II SA/KR 92/23

II SA/Kr 92/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-03-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Magda Froncisz /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Niedźwiedź
Piotr Fronc
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Sygn. powiązane
III OSK 2303/23 - Wyrok NSA z 2024-10-23
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
art 83 , art 83 f  , art 88 -89
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art 7 , art 8  , art 11 , art 28 , art 77 , art 80 , art 107 , art 138 par 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Monika Niedźwiedź Sędzia WSA Piotr Fronc po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 marca 2023 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Tarnowie Piotra Małka sprawy ze skargi J. S.A. w restrukturyzacji z siedzibą w Nagawczynie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 15 grudnia 2009 r. nr SKO-IV-6227/1429/76/2009 w przedmiocie wymierzenia kary za usunięcie drzew oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 4 września 2009 r. znak: UM/G-7635/19/31/2009 Burmistrz R., na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 92 poz. 880 ze zm.), w związku z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów gatunków drzew (Dz.U. Nr 228 poz.2306 ze zm.) wymierzył właścicielowi działki nr [...] w W. L. - J. M. Spółka Akcyjna z siedzibą w N. administracyjną karę pieniężną w wysokości 425.651,61 zł za usunięcie 133 sztuk drzew gatunek brzoza brodawkowata bez wymaganego zezwolenia.
W uzasadnieniu organ wskazał, że nieruchomość, z której usunięto drzewa stanowiła własność spółki J. i została nabyta przez spółkę od P. M. na mocy umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 2 lutego 2009 r. W umowie zawarto zapis, że drzewa wyrosłe na przedmiotowej działce sprzedający może wyciąć na własny koszt i usunąć z działki do dnia 31 marca 2009 r. Słuchany w charakterze świadka P. M. zeznał, że to on, po zawarciu umowy dokonał usunięcia drzew z nieruchomości oraz że kierował się ustaleniami z właścicielem spółki, jak również zapisem zawartym w umowie. Umowa została zawarta w dniu 2 lutego 2009 r., a wycinki dokonał w dniu 28 lutego 2009 r. Ponadto zeznał, że miał zgodę właściciela spółki na wejście w teren i wycięcie drzew, w czym utwierdzała go przeprowadzona z nim rozmowa, jak również zapis w akcie notarialnym.
Organ I instancji stwierdził, że zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy wskazuje w sposób jednoznaczny, że wycięcia drzew z nieruchomości, będącej własnością spółki, dokonał P. M.. Bezsprzecznym jest także, że spółka, jako nabywca działki nr [...], w § 5 aktu notarialnego z dnia 2 lutego 2009 r., wyraziła jasno i precyzyjnie zgodę na to, aby P. M. z przedmiotowej nieruchomości dokonał na własny koszt wycięcia drzew, tzw. samosiejek do dnia 31.03.2009 r. Tym samym nie podlega wątpliwości że spółka J. M. wiedziała i godziła się na to, że drzewa z nieruchomości będącej jej własnością zostaną usunięte, zaś działanie P. M. nie było działaniem samowolnym, poparte bowiem zostało stosownym, wyraźnym i nie budzącym wątpliwości zapisem w akcie notarialnym. Na spółce zatem, jako właścicielu nieruchomości, ciążył obowiązek uzyskania stosownego zezwolenia na usunięcie drzew i takiego działania w stosunku do nieruchomości, które jest zgodne z obowiązującym prawem.
Odwołanie od tej decyzji wniosła J. M. S.A. w N. podnosząc, że nie może być uznana za podmiot odpowiedzialny za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia, bowiem nie zleciła usunięcia tych drzew P. M., ani też sama nie podjęła żadnych czynności zmierzających do ich usunięcia. Zapis w akcie notarialnym może zaś być uznany wyłącznie za akceptację przyszłej czynności, nie wywierającej żadnych skutków w sferze prawa materialnego. Zdaniem spółki podmiotem zobowiązanym do uiszczenia kary jest ten, kto drzewa usunął lub w czyim imieniu drzewa usunięto. Ukaranym nie może być wyłącznie właściciel lub posiadacz nieruchomości. Ponieważ spółka drzew nie usunęła, nie może być adresatem decyzji. Zdaniem spółki to P. M. powinien wystąpić o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew. Natomiast sformułowanie w akcie notarialnym, że P. M. uzyskał zgodę na usunięcie drzew "na własny koszt" powinno być odebrane jako deklaracja pokrycia wszystkich kosztów związanych z usunięciem drzew.
Rozpatrując to odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 15 grudnia 2009 r. znak: SKO.IV-6227/1429/76/2009, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 88 ust. 1, ust. 2, art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu wskazano, iż odpowiedzialność za bezprawne wycięcie drzew bez zezwolenia, w której mowa w art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody jest zobiektyzowana i niezależna od winy sprawcy. Dany podmiot może ponosić odpowiedzialność nie tylko za własne działanie, ale i za wycięcie drzew bez zezwolenia, przez inne osoby, jeżeli sprawca uzyskał nawet dorozumianą zgodę właściciela tej nieruchomości. Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organ stwierdził, że podmiotem odpowiedzialnym za usunięcie drzew z terenu działki nr [...] jest strona skarżąca, która w samym akcie notarialnym umowie kupna tej działki od poprzedniego właściciela P. M., w sposób jednoznaczny wyraziła zgodę na usunięcie drzew z terenu działki, określiła termin tego usunięcia, podmiot, który ma tego dokonać, a także zawarła wskazania, co do kosztów związanych z usunięciem drzew. Strona skarżąca wiedziała zatem, że w terminie do 31 marca 2009r. P. M. może usunąć z terenu jej nieruchomości drzewa i godziła się na ich usunięcie. Okoliczności dotyczące ilości, gatunku, obwodów pni i wieku drzew, w sposób jednoznaczny wynikają z protokołu oględzin działki spisanego w niniejszej sprawie w obecności pełnomocnika strony skarżącej.
Skargę na tą decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyła J. M. S.A. podnosząc, że pozwolenia na wycięcie drzew, jakiego skarżąca spółka udzieliła w akcie notarialnym P. M., może być wyłącznie uznane za akceptację faktycznej przyszłej czynności, nie wywierającej jednak żadnych skutków w sferze prawa administracyjnego. Spółka nie zleciła P. M. usunięcia drzew ani też sama nie odjęła żadnych działań zmierzających do ich usunięcia. Działanie P. M. były zatem samowolne i nie mające oparcia w prawie. Skarżąca spółka podniosła także, że przepisy nie definiują stron postępowania w sprawie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, do jej uiszczenia powinna zatem być zobowiązana osoba, która dopuścił się wycięcia drzew. Ponadto spółka podniosła, że zgodę na usuniecie drzew, P. M. uzyskał od niej już w dacie podpisania warunkowej umowy sprzedaży w dniu 2 grudnia 2008r., czyli kiedy był jeszcze właścicielem tej nieruchomości, a zawarte w kacie notarialnym sformułowanie "na własny koszt" oznacza, że mieszczą się w nim także koszty opłat za wycięcie drzew.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze Tarnowie wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2010 r., sygn. II SA/Kr 206/10, oddalił skargę J. M. S.A.
Sąd stwierdził, że wymierzając administracyjną karę pieniężną, organ ustala jedynie czy doszło do bezprawnego usunięcia drzew lub krzewów, a stwierdzając, że takie naruszenie nastąpiło, wymierza karę pieniężną. Odpowiedzialność, o jakiej mowa we wskazanym przepisie, ma charakter obiektywny, a zatem nie zależny od winy sprawcy. Sąd uznał, że skoro spółka wiedziała o zamiarze usunięcia drzew przez P. M. i godziła się na to, co jasno wynika ze sformułowań zawartych w akcie notarialnym, to można stwierdzić, że pomiędzy jej działaniami (zaniechaniem) a usunięciem drzew istnieje związek przyczynowy. P. M. z chwilą zbycia nieruchomości na której rosły przedmiotowe drzewa wyzbył się nie tylko własności tej nieruchomości ale też jej posiadania – co jest okolicznością przez strony niekwestionowaną. Nie mógł zatem ani ubiegać się o wydanie mu zezwolenia na wycięcie drzew, ani też ponosić z tego tytuły jakichkolwiek opłat administracyjnych.
Z tego też powodu Sąd stwierdził, że organy administracyjne prawidłowo nałożyły na skarżącą spółkę karę pieniężną z tytułu nielegalnego usunięcia drzew. Wysokość nałożonej kary obliczona została prawidłowo w oparciu o dyspozycję art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody oraz przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów gatunków drzew (Dz.U. Nr 228 poz. 2306 ze zm.).
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2323/10, oddalił skargę kasacyjną od ww. wyroku. NSA podzielił stanowisko wyrażone przez sąd I instancji. Wskazał, że administracyjna kara pieniężna za usunięcie drzew bez zezwolenia z terenu nieruchomości, może być wymierzona właścicielowi lub posiadaczowi nieruchomości zarówno kiedy dokonał on wycięcia tych drzew osobiście, jak i kiedy zlecił wykonanie tej czynności innej osobie, co wystąpiło w tej sprawie. Dla tego rodzaju odpowiedzialności administracyjnej o charakterze obiektywnym nie jest konieczne osobiste działanie właściciela lub posiadacza nieruchomości, gdyż ponosi on także odpowiedzialność za takie czynności osób trzecich, na które się godził lub zlecał ich wykonanie. Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p.
Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OSK 2907/14, po rozpoznaniu skargi J. M. S.A. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2012 r. sygn. akt IIOSK 2323/10, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił własny wyrok z dnia 21 lutego 2012 r. sygn. akt II OSK 2323/10 w punkcie pierwszym (oddalenie skargi kasacyjnej) i drugim (orzeczenie o kosztach) oraz uchylił zaskarżony wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Jednocześnie zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz J. M. S.A. w N. kwotę [...]złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania wznowieniowego.
Sąd wskazał, że skarga o wznowienie postępowania została oparta na podstawie art. 272 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), bowiem wyrokiem z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt SK 6/12 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r. poz. 627, 628 i 842) przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Pomimo odroczenia przez Trybunał utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że sam fakt ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, ma prawne znaczenie dla postępowań toczących przed tym sądem na tle przepisów dotkniętych niekonstytucyjnością (por. wyroki NSA z dnia: 9 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2707/14, sygn. akt II OSK 2708/14 i sygn. akt II OSK 2711/14 [w:] CBOSA). W wyroku z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2696/14 (LEX nr 1565810), NSA jednoznacznie stwierdził, że już z momentem publicznego ogłoszenia wyroku (co jest zawsze wcześniejsze niż moment derogacji niekonstytucyjnego przepisu przez promulgację wyroku) następuje uchylenie domniemania konstytucyjności kontrolowanego przepisu. Przepisy uznane przez Trybunał za niekonstytucyjne nie powinny więc być stosowane w przyszłości, nawet jeśli za ich stosowaniem przemawiałyby ogólne reguły prawa międzyczasowego. Akt normatywny uchylony (w całości lub w części) na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, niezależnie od odroczenia utraty jego mocy obowiązującej, traci cechę domniemania konstytucyjności. Wzruszenie tego domniemania następuje już z momentem ogłoszenia wyroku Trybunału na sali rozpraw.
W przedmiotowej sprawie, rozważając znaczenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego odraczającego datę utraty mocy obowiązującej przepisów stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji, NSA wziął pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnymi przepisami, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych tymi przepisami, powody dla których TK odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów oraz okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy stosowania niekonstytucyjnych przepisów. Brak wypowiedzi TK odnośnie "przywileju korzyści" zarówno w sentencji jak i w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt SK 6/12 oznacza, że kwestia ta nie była rozważana w trakcie kontroli konstytucyjności i jest pozostawiona do rozstrzygnięcia sądom.
NSA podkreślił, że w przypadku każdego orzeczenia o niekonstytucyjności organom stosującym prawo przysługuje autonomia w zakresie oceny określonej sytuacji, którą rozpoznają. Ocena konkretnej sytuacji oraz wybór środka służącego przywróceniu stanu konstytucyjności należy do organu stosującego prawo. Przyjmując, że przepis art. 190 ust. 4 rodzi konstytucyjne prawo podmiotowe, gwarantujące, aby ostateczny skutek wymierzenia sprawiedliwości był zgodny z konstytucją, skład orzekający NSA uznał zasadność skargi o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2323/10 na podstawie wyroku TK z dnia 1 lipca 2014 r. Biorąc pod stan normatywny ukształtowany wyrokiem Trybunału, jak również ważąc relewantne wartości konstytucyjne, NSA uznał prawo skarżącej Spółki do wznowienia postępowania. Ponadto zwrócił uwagę, że derogacja genetycznie związana z wyrokiem Trybunału następuje z upływem terminu odroczenia, jeśli w tym czasie ustawodawca nie zmieni niekonstytucyjnych przepisów. Zmiana prawa przed upływem okresu odroczenia niweczy natomiast prawo do wznowienia postępowania.
Z uwagi na brak "automatyzmu" w ocenie następstw ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy sądowoadministracyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że obowiązkiem Sądu pierwszej instancji winno być odniesienie wyroku TK do realiów zaistniałego stanu faktycznego niniejszej sprawy i wiążące ustalenie jego skutków, a dopiero ewentualnie w następnej kolejności – w razie wywiedzenia skargi kasacyjnej – kontrola przez Naczelny Sąd Administracyjny sposobu "aplikacji" ww. wyroku TK dokonanej przez Sąd pierwszej instancji.
Sąd I instancji winien udzielić odpowiedzi w kwestii legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia o wymierzeniu kary pieniężnej za usunięcie drzew, w kontekście utraty przez przepisy art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody domniemania konstytucyjności.
Wobec powyższego NSA nakazał Sądowi I instancji rozważenie, czy w ustalonym stanie faktycznym i przy uwzględnieniu granic sprawy poddanej kontroli sądowej, istniały podstawy, aby wymierzoną karę pieniężną uznać za nieproporcjonalnie wysoką, w świetle wartości wskazanych w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 6/12. Sąd weźmie przy tym pod uwagę, czy i ewentualnie jakie znaczenie dla tych rozważań może mieć wynik prac legislacyjnych nad zmianą odnośnych regulacji ustawy o ochronie przyrody, które – co podkreślono w ww. wyroku TK – aktualnie już się toczą (zob. druk nr 2656 Sejmu VII kadencji).
Wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 774/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J. M. S. A. z siedzibą w N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 15 grudnia 2009 r.
Pismem z dnia 10 stycznia 2020 r. (data wpływu do Sądu 13 stycznia 2020 r.) J. M. S.A. w restrukturyzacji z siedzibą w N. reprezentowana przez r. pr. P. T. (pełnomocnictwo z dnia 8 stycznia 2020 r.), złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 18 sierpnia 2015 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku oraz skargę kasacyjną od ww. wyroku wraz wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej.
Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 774/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Postanowieniem z dnia 29 października 2020 r., sygn. akt II OZ 916/20, Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu zażalenia J. M. S.A. z siedzibą w N., uchylił postanowienie WSA w Krakowie z dnia 30 stycznia 2020 r. o odmowie stronie skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku i termin ten przywrócił. Zatem pisemne uzasadnienie wyroku z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 774/15, oddalającego skargę J. M. S. A. z siedzibą w N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 15 grudnia 2009 r. zostało sporządzone.
W skardze kasacyjnej wniesionej od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 774/15, J. M. S.A. w restrukturyzacji z siedzibą w N. , reprezentowana przez r.pr. A. K., zaskarżyła w całości wyrok WSA w Krakowie i wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie i o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Wyrokiem z 29 listopada 2022 r. sygn. akt III OSK 5836/21, Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej J. M. S.A. w restrukturyzacji z siedzibą w N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 774/15, w sprawie ze skargi J. M. S.A. w restrukturyzacji z siedzibą w N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 15 grudnia 2009 r. nr SKO-IV-6227/1429/76/2009 w przedmiocie wymierzenia kary za usunięcie drzew, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie; odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Zdaniem NSA zarzuty skargi kasacyjnej sformułowane w jej petitum nie są zasadne.
Skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego przychylił się do poglądu, że podstawy kasacyjne mogą być sformułowane nie tylko w petitum środka zaskarżenia, ale także w jego uzasadnieniu.
W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie skargi kasacyjnej zawiera zarzuty i argumentację, która pozwala na jej uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze pogląd wyrażony w uchwale pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, sprowadzający się do stanowiska, że zgodnie z zasadą falsa demonstratio non nocet, nie ma przeszkód, dla których Naczelny Sąd Administracyjny nie mógłby samodzielnie zidentyfikować zarzutu naruszenia prawa przez Sąd I instancji w sytuacji, gdy uzasadnienie skargi kasacyjnej zawiera wskazanie sposobu rozumienia zarzutu pozwalające na jego merytoryczne rozpoznanie.
W realiach niniejszej sprawy można było zatem przyjąć, na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej, że zasługuje ona na uwzględnienie.
NSA zważył, że z treści zaś art. 76 § 3 P.p.s.a. wynika, że jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd doręcza pismo tylko jednemu z nich. Przepisy ustawy nie precyzują jednak, któremu pełnomocnikowi należy doręczać pisma. Przyjmuje się, że dopiero wtedy, gdy strona w treści udzielonego pełnomocnictwa procesowego lub w inny jednoznaczny sposób nie wskazała, któremu z ustanowionych przez nią pełnomocników należy dokonywać doręczeń, to zgodnie z art. 76 § 3 P.p.s.a. wyboru dokonuje sąd.
Jednak, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można z powyższego wnioskować, że wybór ten cechuje dowolność. Z akt sprawy wynika, że skarżąca Spółka, reprezentowana przez adw. A. B., złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję SKO w Tarnowie z 15 grudnia 2009 r. Odpowiednie pełnomocnictwo znajduje się na k. 11 i 32. Wyrokiem z 13 kwietnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę, od którego została wniesiona skarga kasacyjna wniesiona przez adw. T. P. (pełnomocnictwo k. 122). Wyrokiem z 21 lutego 2012 r. sygn. II OSK 2323/10 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.
W dniu 6 października 2014 r. skarżąca Spółka, reprezentowana przez adw. A. B., wniosła o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2323/10. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2012 r., sygn. II OSK 2323/10 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawie sygn. II SA/Kr 206/10 i skierował sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.
Skarga o wznowienie postępowania powinna odpowiadać warunkom formalnym określonym w art. 46 P.p.s.a. oraz zawierać dodatkowe elementy wymienione w przepisie art. 279 P.p.s.a. (zob. Andrzej Kabat [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el 2019, pkt 1 do art. 279).
W myśl art. 46 § 1 pkt 1 P.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia skargi o wznowienie postępowania sądowego, każde pismo strony powinno zawierać oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników. Natomiast zgodnie z art. 46 § 2 P.p.s.a., w tym samym stanie prawnym, gdy pismo strony jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierać oznaczenie miejsca zamieszkania, a w razie jego braku adresu do doręczeń, lub siedziby stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników.
W świetle art. 39 pkt 1 P.p.s.a., adw. T. P. był umocowany do czynności w postępowaniu, nie wyłączając skargi o wznowienie. Jeśli jednak w piśmie stanowiącym skargę o wznowienie nie wskazano go jako pełnomocnika, natomiast jako pełnomocnika wskazano innego adwokata, czyli adw. A. B., to należało przyjąć, że w tym postępowaniu pełnomocnikiem jest adwokat wskazany w skardze o wznowienie jako pełnomocnik. W konsekwencji, pisma kierowane do strony należało doręczać temu pełnomocnikowi na adres wskazany w skardze o wznowienie. Brak oświadczenia strony o wypowiedzeniu lub ograniczeniu pełnomocnictwa udzielonego poprzednio adw. T. P. mógł dla Sądu I instancji stanowić podstawę do przyjęcia, że pełnomocnictwo udzielone temu pełnomocnikowi trwa. Jest to kwestia indywidualnych okoliczności sprawy, w której postępowania, w tym także sądowe, toczyły się kilka lat. Nawet jednak w takiej sytuacji, stosując art. 76 § 3 P.p.s.a., należało wybrać do doręczania pism w postępowaniu wznowieniowym tego pełnomocnika, który z powodów istotnych dla strony, został przezeń umocowany do udziału w tym postępowaniu.
Wybór przez Sąd I instancji, na podstawie art. 76 § 3 P.p.s.a., innego adwokata do doręczania mu pism, oparty na domniemaniu Sądu, że nie doszło do wypowiedzenia lub ograniczenia pełnomocnictwa temu innemu pełnomocnikowi, nie może być potraktowany jako zgodny z wolą strony wyrażoną wprost w odniesieniu do postępowania wznowieniowego.
W takiej sytuacji NSA uznał, że zawiadomienie o rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie, wyznaczonej na dzień 18 sierpnia 2015 r. zostało wysłane na adres pełnomocnika strony adw. T. P. nieprawidłowo. Z powyższych względów skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, co w konsekwencji skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a., bowiem nie zaszły przesłanki z art. 188 P.p.s.a., gdyż istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona. NSA zalecił, że ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji oceni legalność zaskarżonej decyzji mając na względzie zapatrywania prawne przedstawione w powyższym wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego NSA orzekł na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje.
Na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. 2020 r., poz. 491 ze zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Od 16 maja 2022 r. obowiązujący wcześniej stan epidemii został zastąpiony stanem zagrożenia epidemicznego.
Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa o COVID), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020r., poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2).
Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3).
W niniejszej sprawie Przewodniczący II Wydziału WSA w Krakowie wyznaczył na 30 marca 2023 r. posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów, zarządzenie z dnia 22 marca 2023 r., k. 517.
Sąd przy tym wskazuje, że Gmina R. ani Burmistrz R. nie jest uczestnikiem niniejszego postępowania sądowego, z uwagi na fakt, iż Burmistrz R. jest organem I instancji - stosowna informacja skierowana do organu I instancji i profesjonalnego pełnomocnika organu pismem k. 509, k. 510 (zarządzenie k. 507).
Sąd zauważa, że w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 15 lutego 2023 r. działający za stronę skarżącą r. pr. A. K. został wezwany pismem z 10 marca 2023 r., k. 508, do przedłożenia pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi - w terminie 7 dni pod rygorem przyjęcia, że nie reprezentuje w przedmiotowej sprawie strony skarżącej. Wezwanie to zostało odebrane przez r. pr. A. K. w dniu 22 marca 2023 r. (dowód doręczenia w aktach k. 520).
Oryginał pełnomocnictwa został nadesłany przez r. pr. A. K. przy piśmie z 29 marca 2023 r., k. 529 (pełnomocnictwo k. 530). Z ogólnodostępnego KRS wynika prawidłowe umocowanie pełnomocnika r. pr. A. K. przez prezesa spółki upoważnionego do jednoosobowej reprezentacji spółki.
Skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne w trybie wyżej opisanym, poprzedzone było próbą uzyskania od stron i uczestników postępowania potwierdzenia istnienia technicznych możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 15 lutego 2023 r., k. 495). Wprawdzie pełnomocnik strony skarżącej wniósł o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, pismo k. 515, jednak nie uzyskano od wszystkich stron i uczestników postępowania potwierdzenia posiadania ww. technicznych możliwości.
Skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów umożliwiło jej rozstrzygnięcie bez szkody dla wyjaśnienia sprawy. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji stron i uczestników, bowiem podnoszone przez nich argumenty są rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz skargę, odpowiedź na skargę i inne pisma procesowe. Z tych względów Sąd rozpoznał na podstawie cytowanego powyżej art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259), dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami Sąd stwierdził, że nie ma podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Kontrola Sądu w niniejszej sprawie dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 15 grudnia 2009 r. nr SKO-IV-6227/1429/76/2009 w przedmiocie wymierzenia kary za usunięcie drzew.
Sąd ponownie rozpoznając sprawę w pełni aprobuje rozstrzygnięcie wraz z oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku WSA w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2015 r. i przyjmuje ją za własną.
W pierwszej kolejności zatem należy podkreślić, że kwestia adresata zaskarżonej decyzji została przesądzona.
W wyroku z dnia 21 lutego 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził w tym przedmiocie jednoznaczny pogląd, który nadal pozostaje wiążący.
Stanu tego nie zmienia uchylenie tego wyroku, jak i uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 kwietnia 2010 r. oraz uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2015 r.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 kwietnia 2010 r. został uchylony na skutek wznowienia postępowania.
Z kolei uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2015 r. nastąpiło wobec stwierdzenia przez NSA, że "wybór przez Sąd I instancji, na podstawie art. 76 § 3 P.p.s.a., innego adwokata do doręczania mu pism, oparty na domniemaniu Sądu, że nie doszło do wypowiedzenia lub ograniczenia pełnomocnictwa temu innemu pełnomocnikowi, nie może być potraktowany jako zgodny z wolą strony wyrażoną wprost w odniesieniu do postępowania wznowieniowego." W takiej sytuacji NSA uznał, że "zawiadomienie o rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie, wyznaczonej na dzień 18 sierpnia 2015 r., zostało wysłane na adres pełnomocnika strony adw. T. P. nieprawidłowo co spowodowało, że skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie", co w konsekwencji skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2015 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.
Obecnie Sąd I instancji w niniejszej sprawie sygn. akt II SA/Kr 92/23 rozpoznał zatem sprawę na skutek wznowienia postępowania.
Należy zważyć, że zgodnie z art. 282 § 1 P.p.s.a. sąd rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia.
Skoro podstawą wznowienia postępowania był wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r., SK 6/12, kwestionujący zgodność z Konstytucją RP przepisów art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, to tylko w kontekście tych przepisów sprawa może być obecnie ponownie merytorycznie rozpatrzona.
Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie przepisów art. 88 ust. 1 i 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody w jej ówczesnym brzmieniu (wówczas t.j. Dz.U. z 2009 nr 151 poz. 1220).
Zgodnie z tymi przepisami administracyjna kara pieniężna za usunięcie drzew bez pozwolenia ustalana była w wysokości trzykrotnej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów. Stawki dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew oraz współczynniki różnicujące stawki w zależności od obwodu pnia, zgodnie z delegacją zawartą w art. 85 ust. 4 ustawy, ustalone były w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz.U.2004.228.2306).
Art. 89 ust. 1 w brzmieniu obowiązującym przed 28 sierpnia 2015 r. został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r. sygn. akt SK 6/12 (Dz.U.2014.926). Wyrokiem z dnia 1 lipca 2014 r. SK 6/12 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepisy art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 przez to, że przewidują obowiązek nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia drzewa, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Jednocześnie Trybunał orzekł, że wymienione przepisy tracą moc obowiązującą po upływie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku.
Wobec zmian wprowadzonych przez art. 29 pkt 11 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. (Dz.U.2015.1045) z dniem 15 stycznia 2016 r. nie nastąpi utrata mocy obowiązującej art. 88 ust. 1 pkt 2.
Do daty 18 sierpnia 2015 r., czyli daty uprzedniego wyrokowania przez WSA w sprawie sygn. II SA/Kr 774/15, wymienione przepisy nie uległy zmianie.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt IIOSK 2907/14 - wydanym po rozpoznaniu skargi J. M. S.A. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2012 r. sygn. akt II OSK 2323/10, którym NSA uchylił własny wyrok z dnia 21 lutego 2012 r. sygn. akt II OSK 2323/10 w punkcie pierwszym (oddalenie skargi kasacyjnej) i drugim (orzeczenie o kosztach) oraz uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie - przeprowadził wyraźną dystynkcję pomiędzy samym wznowieniem postępowania sądowego, a zastosowaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w merytorycznym rozpatrzeniu sprawy. Wskazał, że konieczne było doprowadzenie sprawy sądowej do takiego stanu procesowego, w którym otwarta zostanie możliwość realnego odniesienia wyroku Trybunału do ustalonego stanu sprawy administracyjnej, bo to w tej sprawie bezpośrednio stosowane były zakwestionowane przepisy. Z uwagi na konieczność zachowania praw strony do postępowania dwuinstancyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny zadanie to powierzył sądowi I instancji.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie stwierdza wprost niezgodności przepisów ustawy z Konstytucją, określa bowiem kryterium, które taką negatywną ocenę uzasadnia. Kryterium to nie pozwala na wyraźne wskazanie przedmiotowego lub podmiotowego zakresu wyroku. Ma ono charakter ocenny, ponieważ odnosi się do "okoliczności konkretnego czynu".
W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę, opisanemu brakowi kategoryczności nie można nie przypisywać istotnego znaczenia.
Trybunał Konstytucyjny, jako wzorzec kontroli, przyjął przepisy o ochronie prawa własności wskazując na dopuszczalność i zasady jego ograniczenia. W rozważaniach swych Trybunał zwrócił uwagę na fakt, że przepisy Konstytucji chronią prawo własności, ale też "niezwykle wysoko sytuują wartość, jaką stanowi środowisko naturalne. Art. 5 Konstytucji, wśród najważniejszych zadań państwa, takich jak strzeżenie niepodległości i nienaruszalności terytorium oraz gwarancji wolności i praw człowieka i obywatela, wymienia ochronę środowiska, zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju". "Rozwinięcie tej ustrojowej zasady jest zawarte w art. 74 Konstytucji, stanowiącym, że ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych, które mają prowadzić politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom (i zarazem wspierać obywateli w ich działaniach na rzecz ochrony i poprawy stanu środowiska). Ponadto art. 68 ust. 4 Konstytucji nakłada na władze publiczne obowiązek zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Łączne ujęcie wymienionych postanowień pozwala uznać, że środowisko jest wartością konstytucyjną, której realizacji należy podporządkować proces interpretacji Konstytucji.
Na taką też wartość powołał się ustawodawca, wskazując ratio legis przepisów przewidujących sankcję za usuwanie drzew (krzewu) bez wymaganego zezwolenia (por. uzasadnienie projektu ustawy o wprowadzeniu ustawy – o ochronie środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw, druk sejmowy nr 1864/III kadencja Sejmu, s. 36). Drzewa i krzewy stanowią bowiem istotny element składowy środowiska. Bez ich istnienia degradacji mogą ulec również inne cenne składniki środowiska. W zależności od miejsca, w jakim drzewa i krzewy rosną, mogą spełniać różnorakie funkcje, poczynając od gospodarczych, jako źródło surowca dla przemysłu drzewnego, przez sanitarne, jako składniki rozwiązań izolacyjnych, kulturalno-wychowawcze związane z ochroną obiektów zabytkowych, a także jako obiekty naukowo-badawcze (w ogrodach botanicznych) (tak: K. Gruszecki, ibidem). Istnienie drzew i krzewów, zarówno w mieście jak i na wsi, jest również konieczne dla zdrowia ludzi, jak i zwierząt (wchłanianie dwutlenku węgla), a także ważne ze względu na walory estetyczne krajobrazu". "Ochrona przyrody stanowi element ochrony środowiska, a – z mocy art. 4 u.o.p. – obowiązek dbałości o przyrodę, jako dziedzictwo i bogactwo narodowe, ciąży na organach administracji publicznej, osobach prawnych (innych jednostkach organizacyjnych) oraz osobach fizycznych, przy czym organy administracji obowiązane są do zapewnienia prawnych, organizacyjnych i finansowych warunków ochrony przyrody. W art. 31 ust. 3 zdanie pierwsze Konstytucji ochrona przyrody jest exspresis verbis wymieniona jako wartość, która może uzasadniać ustawowe ograniczenia w korzystaniu z praw konstytucyjnych, w tym z prawa własności nieruchomości i jej poszczególnych składników".
Trybunał ostatecznie nie zakwestionował całego mechanizmu ochrony przyrody (zadrzewień), na który składają się: obowiązek uzyskania – co do zasady – uprzedniego zezwolenia właściwego organu na usunięcie drzewa lub krzewu, połączony – w określonych ustawą sytuacjach – z uiszczeniem opłaty (w racjonalnej wysokości), oraz kara za niepodporządkowanie się temu obowiązkowi. Nie podważył również przyjętej obecnie koncepcji kary administracyjnej, jako sankcji za samo bezprawne zachowanie naruszające obowiązek administracyjnoprawny, pod warunkiem jednak stworzenia prawnych możliwości uwzględniania w procesie karania indywidualnych okoliczności konkretnego przypadku.
Wskazał, że prawo materialne powinno stwarzać organowi właściwemu do nakładania kar pieniężnych, możliwość miarkowania wysokości kary w szczególnych okolicznościach, a nawet odstąpienia od jej wymierzenia oraz, że podmiot, który nie dopełnił obowiązku administracyjnego, musi mieć możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności przez wykazanie, że niedopełnienie obowiązku jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności (działanie siły wyższej, stan wyższej konieczności, działanie osób trzecich, za które on nie odpowiada). Surowość kar powinna być adekwatna do stopnia naruszenia dobra chronionego za pomocą kary.
Kwestionowane przepisy nie uwzględniają, zdaniem Trybunału, specyfiki sytuacji, w których uszkodzenie drzewa siłami przyrody lub jego choroba, sprawiają, że zagrażają one życiu lub zdrowiu użytkowników nieruchomości, a także innych osób i to jest powodem jego usunięcia (często natychmiastowego) w celu uniknięcia tych zagrożeń. Nawet na usunięcie drzewa obumarłego bądź uszkodzonego siłami przyrody, albo gdy rozpoczął się nieodwracalny proces jego obumarcia, wymagane jest zezwolenie, z tym jedynie zastrzeżeniem, że w takich przypadkach nie pobiera się opłaty.
Uzasadniając odroczenie utraty mocy obowiązującej kwestionowanych przepisów Trybunał wskazał, że usunięcie ich z systemu prawa z chwilą ogłoszenia orzeczenia Trybunału w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, skutkowałoby powstaniem luki prawnej. Utrata mocy obowiązujących niekonstytucyjnych przepisów z dniem ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw pozbawiłaby właściwe organy samorządu terytorialnego podstaw prawnych do wymierzania administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie, bez wymaganego zezwolenia, lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu rosnącego na tej nieruchomości, co uniemożliwiłoby im realizację części zadań nałożonych przez ustawę.
Stan poddanej osądowi sprawy należy zatem ocenić w świetle wartości wskazanych przez Trybunał Konstytucyjny. Te podstawowe – to ochrona prawa własności i ochrona środowiska. Za Trybunałem powtórzyć trzeba, że konieczność zachowania drugiej z wymienionych wartości uzasadnia co do zasady system nakładania kar administracyjnych za usuwanie drzew bez zezwolenia. Istotną kwestią jest natomiast wysokość kary i pewna elastyczność w jej stosowaniu, w tym możliwość miarkowania, a nawet odstąpienia od je wymierzenia.
W rozpoznawanej sprawie, w przekonaniu Sądu Wojewódzkiego ponownie rozpoznającego sprawę, brak jest przesłanek, które nakazywałyby takie elastyczne podejście. Skarżąca Spółka, prowadząca rozmaitą i rozległą działalność gospodarczą (por. KRS), jako właściciel nieruchomości zobowiązana była do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew, a dopuściła swym zaniedbaniem do usunięcia 133 brzóz. Nie były to drzewa ani chore, ani obumarłe, nie zachodził stan wyższej konieczności, ani też inny stan zagrożenia. Nie zachodziła więc żadna z przykładowo wymienionych przez Trybunał Konstytucyjny (ani choćby podobnych) przesłanek mogących uzasadniać odstąpienie od rygorów obowiązującej regulacji. Zważywszy zaś na liczbę usuniętych drzew, szkodę dla środowiska należy określić jako znaczną.
Trybunał Konstytucyjny skonstatował sankcyjność kwestionowanych przepisów. Odraczając jednak utratę ich mocy wyraźnie dopuścił ich stosowanie przez organy administracji w okresie odroczenia. Przyjął zatem, że pomimo stwierdzonej niezgodności z Konstytucją, będą one nadal stanowić podstawę do wymierzania kar za usunięcie drzew. Z takim założeniem pozostaje w zgodzie, w warunkach rozpoznawanej sprawy, zaskarżona decyzja. Nie dotyczą jej bowiem zastrzeżenia, które znalazły wyraz w zawartym w sentencji wyroku TK sformułowaniu: "przez to, że przewidują.... obowiązek nałożenia kary pieniężnej.....w sztywno określonych granicach, bez względu na okoliczności czynu".
W związku z zaleceniami Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd poddał rozwadze, jakie znaczenie dla tych rozważań ma wynik prac legislacyjnych nad zmianą odnośnych regulacji ustawy o ochronie przyrody. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu zmiany ustawy (zob. druk nr 2656 Sejmu VII kadencji) "proponowane zmiany dotyczą przede wszystkim obniżenia wysokości opłat za usunięcie drzew lub krzewów, jak i kar administracyjnych z tym związanych, zróżnicowania wysokości kary w zależności od charakteru deliktu administracyjnego, uregulowania kwestii usuwania drzew w stanie wyższej konieczności oraz usprawnienia procedur związanych z wydawaniem zezwoleń na usunięcie drzew lub krzewów".
W projekcie zmiany utrzymano wymóg uzyskania pozwolenia na usunięcie drzew, określono jednakże, że wymóg ten nie dotyczy drzew, których obwód pnia na wysokości 5 cm nie przekracza: a) 35 cm – w przypadku topoli, wierzb, kasztanowca zwyczajnego, klonu jesionolistnego, klonu srebrzystego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego, b) 25 cm – w przypadku pozostałych gatunków drzew. (art. 83 f ust. 1).
Dla rozpatrywanej sprawy projekt tej zmiany nie ma znaczenia, bowiem Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował wymogu uzyskiwania pozwolenia na usuwanie drzew. Bez względu zatem na proponowane regulacje w tym zakresie przyjąć należy, że strona skarżąca była zobowiązana do uzyskania pozwolenia na usunięcie drzew, których dotyczy skarżona decyzja. Z tego samego powodu nie mają także znaczenia proponowane zmiany dotyczące sposobu naliczania opłat za usunięcie drzew (art. 85 ust. 1), których również nie dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego.
Wśród projektowanych zmian znalazł się także zapis stanowiący, że administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1–3, ustala się w wysokości dwukrotnej (a nie jak dotychczas trzykrotnej) opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu (art. 89 ust. 1). Zmiana ta także nie stanowi następstwa wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który wszak nie zakwestionował zasady naliczania kary jako trzykrotności opłaty, a jedynie to, że wysokość kary jest niezależna od okoliczności konkretnej sprawy.
W tekście jednolitym ustawy o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1651 z dnia 20 października 2015 r.) przepis art. 89 ust. 1 miał brzmienie: "1. Administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1-3, ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1.".
Następnie przepis art. 89 ust. 1 został zmieniony przez art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 11 maja 2017 r. (Dz.U.2017 r. poz. 1074) zmieniającej ustawę o ochronie przyrody z dniem 17 czerwca 2017 r., poprzez nadanie mu brzmienia: "1. Administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1-3, 5 i 6, ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1, a w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było.".
W odniesieniu do realiów niniejszej sprawy związek z wyrokiem Trybunału mają natomiast regulacje (art. 89 ust. 6 i 7 ustawy o ochronie przyrody) dotyczące przypadku usunięcia drzewa lub krzewu obumarłego albo nierokującego szansy na przeżycie, złomu lub wywrotu (wysokość administracyjnej kary pieniężnej obniża się o 50%) i przypadku usunięcia albo zniszczenia drzewa lub krzewu, albo uszkodzenia drzewa w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności (nie wymierza się administracyjnej kary pieniężnej). Takie jednak okoliczności w rozpatrywanej sprawie nie miały miejsca.
Z powyższych powodów Sąd ponownie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, również w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r. sygn. akt SK 6/12. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd oddalił skargę, orzekając jak w sentencji.