II SA/Kr 936/25

II SA/Kr 936/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-10-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jacek Bursa /przewodniczący/
Joanna Człowiekowska /sprawozdawca/
Mirosław Bator
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
art 136  , art 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędzia WSA Joanna Człowiekowska (spr.) Protokolant: starszy referent sądowy Paulina Filipek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2025 r. sprawy ze skargi T. G., J. G. i M. D. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 13 czerwca 2025 r. znak: WS-VI.7534.3.20.2025.KP w przedmiocie odmowy zwrotu udziału w części nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 18 sierpnia 2023 r. znak: GG.II.7221A/1084/99 Starosta Tatrzański odmówił zwrotu 1/6 z 420/121400 części, 1/6 z 420/121400 części, 1/6
z 1680/121400 części nieruchomości oznaczonej jako działka ewid. [...], opisanej
w Kw [...] ciąg dalszy Lwh [...] gm. kat. B. , stanowiącej Halę [...] na rzecz: T. G., J. G., M. D., M. G., A. P., P. G., S. G., E. T., R. K., Z. J., T. G..
Decyzją z dnia 9 kwietnia 2024 r. znak:WS-VI.7534.3.110.2023.KP Wojewoda Małopolski uchylił ww. decyzję i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy wskazał że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien uzupełnić dokumenty spadkowe oraz ustalić aktualne oznaczenie nieruchomości, która odpowiada nieruchomości będącej przedmiotem umowy sprzedaży z dnia 25 lutego 1964 r.
Decyzją z dnia 28 lutego 2025 r. znak: GN.6821.9.2024, działając na podstawie art. 104 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 136 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2024 r., poz. 1145, dalej: u.g.n.) oraz art. 4 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r., poz. 801) Starosta Tatrzański odmówił zwrotu udziału w wysokości 1/6 z 420/121400 części, 1/6 z 420/121400 części, 1/6 z 1680/121400 części nieruchomości oznaczonej jako działka ewid[...], opisanej w Kw [...] ciąg dalszy Lwh [...] gm. kat. B. , stanowiącej Halę [...], aktualnie odpowiadającej działkom ewidencyjnym: nr [...] obr. [...] (objętej księgą wieczystą nr [...]) oraz działkom ewid. nr: [...] obr. [...] Z. (objętych księgą wieczystą nr [...]) na rzecz: T. G., J. G., M. D., M. G., A. P., P. G., S. G., E. T., R. K., Z. J., T. G..
Organ podał, że z wnioskiem dnia 15 stycznia 1998 r. H. G., S. N. i J. N. wystąpili o zwrot nieruchomości opisanej w Lwh [...] gm. kat. B. , ciąg dalszy Kw [...]Sądu Rejonowego w Z., stanowiącej Halę [...].
Organ ustalił, że zgodnie z Obwieszczeniem Nr 1/63 o wszczęciu postępowania przymusowych wykupów współwłaścicieli prywatnej własności na Hali: "[...]", w księdze wieczystej nieruchomości "Hali [...]i: Lwh [...] gm. kat. B. [...] p.gr.1.k.2529 głazy - pow. 1629.0807 ha - wymienieni są, jako właściciele hipoteczni m.in.: P. G. udział w wysokości [...] i [...] oraz M. z N. – G. w udziale [...].
Postanowieniem z dnia 5 lutego 1959 r. Sąd Powiatowy w N. T. stwierdził prawa do spadku po P. G. na rzecz wdowy M. N. oraz dzieci spadkodawcy: J. N., H. G., A. N., S. N., M. N., J. N. i W. N.. M. N. oraz J. N., M. S., A. N., H. G., S. N. i J. N. (jako spadkobiercy zmarłego P. G.) sprzedali swoje udziały nieruchomości na podstawie umowy sprzedaży - akt notarialny z dnia 25 lutego 1964 r.
Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Finansowy wydało zezwolenie z dnia 18 lutego 1964 Nr [...] stwierdzając, że nie ma przeszkód do ujawnienia w księgach wieczystych paw majątkowych na imię spadkobierców po P. G..
Z aktu notarialnego - umowy sprzedaży z dnia 25 lutego 1964 r. wynika, że M. N., J. N., M. S., A. N., H. G., S. N. i J. N. "sprzedają Państwu wszystkie swoje udziały wymienione w § 1 tego aktu, przenoszą własność na rzecz Państwa, a Państwo te udziały za te ceny w tej nieruchomości kupuje z przeznaczeniem dla T. Parku Narodowego w Z.". Umowa ta zawarta została w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. jako następstwo wszczętej przez Państwo akcji wywłaszczeniowej i na podstawie uchwały Rady Ministrów 8 grudnia 1960 r. w sprawie uregulowania stosunków własnościowych na terenie T. Parku Narodowego.
Celem wywłaszczenia ww. nieruchomości była szeroko rozumiana ochrona przyrody, co potwierdza Uchwała nr 415/60 Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1960 r. w sprawie uregulowania stosunków własnościowych na terenie T. Parku Narodowego, w tym także uregulowanie struktury własnościowej na terenie Parku Narodowego, która w wyniku istnienia licznej i rozdrobnionej własności na terenie Tatr, jak i wykonywania uprawnień służebnościowych oraz niezorganizowanego wypasu owiec i innych zwierząt gospodarskich, prowadziła do stopniowego wyniszczenia tatrzańskiej roślinności i zubożenia krajobrazu.
Na podstawie księgi wieczystej Lwh [...] gm. kat. B. prowadzonej dla nieruchomości oznaczonej jako parcela gruntowa l. kat[...], gm. kat. B. , ustalono, że nieruchomość ta weszła w skład działki ewid. [...] obr. B.
W oparciu o wykaz zmian gruntowych z dnia 27 grudnia 1995 r. L.ks.rob. [...] ustalono, że dz. ewid. nr [...] obr. [...] B. odpowiada p.gr. l. kat [...] gm. kat. B. . Z kolei, jak wynika z porównawczego wykazu zmian gruntowych, działka ewidencyjna [...] opisana w księdze wieczystej [...] (ciąg dalszy Lwh [...] gminy katastralnej B. ) zmieniła oznaczenie na [...]. Wraz ze zmianą oznaczenia została zmieniona powierzchnia i konfiguracja działki. Fragmenty dawnej działki [...] znalazły się w granicach Miasta Z. i otrzymały nowe oznaczenia jako działki ewidencyjne nr: [...] obr. [...] Z..
Na podstawie pisma T. Parku Narodowego z dnia 4 października 2024 r. organ ustalił, że umowa sprzedaży udziałów w nieruchomości obejmującej Halę [...] z dnia 25 lutego 1964 r. była jedną z wielu umów zwartych w ramach akcji przeprowadzonej na mocy uchwały Rady Ministrów nr 415/60 z dnia 8 grudnia 1960 r. w sprawie uregulowania stosunków własnościowych w TPN. Objęcie przedmiotowej nieruchomości ochroną ścisłą, potwierdza również Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody https://crfop.gdos.gov.pl/ oraz dane zamieszczone na portalu Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska [...]
Organ dodał, że historycznie w księdze wieczystej [...] jako organ reprezentujący Skarb Państwa w stosunku do posiadanych udziałów
w nieruchomości ujawniony był T. Park Narodowy w Z..
W dniu 5 stycznia 2021 r. do organu wpłynęło pismo T. G., J. G., M. G. i M. D. informujące, iż H. G. nie żyje. Jednocześnie ww. osoby oświadczyły, iż wstępują w prawa zmarłej jako spadkobiercy i popierają złożony przez poprzedniczkę prawną wniosek. Do akt przedłożono również postanowienie z dnia 5 lutego 1959 r. Sądu Powiatowego w N. T. stwierdzające, że prawa do spadku po zmarły P. G. przypadły na rzecz pozostałej wdowy M. N. oraz na rzecz dzieci spadkodawcy: J. N., H. G., A. N., S. N., M. N., J. N. i W. N..
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. z dnia 16 maja 2006 r. sygn. akt [...], spadek po H. G., córce P. i M., na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia nabyły dzieci: J. G., J. G., M. D., S. G., T. G. - każde w 1/5 części. Z kolei spadek po J. G., s. J. i H., na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia nabyli: wdowa M. G. - w [...] części oraz dzieci: A. C., P. G., S. P. G., E. G., R. G. - każde w [...] części.
W oparciu o akt poświadczenia dziedziczenia z dnia 29 stycznia 2016 r. Rep. A nr [...] ustalono, iż spadek po zmarłym S. G. s. J. i H. nabyły dzieci: Z. J. J. oraz T. S. G. - po połowie.
Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 136 ust. 3 zd. 1 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wedle art. 137 ust. 1. ugn nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Zgodnie z art. 216 ugn przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79).
Uzupełnieniem ww. regulacji prawnych jest orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz.U. poz. 376), w wyniku którego art. 137 ust. 1 pkt 2 utracił moc z dniem 24 marca 2014 r. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r. zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Zdaniem organu, z powyższego wynika, że istnieją trzy przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości:
1) nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w drodze wywłaszczenia,
2) wystąpienie o zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców,
3) zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy organ podał, że pierwsza przesłanka została zrealizowana poprzez nabycie przez Skarb Państwa na podstawie umowy sprzedaży z dnia 25 lutego 1964 r. udziałów w przedmiotowej nieruchomości, w której wprost powołano się na tryb wynikający z ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz wskazano, iż nabycie następuje z przeznaczeniem dla Tatrzańskiego Parku Narodowego. O zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpili byli współwłaściciele nieruchomości (jako następcy prawni P. G. i strony umowy sprzedaży z dnia 25 lutego 1964 r.)
i jednocześnie następcy prawni M. G. z N. , a w ich prawa wstąpili spadkobiercy.
Odnosząc się do weryfikacji kwestii realizacji celu wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej Halę [...] rozumianego jako ochrona przyrody, organ stwierdził, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Przed objęciem tego terenu ochroną ze strony T. Parku Narodowego, Dolina Pięciu Stawów była bowiem intensywnie wypasana. Funkcjonowała tu wówczas tzw. Hala [...], obejmująca także poniższą Dolinę Roztoki. W wyniku działań Tatrzańskiego Parku Narodowego całkowicie zaprzestano tu wypasu zwierząt. Przedmiotowa nieruchomość po zakończeniu wykupu oraz postępowania wywłaszczeniowego została włączona w skład gospodarstwa rezerwatowego TPN (znajduje się w granicach administracyjnych Tatrzańskiego Parku Narodowego)
i objęta ochroną ścisłą. Obecnie ścisłej ochronie podlega prawie 11,5 ha powierzchni, a ochrona taka polega na zabezpieczaniu procesów zachodzących w środowisku naturalnym (chroni się naturalne procesy minimalizując działalność człowieka).
Organ zauważył, że przedmiotowa nieruchomość wykorzystywana była i jest na potrzeby Parku. O tak rozumianej i definiowanej realizacji celu wywłaszczenia świadczy sama umowa sprzedaży z dnia 25 lutego 1964 r. Rep. A nr [...] gdzie wskazano, iż umowa zostaje zawarta "jako następstwo wszczętej przez Państwo akcji wywłaszczeniowej i na podstawie uchwały Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1960 r. sprawie uregulowania stosunków własnościowych na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego". Cel wywłaszczenia został więc zrealizowany.
Organ wskazał, że nieruchomość w całości ujęta została w planie urządzania TPN, wchodząc w skład dwóch obwodów ochronnych: Łysa Polana i Morskie Oko, według którego prowadzona jest na niej nieprzerwanie statutowa działalność z zakresu ochrony przyrody. Na obszarze stanowiącym Halę [...] w sposób ciągły prowadzone są działania ochronne zmierzające do zachowania różnorodności biologicznej, zasobów, tworów i składników przyrody nieożywionej i walorów krajobrazowych, przywrócenia właściwego stanu zasobów i składników przyrody oraz odtworzenia zniekształconych siedlisk przyrodniczych, siedlisk roślin siedlisk zwierząt lub siedlisk grzybów. Hala [...] udostępniania jest na zasadach określonych w planie ochrony przyrody i w zarządzeniach dyrektora parku narodowego
Na poparcie swojego stanowiska organ powołał orzeczenie WSA w Krakowie
z dnia 5 lutego 2019 r. sygn. akt SA/Kr 1478/18, zgodnie z którym do realizacji celu wywłaszczenia w istocie doszło już z chwilą uzyskania posiadania nieruchomości przez Skarb Państwa i objęcia jej piecza Tatrzańskiego Parku Narodowego. Formalne objecie nieruchomości granicami Parku, które nastąpiło z dniem wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 2003 r. w sprawie Tatrzańskiego Parku Narodowego. Powyższe znajduje swe potwierdzenie również w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 2642/19, w którym sąd wskazał, że podstawową funkcją Parku jest ochrona przyrody, dlatego wszelkie działania idące w tym kierunku (np. urządzenie niezbędnej infrastruktury czy pasywne ochrona przyrody), świadczą o ziszczeniu się celu wykupu nieruchomości.
Od powyżej decyzji odwołanie wnieśli T. G., J. G. i M. D..
Decyzją z dnia 13 czerwca 2025 r. znak: WS-VI.7534.3.20.2025.KP, działając na podstawie art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 u.g.n. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy powtórzył ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organu I instancji i uznał je za własne. Następnie wyjaśnił, że kwestionowana decyzja dotyczy udziałów w wywłaszczonej nieruchomości, w zakresie których legitymację
w sprawie posiadają spadkobiercy H. G..
Zdaniem organu, w nin. sprawie spełnione zostały dwie pierwsze podstawowe przesłanki do zwrotu nieruchomości określone w art. 136 ust. 3 u.g.n. tj., że przedmiotowa nieruchomość stanowi nieruchomość wywłaszczoną oraz że wniosek o zwrot złożyły osoby posiadające legitymację czynną w sprawie. Kolejną niezbędną do ustalenia przesłanką jest kwestia zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia. Co do przesłanki zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia organ odwoławczy podał, że w umowie sprzedaży z 1964 r. wskazano, że nieruchomość kupuje się z przeznaczeniem dla Tatrzańskiego Parku Narodowego na podstawie uchwały Rady Ministrów Nr 415/60 z dnia 8 grudnia 1960 r. w sprawie uregulowania stosunków własnościowych na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego.
Na podstawie wykazu zmian gruntowych z dnia 27 grudnia 1995 r. L.ks.rob. [...] ustalono, że działka nr [...] obr. [...] B. odpowiada parceli p.gr.l. kat. [...], gm. kat. B. . Z kolei na podstawie porównawczego wykazu zmian gruntowych, ustalono, że w wyniku modernizacji operatów ewidencji gruntów miasta Z. obręb [...], wsi M. obręb [...] gmina P. i wsi B. obręb [...] gmina B. T., działka nr [...], objęta księgą wieczystą nr [...] c.d. Lwh [...] gm. kat.. zmieniła oznaczenie, powierzchnię i konfigurację na działkę nr [...]. Pozostałe części dawnej działki nr [...] odpowiadają działkom: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], i nr [...] obr. [...] Z.. Podczas wprowadzania na mapy nowego pomiaru granicy polsko - słowackiej z 1997r. w ramach modernizacji ewidencji gruntów wsi B., ustalono nadto, że część dawnej działki nr [...], opisanej w KW nr [...] (c.d. Lwh [...] gm. kat. B. ) znajduje się obecnie w granicach Republiki Słowacji.
Jak podał organ odwoławczy pismem z dnia 4 października 2024 r. Tatrzański Park Narodowy wyjaśnił, że umowa sprzedaży z dnia 25 lutego 1964 r., zawarta w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości dotyczącą udziałów w parceli p.gr. l. kat. [...] objętej księgą wieczystą "Hali [...]": Lwh [...], c.d. [...], z przeznaczeniem dla T. Parku Narodowego, była jedną z wielu umów zawieranych na podstawie uchwały Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1960 r. w sprawie uregulowania stosunków własnościowych na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego.
Zgodnie z § 26 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 października 1954 r. w sprawie utworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego, które weszło w życie w dniu 1 stycznia1955 r. i określało m.in. granice Tatrzańskiego Parku Narodowego, w obrębie parku znalazła się m.in. hala [...]. Przedmiotowa nieruchomość jest użytkowana przez Tatrzański Park Narodowy. W latach 70 tych XX wieku nieruchomość w całości ujęta została w planie urządzenia TPN i wchodziła w skład dwóch obwodów ochronnych Łysa Polana i Morskie Oko, w których prowadzona jest "nieprzerwanie statutowa działalność z zakresu ochrony przyrody i udostępniania Parku. (...) Nieruchomość objęta ochroną ścisłą i aktualnie w niewielkiej części ochroną krajobrazową, położna jest w granicach obszaru Natura 20000 -PLC 120001 Tatry". Powyższe potwierdzają złożone do akt dokumenty, w tym dokumenty załączone do pisma Tatrzańskiego Parku Narodowego z dnia 4 października 2024r. oraz Centralny Rejestr Ochrony Przyrody i informacje zamieszczone na portalu Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska.
Na podstawie ww. dokumentów oraz wyjaśnień Tatrzańskiego Parku Narodowego ustalono, że cel wywłaszczenia rozumiany jako ochrona przyrody, który stanowił przyczynę regulowania stosunków własnościowych na terenie parku, zgodnie z uchwałą Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1960 r. w sprawie uregulowania stosunków własnościowych na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego został zrealizowany z uwagi na to, że teren ten znajduje się w obrębie parku w obwodach ochronnych co najmniej od lat 70-tych. Organ odwoławczy zauważył przy tym, że zgodnie z § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 października 1954 r. w sprawie utworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego, Hala [...] została zaliczona do obszaru parku objętego ochroną ścisłą.
Według organu odwoławczego, organ I instancji słusznie wskazał, że zasadniczym celem uchwały Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1960 r. w sprawie uregulowania stosunków własnościowych na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego była ochrona nieruchomości mającej wartość przyrodniczą i wymagającej z tego tytułu ochrony i usunięcia z niej działalności ludzkiej, która negatywnie wpływałaby na ochronę przyrody. W takiej sytuacji realizacja celu wywłaszczenia nieruchomości może być stwierdzona nawet w przypadku jedynie utrzymania stanu zastanego na nieruchomości, po jej przejęciu na rzecz parku.
Odnosząc się do podnoszonych zarzutów, że w księdze wieczystej nr [...] ujawnieni są również inni współwłaściciele nieruchomości tj. oprócz Skarbu Państwa, ujawnionego na podstawie m.in. § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 października 1954r. w sprawie utworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego oraz uchwały Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1960 r. w sprawie uregulowania stosunków własnościowych na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego - Polski Związek Narciarski, Polskie Towarzystwo Turystyczno - Krajobrazowe oraz M. S. organ odwoławczy wyjaśnił, że celem postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest ustalenie kwestii wykorzystania nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z celem jej wywłaszczenia nabycia, a nie kwestia aktualności wpisów ujawnionych w księdze wieczystej obejmującej przedmiotową nieruchomość.
Organ podniósł nadto, że wiedzą powszechną jest, że Hala [...] znajduje się w granicach Tatrzańskiego Parku Narodowego, w terenie objętym ochroną ścisłą, w którym nie jest prowadzona działalność gospodarcza związana z wypasem owiec oraz innych zwierząt gospodarskich, która prowadzi do wyniszczenia tatrzańskiej roślinności i zubożenia krajobrazu. Zatem już na tej podstawie można stwierdzić, że przedmiotowa nieruchomość nie jest zbędna na cel wywłaszczenia.
Na powyższą decyzję T. G., J. G., M. D. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając decyzji naruszenie przepisów:
- 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, sprzeczności dokonanych ustaleń, a przede wszystkim błędne przyjęcie, że struktura własności nieruchomości Stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania nie ma istotnego znaczenia w sprawie;
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia organu I instancji;
- art. 136 ust. 3 zd. 1 u.g.n. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że nieruchomość nie stała się zbędna na cel jaki został określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Skarżący podnieśli, że celem utworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego i dalszych działań z tym związanych była czynna ochrona przyrody, w szerokim ujęciu, przed działalnością gospodarczą co do zasady, a nie wyłącznie działalnością związaną z wypasem zwierząt.
Zdaniem skarżących, ustalenie, czy nieruchomość jest czy nie jest zbędna na cele wywłaszczenia nie może opierać się wyłącznie, jak to założył Wojewoda Małopolski, na ustaleniu braku prowadzenia na nieruchomości działalności związanej z wypasem owiec i innych zwierząt gospodarskich. W sprawie konieczne jest bowiem ustalenie jaka działalność na tej nieruchomości jest prowadzona, czy działalność ta realizuje cele ochrony przyrody, czy nieruchomość jest faktycznie wykorzystywana
w celu ochrony przyrody. Z kolei do dokonania tych ustaleń konieczne jest zweryfikowanie aktualnej struktury własności tej nieruchomości, z której wprost wynika, że nieruchomość nie jest wykorzystywana na cel leżący u podstaw wywłaszczenia. W konsekwencji prowadzi to do konieczności uznania, że zostały ziszczone wszystkie warunki umożliwiające zwrot nieruchomości. Wojewoda Małopolski pominął okoliczność, że przedmiotowy teren co do zasady znajduje się w większości w rękach prywatnych właścicieli, których działania nie stanowią realizacji celu jakim jest ochrona przyrody na rzecz TPN.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach sprawowanej kontroli sąd bierze pod uwagę wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze, w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Należy przy tym wskazać, że na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
W tak zakreślonych ramach sądowej kontroli skargę należało uznać za niezasadną.
Kwestionowaną decyzją z 13 czerwca 2025 r. Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy decyzję Starosty Tatrzańskiego z 28 lutego 2025 r. o odmowie zwrotu udziału w wysokości 1/6 z 420/121400 części, 1/6 z 420/121400 części, 1/6 z 1680/121400 części nieruchomości oznaczonej jako działka ewid. [...], opisanej w Kw [...] ciąg dalszy Lwh [...] gm. kat.. , stanowiącej Halę [...], aktualnie odpowiadającej działkom ewidencyjnym: nr [...] obr. [...] B. i (objętej księgą wieczystą nr [...]) oraz działkom ewid. nr: [...], [...] obr. [...] Z. (objętych księgą wieczystą nr [...]) na rzecz: T. G., J. G., M. D., M. G., A. P., P. G., S. G., E. T., R. K., Z. J., T. G..
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145, dalej: u.g.n.), na podstawie którego poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji
o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1. u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.). Co ważne w realiach rozpatrywanej sprawy, zgodnie z art. 216 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. ("Zwrot wywłaszczonych nieruchomości") stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79). Podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości kształtuje nadto wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz. U. poz. 376), skutkiem którego art. 137 ust. 1 pkt 2 utracił moc z dniem 24 marca 2014 r. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r. zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Jak wynika z przywołanych wyżej regulacji, aby mógł nastąpić zwrot wywłaszczonej nieruchomości muszą być spełnione łącznie trzy przesłanki: 1) nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w drodze wywłaszczenia, 2) wystąpienie o zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców, 3) zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Nie ulega wątpliwości w realiach rozpatrywanej sprawy, że dwie pierwsze przesłanki zostały spełnione.
Po pierwsze, umową sprzedaży Rep. A [...] z dnia 25.02.1964 r. M. N., J. N., M. S., A. N., H. G., S. N. i J. N. (spadkobiercy P. G., później N. oraz W. W., J. W., F. N., W. B., J. B., A. G. sprzedali na rzecz Skarbu Państwa swoje udziały w nieruchomości objętej Lwh [...], c.d. [...] składającej się z jednej działki gruntowej l. kat. [...] o pow. 1625 ha, gm. kat.. . Ww. umowa została zawarta w trybie ustawy z dnia 12 marca1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości jako następstwo wszczętej przez Państwo akcji wywłaszczeniowej i na podstawie uchwały Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1960 r. w sprawie uregulowania stosunków własnościowych na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego". W aktach sprawy zalega obwieszczenie z 1963 r., wywieszone na tablicy 3.09.1963 r., zdjęte w dniu 17.09.1963 r., o wszczęciu postępowania przymusowych wykupów współwłaścicieli prywatnej własności na hali "[...]" dotyczące parceli l. kat. [...] oraz wykaz osób które sprzedały swoje udziały w dobrowolnej ugodzie, wymienionych w umowie sprzedaży Rep. A [...] z dnia 25.02.1964 r., jak również uchwała Rady Ministrów z dnia 8.12.1960 r. wraz planem wykupu lub wymiany hal i polan w Tatrzańskim Parku Narodowym, w którym wymieniono Halę [...] o pow. 1628,12 ha z wskazaniem daty wykupu na rok 1964. Bezspornie, ww. umowa zawarta została w trybie wywłaszczeniowym, a tym samym należało stwierdzić, że doszło do nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa w drodze wywłaszczenia.
Po drugie, z wnioskiem o zwrot wystąpili poprzedni właściciele, a wniosek podtrzymali ich spadkobiercy. Jak wynika z akt sprawy, w odpowiedzi na wezwanie Kierownika Urzędu Rejonowego w N. T. z 22.12.1997 r. w dniu 5.01.1998 r. H. G. i S. N. podtrzymali wniosek o zwrot nieruchomości objętej Lwh [...]. Wniosek ten podtrzymali obecni skarżący – jako spadkobiercy H. G., co również jednoznacznie wynika z akt sprawy.
Przesłanka trzecia obejmuje dwa zagadnienia: ustalenie określonego w decyzji lub umowie celu wywłaszczenia i ocenę, czy nieruchomość jest zbędna na ten cel. W tym kontekście warto przywołać fragment uzasadnienia wyroku NSA z 20 stycznia 2016 r., I OSK 1186/15 (Lex 2032698), w którym wskazano, że "rozważając, czy spełniona została przesłanka określona w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tzn. czy nieruchomość można uznać za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, rozważania te nie mogą być prowadzone w oderwaniu zarówno od celu i charakteru przedsięwzięcia z powodu którego dokonano wywłaszczenia jak również nie mogą nie uwzględniać rozwiązań prawnych dotyczących samej instytucji wywłaszczenia, jakie obowiązywały w okolicznościach każdej konkretnej sprawy. (...) dokonując oceny stanów faktycznych z przeszłości należy na nie spojrzeć nie tylko z punktu widzenia ówczesnych rozwiązań dotyczących instytucji wywłaszczenia, ale również z punktu widzenia obowiązujących wówczas zasad dotyczących realizacji określonych inwestycji (...) Jest rzeczą oczywistą, że w przypadku planowania takiej inwestycji jak budowa osiedla mieszkaniowego inwestycja ta nie ograniczała się tylko do budowy budynków mieszkalnych, ale obejmowała również całą infrastrukturę tego osiedla w postaci: budynków handlowych, usługowych oraz urządzeń towarzyszących jak również takie obiekty jak: szkoły, przedszkola, żłobki, ośrodki zdrowia, ciągi komunikacyjne, parkingi, tereny sportowe, rekreacyjne, tereny zieleni osiedlowej, ale również sieci wodociągowe, kanalizacyjne, ciepłownicze itp. (...) w wyroku z dnia 18 grudnia 2014r. sygn. akt I OSK 1417/13 Naczelny Sąd Administracyjny trafnie zwrócił uwagę, że na tle art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia wskazywanego w decyzji wywłaszczeniowej powinny być oceniane - przy jej kontroli - proporcjonalne do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej, a nie z daty dokonywania rzeczonej kontroli. Innymi słowy, w im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności. Należy bowiem zaznaczyć, że inne (wyższe) wymagania dotyczące określoności celu wywłaszczenia będą istnieć na tle aktów wywłaszczeniowych dokonywanych pod rządami obowiązującej Konstytucji RP, zwłaszcza w świetle procesu stałego jej rozwoju i precyzowania norm przez Trybunał Konstytucyjny, a inne (niższe) wymagania należy odnosić do celu wywłaszczenia określanego w aktach z wcześniejszego okresu. Następuje bowiem zasadniczo stały wzrost standardu prawnego i wymagań prawnych - fakt ten musi być uwzględniony przy stosowaniu art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż regulacja zawarta w tych przepisach wiąże się z zasady z kwestiami natury historycznej".
Przytoczone stanowisko NSA Sąd obecnie orzekający podziela i przenosząc je na okoliczności rozpatrywanej sprawy wskazuje, że zebrany materiał dowodowy oraz dokonane na jego podstawie ustalenia faktyczne organów obu instancji pozwalają zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym cel wywłaszczenia zawiera się w formule "dla Tatrzańskiego Parku Narodowego w Zakopanem" i celu jego utworzenia, a mianowicie ochrony przyrody, w szczególności poprzez ograniczenie wypasu owiec oraz innych zwierząt gospodarskich, a realizacja celu wywłaszczenia nastąpiła z chwilą uzyskania posiadania nieruchomości przez Skarb Państwa i objęcia jej pieczą Tatrzańskiego Parku Narodowego (por. w podobnej sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 5 lutego 2019 r., II SA/Kr 1478/18, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W tym zakresie organy ustaliły, że przed objęciem tego terenu ochroną ze strony Tatrzańskiego Parku Narodowego Dolina [...] była intensywnie wypasana. Funkcjonowała tu wówczas tzw. Hala [...], obejmująca także poniższą Dolinę Roztoki. Tatrzański Park Narodowy został powołany na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 października 1954 r. w sprawie utworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego, które weszło w życie z dniem 1 stycznia 1955 r. Rozporządzenie określało granice administracyjne parku, obejmujące m.in. Halę [...], także przedmiotową nieruchomość.
W preambule uchwały nr 415/60 Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1960 r. w sprawie uregulowania stosunków własnościowych na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego, powołanej w ww. umowie sprzedaży, wskazano: "Niezorganizowany oraz nadmierny wypas owiec oraz innych zwierząt gospodarskich na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego prowadzi do stopniowego wyniszczenia tatrzańskiej roślinności i zubożenia krajobrazu. Wypas wiąże się z istnieniem licznej i rozdrobnionej własności prywatnej na terenie Tatr i wykonaniem uprawnień służebnościowych. W celu zapobieżenia erozji wodnej, skrasowaceniu skał oraz dalszemu niszczeniu roślinności górskiej na obszarach Tatrzańskiego Parku Narodowego uchwala, co następuje (...)".
Organy ustaliły, że w wyniku utworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego na wywłaszczonej działce zaprzestano całkowicie wypasu zwierząt. Przedmiotowa nieruchomość po zakończeniu wykupu oraz postępowania wywłaszczeniowego znajduje się w granicach administracyjnych Tatrzańskiego Parku Narodowego i jest objęta ochrona ścisłą. Nieruchomość w całości ujęta została w planie urządzania TPN, wchodząc w skład dwóch obwodów ochronnych: Łysa Polana i Morskie Oko, według którego prowadzona jest na niej nieprzerwanie statutowa działalność z zakresu ochrony przyrody. Na obszarze tym w sposób ciągły prowadzone są działania ochronne zmierzające do zachowania różnorodności biologicznej, zasobów, tworów i składników przyrody nieożywionej i walorów krajobrazowych, przywrócenia właściwego stanu zasobów i składników przyrody oraz odtworzenia zniekształconych siedlisk przyrodniczych, siedlisk roślin siedlisk zwierząt lub siedlisk grzybów. Hala [...] udostępniania jest na zasadach określonych w planie ochrony przyrody i w zarządzeniach dyrektora parku narodowego. Co więcej, nieruchomość objęta jest ochroną ścisłą i w niewielkiej części ochroną krajobrazową, a nadto położna jest w granicach obszaru Natura 20000 PLC 120001 Tatry. Powyższe potwierdzają złożone do akt dokumenty, w tym dokumenty załączone do pisma Tatrzańskiego Parku Narodowego z 4 października 2024 r. oraz dane zawarte w publicznie dostępnym w internecie Centralny Rejestrze Ochrony Przyrody (crfop.gdos.gov.pl) oraz na portalu Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (geoserwis.gdos.gov.pl). Powyższe świadczy zarówno o niewątpliwych walorach przyrodniczych spornej działki, jak i o objęciu władztwem Tatrzańskiego Parku Narodowego, sprawowanym zgodnie z jego zadaniami statutowymi, a w konsekwencji – o realizacji celu wywłaszczenia.
Nie podważa stanowiska organów przywołana w skardze wypowiedź naukowa upatrująca genezy utworzenia w 1954 roku Tatrzańskiego Parku Naukowego w szerszych okolicznościach niż podane w ww. uchwale. W przywołanej publikacji wskazano mianowicie: ciągły rozwój osadnictwa na terenie Podhala oraz towarzyszący mu nieustanny wzrost liczby turystów, przyczyniające się do powolnej degradacji obszarów cennych przyrodniczo, ogromne spustoszenie II wojną światową oraz niekontrolowany, niezwykle intensywny wypas owiec (W. Kucina, "Konflikt społeczny na tle własności gruntów w Tatrzańskim Parku Narodowym", Acta Universitatis Lodziensis, Folia Geographica Socio-Oeconomica 8, 2007, s. 191). Zdaniem Sądu, wypowiedź ta w żaden sposób nie podważa ustaleń organów co do opisanego powyżej celu wywłaszczenia, ani nie naprowadza na potrzebę oceny skuteczności ochrony przyrody i krajobrazu tatrzańskiego w kontekście istniejącej struktury własnościowej terenów TPN; pokazuje natomiast szerszy kontekst procesu regulacji stosunków własnościowych ziemi w ramach TPN, stanowiącego podłoże konfliktu społecznego na tym obszarze, co jednak dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy nie ma znaczenia.
Prawidłowe jest również wyjaśnienie Wojewody Małopolskiego odnoszące się do zarzutu, zgłoszonego w odwołaniu i w skardze, że w księdze wieczystej nr [...] ujawnieni są również inni współwłaściciele nieruchomości, tj. Polski Związek Narciarski, Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajobrazowe oraz M. S.. Celem postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości było przede wszystkim ustalenie, czy wywłaszczona nieruchomość wykorzystana była zgodnie z opisanym wyżej celem wywłaszczenia, nie zaś ocena aktualności wpisów ujawnionych w księdze wieczystej, skoro niewątpliwe jest, że nieruchomość pozostaje we własności Skarbu Państwa.
W świetle powyższego Sąd uznał, że zarzuty skargi nie mogły być uwzględnione. Organy przeprowadziły należycie postępowanie wyjaśniające, zachowując wymagania wynikające z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymagania art. 107 § 3 k.p.a. Odnośne normy prawa materialnego zostały prawidłowo zinterpretowane i zastosowane w ustalonym stanie faktycznym.
Wobec tego Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.