II SA/Lu 173/22

II SA/Lu 173/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-05-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Brygida Myszyńska-Guziur
Grażyna Pawlos-Janusz
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Sygn. powiązane
III OSK 2202/22 - Wyrok NSA z 2024-06-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 55
art. 88, art. 83, art. 83f
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marzena Okoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] maja 2022 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do sądu decyzją z [...] grudnia 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania T. W. (dalej jako: skarżący) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z [...] czerwca 2020 r. w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew.
Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
W kwietniu 2016 r. organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie usunięcia drzew z działek nr [...] i nr [...], położonych w obrębie N., gmina S.. Postępowanie wszczęto na skutek informacji właściciela działki nr [...] – G. T., który zawiadomił o usunięciu drzew bez jego zgody.
Z ustaleń organu poczynionych w toku postępowania wynika, że wycinki drzew z obydwu działek dokonał T. W., zlecając wykonanie tych czynności przedsiębiorstwu "[...]" K. G.. W momencie dokonywania kontroli na działkach drzewa były już uprzątnięte, gatunki i liczbę drzew ustalono na podstawie pozostałych pni. Ustalono, że na działce nr [...] usunięto łącznie 962 drzewa, przy czym, po dokonaniu pomiaru pni, stwierdzono, że do wymierzenia kary pieniężnej kwalifikowały się 872 drzewa. Z kolei na działce nr [...] usunięto 262 drzewa, z czego do wymierzenia kary organ zakwalifikował 139 drzew usuniętych bez zgody właściciela działki.
W toku postępowania przesłuchano właścicieli działek oraz właściciela
i pracowników przedsiębiorstwa dokonującego wycinki.
T. W. stwierdził, że zlecił wycinkę przedsiębiorstwu "[...]", któremu przekazał numer swojej działki (nr [...]) i orientacyjnie podał jej lokalizację. Dodał, że o wycince drzew na działce sąsiada dowiedział się dopiero po wykonaniu usługi wycinki i
że stało się to omyłkowo oraz nie wie, ile drzew na działce sąsiada usunięto, gdyż był nieobecny przy wycince. G. T. zeznał, że nie zezwolił nikomu na wycinanie drzew na jego działce nr [...], jak również nie występował sam o zgodę na taką wycinkę. Po stwierdzeniu, że część drzew z jego działki została usunięta, skontaktował się z T. W., który zlecił wycinkę na sąsiedniej działce (nr [...]). Z wyjaśnień T. W. wynikało, że to pilarze, którzy wycinali drzewa na jego działce (nr [...]), mogli omyłkowo wyciąć część drzew na działce sąsiada (nr [...]). Właściciel przedsiębiorstwa prowadzącego wycinkę potwierdził, że T. W. zlecił mu wycinkę drzew i zakrzaczeń z działki nr [...], która to wycinka miała być wykonana w styczniu. Umowę zawarto w formie ustnej. Wycinka została zrealizowana po części w styczniu 2016 r., zaś jej końcówkę realizowano w późniejszym terminie. Zgodnie z umową przedsiębiorstwo miało wyciąć wszystkie drzewa i zakrzaczenia z działki nr [...]. T. W. poinformował, że pozwolenie na wycinkę obejmuje wszystkie drzewa znajdujące się na terenie działki nr [...]. Wskazał też granice działki kierownikowi grupy wycinającej. Właściciel przedsiębiorstwa stwierdził, że jego pracownicy nie byli świadomi, iż przekroczyli granice działki nr [...]. Za zgodą T. W., który z przerwami asystował przy wycince, usunęli z działki nr [...] wszystkie znajdujące się na tej działce drzewa i zakrzaczenia. Podobnej treści zeznania złożył kierownik grupy prowadzącej wycinkę. Świadkowie mieszkający w okolicach działek zeznali, że drzewa były usuwane w końcowych dniach marca 2016 r.
Organ ustalił również, że decyzją z [...] października 2015 r. zezwolono T. W. na usunięcie łącznie 122 drzew z działki nr [...] w terminie do dnia [...] stycznia 2016 r.
Na podstawie powyższych ustaleń, decyzją z [...] października 2016 r. Wójt Gminy S. wymierzył T. W. administracyjną karę pieniężną: 1) w kwocie [...]zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 872 drzew z jego własnej działki nr [...]; 2) w kwocie [...]zł za usunięcie z działki nr [...], bez zgody posiadacza tej nieruchomości.
W wyniku odwołania wniesionego przez skarżącego, decyzją z [...] marca 2020 r. Kolegium uchyliło decyzję Wójta i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
Na skutek ponownie przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ pierwszej instancji decyzją ostateczną z [...] czerwca 2020 r. umorzył postępowanie w przedmiocie nałożenia na T. W. kary za usunięcie drzew z działki nr [...] (ze względu na zmianę stanu prawnego). Z kolei decyzją z [...] czerwca 2020 r., na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 ustawy z dnia [...] kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2022 r., poz. 916; dalej jako: u.o.p.) wymierzył skarżącemu karę za usunięcie 42 drzew z działki sąsiada, G. T., bez jego zgody.
W odwołaniu od decyzji z [...] czerwca 2020 r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i dokonanie oceny dowodów z uwzględnieniem całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych mających znaczenie w sprawie.
Po rozpatrzeniu odwołania wskazaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że odpowiedzialność za usunięcie drzew z działki G. T. (nr [...]) nie ponosi posiadacz tej nieruchomości, a osoba trzecia, która dopuściła się usunięcia drzew bez zgody posiadacza nieruchomości. Osobą tą jest T. W., na którym, jako posiadaczu nieruchomości nr [...], spoczywała odpowiedzialność za usunięcie z tej nieruchomości drzew zgodnie z przepisami prawa i ewentualne ryzyko ich naruszenia. Skoro zdecydował się na zlecenie wycinki firmie specjalistycznej, spoczywał na nim obowiązek doboru wykonawcy prac wycinkowych, a także obowiązek dbałości o wykonanie zleconych prac zgodnie z umową. W tym wypadku niefrasobliwość odwołującego się, polegająca na ustnym zleceniu wycinki i wskazaniu "ręką" granic nieruchomości bez konkretnego oznaczenia granic nieruchomości w terenie, świadczy o odpowiedzialności skarżącego za błędne wskazanie terenu, z którego drzewa mają być usunięte. Z akt sprawy wynika, że gdy T. W. kupował działkę, poprzedni właściciel wskazał mu jej granice w taki sam sposób, w jaki on pokazał wykonawcy wycinki. Ponieważ nie były to informacje dokładne, wykonawca wycinki nieświadomie wszedł na działkę sąsiednią nr [...] należącą do G. T..
W ocenie Kolegium niewątpliwie istniał związek przyczynowy, pomiędzy zachowaniem skarżącego, polegającym na zleceniu wycinki, a popełnieniem deliktu administracyjnego w postaci wycięcia przedmiotowych drzew na działce sąsiada, na co ten nie wyrażał zgody. Na gruncie art. 88 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.p. nie ma znaczenia okoliczność, czy skarżący był osobistym sprawcą deliktu, czy posłużył się osobami trzecimi, ani to, że nie miał zamiaru usuwania drzew na działce sąsiada (nieobjętych zleceniem ich usunięcia), bowiem usunięcie drzew w rozumieniu przepisu art. 88 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.p., nie musi być działaniem zamierzonym. Skoro zaś drzewa zostały usunięte przez wykonawcę zlecenia zawartego ze skarżącym, to nie zachodzi w sprawie sytuacja polegająca na usunięciu drzew przez osobę trzecią bez wiedzy i zgody skarżącego. Bezsporne jest, że T. W. zlecił ustnie wykonanie prac wycinkowych na działce nr [...]. W tej sytuacji to na nim jako posiadaczu tej nieruchomości spoczywał obowiązek dopilnowania prawidłowości wykonania prac objętych zleceniem. Niewątpliwie wiedział on o trwających pracach prowadzonych na podstawie umowy ustnej. Mógłby się uwolnić od tej odpowiedzialności gdyby w samej umowie, bądź przed przystąpieniem do prac, sporządzony został wykaz drzew, czy też dokonano ich oznaczenia w terenie, a protokół odbiorczy zawierał wykaz wyciętych drzew, potwierdzający, że firma wycinkowa usunęła drzewa nieobjęte umową.
W skardze na decyzję Kolegium do sądu administracyjnego T. W. podniósł, iż nieprawdą jest, że miał wskazać granice własnej działki nr [...]. Skarżący podał orientacyjną lokalizację, a przedsiębiorstwo miało samo ustalić konkretne granice, czemu nie zaprzeczył jego właściciel. Skarżący nigdy nie wskazywał obszaru wycinki, granice miał ustalić prowadzący wycinkę. Skarżący nie usuwał drzew z działki nr [...].
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Sprawa została rozpoznana na rozprawie przeprowadzonej zgodnie z art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095, ze zm.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Spór prawny pomiędzy skarżącym a organami został aktualnie znacznie zawężony w stosunku do stanu z daty wszczęcia postępowania w kwietniu 2016 r. Sprawa usunięcia drzew z działki nr [...], będącej własnością skarżącego, została ostatecznie zakończona decyzją o umorzeniu postępowania, z uwagi na zmiany przepisów ustawy o ochronie przyrody, jakie miały miejsce w międzyczasie. Ostatecznie organ I instancji (kierując się wytycznymi Kolegium) uznał za konieczne zastosowanie w tej kwestii art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p., w świetle którego obowiązku uzyskania zezwolenia (art. 83 ust. 1) nie stosuje się do drzew lub krzewów usuwanych w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego. Kwestia ta pozostaje poza zakresem kontroli sądu w rozpoznawanej sprawie. Granice kontroli sądu wyznacza przedmiot zaskarżenia, a jest nim decyzja dotycząca wymierzenia skarżącemu administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew na działce nr [...], będącej własnością G. T..
Podstawą prawną wymierzenia kary w tym przypadku jest art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p., zgodnie z którym wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości. W decyzji organu I instancji wskazano nie dość precyzyjnie podstawę wymierzenia kary (ogólnie art. 88 ust. 1, zamiast doprecyzowania, że chodzi o punkt 2), ale uchybienie to nie miało żadnego wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia.
Spór prawny w aktualnym stanie sprawy sprowadza się do oceny tego, czy administracyjną karę pieniężną powinien ponosić skarżący, jako zlecający wycinkę drzew na swojej działce (nr [...]), czy też podmiot, któremu wycinka została zlecona. Bezsporne jest, że na skutek braku precyzyjnego ustalenia (wskazania) granicy pomiędzy działkami, doszło do usunięcia drzew na działce nr [...], będącej własnością G. T., bez jego zgody.
W świetle art. 88 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 u.o.p. administracyjna kara pieniężna za usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości, nakładana jest na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości.
Jak słusznie wskazało Kolegium, odrębny delikt administracyjny, którego konsekwencją jest wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zgody posiadacza nieruchomości został wprowadzony z dniem [...] sierpnia 2015 r., na mocy ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1045). Przepis ten ma już zatem bez wątpienia zastosowanie w sprawie, w której usunięcie drzew miało miejsce w marcu 2016 r. W poprzednim stanie prawnym, przypadek usunięcia drzew na cudzej nieruchomości, bez zgody jej posiadacza, musiał być kwalifikowany jako usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia.
W ugruntowanym już orzecznictwie, odnoszącym się do sankcji administracyjnej za usunięcie drzew bez zezwolenia podkreśla się, że odpowiedzialność administracyjna w tym zakresie ma charakter stricte zobiektywizowany, niezależny od winy. Nieistotne jest również, czy posiadacz nieruchomości dokonał wycięcia drzew osobiście, czy też zlecił wykonanie tych czynności innemu podmiotowi. Jeżeli drzewa zostały usunięte przez wykonawcę umowy zawartej z posiadaczem nieruchomości, nie można zasadniczo uznać, że nastąpiło usunięcie drzew przez osoby trzecie bez wiedzy i zgody posiadacza. Posiadacz nieruchomości odpowiada za działania i zaniechania osób, którym zlecił wykonanie wycinki jak za działania własne. Odrębnym zagadnieniem jest ewentualne istnienie w takim przypadku roszczeń regresowych właściciela działki do pracowników lub podwykonawców, ale jest to sprawa cywilna i sąd administracyjny nie jest powołany do formułowania ocen w tej kwestii. Jedynie wykazanie, że wycinka drzew odbyła się poza jakąkolwiek kontrolą i wiedzą właściciela nieruchomości lub urządzeń, może być rozważane jako okoliczność egzoneracyjna, wyłączająca odpowiedzialność posiadacza nieruchomości (por. przykładowo: wyroki NSA z 11 marca 2009 r., II OSK 329/08; z 15 lutego 2011 r., II OSK 299/10; z 29 maja 2012 r. II OSK 448/11; z 26 lutego 2019 r., II OSK 907/17; wyrok WSA w Białymstoku z 11 października 2018 r., II SA/Bk 412/18; wyrok WSA w Poznaniu z 6 marca 2019 r., IV SA/Po 1160/18; wyrok WSA w Warszawie z 4 lipca 2017 r., IV SA/Wa 1078/17).
W rozpoznawanej sprawie usunięcie drzew bez zgody właściciela działki nr [...] jest bezsporne. W ocenie Sądu, stosując art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p., sankcjonujący usunięcie drzew bez zgody właściciela (posiadacza), należy przyjmować podobne zasady jak przy sankcji za usunięcie drzew bez zezwolenia. Jeżeli do usunięcia drzew doszło w okolicznościach powierzenia wycinki podmiotowi trzeciemu, odpowiedzialność administracyjną za usunięcie drzew będzie zasadniczo ponosił zlecający. Tylko w przypadku, gdyby zlecający wykazał, że do usunięcia drzew z innej działki, nie będącej jego własnością (w jego posiadaniu) doszło całkowicie poza jego wiedzą i zgodą, na skutek samowolnych działań zleceniobiorcy, jawnie wykraczającego poza zakres ustaleń umownych, można w świetle art. 88 ust. 2 u.o.p. rozważać odpowiedzialność nie zlecającego, lecz wykonawcy usługi (por. podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 stycznia 2022 r., III OSK 816/21).
W rozpoznawanej sprawie nie ma żadnych podstaw do tego, aby odpowiedzialność administracyjną za usunięcie drzew z działki nr [...] przypisywać wykonawcy zlecenia, a nie skarżącemu. Bezspornie skarżący zlecił usunięcie drzew ze swojej działki (nr [...]) profesjonalnemu przedsiębiorcy, przy czym umowę zawarto ustnie. Oczywiste jest jednak, że to skarżący, jako właściciel działki powinien znać granice działki i granice te wskazać precyzyjnie wykonawcy usługi. Jedynie w przypadku, gdyby istniały jednoznaczne dowody wskazujące na to, że w treści umowy to wykonawca przyjął na siebie obowiązek ustalenia granic działki, można byłoby odpowiedzialność przypisywać wykonawcy. W rozpoznawanej sprawie nie ma niczego, co wskazywałoby na to, że to wykonawca zobowiązał się ustalić granice działki. Zarówno właściciel przedsiębiorstwa "[...]", jak i jego pracownik zeznali, że granice działek wskazał skarżący, czyniąc to jednak w sposób orientacyjny. Umowa została zawarta ustnie, nie ma zatem żadnego dowodu podważającego te zeznania. Co więcej, zeznania te są wiarygodne w świetle zasad doświadczenia życiowego – całkowicie oderwane od realiów jest twierdzenie, że właściciel działki nie znając sam dokładnych granic zleca wycinkę drzew i na wykonawcę tej wycinki nakłada obowiązek ustalenia granicy. Twierdzenia skarżącego nie zasługują tym samym na uwzględnienie, są sprzeczne z zeznaniami świadków i nie do zaakceptowane w świetle doświadczenia życiowego. Tezę przeciwną, że to na skarżącym ciążył obowiązek precyzyjnego określenia terenu wycinki, wzmacnia jeszcze dodatkowo okoliczność, że z uwagi na specyfikę terenu (porośniętego dość gęsto drzewami i krzewami), ustalenie przebiegu granicy było znacznie utrudnione. Granicy tej nie był w stanie wskazać nawet właściciel działki nr [...], który musiał skorzystać z usług geodety. Kolegium ma w pełni rację podnosząc argument niefrasobliwości skarżącego. W sytuacji, kiedy granice działek były trudne do ustalenia, istniało bardzo duże ryzyko dokonania wycinki na działce sąsiedniej. Racjonalnie działając skarżący powinien był sam najpierw skorzystać z usług geodety, ustalić przebieg granic i oznaczyć go w terenie i tak wskazany obszar wycinki wskazać wykonawcy. Oczywiście strony umowy mogły ustalić, że czynności te zostaną wykonane przez zleceniobiorcę, ale w takim przypadku ze względów dowodowych konieczne wręcz było zawarcie umowy na piśmie, aby uniknąć wątpliwości co do odpowiedzialności za prawidłowe wskazanie terenu prac. Brak precyzyjnego ustalenia granicy działek, w połączeniu z brakiem zawarcia umowy na piśmie, świadczą o daleko idącej niefrasobliwości skarżącego, której konsekwencją jest wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew z cudzej działki.
W tej sytuacji organy w pełni prawidłowo przyjęły, że odpowiedzialność administracyjną w rozpoznawanej sprawie ponosi skarżący.
W kwestii ustalenia wysokości kary skarżący nie podnosi żadnych argumentów, kwestionując swoją odpowiedzialność co do istoty. Sąd nie kwestionuje prawidłowości ustaleń i wyliczeń organów, choć zwraca uwagę na pewne drobne mankamenty uzasadnienia. Z ustaleń faktycznych wynika, że na działce nr [...] wycięto łącznie 262 drzewa. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazano, że "po obmierzeniu ich pni na wysokości 5 cm stwierdzono, że 123 z nich, zgodnie z art. 83f ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody, nie kwalifikuje się do naliczenia kary. Do jej naliczenia kwalifikowało się natomiast 139 drzew usuniętych bez zgody właściciela nieruchomości, na której rosły". Stwierdzenie to znajduje potwierdzenie w załącznikach nr [...] do protokołu oględzin z [...] maja 2016 r., w których wskazano wykaz pni drzew wyciętych kwalifikujących się (nr [...]) i nie kwalifikujących się (nr [...]) do naliczenia kary (k. 52-57 akt adm.). Ostatecznie, administracyjną karę pieniężną wymierzono za usunięcie 42 drzew z działki nr [...]. Wyjaśnieniem tej kolejnej korekty jest zastosowanie przez organ
I instancji art. 89 ust. 4 u.o.p., zgodnie z którym jeżeli ustalenie obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszą średnicę pnia
i pomniejszając wyliczony obwód o 10%. W wyniku zastosowania tego przepisu, ilość drzew pierwotnie, w wyniku oględzin, zakwalifikowana do nałożenia kary (139) została skorygowana do 42. Zrozumienie mechanizmu działania organu I instancji wymaga dobrej znajomości przepisów ustawy o ochronie przyrody. Trzeba pamiętać, że uzasadnienie tworzone jest w pierwszej kolejności dla strony postępowania, która powinna móc zrozumieć wszystkie motywy działania organu, nawet nie dysponując fachową wiedzą prawniczą (co jest regułą). Organ powinien zatem nieco bardziej przejrzyście wyjaśniać motywy działań w uzasadnieniu, nawet gdy prowadzą one do skutków korzystnych dla strony. Nieco lepiej wygląda w tej kwestii uzasadnienie decyzji Kolegium (s. 6), aczkolwiek dla strony nie znającej przepisów, nawet w uzasadnieniu decyzji Kolegium nie jest łatwe zorientowanie się, skąd wzięła się ostateczna ilość drzew, za które wymierzono karę. Oczywiście nie są to uchybienia mające jakikolwiek wpływ na prawidłowość decyzji, tym niemniej jednak wskazane jest, aby uzasadnienia decyzji pisane były z myślą o stronach nie mających obycia w stosowaniu przepisów prawa.
Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329).