II SA/Lu 119/25

II SA/Lu 119/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-09-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-03-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Bartłomiej Pastucha /sprawozdawca/
Jerzy Parchomiuk
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 września 2025 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 31 grudnia 2024 r. znak: SKO.41/3147/OS/2024 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 31 grudnia 2024 r. znak: SKO.41/3147/OS/2024, po rozpatrzeniu odwołania J. M. (dalej także jako "skarżąca" lub "strona"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin z dnia 26 czerwca 2024 r. nr MOPR.D-DPS-OW.4072.1.252.3.2024 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.
Stan sprawy przedstawia się następująco:
Kierownik Działu ds. domów pomocy społecznej i ośrodków wsparcia Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodziny w Lublinie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Lublin, decyzją z dnia 26 czerwca 2024 r. (sprostowaną następnie postanowieniami z dnia 2 lipca 2024 r. i z dnia 5 sierpnia 2024 r.) - w pkt 1 sentencji - ustalił odpłatność skarżącej za pobyt jej matki Z. Z. w Domu Pomocy Społecznej im. [...] w [...] (dalej jako "Dom Pomocy Społecznej" lub "DPS"), w następujących wysokościach:
a) 4 081,59 zł za okres od dnia 5 grudnia 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r.;
b) 4 686,41 zł miesięcznie od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 29 lutego 2024 r.;
c) 5 486,12 zł za okres od dnia 1 marca 2024 r. do dnia 31 marca 2024 r.;
d) 5 229,14 zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2023 r.
Jednocześnie organ pierwszej instancji orzekł, że należność ustalona od dnia 1 kwietnia 2024 r. (pkt 1 lit. d) winna być uiszczana na rachunek bankowy DPS do ostatniego dnia każdego miesiąca, za który przypada należność (pkt 2 sentencji), natomiast należność ustalona za okres od dnia 5 grudnia 2023 r. do dnia 31 marca 2024 r. w łącznej wysokości 34 627,96 zł winna zostać uiszczona na rachunek bankowy DPS w terminie do dnia 31 grudnia 2025 r.
W uzasadnieniu ww. decyzji, powołując się na treść art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, organ pierwszej instancji wyjaśnił, że mieszkaniec domu pomocy społecznej wnosi opłatę w wysokości 70% swojego dochodu, zaś pozostałą kwotę wnoszą: małżonek, zstępni przed wstępnymi. W przypadku niekwalifikowania się dochodowo którejkolwiek z osób zobowiązanych opłatę zastępczo wnosi gmina.
Miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej wynosił 7 015,00 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 marca 2023 r. do dnia 29 lutego 2024 r.,
natomiast od dnia 1 marca 2024 r. wynosi 7 814,71 zł. Odpłatność Pani Z. Z. wynosiła z kolei 2 028,24 zł w okresie od dnia 5 grudnia 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r., 2 328,59 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 31 marca 2024 r., zaś od dnia 1 kwietnia 2024 r. wynosi 2 585,57 zł. Różnica między miesięcznym kosztem pobytu mieszkańca w DPS a wpłatą mieszkańca jest kwotą, jaką winny uregulować osoby zobowiązane.
Organ stwierdził, że skarżąca - jako córka Z. Z. - jest zobowiązana do ponoszenia odpłatności za jej pobyt w DPS. Z oświadczenia strony z dnia 5 października 2024 r. wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe razem ze swoim mężem. Skarżąca nie pracuje zawodowo, natomiast otrzymuje emeryturę w wysokości 202,23 euro (w przeliczeniu 871,35 zł – zgodnie z kursem walut NBP z dnia wydania decyzji). Mąż skarżącej nie wyraża natomiast zgody na ujawnienie wysokości swojego dochodu. Organ wskazał, że w dniu 18 stycznia 2024 r. przesłano skarżącej propozycję umowy w sprawie odpłatności za pobyt jej matki w DPS. Z oświadczenia, które wpłynęło do organu w dniu 31 marca 2024 r. wynika natomiast, że strona zapoznała się z treścią proponowanej umowy i nie wyraziła zgody na jej zawarcie. W tej sytuacji organ pierwszej instancji uznał, że zasadnym jest ustalenie wysokości opłaty w drodze decyzji administracyjnej.
W odwołaniu od powyższej decyzji J. M. zarzuciła, że podjęte rozstrzygnięcie jest błędne, zostało wydane z naruszeniem prawa i jest sprzeczne ze stanem faktycznym. Skarżąca wyjaśniła, że od 43 lat mieszka na terenie [...] i - wbrew ustaleniom organu pierwszej instancji - (cyt.) "nie prowadzi gospodarstwa domowego wraz z mężem, tylko jest na jego wyłącznym utrzymaniu". Wskazując na powyższe, strona zakwestionowała wysokość ustalonej opłaty.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia i wskazaną na wstępie decyzją z dnia 31 grudnia 2024 r. (zaskarżoną do Sądu) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Kolegium wskazało, że J. M. jest córką Z. Z., która od dnia 5 grudnia 2023 r. jest mieszkanką DPS. Na podstawie wywiadu środowiskowego oraz posiadanej dokumentacji ustalono, że strona mieszka wraz z mężem w [...], osiąga dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 202,23 euro, natomiast jej mąż nie wyraża zgody na ujawnienie swoich
dochodów. Jak natomiast stanowi przepis art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustała, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.
Kolegium podało za organem pierwszej instancji kwoty miesięcznego kosztu utrzymania w DPS w poszczególnych okresach począwszy od dnia umieszczenia w tej placówce Z. Z., a także wysokość odpłatności ponoszonej z tego tytułu przez Z. Z.. Następnie stwierdziło, że organ pierwszej instancji poprawnie ustalił skarżącej wysokość opłaty za pobyt jej matki w DPS, uwzględniając okoliczność, iż strona odmówiła podpisania umowy oraz nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że jeżeli osoby zobowiązane do wnoszenia odpłatności za pobyt krewnego w domu pomocy społecznej nie wyrażają zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz odmówią podpisania umowy, zasadne jest ustalenie takim osobom opłaty w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. Przepis art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej ma charakter represyjny, bowiem uprawnia organy do ustalenia wysokości opłaty w sposób niezależny od sytuacji osobistej, jak i możliwości majątkowych i dochodowych zobowiązanego.
Kolegium dodało, że osoba obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie, przy czym zwolnienie może nastąpić wyłącznie w przypadkach określonych w art. 64 i art. 64a ustawy o pomocy społecznej. Niezbędnym elementem postępowania o udzielenie zwolnienia jest zaś przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Dopiero bowiem po przeprowadzeniu takiego wywiadu organ może stwierdzić, czy w sytuacji życiowej, rodzinnej i dochodowej osoby wnioskującej o zwolnienie, zachodzą okoliczności uzasadniające całkowite lub częściowe zwolnienie z odpłatności. W realiach
niniejszej sprawy, ze względu na fakt, iż odmówiono udzielania informacji o sytuacji dochodowej rodziny, w ocenie Kolegium nie było to możliwe. Nie sformułowano zaś wniosku w oparciu o treść art.64a ww. ustawy.
J. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Lublinie na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego, domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że co do zasady nie uchyla się od obowiązku partycypacji w kosztach pobytu Z. Z. w DPS. Ma bowiem moralny obowiązek wspierać matkę, a ponadto jest obywatelką Polski i podlega prawodawstwu polskiemu. Skarżąca zwróciła jednak uwagę, że od ponad 40 lat mieszka w [...] i nigdy nie pracowała zawodowo, lecz zajmowała się domem i dziećmi. Jej mąż J. M. jest zaś obywatelem [...], nigdy nie zamieszkiwał w Polsce i nie pozostawał w faktycznym związku z matką skarżącej, nigdy wspólnie z nią nie zamieszkiwał i nie gospodarował. Jako obywatel obcego państwa nie podlega zaś przepisom prawa obowiązującego w Polsce.
Skarżąca nie zgodziła się z zawartym w zaskarżonej decyzji stwierdzeniem, iż nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Jednocześnie stwierdziła, że obowiązek odpłatności za pobyt w DPS nie ma charakteru bezwzględnego i jest uwarunkowany sytuacją życiową zobowiązanych, w tym zwłaszcza ich sytuacją dochodową. Skarżąca podkreśliła, że organ dysponował dokumentem potwierdzającym wysokość jej emerytury oraz pominął okoliczność, iż skarżąca deklarowała opłatę w wysokości 2000 zł. Skarżąca wyraziła zdumienie informacją, iż ustawa o pomocy społecznej zawiera przepisy o charakterze represyjnym. W ocenie skarżącej, taki charakter ma bowiem arbitralne ustalanie odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS, bez uwzględnienia sytuacji materialnej.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Skarżąca, w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej zawiadomienia o wniosku organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
W związku z powyższym sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.").
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Na wstępie wymaga podkreślenia, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 4292) oraz art. 3 i art. 4 p.p.s.a. Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają bowiem prawa.
Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1214, dalej jako "u.p.s.").
Art. 60 ust. 1 u.p.s. wprowadza generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca.
Z rozbudowanych regulacji zawartych w art. 61 u.p.s. wynika natomiast, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: (1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, (2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, (3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej; przy czym wskazane osoby oraz gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność (ust. 1). Górną granicą opłaty ponoszonej przez mieszkańca gminy jest 70% jego dochodu. Małżonkowie, zstępni oraz wstępni ponoszą z kolei
opłatę ustaloną w drodze umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., przy czym ustawodawca wprowadza pewne ograniczenia samego obowiązku i jego zakresu. W przypadku osoby w rodzinie, ponosi ona opłatę jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (ust. 2 lit. b).
Z ust. 2d cytowanego artykułu wynika natomiast, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Stosownie do postanowień art. 103 ust. 2 u.p.s., kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.
Z kolei art. 61 ust. 2e u.p.s. stanowi, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.
Dodać trzeba, że przepis art. 64 u.p.s. przewiduje możliwość zwolnienia osoby wnoszącej opłatę lub obowiązanej do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, częściowo lub całkowicie, na jej wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przepis ten określa przy tym przykładowy katalog przesłanek zwolnienia z opłaty. Rozstrzygnięcie w tym zakresie zależy od uznania organu administracji, o czym świadczy użyty w tym unormowaniu zwrot "można zwolnić".
Z kolei przepis art. 64a u.p.s. nakazuje organowi zwolnienie osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że osoba taka przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.
W niniejszej sprawie bezsporne pozostaje ustalenie, że matka skarżącej Z. Z. jest od dnia 5 grudnia 2023 r. mieszkanką Domu Pomocy Społecznej im. [...]. Jak wynika z akt sprawy do placówki tej została skierowana decyzją Prezydenta Miasta Lublin z dnia 27 października 2023 r., a następnie umieszczona w niej mocą decyzji z dnia 23 listopada 2023 r. Początkowo, tj. w okresie od dnia 5 grudnia 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r., ustalona przez organ pierwszej instancji odpłatność Z. Z. za pobyt w DPS (stanowiąca 70% dochodu mieszkanki - zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s.), wynosiła 2 028,24 zł. Następnie, wraz ze zmianą wysokości (waloryzacją) świadczenia emerytalnego będącego źródłem dochodu Z. Z., podnoszona była również kwota ponoszonej przez nią odpłatności za pobyt w DPS. Z niekwestionowanych ustaleń organów wynika, że w okresie od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 31 marca 2024 r. odpłatność ta wynosiła 2 328,59 zł, zaś od dnia 1 kwietnia 2024 r. - 2 585,57 zł.
Jak prawidłowo ustaliły organy, średni miesięczny koszt utrzymania w DPS w okresie od dnia 1 marca 2023 r. do dnia 29 lutego 2024 r. wynosił 7 015,00 zł miesięcznie, natomiast od dnia 1 marca 2024 r. do dnia 28 lutego 2025 r. - 7 814,71 zł miesięcznie. Kwoty te wynikają odpowiednio z zarządzenia Nr 123/2/2023 Prezydenta Miasta Lublin z dnia 23 lutego 2023 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej funkcjonujących na terenie Miasta Lublin w 2023 roku (Dz. Urz. Woj. Lubel. z 2023 r.
poz. 1449) oraz zarządzenia Nr 93/2/2024 Prezydenta Miasta Lublin z dnia 21 lutego 2024 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej funkcjonujących na terenie Miasta Lublin w 2024 roku (Dz. Urz. Woj. Lubel. z 2024 r. poz. 1449).
Zestawienie ww. kwot nie pozostawia wątpliwości, że odpłatność za pobyt w DPS ponoszona przez Z. Z. nie zaspokaja w całości średniego miesięcznego koszty utrzymania w tej placówce. Okoliczność ta generuje obowiązek wnoszenia opłaty przez osoby zobowiązane do tego w dalszej kolejności, wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Bezsporne jest zaś, że jedyną taką osobą jest skarżąca, będąca córką Z. Z..
Istota zawisłego przed Sądem sporu sprowadza się natomiast do oceny zasadności ustalenia skarżącej opłaty za pobyt jej matki w Domu Pomocy Społecznej w sposób przewidziany w przytoczonym wyżej art. 61 ust. 2e u.p.s., tj. w kwocie odpowiadającej pełnej różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu. W ocenie Sądu, analiza akt sprawy w pełni potwierdza zasadność zastosowania przez organy ww. regulacji. Nadto zasadnie organy uznały, że w sprawie nie wystąpiły podstawy do zwolnienia skarżącej z przedmiotowej opłaty w całości ani w części, o co skarżąca wnosiła w toku postępowania.
W świetle przywołanych na wstępie regulacji art. 61 u.p.s., co do zasady zgodzić należy się z twierdzeniem skarżącej, iż wysokość opłaty małżonka, zstępnego lub wstępnego mieszkańca domu pomocy społecznej za pobyt w takiej placówce (czy to ustalana w drodze umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., czy też w drodze decyzji administracyjnej wydawanej w sytuacji określonej w art. 61 ust. 2d u.p.s.), winna uwzględniać wysokość dochodu osoby zobowiązanej. Oczywiste jest jednak, że zastosowanie tej zasady wymaga ustalenia wysokości dochodu osoby zobowiązanej. Treść art. 61 ust. 2 pkt "b" u.p.s. nie pozostawia natomiast wątpliwości, że w przypadku, gdy osoba zobowiązana jest osobą w rodzinie, a więc nie jest osobą samotną, uwzględnić w tym zakresie należy dochód na osobę w rodzinie, tj. – zgodnie z definicją tego pojęcia zawartą w art. 6 pkt 3 u.p.s. - dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie. Dochodem rodziny jest zaś suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie (art. 6 pkt 4 u.p.s.). Pojęcie rodziny zdefiniowane natomiast zostało w art. 6 pkt 14 u.p.s., jako osoby spokrewnione lub
niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Z kolei osobą samotną jest – w myśl art. 6 pkt 9 u.p.s. - osoba samotnie gospodarująca, niepozostająca w związku małżeńskim i nieposiadającą wstępnych ani zstępnych.
Z zawartych w aktach sprawy oświadczeń skarżącej (z dnia 5 października 2023 r. – k. 21 akt adm. I inst. i z dnia 12 kwietnia 2024 r. – k. 75 akt adm. I inst.), a także okoliczności przedstawionych w skardze, wynika w sposób niebudzący wątpliwości, iż skarżąca nie jest osobą samotną w rozumieniu art. 6 pkt 9 u.p.s. W świetle tych dokumentów skarżąca pozostaje w związku małżeńskim i zamieszkuje wspólnie z mężem, a jednocześnie - jak wprost wskazała w oświadczeniu z dnia 5 października 2023 r. – prowadzi wraz z mężem wspólne gospodarstwo domowe. Wprawdzie w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżąca wycofała z oświadczenia co do tej ostatniej okoliczności (wspólnego gospodarowania z mężem), jednak twierdzeniu temu nie można dać wiary, skoro jednocześnie strona sama wskazała, że zamieszkując z mężem pozostaje na jego utrzymaniu. Wyjaśnić w tym miejscy trzeba, że osoba samotnie gospodarująca to osoba prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe (art. 6 pkt 10 u.p.s.) O prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego nie przesądza zaś oświadczenie strony, lecz ocena stanu faktycznego. Skoro skarżąca zamieszkuje wspólnie z mężem, który – choćby w części – zapewnia jej środki utrzymania, okoliczności te jednoznacznie świadczą o ich wspólnym prowadzeniu gospodarstwa domowego, a w konsekwencji o pozostawaniu w rodzinie, w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.p.s.
W związku z powyższym, dla ustalenia odpłatności skarżącej za pobyt jej matki w DPS, konieczne było ustalenie jej dochodu rozumianego jako dochód na osobę w rodzinie. Ustalenie to wymagało zaś uwzględnienia zarówno indywidualnego dochodu samej skarżącej (jej emerytury) jak i dochodu jej męża. Bez znaczenia pozostaje przy tym, że skarżąca wraz z mężem nie zamieszkuje na terenie Polski, ani też, że jej mąż nie posiada polskiego obywatelstwa.
W sprawach z zakresu pomocy społecznej (w tym dotyczących ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej) środkiem dowodowym służącym ustaleniu sytuacji dochodowej strony jest co do zasady rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadzany zgodnie z zasadami określonymi w rozporządzeniu
Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2021 r. poz. 893). Jak wynika jednak z analizy postanowień tego rozporządzenia, rodzinny wywiad środowiskowy może mieć zastosowanie jedynie wobec osób mieszkających na terenie Rzeczpospolitej Polskiej (§ 2 ust. 2 i § 3 ust. 1). Wobec tego, w przypadku osób zamieszkujących stale poza granicami Polski, organ prowadzący postępowanie będzie zmuszony do stosowania innych środków dowodowych, w szczególności zaś oświadczenia, o jakim mowa w art. 107 ust. 6 u.p.s. Przepis ten uprawnia pracownika socjalnego przeprowadzającego rodzinny wywiad środowiskowy, do domagania się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, określając jednocześnie konsekwencje odmowy złożenia oświadczenia w postaci wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 lutego 2012 r. sygn. akt IV SA/Gl 494/11; wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 sierpnia 2020 r. sygn. akt VIII SA/Wa 35/20; dostępne w CBOSA).
W związku z powyższym, skoro skarżąca zamieszkuje na stałe na terenie [...], nie było możliwe przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego celem ustalenia jej sytuacji dochodowej. Konieczne zaś było zastąpienie tej czynności oświadczeniem skarżącej (bądź innym dokumentem) wskazującym wszystkie składniki dochodu jej rodziny, a więc zarówno indywidualny dochód samej skarżącej, jak i dochód jej męża.
Tymczasem skarżąca w toku całego postępowania konsekwentnie odmawia podania informacji o wysokości dochodu jej męża i wskazuje jedynie własny dochód z emerytury. W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy postawę tę należy utożsamiać z odmową przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w rozumieniu art. 61 ust. 2e u.p.s. - jako odmowę złożenia oświadczenia niezbędnego dla zastąpienia tego środka dowodowego z uwagi na miejsce zamieszkania skarżącej. Podkreslic należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, iż odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w tej czynności, ale także w jej unikaniu, a w konsekwencji faktycznym uniemożliwieniu jej przeprowadzenia (por. także wyroki NSA: z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 60/11, z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1753/09, z dnia 19 marca 2009 r., sygn. akt I OSK
561/08, z dnia 30 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 634/09 oraz z dnia 23 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1765/07; dostępne w CBOSA). Odpowiednio więc unikanie złożenia niezbędnego dla zastąpienia wywiadu środowiskowego oświadczenia o pełnych dochodach rodziny, uznać należy za odmowę ujawnienia takowej informacji.
Prawidłowe jest zatem stanowisko organów, iż w sprawie wystąpiła przesłanka do ustalenia opłaty na podstawie art. 61 ust. 2e u.p.s. w postaci niewyrażenia przez osobę zobowiązaną zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W świetle materiału dowodowego nie budzi też wątpliwości wystąpienie drugiej z przesłanek do zastosowania ww. przepisu art. 61 ust. 2e u.p.s., w postaci odmowy zawarcia przez osobę zobowiązaną umowy o wysokości opłaty w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. Jak wynika bowiem z akt sprawy, w odpowiedzi na doręczony skarżącej przez organ pierwszej instancji projekt takowej umowy, skarżąca dokument - jako niepodpisany - odesłała organowi z zamieszczonym na nim oświadczeniem, iż podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w oświadczeniu z dnia 5 października 2023 r. dotyczące możliwości ponoszenia opłaty w kwocie jedynie 2.000 zł.
W przedstawionym stanie faktycznym zasadne było zatem ustalenie skarżącej odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej na podstawie art. 61 ust. 2e u.p.s., tj. w wysokości odpowiadającej różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej (w poszczególnych, wskazanych w decyzji okresach) a opłatą wnoszoną przez Z. Z.. Jak prawidłowo wyjaśnił organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji odwołując się do wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 7 maja 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 666/23, ratio legis powołanej regulacji opiera się na założeniu, że skoro zobowiązany odmawia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, którego zasadniczym celem jest ustalenie jego sytuacji osobistej, majątkowej i dochodowej, to organy uprawnione są do ustalenia tej opłaty w oparciu o koszty utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, bez uwzględniania jakichkolwiek ograniczeń wynikających z sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej zobowiązanego.
Końcowo należy zgodzić się także z oceną Kolegium, iż wobec niewyrażenia przez skarżącą zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (tj. nieujawnienia pełnych danych o dochodzie jej rodziny), organy nie mogły uwzględnić wniosku skarżącej o zwolnienie z opłaty za pobyt Z. Z. z DPS powyżej
kwoty 2 000 zł (o co skarżąca zwróciła się w treści oświadczenia z dnia 12 kwietnia 2024 r.). Jak bowiem wynika z art. 64 u.p.s., zastosowanie ulgi przewidzianej w tym przepisie również wymaga poddania się przez wnioskodawcę ww. czynności dowodowej (odpowiednio czynności niezbędnej dla zastąpienia wywiadu w sytuacji braku możliwości jego przeprowadzenia z uwagi na miejsce zamieszkania strony poza terenem Polski). Jak słusznie zauważył organ odwoławczy, skarżąca nie wystąpiła natomiast z wnioskiem o zwolnienie z opłaty w oparciu o przesłankę określoną w art. 64a u.p.s.
Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe w świetle przepisów u.p.s., w tym zwłaszcza art. 60 i art. 61 tej ustawy. W sprawie nie doszło przy tym do naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z tych względów skarga podlegała oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.