II SA/Lu 587/24

II SA/Lu 587/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Ostrowska
Grzegorz Grymuza
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 2, art. 17b ust. 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Anna Ostrowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 4 czerwca 2024 r., znak: SKO.II.41/668/ŚR/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Ruda-Huta z dnia 16 kwietnia 2023 r., nr ŚP.O.3.2024.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do sądu decyzją z 4 czerwca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie, po rozpatrzeniu odwołania J. J. (dalej jako: skarżący), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ruda-Huta z 16 kwietnia 2024 r., w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
W dniu 28 grudnia 2023 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym w związku z koniecznością opieki nad matką A. J.. Do wniosku dołączył m.in. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 25 października 2023 r., zgodnie z którym matka skarżącego została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. W formularzu wniosku skarżący oświadczył, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 1 kwietnia 2023 r.
Decyzją z 16 stycznia 2024 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, powołując się na przesłankę wieku powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą sprawowana jest opieka.
W wyniku odwołania wniesionego przez skarżącego, decyzją z 11 marca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie uchyliło decyzję z 16 stycznia 2024 r.
i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując na konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i zgromadzenia niezbędnego materiału dowodowego.
Po uzupełnieniu materiału dowodowego, decyzją z 16 kwietnia 2024 r. organ
I instancji ponownie odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, powołując się na przesłankę wieku powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą sprawowana jest opieka (art. 17b ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.; Dz. U. z 2024 r., poz. 323, ze zm.; dalej jako: u.ś.r.).
Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, podnosząc, że data powstania niepełnosprawności u jego matki nie może być podstawa odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13). Ponadto skarżący podniósł, że nie ma podstaw do formułowania wątpliwości co do zaprzestania prowadzenia przez niego działalności rolniczej. Wskazał, że nie pobiera płatności do gruntów rolnych (ostatnią płatność pobrał w 2011 r.), dodatkowo, w dniu 17 maja 2024 r. wystąpił z wnioskiem o wykreślenie z ewidencji producentów rolnych.
Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z 4 czerwca 2024 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium zakwestionowało oparcie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny we wspomnianym wyroku z 21 października 2014 r.
Kolegium podkreślił jednak, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. należy stosować przepisy dotychczasowe, a w sytuacji, gdy prawo powstaje od 1 stycznia 2024 r. stosuje się przepisy obowiązujące w dacie orzekania. Kolegium zwróciło uwagę, że skarżący złożył wniosek o wykreślenie z ewidencji producentów rolnych w dniu 17 maja 2024 r. Oznacza to, że dopiero z dniem wykreślenia skarżącego z ewidencji, przestanie istnieć ostatnia negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia. Organ zauważył, że nastąpi to dopiero po 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., na podstawie przepisów dotychczas obowiązujących, lecz powstanie dopiero z dniem wykreślenia z ewidencji producentów rolnych. W związku z tym wniosek skarżącego powinien zostać rozpatrzony w oparciu o przepisy obowiązujące od
1 stycznia 2024 r., co prowadzi do odmowy przyznania świadczenia, z uwagi na wiek osoby niepełnoprawnej – powyżej 19 roku życia – zgodnie z przepisami obowiązującymi na dzień orzekania. Zgodnie z nowymi przepisami dorosłej osobie niepełnosprawnej przysługuje od 1 stycznia 2024 r. świadczenie wspierające.
W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium J. J. zarzucił naruszenie:
(1) art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, iż fakt istnienia wpisu skarżącego w ewidencji producentów rolnych stanowi o niezaprzestaniu prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym i uznanie, że dla spełnienia ww. przesłanek konieczne jest wyrejestrowanie z ewidencji, podczas gdy przy prawidłowej wykładni tych przepisów, należy przyjąć, że sam fakt zarejestrowania w ewidencji pozostaje bez wpływu na spełnienie przez skarżącego przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w tym gospodarstwie;
(2) art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, polegające na braku jego zastosowania w sprawie, a w konsekwencji na rozpoznaniu wniosku w oparciu o przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2024 r., niekorzystne dla skarżącego;
(3) art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 oraz art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a., poprzez pominięcie naruszenia przez organ I instancji zasady należytego
i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, zaniechaniu wyjaśnienia skarżącemu przez organ I instancji, że warunkiem koniecznym do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest wykreślenie wpisu skarżącego z ewidencji producentów rolnych oraz brak pobierania dopłat bezpośrednich po złożeniu wniosku, mimo, że dotyczą okresu wcześniejszego, tj. prowadzenia działalności rolniczej przed złożeniem wniosku o świadczenie, pomimo podejmowania kroków przez skarżącego zmierzających do uzyskania tych informacji przed złożeniem wniosku;
(4) art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia interesu skarżącego oraz rozstrzygnięcie sprawy w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej.
W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem, ewentualnie o uchylenie decyzji organów obydwu instancji o przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia organowi I instancji, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako: p.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem przepisów prawa, skutkującym koniecznością jej uchylenia. Ponieważ wadami obarczona jest również decyzja organu I instancji – decyzja Wójta Gminy Ruda-Huta z 16 kwietnia 2024 r., na podstawie art. 135 p.p.s.a., należało uchylić również tą decyzję.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, ze zm.). Ustawa fundamentalnie zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024 r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Zgodnie z przepisami przejściowymi, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym). Użyte w przywołanym przepisie sformułowanie "prawo powstało" należy interpretować w ten sposób, że jeżeli wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony do końca 2023 r. (jak w rozpoznawanej sprawie), należy go rozpoznać z zastosowaniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w dotychczasowym brzmieniu, pod warunkiem, że wszystkie ustawowe przesłanki przyznania świadczenia zostały spełnione do końca 2023 r. Innymi słowy do końca 2023 r. musiały zostać spełnione zarówno przesłanki pozytywne, jak i usunięte przesłanki negatywne przyznania świadczenia. Dopiero w takiej sytuacji można mówić, że zaistniał stan opisany w hipotezie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, tj. że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r.
W pełni zasadne jest stanowisko Kolegium, że podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła być przesłanka wieku powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.), z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Orzecznictwo sądów administracyjnych na tle skutków tego wyroku jest już tak ugruntowane, że powtarzanie tych argumentów jest w tym miejscu zbędne. Stanowisko Kolegium bazuje prawidłowo na tych utrwalonych poglądach.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie leży w kwestii spełnienia kluczowej dla uzyskania wnioskowanego świadczenia przesłanki istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa rolnego i niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało m.in. synowi jako osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny nad matką, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji
i edukacji. Natomiast stosownie do treści art. 17b ust. 1 u.ś.r., w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: (1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; (2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.ś.r., zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Jak podkreśla się w ugruntowanym już orzecznictwie sądowym, świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia czy kontynuowania zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Rozpatrując sprawę dotyczącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organy powinny zatem w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, że wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej – w rozpoznawanej sprawie – zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego – oraz że zakres sprawowanej opieki uniemożliwia podjęcie pracy.
Jak wskazano wyżej, dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r. oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Prawo nie przewiduje innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej.
W ocenie Sądu, w świetle zgromadzonych dowodów przedwczesne było stanowisko Kolegium, że nie ma podstaw do rozpoznania wniosku skarżącego w oparciu o przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., gdyż do tej daty nie zostały spełnione przesłanki skutkujące powstaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W rozpoznawanej sprawie Kolegium słusznie dokonało weryfikacji oświadczenia skarżącego o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, jednakże wyniki tej weryfikacji nie są prawidłowe. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazuje jednoznacznie, że jedyną przesłanką negatywną dla Kolegium był bezsporny fakt, że do dnia 31 grudnia 2023 r. skarżący figurował w ewidencji producentów rolnych. Wniosek o wykreślenie z ewidencji złożył dopiero w maju 2024 r., a jak wynika z dokumentu dołączonego do skargi – decyzja o wykreśleniu z ewidencji została wydana w dniu 22 maja 2024 r.
W ocenie Sądu stanowisko Kolegium nie jest trafne, bazuje ewidentnie na fragmencie uzasadnienia wyroku tutejszego Sądu z 19 września 2023 r. (II SA/Lu 460/23), Kolegium przytacza nawet fragment tego uzasadnienia (jakkolwiek bez wskazania źródła). Przytoczony fragment został jednak wyrwany z kontekstu, i tak przywołany może prowadzić do mylnych wniosków, bez uwzględnienia całości argumentacji Sądu, w której podkreślano wszakże konieczność uwzględnienia całokształtu okoliczności, które powinny tworzyć spójny obraz sytuacji w zakresie tego, czy rzeczywiście doszło do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy wymaga prawidłowego ustalenia jej stanu faktycznego. Sprawy dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych, o które ubiegają się osoby prowadzące gospodarstwo rolne, charakteryzują się dość złożonym stanem faktycznym. O prowadzeniu lub zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nigdy nie przesądza jedna konkretna okoliczność. Ocena w tym zakresie wymaga weryfikacji kilku elementów stanu faktycznego sprawy. Weryfikacja zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga zatem poczynienia szeregu ustaleń faktycznych. Ocena Kolegium w tym zakresie wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie spełnia tych wymogów.
Po pierwsze, jakkolwiek wpis do ewidencji producentów rolnych jest istotną przesłanką przy ocenie zgodności z prawdą oświadczenia o rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego, z przyczyn wyjaśnionych obszernie w uzasadnieniu wyroku w sprawi II SA/Lu 460/23, to jednak istotniejsze znaczenie ma to, czy osoba składająca takie oświadczenie realnie korzystała ze statusu producenta rolnego, tj. czy ubiegała się o płatności rolne w ramach systemów wsparcia bezpośredniego bądź innych systemów wsparcia producentów rolnych, z wykorzystaniem środków z budżetu unijnego. W związku z tym w rozpoznawanej sprawie sam fakt, że skarżący został wykreślony z ewidencji producentów rolnych dopiero w maju 2024 r. nie może być uznany za wystarczający dla obalenia zgodności z prawdą oświadczenia o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, skoro bezspornie ustalono, że skarżący nie pobierał dopłat ani w 2023 r., ani w latach wcześniejszych. Z informacji Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa wynika, że ostatni raz ubiegał się o dopłaty w 2011 r. (zaświadczenie, k. 17 akt adm.). Brak pobierania dopłat od tak dawna może być różnie interpretowany. Samo pobieranie dopłat nie jest warunkiem prowadzenia gospodarstwa rolnego – jest dokładnie na odwrót – to rzeczywiste prowadzenie działalności rolniczej (gospodarstwa rolnego) jest przesłanka ubiegania się o dopłaty). Na pewno pobieranie dopłat w 2023 r. jednoznacznie zaprzeczałoby zgodności z prawdą oświadczenia skarżącego o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. Skoro jednak skarżący dopłat nie pobierał od kilkunastu lat, sam wpis w ewidencji producentów rolnych nie jest wystarczającą przesłanką do zanegowania zgodności z prawną oświadczenia o rezygnacji.
Po drugie, istotnym elementem oceny zgodności z prawdą oświadczenia o rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego jest kwestia posiadania gospodarstwa rolnego. Jak już Sąd wskazywał w uzasadnieniu wyroku w sprawie II SA/Lu 460/23, sama własność gospodarstwa rolnego nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, skoro przesłanką ustawową jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, a nie wyzbycie się własności lub posiadania gospodarstwa (art. 17b u.ś.r.). Wydzierżawienie gospodarstwa rolnego jest istotną przesłanką świadczącą o rezygnacji z pracy w gospodarstwie. W rozpoznawanej sprawie skarżący złożył umowę, z której wynika, że grunty rolne wydzierżawił w kwietniu 2023 r. (k. 25-26 akt adm.). Analiza przedłożonego dokumentu nasuwa jednak wątpliwości, co do rzeczywistej daty zawarcia umowy. Umowa jest opatrzona adnotacją urzędową, z pieczęcią Wójta Gminy, wskazującą, że umowę złożono – celem potwierdzenia w związku z przepisami o ubezpieczeniu społecznym rolników – dopiero 12 kwietnia 2024 r., a zatem w trakcie postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, po wezwaniu przez organ I instancji do złożenia oświadczenia co do własności gospodarstwa rolnego. Pojawiają się wobec tego wątpliwości, kiedy w rzeczywistości doszło do wydzierżawienia gruntów rolnych (czy umowa nie została antydatowana). Wątpliwości te wymagają wyjaśnienia, bowiem w przypadku, gdyby okazało się, że do wydzierżawienia gruntów doszło dopiero w kwietniu 2024 r., fakt ten poddawałby w wątpliwość twierdzenie skarżącego, iż zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa w kwietniu 2023 r.
Po trzecie, umowa dzierżawy, jak wynika z jej treści, jak również ze wspomnianej adnotacji urzędowej, miała znaczenie w perspektywie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Treść umowy (zob. § 7, w którym stwierdzono, że "umowa zostaje zawarta w celu ubezpieczenia w KRUS") i dopełnienie formalności w postaci zgłoszenia do Wójta wskazywały na dążenie do spełnienia warunków wynikających z art. 28 i art. 38 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2024 r., poz. 90, ze zm.; dalej jako: u.u.s.r.). Z przepisów ustawy wynika, że ubezpieczenie społecznemu na podstawie jej przepisów podlegają m.in. rolnicy, a zatem osoby, które zamieszkują i prowadzą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w ich posiadaniu gospodarstwie rolnym (art. 1 ust. 1 w zw. z art. 6 pkt 1 u.u.s.r.). Z kolei zgodnie z art. 38 pkt 1 u.u.s.r., przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniu domniemywa się, że właściciel gruntów zaliczonych do użytków rolnych lub dzierżawca takich gruntów, jeżeli umowa dzierżawy jest potwierdzona przez wójta, właściwego ze względu na miejsce położenia przedmiotu dzierżawy, prowadzi działalność rolniczą na tych gruntach. Z powołanych przepisów wynika, że wydzierżawienie gruntów rolnych, przy dopełnieniu obowiązku formalnego potwierdzenia umowy przez wójta, ma kluczowe znaczenie dla podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez właściciela oraz przez dzierżawcę gruntów rolnych.
W kontekście wskazanych wyżej wątpliwości dotyczących daty zawarcia umowy (upływ ponad roku pomiędzy datą widniejąca na umowie i zgłoszeniem do urzędu gminy), konieczne jest zatem zweryfikowanie statusu skarżącego jako osoby podlegającej ubezpieczeniu społecznemu rolników. Jeżeli okazałoby się, że skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników aż do kwietnia 2024 r., byłaby to jedna z przesłanek do zanegowania zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy oświadczenia o rezygnacji z pracy w gospodarstwie. Wątpliwości dotyczące rzeczywistej daty oddania gruntów w dzierżawę wzbudza również odległość czasowa pomiędzy datą widniejącą na umowie i datą orzeczenia o niepełnosprawności matki (kwiecień 2023 r.), a datą złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne (grudzień 2023 r.). Trzeba jednak zastrzec, że tak długi okres czasu pomiędzy tymi zdarzeniami sam w sobie nie przesądza o zgodności lub niezgodności z rzeczywistością oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jest to po prostu pewien element stanu faktycznego, tworzący wątpliwości dotyczące rzeczywistej daty oddania gruntów rolnych w dzierżawę, które to wątpliwości wymagają wyjaśnienia.
Po czwarte, do powyższych kwestii nawiązują też zagadnienia podatkowe. Zgłoszenie umowy dzierżawy do urzędu gminy miało znaczenie w perspektywie podlegania obowiązkowi podatkowemu w podatku rolnym. Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2024 r., poz. 1176), jeżeli grunty gospodarstwa rolnego zostały w całości lub w części wydzierżawione na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników lub przepisów dotyczących uzyskiwania rent strukturalnych, podatnikiem podatku rolnego jest dzierżawca. Istotne znaczenie dla weryfikacji zgodności z rzeczywistością oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego ma zatem ustalenie, czy skarżący w dacie 31 grudnia 2023 r. był podatnikiem podatku rolnego.
Po piąte, w rozpoznawanej sprawie nie ustalono, czy skarżący korzystał z innego uprawnienia związanego z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, tj. czy ubiegał się o zwrot części podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Korzystanie z takiego uprawnienia w 2023 r. podważałoby twierdzenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Z powyższych rozważań wynika, że w zaskarżonej decyzji Kolegium nieprawidłowo oceniło stan faktyczny sprawy w zakresie przedstawionego wyżej ciągu faktów i zdarzeń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. dla oceny zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy oświadczenia skarżącego o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, pozostawiając niewyjaśnionymi kilka okoliczności faktycznych mających kluczowe znaczenie w tej kwestii.
Powyższe błędy oznaczały, że Kolegium dopuściło się naruszenia zasady prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchybienia te skutkują koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Działając w oparciu o art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Sąd uznał za konieczne uchylenie również decyzji Wójta Gminy Ruda-Huta z 16 kwietnia 2024 r., gdyż decyzja ta jest obarczona istotnymi wadami. Po pierwsze, organ I instancji oparł rozstrzygnięcie o odmowie przyznania świadczenia na niekonstytucyjnej normie wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., odnoszącej się do przesłanki wieku powstania niepełnosprawności, co – jak wyżej wskazano – trafnie zakwestionowało Kolegium w zaskarżonej decyzji. Po drugie, organ I instancji w ogóle nie dokonał weryfikacji oświadczenia skarżącego o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, skupiając się na wadliwej przesłance odmowy przyznania świadczenia.
Uchylenie decyzji wydanych przez organy obydwu instancji, po uprawomocnieniu się wyroku sądu, skutkować będzie koniecznością ponownego rozpoznania wniosku skarżącego z 28 grudnia 2023 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w pierwszej kolejności przez organ I instancji, z uwzględnieniem przedstawionej wyżej oceny prawnej Sądu. Zadaniem organu będzie przede wszystkim poczynienie prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie, które pozwolą zweryfikować zgodność z rzeczywistością oświadczenia skarżącego o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, stosownie do wyżej wyrażonych wskazań Sądu.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
Pomimo uwzględnienia skargi sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego. Ze względu na przedmiot sprawy skarżący był objęty ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych, nie wykazał natomiast, aby poniósł inne koszty postępowania, które mogłyby być objęte zwrotem.