II SA/Kr 939/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2023-09-29
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo wodnepostępowanie administracyjnesamowola budowlanarozbiórkapozwolenie wodnoprawnepark narodowyochrona przyrodyk.p.a.WSAkwestie proceduralne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienia odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie rozbiórki samowolnie wybudowanych kładek, uznając, że organ nie może odmówić wszczęcia postępowania z urzędu tylko dlatego, że nie chce tego robić.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił postanowienia Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie rozbiórki dwóch drewnianych kładek wybudowanych bez pozwolenia wodnoprawnego na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego. Sąd uznał, że organ nie mógł odmówić wszczęcia postępowania z urzędu, powołując się na brak możliwości wszczęcia go na wniosek strony trzeciej, zwłaszcza gdy nie wyjaśniono kwestii legalności obiektów ani nie dołączono do akt sprawy wcześniejszej decyzji o umorzeniu postępowania.

Sprawa dotyczyła skargi Ojcowskiego Parku Narodowego na postanowienie Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie, które utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji odmawiające wszczęcia postępowania w celu nałożenia na M. i W. C. obowiązku natychmiastowej rozbiórki dwóch drewnianych kładek wybudowanych bez pozwolenia wodnoprawnego nad rzeką Prądnik na obszarze Parku. Organy administracji odmówiły wszczęcia postępowania, argumentując, że Prawo wodne nie przewiduje wniosków o nałożenie na osoby trzecie obowiązku rozbiórki urządzeń wodnych, a postępowanie takie może być wszczęte jedynie z urzędu. Sąd administracyjny uznał skargę za uzasadnioną. Podkreślono, że odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. może nastąpić tylko w sytuacjach oczywistych przeszkód podmiotowych lub przedmiotowych, a nie z powodu niechęci organu do prowadzenia postępowania z urzędu. Sąd zwrócił uwagę, że organy nie wykazały, czy sporne urządzenia wodne są legalne, ani czy wcześniejsze postępowanie zakończone umorzeniem stanowi przeszkodę do ponownego rozpatrzenia sprawy. Wskazano, że art. 190 Prawa wodnego nie wyklucza możliwości wszczęcia postępowania z urzędu, nawet jeśli wniosek pochodzi od strony trzeciej, a brak wyjaśnienia kwestii legalności obiektów i potencjalnych naruszeń przepisów o ochronie przyrody (art. 15 ustawy o ochronie przyrody) czyni rozstrzygnięcia organów dowolnymi. W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji i zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nie może odmówić wszczęcia postępowania z urzędu tylko dlatego, że nie chce tego robić lub uważa, że postępowanie powinno być wszczęte na wniosek, który nie jest dopuszczalny.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. może nastąpić tylko w sytuacjach oczywistych przeszkód podmiotowych lub przedmiotowych, a nie z powodu niechęci organu do prowadzenia postępowania z urzędu. Wniosek strony trzeciej może stanowić impuls do wszczęcia postępowania z urzędu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (22)

Główne

k.p.a. art. 61a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis ten przewiduje odmowę wszczęcia postępowania, gdy żądanie pochodzi od osoby niebędącej stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn, które muszą być oczywiste i nie wymagać postępowania wyjaśniającego.

Prawo wodne art. 190 § ust. 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Właściciel urządzenia wodnego wykonanego bez pozwolenia może wystąpić z wnioskiem o jego legalizację.

Prawo wodne art. 190 § ust. 13

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Organ nakłada obowiązek likwidacji urządzenia wodnego, jeżeli właściciel nie wystąpił o legalizację lub jej nie uzyskał.

u.o.p. art. 15 § ust. 1

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

Zakaz budowy lub przebudowy obiektów budowlanych i urządzeń technicznych w parkach narodowych, z wyjątkiem służących celom parku.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji.

k.p.a. art. 144

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Stosowanie przepisów o postępowaniu odwoławczym.

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przymiot strony w postępowaniu administracyjnym.

u.o.p. art. 15 § ust. 1

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

Utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, podczas gdy przepis ten zabrania w parkach narodowych oraz rezerwatach przyrody budowy lub przebudowy obiektów budowlanych i urządzeń technicznych, z wyjątkiem obiektów i urządzeń służących celom parku narodowego albo rezerwatu przyrody.

k.p.a. art. 61 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Wszczęcie postępowania administracyjnego.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

p.p.s.a. art. 119 § pkt 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądowej.

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie zaskarżonego postanowienia.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zwrot kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wynagrodzenie radcy prawnego.

ustawa o opłacie skarbowej

Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej

Opłata skarbowa za pełnomocnictwo.

k.p.a. art. 156 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa stwierdzenia nieważności decyzji.

Prawo wodne art. 211 § ust. 2

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Wody stanowiące własność Skarbu Państwa.

Prawo wodne art. 216 § ust. 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Wody stanowiące własność Skarbu Państwa.

k.c. art. 143

Kodeks cywilny

Własność gruntu rozciąga się na przestrzeń nad i pod jego powierzchnią.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ nie może odmówić wszczęcia postępowania z urzędu tylko dlatego, że nie chce tego robić. Wniosek strony trzeciej może stanowić impuls do wszczęcia postępowania z urzędu. Organ musi zbadać, czy wcześniejsze postępowanie zakończone umorzeniem stanowi przeszkodę do ponownego rozpatrzenia sprawy. Należy wyjaśnić kwestię legalności spornych urządzeń wodnych i ich zgodności z przepisami o ochronie przyrody.

Odrzucone argumenty

Postępowanie w sprawie rozbiórki urządzeń wodnych może być wszczęte tylko z urzędu, a nie na wniosek strony trzeciej. Wcześniejsze postępowanie zakończone umorzeniem stanowi przeszkodę do ponownego wszczęcia postępowania (powaga rzeczy osądzonej).

Godne uwagi sformułowania

organ nie może odmówić wszczęcia postępowania z urzędu tylko dlatego, że nie chce tego robić. wniosek może, a nawet powinien stanowić impuls do wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu rozstrzygnięcie całkowicie dowolnym najściślejszą formę ochrony przyrody

Skład orzekający

Piotr Fronc

przewodniczący

Agnieszka Nawara-Dubiel

sprawozdawca

Sebastian Pietrzyk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wszczęcie postępowania administracyjnego z urzędu na wniosek strony trzeciej, obowiązek organu do wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego, nawet w przypadku wcześniejszego umorzenia postępowania."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z Prawem wodnym i Kodeksem postępowania administracyjnego, ale ogólne zasady dotyczące wszczęcia postępowania i obowiązku wyjaśniania sprawy mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak organy administracji mogą unikać działań, a sąd administracyjny egzekwuje ich obowiązek do działania. Dotyczy ochrony przyrody i samowoli budowlanej, co może zainteresować szerszą publiczność.

Sąd zmusza urzędników do działania: czy można ignorować samowolę budowlaną w parku narodowym?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Kr 939/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-09-29
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Agnieszka Nawara-Dubiel /sprawozdawca/
Piotr Fronc /przewodniczący/
Sebastian Pietrzyk
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono postanowienie organu II i I instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Fronc SWSA Agnieszka Nawara - Dubiel (spr.) SWSA Sebastian Pietrzyk po rozpoznaniu w dniu 29 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Ojcowskiego Parku Narodowego na postanowienie Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie znak KR.RUZ.4217.15.2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania l. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu l instancji, II. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
II SA/Kr 939/23
UZASADNIENIE
Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie - Dyrektor Zarządu Zlewni w Krakowie postanowieniem z dnia 20 lipca 2022 r., znak: KR.ZUZ.2.4217.1.5.2022.JBK, wydanym na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 190 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r. poz. 2233 z późn. zm., dalej: "Prawo wodne") odmówił wszczęcia postępowania z wniosku Ojcowskiego Parku Narodowego w celu nałożenia na M. i W. C. obowiązku natychmiastowej rozbiórki wykonanych przez nich bez pozwolenia wodnoprawnego dwóch drewnianych kładek nad rzeką Prądnik na obszarze Parku łączących posesję o nr [...] z działkami nr [...] i nr [...].
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że we wniosku powołano się na art. 190 ust. 1 i ust. 13 Prawa wodnego, a tymczasem Prawo wodne nie przewiduje wniosków o nałożenie na osoby trzecie obowiązku rozbiórki urządzeń wodnych i innych obiektów, do których przepisy stosuje się jak do urządzeń wodnych, a tym samym wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego w tej sprawie na wniosek. Postępowanie w sprawie wykonania urządzeń wodnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, które może być zakończone decyzją nakazującą rozbiórkę nielegalnie wykonanych urządzeń, jeśli właściciel tego urządzenia nie złoży wniosku o jego legalizację, prowadzone jest z urzędu. Ocena legalności obiektów oraz konieczności i możliwości ich zalegalizowania należy do właściwego organu, a nie do osób postronnych.
Postępowanie w sprawie ustalenia, czy prowadzenie przedmiotowych obiektów mostowych i ich przebudowa/odbudowa były realizowane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, było z urzędu już prowadzone i zostało zakończone niezaskarżoną decyzją o umorzeniu postępowania, albowiem organ nie mógł wykazać, ani że działania M. i W. C. były legalne, ani że były one nielegalne. Oświadczenia strony i świadków wskazywały, że kładki były wykonane już dawno przez poprzednich właścicieli działek, a prace z nimi związane służyły do utrzymania ich funkcjonalności i poprawy wyglądu (działki są obecnie użytkowane turystycznie) bez zmiany zasadniczych parametrów obiektów. Z art. 17 ust. 1 pkt 4 Prawa wodnego wynika odpowiednie stosowanie przepisów, a zatem nie każda przebudowa lub odbudowa urządzeń wymaga pozwolenia wodnoprawnego. Aby uznać, że konieczność uzyskania pozwolenia wodnoprawnego istniała, należałoby przenalizować dokumenty obrazujące stan przed i po, ale dokumentów tych nie udało się pozyskać. Wnioskodawca był w tym postępowaniu stroną i poza pismem inicjującym postępowanie z urzędu w dalszych krokach nie składał żadnych uwag, dokumentów i innych dowodów.
Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie - Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie postanowieniem z dnia 7 czerwca 2023 r., znak: KR.RUZ.4217.15.2022, wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. po rozpatrzeniu zażalenia Ojcowskiego Parku Narodowego, utrzymał w mocy ww. postanowienie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy: (i) wskazał, że informacja zawarta we wniosku takim, jak w niniejszej sprawie, może być potraktowana jako podstawa do wszczęcia postępowania z urzędu, (ii) podkreślił, że odmowa wszczęcia postępowania na wniosek nie jest równoznaczna z tym, że Ojcowskiemu Parku Narodowemu nie przysługiwałby status strony zarówno w postępowaniu w sprawie legalizacji samowoli wodnoprawnej, jak i postępowaniu w sprawie rozbiórki wykonanych obiektów (art. 401 ust. 1 Prawa wodnego).
Opisane wyżej postanowienie Ojcowski Park Narodowy zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając mu naruszenie:
1) art. 190 ust. 13 Prawa wodnego przez uznanie, że skarżący nie mógł wystąpić z wnioskiem o nałożenie na M. i W. C. obowiązku natychmiastowej rozbiórki wykonanych przez nich bez pozwolenia wodno prawnego dwóch drewnianych kładek nad rzeką [...] na obszarze Parku łączących posesję o nr [...] z działkami nr [...] i [...], gdyż takie postępowanie może zostać wszczęte jedynie z urzędu, podczas gdy w przedmiotowym przepisie nie ma takiego zastrzeżenia;
2) art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. z 2022 poz. 916, dalej: "u.o.p.") przez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, podczas gdy przepis ten zabrania w parkach narodowych oraz rezerwatach przyrody budowy lub przebudowy obiektów budowlanych i urządzeń technicznych, z wyjątkiem obiektów i urządzeń służących celom parku narodowego albo rezerwatu przyrody;
3) art. 61 § 1 w zw. z art. 61a § 1 w zw. z art. 28 k.p.a. przez odmowę wszczęcia postępowania na wniosek, podczas gdy skarżący ma przymiot strony w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym i nie zachodzą inne uzasadnione przyczyny uniemożliwiające jego wszczęcie.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że gdyby zamysłem ustawodawcy było ograniczenie możliwości wszczęcia przedmiotowego postępowania na wniosek, to zostałoby to wprost zawarte w art. 190 ust. 13 Prawa wodnego. Tymczasem przepis ten wskazuje jedynie, że w danym przypadku ma zostać wydana decyzja, lecz nie ma w nim mowy o tym, że taka decyzja ma zostać wydana po przeprowadzeniu postępowania, które może zostać wszczęte wyłącznie z urzędu. Z kolei przez "inne uzasadnione przyczyny" (art. 61a k.p.a.) należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania – w niniejszej sprawie żadne tego rodzaju przyczyny nie zachodziły.
W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o: (i) uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji, (ii) zobowiązanie organu do wydania postanowienia o wszczęciu postępowania na wniosek, (iii) zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie - Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie wniósł o jej oddalenie i wskazał, że w sytuacji gdy przepisy szczególne wyraźnie stanowią, w jakich wypadkach wszczyna się postępowanie z urzędu lub na wniosek, organ jest tymi przepisami związany. Zgodnie z przyjętą w doktrynie regułą: "jeżeli przedmiotem postępowania jest określenie ciążących na jednostce obowiązków, ograniczenie lub cofnięcie - wszczęcie postępowania następuje z urzędu".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, bowiem zgodnie z art. 119 pkt 3 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) - dalej określanej, jako "p.p.s.a." - sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie, na które służy zażalenie. Do tej właśnie kategorii należy zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie, a zatem sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, bez wyznaczania rozprawy.
Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. kontrola sądowa działalności administracji publicznej sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji lub postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego, jak i przepisami proceduralnymi. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania zmierzającego do nałożenia obowiązku likwidacji urządzenia wodnego na podstawie art. 190 ustawy prawo wodne. Powodem odmowy wszczęcia postępowania na wniosek Ojcowskiego Parku Narodowego było to, że - jak wskazał organ w zaskarżonym postanowieniu - postępowanie to może zostać wszczęte wyłącznie z urzędu, a nie na wniosek. Nadto organ I instancji w uzasadnieniu swojego postanowienia wskazał, że w sprawie spornych urządzeń wodnych (pomostów) toczyło się już postępowanie, w ramach którego "organ stwierdził, że nie może jednoznacznie wykazać, by obiekty były wykonane lub odbudowane /przebudowane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego".
Skarga jest uzasadniona.
Jako podstawę prawną postanowienia organ I Instancji wskazał art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania na wniosek strony zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten przewiduje zatem dwie sytuacje uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania: pierwsza występuje, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną tego postępowania; druga zaś, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn.
Do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 sierpnia 2018 r., sygn. I OSK 2574/16, zastosowanie przewidzianej tym przepisem instytucji powinno być ograniczone do sytuacji, w której brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej lub przedmiotowej jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Przyjęcie odmiennej interpretacji prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której organ prowadziłby postępowanie dowodowe i wyjaśniające na podstawie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., jednocześnie odmawiając jego wszczęcia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Podobnie NSA w wyroku z 13 lutego 2019 r., II OSK 615/17 (publik. CBOSA), wskazał, że odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania. Istnienie przesłanki "innych uzasadnionych przyczyn" powinno być badane przede wszystkim w odniesieniu do kompetencji organu a w szczególności do tego, czy organ posiada uprawnienie do wszczęcia danego postępowania (tj. czy przepis prawa upoważnia organ do wydawania wiążącego rozstrzygnięcia w danej sprawie). Jeśli więc okazałoby się, że przepis prawa będący podstawą wniosku inicjującego postępowanie, nie upoważnia organu do prowadzenia tego konkretnego postępowania, organ winien wydać postanowienie w trybie omawianego przepisu art. 61a k.p.a. Należy pamiętać o tym, że to rozstrzygnięcie, nie zapada nigdy z przyczyn merytorycznych, tj. z uwagi na stwierdzenie, że konkretne żądanie strony nie jest zasadne. "Inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania administracyjnego zostały ograniczone do sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania.
Wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania zastrzeżona jest bowiem dla wstępnego etapu oceny wniosku. Po wyłączeniu przypadków, w których ustalono właściwość sądu powszechnego, przepis ten obejmuje sytuacje, gdy z powodów przedmiotowych postępowanie administracyjne jest niedopuszczalne. Zakres przyczyn przedmiotowych nie ma jednolitej natury prawnej i obejmuje różne rodzajowo żądania, np. żądania nieobjęte regulacją prawną, żądania objęte regulacją prawną, ale niedotyczące spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej (z wyłączeniem spraw przynależnych do właściwości sądów powszechnych), żądania objęte regulacją prawną dotyczące spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej, w których nastąpiło przedawnienie (por. wyrok NSA z 17.11.2022 r., III FSK 644/22, LEX nr 3508749).
Niewątpliwie wniesienie żądania w sprawie rozstrzygniętej już decyzją administracyjną stanowi "inną uzasadnioną przyczynę" odmowy wszczęcia postępowania.
Rzecz jednak w tym, że z uzasadnień żadnego z postanowień, zarówno organu I jak i organu II instancji nie wynika, jakiego rodzaju była to decyzja. Jeżeli toczyło się postępowanie w trybie art. 190 ustawy prawo wodne, to co do zasady powinna była zapaść albo decyzja o legalizacji urządzenia wodnego albo decyzja nakazująca jego likwidację.
Jedynie w aktach organu II instancji znajduje się pismo Dyrektora Zarządu Zlewni w Krakowie PGWWP z dnia 30 maja 2023 r. (k. 29 akt adm. organu II Instancji), stanowiące odpowiedź na pismo organu II instancji, w którym wyjaśniono, że Dyrektor Zlewni prowadził już postępowanie na podstawie pisma Ojcowskiego Parku Narodowego z dnia 4 listopada 2020 r., jednak zebrany materiał dowodowy doprowadził organ do wniosku, że "nie można było uznać, że państwo C. wybudowali kładki bez pozwolenia", wobec powyższego postępowanie jako bezprzedmiotowe zostało umorzone decyzją z dnia "15.10.201" (prawdopodobnie chodzi o 2021 rok), znak KR.ZUZ.2.4214.36.2020.JBK. Decyzja ta nie została dołączona do akt sprawy.
Wskazać należy, że w przypadku gdy wcześniej prowadzone postępowanie zakończyło się decyzję o jego umorzeniu, to nie zawsze zachodzić będzie stan rzeczy osądzonej (rozstrzygniętej). W piśmiennictwie i orzecznictwie zwraca się uwagę na rozbieżność zapatrywań co do tego, czy art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. może być podstawą stwierdzenia nieważności nowej decyzji wydanej w sprawie wcześniej zakończonej decyzją ostateczną o umorzeniu postępowania. Przyjmuje się zwłaszcza, że ocena dopuszczalności ponownego rozstrzygania danej sprawy musi być podjęta z uwzględnieniem charakteru sprawy i okoliczności umorzenia postępowania. (por. Kodeks Postępowania Administracyjnego, Komentarz pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, Wydawnictwo C.H Beck, Warszawa 2015, str. 800; M. Jaśkowska, Komentarz aktualizowany do art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2016, stan prawny 5 grudnia 2016 r.). W piśmiennictwie wyrażano również pogląd, że decyzje o umorzeniu postępowania nie zawsze stanowią przeszkodę do podjęcia czynności procesowych na nowo, ilekroć okaże się, że odnośna kompetencja organu wbrew przyjętej uprzednio ocenie jednak była i jest aktualna albo - co jeszcze bardziej oczywiste - że na skutek jakichś modyfikacji stanu prawnego lub faktycznego stała się aktualna później (Kodeks Postępowania Administracyjnego, Komentarz pod red. H. Knysiak-Molczyk, Wolters Kluwer 2015 - art. 156).
Okoliczności tych organ w żadnym stopniu nie rozważył w świetle treści złożonego w niniejszej sprawie wniosku Ojcowskiego Parku Narodowego. Podkreślenia przy tym wymaga, że organy tylko ubocznie nadmieniają, że w przeszłości prowadzone było postępowanie w sprawie spornych urządzeń wodnych, które jednak nie zostało zakończone merytorycznym rozstrzygnięciem, ale umorzeniem postępowania. Jednocześnie ocena przyczyn umorzenia i związana z tym możliwość ponownego prowadzenia postępowania nie jest możliwa, bo jak już wyżej wskazano, do akt sprawy nie włączono nawet tej decyzji. W tej sytuacji twierdzenie (czy raczej sugestia) o niemożności wszczęcia postępowania z powodu powagi rzeczy osadzonej jest co najmniej przedwczesna.
Dalej odnieść się należy do głównej wskazywanej przez organy przeszkody, która uniemożliwiła wszczęcie postępowania, tj. braku możliwości wszczęcia postępowania z art. 190 ustawy prawo wodne na wniosek innego podmiotu niż właściciel urządzenia, który chce je zalegalizować oraz możliwości wydania decyzji nakazującej likwidację urządzenia wodnego wyłącznie z urzędu, a nie na wniosek podmiotu trzeciego.
Zgodnie z art. 190 ust. 1 ustawy prawo wodne, jeżeli urządzenie wodne zostało wykonane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zgłoszenia, właściciel tego urządzenia może wystąpić z wnioskiem o jego legalizację, do którego dołącza określone dokumenty. Jeżeli natomiast właściciel urządzenia wodnego nie wystąpił z wnioskiem o legalizację lub nie uzyskał decyzji o legalizacji urządzenia wodnego, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych nakłada na właściciela tego urządzenia, w drodze decyzji, obowiązek likwidacji urządzenia, ustalając warunki i termin wykonania tego obowiązku.
Rację ma organ, że złożenie wniosku o legalizację urządzenia jest wyłącznie uprawnieniem podmiotu dopuszczającego się samowoli. Przepisy nie przewidują bowiem żadnych mechanizmów prawnych pozwalających "nakłonić zobowiązanego do złożenia wniosku o legalizację".
Niemniej jednak w przypadku zrealizowania urządzenia wodnego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zgłoszenia, przy braku wniosku inwestora o wdrożenie trybu legalizacyjnego, ustawa Prawo wodne przewiduje wyłącznie obowiązek likwidacji takiego urządzenia, a wydanie decyzji w tym zakresie przez właściwy organ jest jego obowiązkiem, a nie uprawnieniem.
Co więcej, decyzja nakazująca likwidację urządzenia wodnoprawnego jest decyzją związaną: jeżeli właściciel urządzenia wodnego nie wystąpił z wnioskiem o legalizację lub pomimo wystąpienia z wnioskiem, legalizacji tej (z różnych względów) nie uzyskał - urządzenie wodne musi zostać zlikwidowane, a czuwanie nad tym jest obowiązkiem organu.
Organ nie wskazuje niniejszej sprawie, że sporne urządzenia wodne są wybudowane legalnie, nie wskazuje, że został złożony wniosek o ich legalizację, nie wskazuje też, że poczynił jakiekolwiek inne ustalenia prowadzące do przekonania, że nie ma potrzeby wszczynania postepowania (nawet jeśli wszczęcie miałoby nastąpić z urzędu), bo nie stwierdził żadnych nieprawidłowości. Nie podaje też żadnego innego powodu odmowy wszczęcia postępowania jak tylko ten, że postępowanie to może wszcząć tylko z urzędu, czego uczynić nie zamierza. Ubocznie dodać tylko należy, że w niniejszej sprawie organ nie wyjaśnił nawet, kto jest właścicielem urządzeń wodnych i dlaczego zarówno wnioskodawca (OPN) jak i organ uważają, że stanowią one własność państwa C. . Pomosty (urządzenia wodne) posadowione są częściowo (poza "przyczółkami" na gruncie nie pokrytym wodą, stan własności tych gruntów nie wynika z akt sprawy) nad śródlądowymi wodami płynącymi stanowiącymi własność Skarbu Państwa (art. 211 ust. 2 w zw. z art. 216 ust. 1 ustawy prawo wodne), a zgodnie z art. 143 Kodeksu Cywilnego, w granicach określonych przez społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu własność gruntu rozciąga się na przestrzeń nad i pod jego powierzchnią. Przepis ten nie uchybia przepisom regulującym prawa do wód.
Rację ma strona skarżąca, że przepis art. 190 ustawy prawo wodne nie rozstrzyga w jakim trybie toczyć się ma to postępowanie: urzędu czy na wniosek Jednak nawet wyraźnie określona w przepisie zasada oficjalności postępowania (której nie odnajdujemy w art. 190 ustawy prawo wodne) nie jest samodzielną podstawą odmowy wszczęcia postępowania. Wówczas złożony wniosek może, a nawet powinien stanowić impuls do wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu, podczas którego organ ustali krąg stron postępowania (w tym interes prawny wnioskodawcy) oraz zgodność z prawem obiektu, którego wniosek dotyczy.
Pogląd odmienny prowadziłby do nieracjonalnych wniosków i skutków takich, jakie właśnie występują w sprawie niniejszej. Aktualny stan kontrolowanej sprawy jest bowiem tego rodzaju, że w Ojcowskim Parku Narodowym istnieją urządzenia wodne, co do których nie jest jasne czy są wybudowane legalnie, organ nie zamierza okoliczności tej badać i rozstrzygać, czemu daje wyraz w zaskarżonym postanowieniu, nie uzasadniając go żadnymi względami merytorycznymi, co czyni to rozstrzygnięcie całkowicie dowolnym.
Tymczasem sporne urządzenia wodne znajdują się na terenie parku narodowego, a w świetle art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1336 z późn. zm.), w parkach narodowych zabrania się budowy lub przebudowy obiektów budowlanych i urządzeń technicznych, z wyjątkiem obiektów i urządzeń służących celom parku narodowego. Ustanowienie parku narodowego stanowi najściślejszą formę ochrony przyrody. Podmiot jakim jest park narodowy nie reprezentuje interesów własnych, ale interes ogólnospołeczny zmierzający do ochrony wartości jaką jest przyroda, która to wartość chroniona jest zarówno konstytucyjnie jak i traktatowo. Tym bardziej złożony wniosek powinien być wnikliwie rozpatrzony.
Ponownie prowadząc postępowanie organ będzie obowiązany w pierwszej kolejności dołączyć do akt i przeanalizować decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Krakowie PGWWP znak KR.ZUZ.2.4214.36.2020.JBK – o ile taka została wydana – pod kątem ustalenia, czy w sprawie rzeczywiście zachodzi powaga rzeczy osądzonej uniemożliwiająca ponowne badanie i rozstrzyganie sprawy, w zakresie tożsamości stanu faktycznego i prawnego oraz stron postępowania. Jeżeli organ dojdzie do wniosku, że decyzja ta nie wywołała stanu rei iudicata, wówczas będzie obowiązany wszcząć postepowanie, dokonać w jego ramach niezbędnego wyjaśnienia stanu sprawy i rozstrzygnąć stosownie do ustalonych okoliczności.
Z wyżej wymienionych względów, zaskarżone postanowienie na zasadzie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c p.p.s.a. podlega uchyleniu. Postanowienie organu I Instancji zostało uchylone na zasadzie art. 135 p.p.s.a
O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości 597 zł składa się: kwota 100 zł tytułem uiszczonego przez skarżącą wpisu; kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego skarżącą, ustalona jako stawka minimalna na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265) oraz kwota 17 zł tytułem uiszczonej przez pełnomocnika skarżących opłaty skarbowej za złożony dokument pełnomocnictwa (art. 1 ust. 1 pkt. 2 w związku z cz. I.IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej, (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1923 z późn. zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI