II OSK 339/06

Naczelny Sąd Administracyjny2007-02-16
NSAbudowlaneWysokansa
pozwolenie na budowęstwierdzenie nieważnościprzymiot stronyinteres prawnyprawo budowlanek.p.a.obszar oddziaływaniadostęp do drogi publicznejprawo własnościNSA

Podsumowanie

NSA uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, kwestionując sposób ustalenia stron postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności pozwolenia na budowę.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej A. K. i G. M. od wyroku WSA, który oddalił ich skargę na decyzję GINB odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności pozwolenia na budowę. Skarżące twierdziły, że decyzja ta narusza ich prawo własności poprzez pozbawienie dostępu do drogi publicznej. Organy administracji oraz WSA uznały, że skarżące nie mają przymiotu strony w postępowaniu, opierając się na przepisach o obszarze oddziaływania obiektu. NSA uznał, że te ustalenia były przedwczesne i nieoparte na właściwych przepisach, zwłaszcza że przepis art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego nie obowiązywał w dacie wydania decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. K. i G. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił ich skargę na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Decyzja ta utrzymywała w mocy postanowienie Wojewody Wielkopolskiego o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności pozwolenia na budowę z 1998 r. Skarżące domagały się stwierdzenia nieważności pozwolenia, argumentując, że narusza ono ich prawo własności poprzez pozbawienie działek dostępu do drogi publicznej i uniemożliwienie ich zabudowy zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego. Organy administracji oraz WSA uznały, że skarżące nie posiadają przymiotu strony w postępowaniu, ponieważ ich działki nie graniczą bezpośrednio z działką objętą pozwoleniem na budowę i nie znajdują się w obszarze oddziaływania obiektu w rozumieniu art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, wskazując na błędy w ustaleniu stanu faktycznego i niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa. Sąd podkreślił, że organy i sąd pierwszej instancji nie wykazały w sposób przekonujący braku interesu prawnego skarżących, opierając się na przepisach, które nie obowiązywały w dacie wydania kwestionowanej decyzji lub nie miały zastosowania w postępowaniu nadzwyczajnym. NSA zwrócił uwagę na konieczność badania interesu prawnego w oparciu o przepisy prawa materialnego obowiązujące w dacie wydania decyzji oraz na odrębność postępowania nieważnościowego od zwykłego postępowania administracyjnego. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania WSA.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, mogą posiadać przymiot strony, jeśli ich uzasadnione interesy są naruszone, nawet jeśli ich działki nie graniczą bezpośrednio z terenem inwestycji.

Uzasadnienie

NSA uznał, że organy i sąd pierwszej instancji błędnie ograniczyły pojęcie strony do właścicieli działek sąsiadujących. Konieczne jest badanie interesu prawnego w oparciu o przepisy prawa materialnego (np. art. 5 Prawa budowlanego) i faktyczny wpływ inwestycji na nieruchomości osób trzecich, w tym zapewnienie dostępu do drogi publicznej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (26)

Pomocnicze

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2, 3, 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 157 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 78 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.z.p. art. 5 § ust. 1 pkt 9

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

u.p.z.p. art. 5 § ust. 1 pkt 6

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

u.p.z.p. art. 5 § ust. 2

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

P.b. art. 28 § ust. 2

Ustawa - Prawo budowlane

P.b. art. 28

Ustawa - Prawo budowlane

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 190

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 185 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 28 § ust. 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

P.b. art. 28 § ust. 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.

P.b. art. 5 § ust. 1 pkt 9

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.

P.b. art. 5 § ust. 1 pkt 6

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.

P.b. art. 5 § ust. 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 190

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 185 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niewłaściwe ustalenie przez organy i sąd pierwszej instancji przymiotu strony skarżących w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji. Zastosowanie przepisów Prawa budowlanego, które nie obowiązywały w dacie wydania kwestionowanej decyzji, w postępowaniu nieważnościowym. Niewykazanie przez organy i sąd pierwszej instancji braku interesu prawnego skarżących w kontekście naruszenia ich prawa własności i dostępu do drogi publicznej.

Godne uwagi sformułowania

Ochrona uzasadnionych interesów osób trzecich (...) nigdy nie ograniczała się tylko do ochrony interesów właścicieli działek położonych bezpośrednio obok (graniczących) działki, na której planowana jest inwestycja. Orzekanie o tym, czy skarżące mają interes prawny – są stroną postępowania nieważnościowego w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego, jest naszym zdaniem "błędem w sztuce" stosowania prawa, bowiem przepis ten nie obowiązywał w dacie wydania kwestionowanej decyzji o pozwoleniu na budowę. Sądowa kontrola działalności administracji publicznej, nie jest związana zakresem rozważań organu, który wydał zaskarżony akt, ani zakresem skargi.

Skład orzekający

Andrzej Gliniecki

przewodniczący sprawozdawca

Krystyna Borkowska

członek

Mirosława Włodarczak - Siuda

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie kręgu stron w postępowaniach administracyjnych, zwłaszcza w sprawach dotyczących pozwoleń na budowę i stwierdzania ich nieważności, gdy interes prawny może wykraczać poza bezpośrednie sąsiedztwo działki inwestycyjnej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej związanej z dostępem do drogi publicznej i służebnościami, ale jego zasady dotyczące przymiotu strony są szeroko stosowalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy kluczowego zagadnienia przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym, co jest częstym problemem praktycznym. Pokazuje, jak ważne jest prawidłowe ustalenie kręgu stron i stosowanie przepisów prawa.

Czy sąsiad zza płotu też ma głos w sprawie pozwolenia na budowę? NSA wyjaśnia, kto jest stroną w postępowaniu.

Sektor

nieruchomości

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

II OSK 339/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-02-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-03-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Gliniecki /przewodniczący sprawozdawca/
Krystyna Borkowska
Mirosława Włodarczak - Siuda
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 736/05 - Wyrok WSA w Warszawie z 2005-12-01
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 1994 nr 89 poz 414
art. 28 ust. 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Gliniecki (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Krystyna Borkowska Sędzia NSA Mirosława Włodarczak - Siuda Protokolant Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2007r., na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. i G. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2005 r. sygn. akt VII SA/Wa 736/05 w sprawie ze skargi A. K. i G. M. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2005r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie 2. zasądza od Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżących A. K. i G. M. kwotę 600 zł. (sześćset) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 grudnia 2005 r. sygn. akt VII SA/Wa 736/05 oddalił skargę A. K. i G. M. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2005 r. ([...]), utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2005 r. ([...]), którą Wojewoda Wielkopolski odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia 12 sierpnia 1998 r. ([...]) zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na budowę budynku biurowo-magazynowego na działce położonej w O. ul. W. (działka nr 8/2).
W piśmie z dnia 7 grudnia 2004 r. skierowanym do Wojewody Wielkopolskiego, A. K. i G. M. właścicielki działek nr 8/7 i 8/5, położonych w O. wniosły o stwierdzenie nieważności ww. decyzji o pozwoleniu na budowę z dnia 12 sierpnia 1998 r., z powodu rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2, 3, 7 i art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.). Ponadto nie brały udziału w postępowaniu administracyjnym, w którym wydano tę decyzję, która narusza ich interes prawny. Działki należące do A. K. (nr 8/7) i G. M. (nr 8/5) zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, były działkami budowlanymi, tymczasem na skutek wydanego pozwolenia na budowę z dnia 12 sierpnia 1998 r. działki te stały się drogą dojazdową do zbudowanego budynku biurowo-magazynowego przy ul. W. w O. Na działce nr 8/5, bez zawiadomienia właścicielki, została ustanowiona służebność przechodu i przejazdu, co uniemożliwiło wykorzystanie tej działki zgodnie z przeznaczeniem, jako działki budowlanej.
Kwestionowana decyzja z dnia 12 sierpnia 1998 r., zdaniem skarżących, narusza art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.
Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r., wydaną na podstawie art. 157 § 3 k.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia 12 sierpnia 1998 r. Zdaniem organu, A. K. i G. M. nie mają przymiotu strony w tym postępowaniu a to wynika z tego, że nie posiadają nieruchomości znajdującej się w obszarze oddziaływania obiektu w rozumieniu art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016 z późn. zm.), dalej zwanej Prawem budowlanym. Działki skarżących nr 8/7 i 8/5 bezpośrednio nie graniczą z działką nr 8/2.
W odwołaniu od powyższej decyzji z dnia [...] stycznia 2005 r. A. K. i G. M. zarzuciły naruszenie przepisów K.p.a. (art. 28, 78 § 1 i art. 80) oraz art. 5 ust. 1 pkt 9 i art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego. Zdaniem skarżących, skoro inwestycja zlokalizowana na działce nr 8/2 zamyka drogę przejazdu – dostęp do drogi publicznej dla działek 8/7 i 8/5, tym samym ingerując w prawo własności działki nr 8/5, to interes skarżących podlega ochronie na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego.
Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] marca 2005 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podobnie, jak organ I instancji, odwołując się do przepisów art. 28 k.p.a. i art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego (w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności pozwolenia na budowę) stwierdził, iż skarżące nie mają przymiotu strony w tym postępowaniu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję A. K. i G. M. nie podzielają poglądu organów, że skoro nie są właścicielkami działek sąsiadujących z działką, której dotyczyła decyzja o pozwoleniu na budowę z dnia 12 sierpnia 1998 r. nie mogą być stronami w niniejszym postępowaniu. Powyższa decyzja zezwoliła na pozbawienie ich nieruchomości (działki nr 8/7 i 8/5) dostępu do drogi publicznej, co podlega ochronie uzasadnionych interesów osób trzecich (art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wyrokiem z dnia 1 grudnia 2005 r. w uzasadnieniu wyroku stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, bowiem organ prawidłowo odmówił skarżącym przymiotu strony w tym postępowaniu, co wywiedziono w oparciu o przepisy art. 28 k.p.a. i art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego. W ocenie Sądu, organy prawidłowo przyjęły, że przedmiotowa inwestycja ze względu na swój charakter nie wpływa na działki stanowiące własność skarżących tak, żeby można uznać, że są one w obszarze oddziaływania tej inwestycji.
Pełnomocnik A. K. i G. M. w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania przez niewłaściwą ich interpretację poprzez uznanie, że zgodnie z art. 28 k.p.a. oraz art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego, skarżące nie posiadają przymiotu strony w niniejszym postępowaniu.
Wskazując na powyższą podstawę w skardze kasacyjnej, wnosi się o:
– uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, który wydał orzeczenie,
– zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zdaniem pełnomocnika skarżących, Wojewódzki Sąd Administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie pominął treść prawa własności A. K. do działki nr ew. 8/7. Zgodnie z aktem notarialnym z dnia 18 kwietnia 1997 r., przenoszący własność nieruchomości, M. Sp. z o.o. na skarżącą ustanowił dożywotnią i bezpłatną służebność przejazdu i przechodu przez dz. ew. 8/8 do dz. 8/2. W chwili ustanawiania służebności z działki nr 8/2 istniał wyjazd na dz. nr 9, a stamtąd na ul. W. Przed przystąpieniem do realizacji przedmiotowej inwestycji dz. nr 8/2 została podzielona na dwie dz. ew. 8/9 i 8/10. Wydanie pozwolenia na zabudowę dz. nr 8/9 spowodowało, niemożliwość wyjazdu z nieruchomości skarżącej poprzez dz. 8/8 oraz 8/10 i 8/9 (dawniej 8/2).
Również w orzeczeniu Sądu została pominięta treść prawa własności G. M. do działki ew. nr 8/5. Wyżej podanym aktem notarialnym została ustanowiona dożywotnia i bezpłatna służebność przejazdu i przechodu przez dz. ew. 8/8 do dz. 8/2. W chwili ustanawiania służebności z działki 8/2 istniał wyjazd na dz. nr 9, a stamtąd na ul. W. Przed przystąpieniem do realizacji przedmiotowej inwestycji dz. nr 8/2 została podzielona na dwie dz. ew. 8/9 i 8/10. Wydanie pozwolenia na zabudowę dz. nr 8/9 spowodowało niemożliwość wyjazdu z nieruchomości skarżącej poprzez dz. 8/8 oraz 8/10 i 8/9 (dawniej 8/2). Dodatkowo należy zauważyć, że skarżąca nabyła przedmiotową nieruchomość w przetargu, posiadając zapewnienie sprzedającego M. Sp. z o.o., że nieruchomość ta przeznaczona jest pod zabudowę domem mieszkalnym z usługami, a wyjazd z nieruchomości będzie odbywał się przez działki o nr 8/8, 8/2 (obecnie 8/9 i 8/10), 9 do ul. W. Wydanie pozwolenia na budowę polegające na zabudowaniu działki 8/9, pozbawiło skarżącą możliwości zabudowy swojej działki. Możliwość ta ustała w momencie ustanowienia przez M. Sp. z o.o. służebności prawa przejazdu i przechodu przez jej działkę 8/5 na rzecz właścicieli dz. 8/2 (obecnie 8/9 i 8/10) i 8/3. Skarżąca nabywając przedmiotową nieruchomość aktem notarialnym z dnia 19 sierpnia 1997 r. została zapewniona, że nieruchomość ta nie jest obciążona z innych tytułów.
Niewątpliwie zagadnienia związane z roszczeniami dotyczącymi służebności gruntowej powinny być rozpatrywane na drodze cywilno-prawnej. Ale przedmiotowe postępowanie administracyjne nie dotyczy roszczeń wynikających ze służebności gruntowej, ale faktu, że wydanie pozwolenia na zabudowę dz. 8/9, spowodowało skutki polegające na uniemożliwieniu prawidłowej zabudowy (a w zasadzie na uniemożliwieniu w ogóle zabudowy działki 8/5) dz. 8/5, tzn. zgodnie z jej przeznaczeniem w planie zagospodarowania przestrzennego. Z tego też względu, nieprawidłowe jest uznanie przez Sąd, że działki skarżących nie znajdują się w obszarze oddziaływania obiektu realizowanego na dz. 8/9. Budowa ta jak najbardziej wpływa na możliwość prawidłowego zagospodarowania dz. 8/5, zgodnego z przeznaczeniem oraz na możliwość prawidłowego korzystania z działek 8/5 i 8/7.
Nie bez znaczenia dla sprawy jest fakt, że skarżące zostały pominięte w postępowaniu o wydanie pozwolenia na budowę, nie zostały uznane za strony postępowania, pomimo tego, że zgodnie z Prawem budowlanym działka budowlana powinna mieć zapewniony dojazd do drogi publicznej. Dojazd ten miał być zapewniony przez ustanowienie służebności gruntowej prawa przejazdu i przechodu m.in. przez dz. ew. 8/5. W momencie wydawania pozwolenia na budowę wpis w KW ustanawiający tą służebność nie był prawomocny. Z tego to faktu wynika, że decyzja o pozwoleniu na budowę została wydana z rażącym naruszeniem prawa, z uwagi na brak zapewnionego dojazdu do drogi publicznej z dz. 8/9. W sytuacji, w której dojazd do działki budowlanej w decyzji o pozwoleniu na budowę został zaplanowany przez inne działki poprzez ustanowienie służebności gruntowej, o treści tej decyzji powinni zostać powiadomieni właściciele nieruchomości, przez które ma przebiegać ta służebność, gdyż decyzja ta w sposób niewątpliwy wkracza w sferę ich praw i obowiązków.
Uznanie przez organy administracji oraz Sąd I instancji, że skarżącym nie przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu, powoduje odebranie im prawa domagania się stwierdzenia nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę, która to decyzja w istotny sposób narusza ich prawo własności. Stojąc na gruncie art. 28 k.p.a., należy uznać, że interes prawny skarżących do żądania stwierdzenia nieważności pozwolenia na budowę, wynika z ich prawa własności oraz z art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego – zgodnie z którym obiekt budowlany powinien zapewniać poszanowanie, występujących w obszarze oddziaływania obiektu, uzasadnionych interesów osób trzecich, w tym zapewnienia dostępu do drogi publicznej. Obie działki skarżących miały mieć zapewniony dojazd przez dz. 8/2 (obecnie 8/9 i 8/10), wydanie pozwolenia na budowę spowodowało, że skarżące nie mogą domagać się ustanowienia służebności gruntowej przez dz. 8/9, 8/10 i 9, gdyż istnienie budynku na dz. 8/9 roszczenie takie uniemożliwia. Obecnie dostęp do drogi publicznej mogą mieć zapewniony wyłącznie przez dz. 8/5, co w konsekwencji powoduje, że działka ta nie jest działką budowlaną, przeznaczoną pod budowę budynku, ale działką pełniącą funkcję komunikacyjną. Podkreślenia wymaga, że fakt nieprawidłowości ustanowienia służebności gruntowej na działce ew. 8/5, wskazało już postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. nr [...] z dnia 13 lutego 2004 r., w którym stwierdzono "Ustanowienie służebności dojazdu przez działkę nr 8/5 o powierzchni 88 m2 uczyni tę działkę niemożliwą do zagospodarowania w sposób przewidziany planem zagospodarowania Miasta O".
Zdaniem skarżących, kwestionowana decyzja o pozwoleniu na budowę, ograniczyła ich prawo własności do dysponowania swoimi nieruchomościami zgodnie z ich przeznaczeniem, narusza więc ich interes prawny. Uznanie przez organy i przez Sąd, że nie posiadają przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 12 sierpnia 1998 r. jest sprzeczne ze stanem faktycznym sprawy, jak i z przepisami art. 28 k.p.a. oraz art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), powołanej dalej jako p.p.s.a., Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, co obliguje go do dokładnej analizy całych akt sprawy, a nie tylko uzasadnienia zaskarżanego aktu, ewentualnie decyzji organu I instancji. Analizując akta sprawy, Sąd ma możliwość dokonania rekonstrukcji stanu faktycznego sprawy a tym samym sprawdzić, czy zaskarżana decyzja została wydana zgodnie z rzeczywistym stanem faktycznym i w oparciu o właściwe przepisy. W niniejszej sprawie, organy powinny w pierwszej kolejności dokonać niezbędnych ustaleń stanu faktycznego i odnieść to do przepisów prawa materialnego (Prawo budowlane), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania kwestionowanej decyzji z dnia 12 sierpnia 1998 r. w celu sprawdzenia, czy wówczas skarżące (A. K. i G. M.) miały interes prawny w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 Prawa budowlanego. Jest to istotne, gdyż interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a., ma swoje źródło w przepisach prawa materialnego. Poza tym osoba, która jest stroną w postępowaniu zwykłym (o wydanie pozwolenia na budowę), jest również najczęściej stroną w postępowaniu nadzwyczajnym, chociaż mogą być od tej reguły wyjątki.
Takich ustaleń, opartych na dokumentach znajdujących się w aktach, nie przeprowadziły organy prowadzące postępowanie ani Sąd. Twierdzenia zaś, że działki skarżących nie są położone w sąsiedztwie z działką nr 8/2, czy też obecnie z działką nr 8/9, a więc z tego tytułu A. K. i G. M. nie mają przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 12 sierpnia 1998 r., są przedwczesne i niczym nie uzasadnione. Ochrona uzasadnionych interesów osób trzecich (art. 5 ust. 1 pkt 6 ust. 2 obecnie art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego) w brzmieniu przepisów wcześniej, jak i teraz obowiązujących, nigdy nie ograniczała się tylko do ochrony interesów właścicieli działek położonych bezpośrednio obok (graniczących) działki, na której planowana jest inwestycja.
W każdym postępowaniu o wydanie pozwolenia na budowę, organ powinien z urzędu, dokonywać niezbędnych ustaleń w oparciu o kryteria wskazane w art. 5 Prawa budowlanego, czy też w oparciu o przepisy szczególne w celu ustalenia kręgu podmiotów, które mogą być w rozumieniu ww. przepisów osobami trzecimi, mającymi uzasadnione interesy, które podlegają ochronie. Znamienne jest, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jak i w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji z dnia 22 marca 2005 r. stosowny przepis Prawa budowlanego, mówiący o ochronie uzasadnionych interesów osób trzecich, nie został powołany ani razu. Jak więc można przesądzać o braku interesu prawnego skarżących w tej sprawie, nie odwołując się do odpowiednich przepisów prawa materialnego, które stanowią źródło tych interesów. Nie można się wyłącznie opierać na analizie przepisu art. 28 k.p.a. i na orzecznictwie do tego przepisu, gdyż z tego wynikają wyłącznie pewne zasady ogólne, które wymagają konkretyzacji w każdej sprawie, w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego i konkretnych przepisów prawa materialnego, w tym przypadku Prawa budowlanego. Rozważania na temat przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym, oparte wyłącznie na analizie przepisu art. 28 k.p.a. bądź innych jeszcze podobnych, są niepełne i niewystarczające, tym bardziej kiedy z nieznanych powodów określone osoby nie brały udziału w charakterze strony w postępowaniu zwykłym.
W niniejszej sprawie orzekanie o tym, czy skarżące mają interes prawny – są stroną postępowania nieważnościowego w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego, jest naszym zdaniem "błędem w sztuce" stosowania prawa, bowiem przepis ten nie obowiązywał w dacie wydania kwestionowanej decyzji o pozwoleniu na budowę, a poza tym, z brzmienia jego wynika jednoznacznie, że odnosi się on do postępowania "w sprawie pozwolenia na budowę", a więc postępowania prowadzonego w postępowaniu zwyczajnym (zwykłym).
Tymczasem z istoty postępowania nieważnościowego wynika, że w tym postępowaniu poddaje się kontroli z punktu widzenia przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. decyzję, która była wydana w przeszłości, w postępowaniu zwykłym, tym samym, należy dokonywać tego w oparciu o przepisy prawa wtedy obowiązujące, bowiem skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności decyzji, działają ex tunc.
Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji, jest postępowaniem nadzwyczajnym, odrębnym od postępowania zwykłego, w którym została wydana kwestionowana decyzja, nie można więc automatycznie przenosić regulacji prawnych dotyczących postępowania zwykłego (obowiązujących aktualnie) na grunt postępowania nadzwyczajnego, tym bardziej kiedy weszły one w życie później (11 lipca 2003 r.), niż toczyło się postępowanie zwykłe. Inny jest przedmiot postępowania zwykłego a inny postępowania nadzwyczajnego z czego wynika, że interes prawny strony należy badać w każdym postępowaniu i na każdym jego etapie. Poza tym, nie ma wątpliwości, że przepis art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego jest bardziej restrykcyjny (ograniczający prawa obywatelskie), niż przepis art. 28 k.p.a. i w związku z tym jego stosowanie, nie może być interpretowane rozszerzająco, a w szczególności w tych sprawach, w których inne kryteria pojęcia strony były przyjęte w postępowaniu zwykłym, tak jak w tej sprawie. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżanego wyroku, powyższych kwestii w ogóle nie rozważył Sąd I instancji, przyjmując bezkrytycznie pogląd prezentowany przez organy. Brak precyzyjnych ustaleń stanu faktycznego w sprawie nie jest jedynym mankamentem zaskarżanego wyroku. Sąd I instancji arbitralnie przesądzając o tym, że skarżące nie mają przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę, nie rozgraniczył też kwestii cywilistycznych związanych ze służebnością drogi koniecznej od kwestii administracyjnoprawnych, na co trafnie zwraca się uwagę w skardze kasacyjnej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżanym wyroku, ani wcześniej w zaskarżanej decyzji, nie wykazano dlaczego skarżące w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 12 sierpnia 1998 r., nie mają przymiotu strony. Samo stwierdzenie braku przymiotu strony, oparte na kryteriach podanych w uzasadnieniu zaskarżanego wyroku, jest niewystarczające, tym bardziej że kwestii tej również nie wyjaśniono w postępowaniu administracyjnym. Nie można wykluczyć sytuacji, że osoby mające uzasadniony interes jako osoby trzecie w postępowaniu zwykłym, nie mają tego interesu w postępowaniu nadzwyczajnym, i odwrotnie. Tego nie można jednak domniemywać, ale trzeba wykazać w procesie stosowania prawa, odwołując się do konkretnych ustaleń stanu faktycznego i przepisów.
Wydanie decyzji na podstawie art. 157 § 3 k.p.a., powinno mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych, kiedy nie ma żadnej wątpliwości, co do przyczyn podmiotowych, czy też przedmiotowych takiego rozstrzygnięcia, gdyż co prawda decyzja taka "załatwia sprawę", jednak nie rozstrzyga jej co do istoty w rozumieniu art. 104 k.p.a. Mając na uwadze powyższe rozważania, niniejszy wyrok nie przesądza o tym, czy skarżące mają w tej sprawie przymiot strony, czy też nie, gdyż w tym stanie i w tych okolicznościach, byłoby to przedwczesne, sprawa jest zbyt skomplikowana i wymaga wyjaśnienia szeregu istotnych okoliczności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę, powinien rozpoznać ją zgodnie z art. 190 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., pamiętając jednocześnie o tym, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej, nie jest związana zakresem rozważań organu, który wydał zaskarżony akt, ani zakresem skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 oraz art. 203 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę