprawnień do kierowania pojazdami. Data ta ma istotne znaczenie dla wykonania sądowego orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów, bowiem z chwilą faktycznego zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdów następuje wykonanie orzeczonej kary. Obowiązek zwrotu tego dokumentu ma urzeczywistniać zakaz prowadzenia pojazdów. Celowi temu służy również unormowanie zawarte w art. 182 § 2 kkw (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 698/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy organy administracji dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 182 § 2 kkw i art. 43 § 3 kk w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji obydwu instancji. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji uwzględni powyższe wskazania Sądu co do prawidłowej wykładni i zastosowania przedmiotowych przepisów, a przed wydaniem decyzji rozpozna również we właściwej formie złożony przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego wniosek o jego zawieszenie.
Odnosząc się do treści skargi, wskazać natomiast należy, iż zarówno organy administracji, jak i sąd administracyjny związane są w niniejszej sprawie prawomocnym orzeczeniem Sądu Rejonowego i w toku postępowania w przedmiocie cofnięcia skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami nie są władne do oceny jego legalności, czy też słuszności. Nie mogą też we własnym zakresie modyfikować zakresu sądowego orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów. Z przyczyn wskazanych wyżej, wnioski skargi nie mogły być uwzględnione.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa, należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęte zostało stosownie do art. 152 ppsa. O wynagrodzeniu adwokata, świadczącego pomoc prawną z urzędu, orzeczono na zasadzie art. 250 ppsa i § 19 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Wynagrodzenie obejmuje opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego oraz zwrot wydatków za opłatę skarbową.