II SA/Kr 46/25

II SA/Kr 46/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-03-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jacek Bursa
Mirosław Bator /sprawozdawca/
Paweł Darmoń /przewodniczący/
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
art 83 f ust 8
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Bator (spr.) Sędzia WSA Jacek Bursa Protokolant: sekretarz sądowy Anna Frasik-Mazurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2025 r. sprawy ze skargi A. B. i K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 5 listopada 2024 r. znak: SKO.OŚ/4170/310/2024 w przedmiocie sprzeciwu wobec zamiaru usunięcia drzewa I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie solidarnie na rzecz A. B. i K. B. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Burmistrz Miasta i Gminy W. decyzją z dnia 1 czerwca 2023 r. nr WGK-Ś.6131.333.2023 działając na podstawie art. 104 K.p.a. w związku z art. 83 f ust. 14 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody zgłosił sprzeciw do zgłoszonego zamiaru usunięcia drzewa gatunku lipa drobnolistna obwód pnia zmierzony na wysokości 130 cm - 174 cm, na wysokości 5 cm – 215 cm. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 23 maja 2023 r. przeprowadzono oględziny podczas których dokonano pomiaru obwodu pnia drzewa na wysokości 130 cm, potwierdzono gatunek drzewa. Drzewo, wyszczególnione pod nr 1 orzeczenia przedmiotowej decyzji, uznano jako cenne przyrodniczo. W związku z powyższym, należy pozostawić go na działce celem jego dalszego wzrostu i prawidłowego rozwoju. Drzewo to egzemplarz żywotny o dużych walorach ozdobnych, wpisuje się w krajobraz, jest jedynym tego rodzaju drzewem na działce oraz w najbliższym otoczeniu. Wpływa na bioróżnorodność obszaru, dodaje uroku działce poprzez rozłożystość i kształt korony. Naturalnie wydzielający się posusz należy zdjąć. Drzewo stanowi dużą atrakcję dla tego terenu, na sąsiednich działkach wybudowane są nowe budynki mieszkalne jednorodzinne, brak jest jakichkolwiek drzew w ich otoczeniu, przedmiotowa lipa dostarcza cienia, jest źródłem tlenu, w interesie społecznym jest zachowanie tego typu drzew w przyrodzie. Wnioskodawca na chwilę obecną nie wystąpił z wnioskiem o pozwolenie na budowę, tak więc brak jest przesłanek potwierdzających kolizję drzewa z planowaną budową domu-wjazdu na działkę.
Od tej decyzji odwołanie wniosła A. B. i K. B..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 9 stycznia 2024 r. nr SKO.OŚ/4170/300/2023 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że z przepisów ustawy o ochronie przyrody wynika, że zasadą jest, że usuniecie drzewa lub krzewu może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia właściwego organu administracji publicznej (art. 83 ust. 1, art. 83a ust. 1). Jednak w określonych przypadkach ustawa przewiduje możliwość usunięcia drzewa lub krzewu po przeprowadzeniu postępowania w trybie uproszczonym, czyli na podstawie zgłoszenia dokonanego do organu o którym mowa w art. 83a ust. 1. Stosownie do treści art. 83f ust. 1 pkt 3a ustawy przepisów art. 83 ust. 1 nie stosuje się do drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. W myśl art. 83f ust. 4 w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3a, właściciel nieruchomości jest obowiązany dokonać zgłoszenia do organu, o którym mowa w art. 83a ust. 1, zamiaru usunięcia drzewa, jeżeli obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 5 cm przekracza:1/ 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego; 2/ 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego; 3/ 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew. W wypadku dokonania zgłoszenia, o którym mowa w przytoczonym powyżej przepisie tryb postępowania w sprawie usunięcia drzewa lub krzewu jest następujący: organ, o którym mowa w art. 83a ust. 1, w terminie 21 dni od dnia doręczenia zgłoszenia dokonuje oględzin drzewa, z której to czynności sporządza protokół (art. 83f ust. 6 i ust. 7). Następnie po dokonaniu oględzin organ w terminie 14 dni od dnia oględzin może, w drodze decyzji administracyjnej, wnieść sprzeciw. Usunięcie drzewa może nastąpić, jeżeli organ nie wniósł sprzeciwu w tym terminie, (art. 83f ust. 8). Mając na względzie powyższe rozwiązania należy zauważyć, iż postępowanie w przedmiocie zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew ma specyficzny charakter, gdyż nie musi ono kończyć się wydaniem decyzji i nie znajduje do nich wprost zastosowania Kodeks postępowania administracyjnego. Nie budzi wątpliwości, co potwierdziła wizja w terenie, iż zgłoszenie dotyczy usunięcia drzewa gatunku lipa drobnolistna o obwodzie pnia na wysokości 130 cm - 174 cm, a na wysokości 5 cm - 215 cm z terenu działki nr [...] w miejscowości C., gmina W.. Z decyzji i jej uzasadnienia wynika, iż podstawę prawną zgłoszonego w sprawie sprzeciwu stanowi art. 83f ust. 14 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody w zw. § 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 4 grudnia 2017 r. w sprawie kryteriów uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody. W przepisie stanowiącym podstawę wydanej decyzji wymieniono fakultatywną przesłankę uzasadniającą wniesienie sprzeciwu, która związana jest z indywidualną wartością przyrodniczą konkretnego drzewa, czy drzew. W myśl bowiem przepisu art. 83f ust. 14 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody organ, o którym mowa w art. 83a ust. 1, może wnieść sprzeciw w przypadku: spełnienia przez drzewo kryteriów, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 40 ust. 3. Artykuł 40 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody - statuuje ustawowe upoważnienie dla ministra właściwego do spraw środowiska do określenia, w drodze rozporządzenia, kryteriów uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody. Rozporządzeniem z dnia 4 grudnia 2017 r. w sprawie kryteriów uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody Minister Środowiska określił katalog takich kryteriów. Są to w myśl § 1 pkt 2 w stosunku do drzew : -wyróżnianie się wśród innych drzew tego samego rodzaju lub gatunku w skali kraju, województwa lub gminy, ze względu na obwód pnia, wysokość, szerokość korony, wiek, występowanie w skupiskach, w tym w alejach lub szpalerach, pokrój lub inne cechy morfologiczne, a także inne wyjątkowe walory przyrodnicze, naukowe, kulturowe, historyczne lub krajobrazowe. Z brzmienia przepisu art. 83f ust. 14 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody wynika, iż spełnienie przez drzewo kryteriów określonych w przywołanym rozporządzeniu nie oznacza uznania za pomnik przyrody, lecz wymaga wykazania, że drzewo/drzewa posiadają wskazane w rozporządzeniu cechy. Kryteria te określone zostały w rozporządzeniu w sposób ogólny i szeroki.
Na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnieśli A. B. i K. B..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 17 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 355/24 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Sąd między innymi wskazał, że aby drzewo spełniało kryteria, by uznać go za pomnik przyrody decyduje obwód pnia (różny w zależności od gatunku drzewa) lub wyróżnianie się przez dany okaz tego gatunku w skali kraju, województwa lub gminy, ze względu na obwód pnia, wysokość, szerokość korony, wiek, występowanie w skupiskach, w tym w alejach lub szpalerach, pokrój lub inne cechy morfologiczne, a także inne wyjątkowe walory przyrodnicze, naukowe, kulturowe, historyczne lub krajobrazowe. Ponieważ obwód pnia przedmiotowego drzewa, na wysokości 130 cm wynosi 174 cm., niewątpliwie nie spełnia to kryteriów do uznania go za pomnik przyrody, bo z załącznika do rozporządzenia wynika, że minimalny obwód pnia dla gatunku lipa, to 300 cm. W ocenie sądu organ nie wykazał też aby drzewo będące przedmiotem postępowania - lipa drobnolistna, spełniało jakiekolwiek warunki o których mowa w § 1 pkt 2 rozporządzenia tj. by wyróżniało się spośród innych drzew tego samego gatunku w skali kraju, województwa czy gminy ze względu na wskazane w przepisie walory przyrodnicze.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 5 listopada 2024 r. nr SKO.OŚ/4170/310/2024 utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie budzi wątpliwości, co potwierdziła wizja w terenie, iż zgłoszenie dotyczy usunięcia drzewa gatunku lipa drobnolistna o obwodzie pnia na wysokości 130 cm - 174 cm, a na wysokości 5 cm - 215 cm z terenu działki nr [...] w miejscowości C., gmina W.. Słusznie zauważył Sąd w przywołanym wyżej wyroku zapadłym w niniejszej sprawie, że przedmiotowe drzewo nie spełnia kryterium dotyczącego obwodu na wysokości 130 cm. Zgodnie z brzmieniem § 1 pkt 1 Rozporządzenia z dnia 4 grudnia 2017 r. w sprawie kryteriów uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody obwód pnia drzewa nie może być mniejszy niż minimalny obwód pnia drzewa mierzony na wysokości 130 cm dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew, określony w załączniku do rozporządzenia - co oznacza w przypadku drzewa z gatunku lipa 300 cm. Lipa drobnolistna, o której usunięcie chodzi w niniejszej sprawie mierzy w obwodzie na wysokości 130 cm jedynie 174 cm. Jednakże w punkcie 2 tego przepisu ustawodawca wprowadził jeszcze kryterium wyróżniania się wśród innych drzew tego samego rodzaju lub gatunku w skali kraju, województwa lub gminy, ze względu na obwód pnia, wysokość, szerokość korony, wiek, występowania w skupiskach, w tym w alejach lub szpalerach, pokrój lub inne cechy morfologiczne, a także inne wyjątkowe walory przyrodnicze, naukowe, kulturowe, historyczne lub krajobrazowe. Określenie to jest szerokie i mieszczą się w nim wskazane przez organ I instancji okoliczności: drzewo to egzemplarz żywotny o dużych walorach ozdobnych, wpisuje się w krajobraz, jest jedynym tego rodzaju drzewem na działce oraz w najbliższym otoczeniu. Wpływa na bioróżnorodność obszaru, dodaje uroku działce poprzez rozłożystość i kształt korony. Odnosząc się do argumentacji odwołujących, że w okolicy jest wiele podobnych drzew jeśli chodzi o gatunek i wiek Kolegium zauważyło, że w najbliższej okolicy do działki odwołujących takich drzew nie ma. Okolica jest znacznie przeobrażona z uwagi na przeznaczenie terenu pod zabudowę mieszkaniową i zabudowywanie budynkami po uprzednim usunięciu roślinności. Korzystając dodatkowo z portalu google maps można również stwierdzić, że w najbliższej okolicy nowych zabudowań dominują nasadzenia nierodzimych roślin (tuje, niskopienne iglaki, cyprysiki i inne), zaś przedmiotowa lipa wyróżnia się na ich tle stanowiąc okazały i zdrowy egzemplarz rodzinnego gatunku drzewa charakterystycznego niegdyś dla tych terenów. Zdjęcia załączone do odwołania, jak strony, wskazują zostały zrobione w drodze ż miejsca zamieszkania stron do działki [...] w C. . To dystans około 2 kilometrów. Okolica działki [...] jest pozbawiona dużych drzew. Weryfikując zgodnie z zaleceniami Sądu uznanie przez organ I instancji, że drzewo, cechuje się parametrami opisanymi w rozporządzeniu warto wskazać, że jakkolwiek obwód drzewa nie osiąga 300 cm, to jego rozmiar nie jest pomijalny. Z uwagi na wielkość obwodu można stwierdzić, iż drzewo osiągnęło wiek około 70 lat. W ocenie Kolegium przedstawione okoliczności przemawiają za przyjęciem twierdzenia, że słusznie organ I instancji podjął decyzję o zgłoszeniu sprzeciwu.
Na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła A. B. i K. B. zarzucając naruszenie:
1/ art. 7 K.p.a. bowiem organ wydał zaskarżoną decyzję bez wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przyjmując, że drzewo objęte zamiarem jego usunięcia wyróżnia się w okolicy wiekiem (osiągając 70 lat), posiada wyjątkowe walory przyrodnicze (przy czym organ nie wyjaśnił na czym te walory polegają, lecz wyłącznie ograniczył się do ogólnych stwierdzeń "drzewo miododajne, rodzime, zdrowe, krajobrazowe), pomimo, że nie odniósł się do drzew tego samego rodzaju i gatunku co najmniej na terenie gminy (a nie tylko najbliższej okolicy o promieniu kilkudziesięciu metrów) i nie ustalił czym wyróżnia się przedmiotowe drzewo na tle innych drzew tego samego rodzaju i gatunku; jaki jest wiek lip drobnolistnych rosnących licznie na terenie gminy W., dlaczego 70 letnia lipa rosnąca na działce skarżących jest wyjątkowa pod tym względem (czy oznacza to, że na terenie gminy nie ma lip drobnolistnych w wieku 70 lat lub starszych). Ponadto, organ winien ustalić, czego nie uczynił, czy inne lipy drobnolistne na terenie gminy W. nie są atrakcyjnie przyrodniczo porównując je do przedmiotowej lipy (nie są miododajne, rodzime, zdrowe, krajobrazowe). Innymi słowy organ winien ustalić, że przedmiotowa lipa wyróżnia się na tle innych lip drobnolistnych rosnących co najmniej w gminie W.,
2/ art. 10 § 1 K.p.a. bowiem organ nie zapewnił stronom czynnego udziału w sprawie, w szczególności nie umożliwił stronom wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału oraz dowodów, w szczególności wykresu dot. wieku drzew (zamieszczonego w uzasadnieniu wykresu funkcji obwodu pnia do wieku) oraz zdjęć działki skarżących i działek sąsiednich z geoportalu. Uniemożliwienie stronom wypowiedzenia się co do zebranego materiału i dowodów pozbawiło strony możliwości przedstawienia własnego stanowiska w sprawie, w szczególności zakwestionowania przyjętego przez organ obszaru analizy drzewostanu. Organ ograniczył się bowiem do najbliższego sąsiedztwa działki stron, a winien analizę i ustalenie stanu faktycznego odnieść co najmniej do obszaru całej gminy W., aby ustalić czy przedmiotowa lipa spełnia kryteria, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 40 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody,
3/ art. 11 K.p.a. bowiem organ nie wyjaśnił stronom zasadności przesłanek, którymi się kierował przy załatwieniu sprawy, lecz ograniczył się wyłącznie do ogólnych stwierdzeń, że w najbliższej okolicy nie ma takich drzew jak przedmiotowa lipa, lipa wyróżnia się wiekiem (osiągając 70 lat), posiada wyjątkowe walory przyrodnicze - jako drzewo miododajne i rodzime, zdrowe, jak również krajobrazowe, przy czym organ nie wyjaśnił co oznaczają te ogólnie przywołane cechy, w szczególności nie wyjaśnił, dlaczego przyjął, że wiek 70 lat jest wyjątkowym wiekiem dla lip drobnolistnych rosnących na terenie gminy, województwa, kraju; nie wyjaśnił wyjątkowości walorów przyrodniczych przedmiotowej lipy na tle innych lip drobnolistnych rosnących licznie na ternie gminy W., województwa małopolskiego oraz Rzeczpospolitej Polskiej; 4/ art. 77 K.p.a. bowiem organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego, z które wynikałoby, że drzewo wyróżnia się wśród innych drzew tego samego rodzaju lub gatunku w skali kraju, województwa lub gminy, ze względu na obwód pnia, wysokość, szerokość korony, wiek, występowanie w skupiskach, w tym w alejach lub szpalerach, pokrój lub inne cechy morfologiczne, a także inne wyjątkowe walory przyrodnicze, naukowe, kulturowe, historyczne lub krajobrazowe, lecz ograniczył się do bezpośredniego sąsiedztwa działki, na której rośnie przedmiotowa lipa,
5/ art. 107 § 1 pkt. 6 K.p.a. w związku z art. 107 § 3 K.p.a., bowiem organ nie uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy zarówno podstawy faktycznej, jak i prawnej rozstrzygnięcia, w szczególności nie uzasadnił dlaczego uznaje przedmiotowe drzewo za spełniające kryteria pomnika przyrody na tle innych drzew tego samego rodzaju i gatunku w skali kraju, województwa lub gminy,
6/ art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. bowiem organ utrzymał decyzję organu I instancji w mocy, choć nie było do tego podstaw, a decyzja organu I instancji winna zostać uchylona, gdyż organ ten naruszył art. 83 f ust. 14 pkt. 2 ustawy o ochronie przyrody wnosząc sprzeciw do zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa, pomimo braku przesłanek do jego wniesienia,
7/ § 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie kryteriów uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomnik przyrody z dnia 4 grudnia 2017 roku (dalej Rozporządzenie MŚ) bowiem organ uznał, że drzewo spełnia przesłanki wymienione w tym przepisie, gdy tymczasem przesłanki takie nie zostały spełnione i nie było podstaw do uznania przedmiotowego drzewa za pomnik przyrody, a w konsekwencji nie było podstaw do wniesienia sprzeciwu na podstawie art. 83 f ust. 14 pkt. 2 ustawy.
W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty w konkluzji wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.
Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu poddana jest ocena legalności decyzji o wniesieniu sprzeciwu do zgłoszonego, zamiaru usunięcia drzewa – lipy drobnolistnej, z nieruchomości stanowiącej własność osób fizycznych, na cele niewiązane w prowadzeniem działalności gospodarczej. Jak ocenia organ, drzewo to wyróżnia się w okolicy wiekiem (70 lat), posiada wyjątkowe walory przyrodnicze – jako drzewo miododajne, rodzime i zdrowie, jak również krajobrazowe rosnąc w otoczeniu domów jednorodzinnych. W ocenie sądu decyzja jest wadliwa.
Zgodnie z dyspozycją art. 83f ust 1 pkt 3a, ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1336 z późn. zm.(dalej; ustawa) przepisów art. 83 ust. 1 nie stosuje się do drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Przepis art. 83f ust 4 ustawy stanowi, że
w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3a, właściciel nieruchomości jest obowiązany dokonać zgłoszenia do organu, o którym mowa w art. 83a ust. 1, zamiaru usunięcia drzewa, jeżeli obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 5 cm przekracza:
1) 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego;
2) 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego;
3) 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew.
Zgłoszenie zamiaru usunięcia drzewa w warunkach o których mowa w wyżej przytoczonych przepisach obliguje organ do dokonania oględzin (art. 83f ust 6 ustawy) oraz sporządzenia protokołu (art. 83f ust 7). Z kolei przepis art. 83f ust 8 uprawnia organ by w terminie 14 dni od dnia oględzin w drodze decyzji administracyjnej, wnieść sprzeciw wobec zgłoszonego zamiaru. Przesłanki zgłoszenia sprzeciwu wobec zgłoszonego zamiaru usunięcia drzewa określa między innymi art. 83f ust 14 ustawy Jak stanowi ten przepis organ, o którym mowa w art. 83a ust. 1, może wnieść sprzeciw w przypadku:
1) lokalizacji drzewa:
a) na nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków,
b) na terenie przeznaczonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na zieleń lub chronionym innymi zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego,
c) na terenach objętych formami ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-5;
2) spełnienia przez drzewo kryteriów, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 40 ust. 3.
Delegacja ustawowa zawarta w art. 40 ust 3 ustawy stanowi, że minister właściwy do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia, kryteria uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody, kierując się potrzebą ochrony drzew i krzewów ze względu na ich wielkość, wiek, pokrój i znaczenie historyczne, a odnośnie tworów przyrody nieożywionej - ze względu na ich znaczenie naukowe, estetyczne i krajobrazowe.
W oparciu o tą delegację, wydane zostało rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 4 grudnia 2017 r. w sprawie kryteriów uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody (D. U. Z 2017 r. poz. 2300 (dalej; rozporządzenie), które w § 1 stanowi, że kryteriami uznawania drzew za pomniki przyrody są:
1) obwód pnia nie mniejszy niż minimalny obwód pnia drzewa mierzony na wysokości 130 cm dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew, określony w załączniku do rozporządzenia, lub
2) wyróżnianie się wśród innych drzew tego samego rodzaju lub gatunku w skali kraju, województwa lub gminy, ze względu na obwód pnia, wysokość, szerokość korony, wiek, występowanie w skupiskach, w tym w alejach lub szpalerach, pokrój lub inne cechy morfologiczne, a także inne wyjątkowe walory przyrodnicze, naukowe, kulturowe, historyczne lub krajobrazowe.
Wskazać przede wszystkim należy, że przedmiotowa sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez tutejszy sąd, który wyrokiem z dnia 17 maja 2024 r. II SA/Kr 355/24 uchylił decyzję organu odwoławczego wskazując w uzasadnieniu, że "aby drzewo spełniało kryteria, by uznać go za pomnik przyrody decyduje obwód pnia (różny w zależności od gatunku drzewa) lub wyróżnianie się przez dany okaz tego gatunku w skali kraju, województwa lub gminy, ze względu na obwód pnia, wysokość, szerokość korony, wiek, występowanie w skupiskach, w tym w alejach lub szpalerach, pokrój lub inne cechy morfologiczne, a także inne wyjątkowe walory przyrodnicze, naukowe, kulturowe, historyczne lub krajobrazowe. Ponieważ obwód pnia przedmiotowego drzewa, na wysokości 130 cm. wynosi 174 cm., niewątpliwie nie spełnia to kryteriów do uznania go za pomnik przyrody, bo z załącznika do rozporządzenia wynika, że minimalny obwód pnia dla gatunku lipa, to 300 cm. W ocenie sądu organ nie wykazał też aby drzewo będące przedmiotem postępowania - lipa drobnolistna, spełniało jakiekolwiek warunki o których mowa w § 1 pkt 2 rozporządzenia tj. by wyróżniało się spośród innych drzew tego samego gatunku w skali kraju, województwa czy gminy ze względu na wskazane w przepisie walory przyrodnicze. Skarżący w odwołaniu wskazali, że drzewa tego samego gatunku, oraz o podobnych walorach przyrodniczych występują w sąsiedztwie, organ odwoławczy okoliczności tych nie zweryfikował. Podkreślić należy, że poddanie danego drzewa ograniczonej ochronie, o jakiej mowa w art. 83f ust 14 pkt 2 ustawy, tj. możliwości zgłoszenia przez organ sprzeciwu, w przedmiocie zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa jest niezależnie jest od tego, czy dane drzewo faktycznie za pomnik przyrody uchwałą rady gminy zostało ustanowione (art. 44 ust 1 ustawy) i objęły go zakazy o których mowa art 45 ust 1 ustawy. Tym niemniej, drzewo takie musi spełniać określone przepisami prawa kryteria, by mogło być uznane za pomnik przyrody. W ocenie sądu organ okoliczności tych nie zweryfikował tj. nie wykazał, że przedmiotowe drzewo spełnia kryteria przyrodnicze wskazane tak w ustawie jak i rozporządzeniu, by zaliczyć go do pomników przyrody, co jest podstawą do zgłoszenia sprzeciwu wobec zgłoszonego zamiaru usunięcia tego drzewa.
Zauważyć przy tym należy, że zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Dla organu administracji ponownie rozpatrującego sprawę, zawarty w orzeczeniu kasacyjnym pogląd dotyczący wyłożonych i zastosowanych przepisów, jak również ocena co do poczynionych przez organ ustaleń faktycznych, jest wiążąca. Oznacza to, że skutki wydanego orzeczenia sądowego wykraczają poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, rzutując tak na ponownie prowadzone postępowanie administracyjne w danej sprawie, jak też na ewentualne postępowanie sądowoadministracyjne w razie ponownego zaskarżenia kolejnego rozstrzygnięcia ostatecznego. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2024 r. I OSK 937/23).
W niniejszej sprawie okoliczności takie jednak nie zaistniały. Po uchyleniu wcześniej wydanej w niniejszej sprawie decyzji wyrokiem z dnia 17 maja 2024 r. II SA/Kr 355/24, stan faktyczny i stan prawny sprawy, pozostają niezmienne. Mimo to organ ponownie rozpoznając sprawę nie zastosował się do zaleceń sądu, a można by uznać, że je wręcz zignorował. Zauważyć bowiem należy, że po doręczeniu prawomocnego orzeczenia i zwrocie akt administracyjnych, organ nie poczynił jakichkolwiek czynności mających na celu ustalenie czy przedmiotowe drzewo spełnia kryteria o których mowa w § 1 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 4 grudnia 2017 r. w sprawie kryteriów uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody. Jedyną czynnością organu, wykazana w aktach administracyjnych, to przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, na którym wydano zaskarżoną decyzję, na okoliczność którego sporządzono protokół. Organ nie wykaz, ażeby przedmiotowe drzewo wyróżniało się spośród innych drzew tego samego gatunku w skali kraju, województwa czy gminy, ze względu na wskazane w przepisie walory przyrodnicze tj. by spełniało kryteria do uznania go za pomnik przyrody. Kryteria jakim posługuje się organ utrzymując decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie zgłoszenia sprzeciwu do zamiaru usunięcia drzewa, to miododajność drzewa, rodzimość gatunku i jego żywotność. Poza tym, że nie wiadomo jak organ ustalił, że drzewo jest miododajne, to wskazać należy, że nie jest to kryterium do uznania drzewa za pomnik przyrody, podobnie jak wiek drzewa -70 lat, który nie wyróżnia tego drzewa w żaden sposób spośród drzew liściastych, w szczególności tego samego gatunku (lipa drobnolistna, to drzewo długowieczne), jak i zdrowotność, które drzewo zachowuje, bo tą cechę posiada większość drzew wolnorosnących. Z pewnością o wyjątkowości drzewa nie może świadczyć to, że rośnie ono wśród domów jednorodzinnych. Organ nie wykazał też (mimo, że powołuje się na tą okoliczność) że przedmiotowe drzewo jest jedynym drzewem rodzimym w okolicy, choć wskazać należy, że i ta cecha nie może przesądzać, że drzewo spełnia kryteria by uznać go za pomnik przyrody.
Jak mowa w wyżej przytoczonym wyroku, możliwości zgłoszenia przez organ sprzeciwu, w przedmiocie zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa to wykazanie, że drzewo wyróżniania się wśród innych drzew tego samego rodzaju lub gatunku w skali kraju, województwa lub gminy, ze względu na obwód pnia, wysokość, szerokość korony, wiek, występowanie w skupiskach, w tym w alejach lub szpalerach, pokrój lub inne cechy morfologiczne, a także inne wyjątkowe walory przyrodnicze, naukowe, kulturowe, historyczne lub krajobrazowe. Okoliczności takich nie wykazało postępowanie tak przed organem pierwszej instancji jak i organem odwoławczym.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "a" i "c" oraz art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono w oparciu o przepis art. 200 P.p.s.a. oraz art. 205 § 2 P.p.s.a.