II SA/Kr 1631/24

II SA/Kr 1631/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-02-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Anna Kopeć /sprawozdawca/
Mirosław Bator /przewodniczący/
Piotr Fronc
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c i par. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1478
art. 88
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędziowie: Sędzia WSA Piotr Fronc Asesor WSA Anna Kopeć (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Anna Bubula po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2024 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 października 2024 r. znak SKO.OŚ/4170/214/2024 w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzewa I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. umarza postępowanie administracyjne w sprawie; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w K. kwotę 2 032 zł (dwa tysiące trzydzieści dwa złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia z dnia 06.04.2023 r., nr 214/K/2023 Marszałek Województwa Małopolskiego orzekł o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 5 790,00 zł na Spółdzielnię Mieszkaniową [...] w K. za zniszczenie 1 drzewa gat. robinia akacjowa o obwodzie mierzonym na wys. 130 cm odpowiednio 123 + 74 + 66 cm i zobowiązał do zapłaty tej kwoty w terminie 14 dni od dnia w którym decyzja stanie się ostateczna na wskazany rachunek bankowy.
Po rozpoznaniu odwołania Spółdzielni Mieszkaniowej [...] wniesionego od tej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 7 września 2023 r., znak SKO.OŚ./4170/220/2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 25 stycznia 2024 r., sygn. II SA/Kr 1421/23 uchylił decyzję Kolegium wskazując na liczne niedokładności i konieczność wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
Po ponownym rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 7 października 2024 r., znak SKO.OŚ./4170/214/2024 - działając na zasadzie art. 88 ust. 1 pkt 3, ust. 4 i 5, art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t. jedn. Dz.U. z 2024 poz. 1478, dalej jako u.o.p.), oraz art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz.U. z 2024 poz.572., dalej jako k.p.a.) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając decyzję Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 88 ust. 1 ust. 1 pkt 3 u.o.p., zniszczenie drzewa lub krzewu podlega karze administracyjnej. Jest ona nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości.
Jak wskazuje zebrany w sprawie materiał dowodowy, na działce nr [...] Obr. [...], przy ul. [...] w K., stanowiącej własność Gminy Miejskiej Kraków i zarządzanej przez Zarząd Zieleni Miejskiej w Krakowie rosły dwa drzewa:
← drzewo, gat. robinia akacjowa (nr arbotag 083833), o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 5 cm — 360 cm oraz na wysokości 130 cm — 184+171 cm, które nie stanowi przedmiotu niniejszej decyzji, gdyż decyzją nr 177/K/2023, znak: OK/471/4/2022/FU z 29.03.2023 r. umorzono postępowanie administracyjne, w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie 1 szt. przedmiotowego drzewa, ze względu na bezprzedmiotowość postępowania oraz
← drzewo, gat. robinia akacjowa (nr arbotag 083834), o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 5 cm — 295 cm oraz na wysokości 130 cm — 123+74+66 cm, będące przedmiotem niniejszej decyzji.
Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] zleciła firmie "[...]" H. S., R. C., K. K. Spółka Jawna wykonanie prac zmiennych związanych z usuwaniem awarii kanalizacji deszczowej w sąsiedztwie drzewa akacjowego (nr arbotag 083834) umową nr 18/02/2022/E z 24.02.2022 r. Prace były prowadzone w bezpośrednim sąsiedztwie przedmiotowego drzewa, w obrębie jego systemów korzeniowych. Prace ziemne wykonywano na terenie działki nr [...] Obr. [...], która sąsiaduje z działką numer [...] obr. [...]. Prace ziemne były wykonywane pod nadzorem pracowników Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]", zgodnie z § 4 ust. 3 umowy.
Prace budowlane polegające na usunięciu awarii kanalizacji deszczowej zostały rozpoczęte w dniu 01.03.2022 r. (zgodnie z zawartą umową z dnia 24.02.2022 r. pomiędzy spółką a Spółdzielnią). Prace zostały wstrzymane w dniu 3.03.2022 r. z uwagi na okoliczność, iż wykop spowodował odsłonięcie korzenia, osunięcie się ziemi i zachodziło ryzyko osunięcia się drzewa oraz w związku z tym obawa zagrożenia życia i zdrowia mieszkańców. W tym samym dniu, na terenie prowadzonych prac zmiennych, miała miejsce interwencje straż pożarna: "Po przybyciu na miejsce zdarzenia teren akcji zabezpieczono. W wyniku rozpoznania ustalono, że w czasie przeprowadzania prac renowacyjnych z wykorzystaniem koparki odsłonięte zostało część z korzeni drzewa. Po przeprowadzeniu rozmowy z osobą reprezentującą zieleń miejską stwierdzono, że drzewo nie stwarzało zagrożenia wywróceniem. Teren wokół drzewa i wykopu został dodatkowo ogrodzony taśmą ostrzegawczą".
W dniu 17.03.2022 r. pracownicy ZPKWM, przy udziale przedstawiciela ZZM oraz przedstawicieli Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]", przeprowadzili oględziny, w trakcie których stwierdzono m.in., w odniesieniu do drzewa będącego przedmiotem niniejszej decyzji (nr arbotag 083834), że w bliskiej odległości od ww. drzewa został wykonany wykop o wymiarach ok. 5x5 m i głębokości ok. 2 m. Odległość wykopu od drzewa wynosiła 110 cm. Stwierdzono ponadto, że w wyniku wykonania wykopu korzenie tego drzewa zostały drastycznie przycięte i podkopane na obwodzie około 50% obwodu całego systemu korzeniowego. Wykonano także dokumentację fotograficzną terenu działki oraz ww. drzewa. Z uwagi fakt, iż w trakcie oględzin w dniu 17.03.2022 r. stwierdzono, że w koronie przedmiotowego drzewa znajduje się 1 szt. ptasiego gniazda sroki (Pica pica), która podlega ochronie gatunkowej, na podstawie art. 83c ust. 2 u.o.p. oraz zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 i art. 123 § 1 k.p.a., w dniu 17.03.2022 r. zawieszono postępowanie administracyjne do czasu dostarczenia zezwolenia w stosunku do gatunków chronionych na czynności podlegające zakazom określonym w art. 51 u.o.p. Na zdjęciach widoczne są drastyczne cięcia korzeni.
W dniu 12 maja 2022 r., pracownik ZZM, dr inż. L. M. przeprowadził ocenę przyrodniczą drzewa (arbotag 083834). W wyniku oceny stwierdzono, iż drzewa zostało silnie podkopane od strony budynku wraz ze zniszczeniem istotnej części korzeni. Zwrócono uwagę, iż dokonany wykop nie został w żaden sposób zabezpieczony, przez co znacznie zwiększa ryzyko wywrócenia drzewa, ułatwiając wymywanie gleby ze strefy korzeniowej. Również uszkodzone korzenie nie zastały w żaden sposób zabezpieczone (k.89). Notatkę uzupełnioną dokumentacją fotograficzną.
Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Krakowie decyzją znak: OP.6401.161.2022.GZ z 27.05.2022 r. zezwolił Gminie Miejskiej Kraków - Zarządowi Zieleni Miejskiej w Krakowie na zniszczenie, usunięcie lub uszkodzenie 1 gniazda pustułki (Falco tinnunculus), znajdującego się na ww. drzewie.
Decyzją nr 504/14/2022, znak: OK/470/104/2022/KK z 25.07.2022 r. zezwolono na usunięcie przedmiotowego drzewa (nr arbotag 083834), gdyż zagrażało ono bezpieczeństwu ludzi lub mienia w istniejących obiektach budowlanych (art. 86 ust. 1 pkt 4 u.o.p.)
Z przedstawionego przebiegu i wyników postępowania wyjaśniającego niezbicie wynika, że odwołująca zleciła wykonanie robót ziemnych firmie specjalizującej się w naprawach uszkodzeń ciągów wodociągowych i kanalizacyjnych (Firma [...] H. S., R. C., K. K. SJ W K.) na swojej działce nr. [...] obr [...]. Zlecenie jednoznacznie wskazało wykonanie przedmiotowych prac ziemnych w obrębie systemów korzeniowych drzew rosnących na sąsiedniej działce nr [...] obr. [...] należącej do Gminy Miejskiej Kraków. Prace były nadzorowane przez pracownika Spółdzielni Mieszkaniowej, odbywały się za jego zgodą. Na skutek prowadzonych prac ziemnych przy użyciu koparki odsłonięte zostały i uszkodzone zostały korzenie sąsiadujących drzew rosnących na przebiegającej tam trasie sieci kanalizacyjne. Z protokołu oględzin przedmiotowego drzewa wynika, że na skutek usunięcia ziemi powstała bardzo duża wyrwa o wymiarach ok. 5x5 m i głębokości ok. 2 m w bliskiej odległości od ww. drzewa. Odległość wykopu od drzewa wynosiła 110 cm. Stwierdzono ponadto, że w wyniku wykonania wykopu korzenie tego drzewa zostały drastycznie przycięte i podkopane na obwodzie około 50% obwodu całego systemu korzeniowego. Przedstawiciel Spółdzielni wniósł do protokołu, iż w jego ocenie należy przyjąć że korzenie zostały przycięte (zranione) na obwodzie około 25% systemu korzeniowego.
Kolegium zaznaczyło, iż kwalifikacja definicji zniszczenia drzewa odnosi się także do jego systemu korzeniowego. Jest on bowiem immanentną częścią drzewa obok korony i pnia. Każde uszkodzenie korzeni jest groźne dla kondycji drzewa, a znaczne usunięcie lub uszkodzenie systemu korzeniowego spowoduje nie tylko zachwianie statyki, ale również śmierć drzewa – natychmiastową lub odsuniętą w czasie nawet na lata. Zniszczenie drzewa nie musi być tożsame z całkowitym pozbawieniem go żywotności. Zniszczenie drzewa to taka ingerencja w jego strukturę, która zagraża jego istnieniu, żywotności i stabilności. Nie ma wątpliwości co do tego w ocenie Kolegium że uszkodzone zostały korzenie drzewa i jest to bezpośrednim skutkiem prowadzonych prac w obrębie systemu korzeniowego przedmiotowego drzewa. Nie można również pominąć, iż działania w obrębie systemu korzeniowego doprowadziły nie tylko do uszkodzenia jego systemu, ale także naruszyły jego stabilność, powodując wysokie prawdopodobieństwo przewrócenia się drzewa.
W jakim zakresie i jaki wpływ na stan i kondycje drzewa miały prace przeprowadzone w obrębie systemu korzeniowego drzewa ocenili podczas oględzin w dniu 17.03.2022 r. pracownicy Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Małopolskiego posiadający odpowiednią wiedzę specjalistyczną, przyrodniczą i dendrologiczną, pozwalającą ocenić drzewo, jego stan zdrowotny oraz ich stopień zniszczenia. Ocenę przyrodniczą drzewa (arbotag 083834) przeprowadził także pracownik ZZM. Twierdzenia oględzin i opinii znajdują oparcie także w zgromadzonym materiale fotograficznym i potwierdzają, iż wykonany wykop, który nie został w żaden sposób zabezpieczony, spowodował osunięcie się ziemi, odsłonięcie bryły korzeniowej, jednostronne przerwanie ciągłości systemu korzeniowego oraz uszkodzenia mechaniczne korzeni, a tym samym utratę stabilności w gruncie i zagrożenie upadkiem drzewa.
W ocenie Kolegium w sprawie nie doszło naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., ani też art. 12 k.p.a. Strona nie przedstawiła przekonujących argumentów podważających wiarygodność dokumentacji i opinii, w tym fotograficznej, zgromadzonej w aktach. Przedstawione zdjęcia przez stronę na okoliczność dobrego stanu korony przedmiotowego drzewa nie mogą świadczyć o braku zniszczenia korzeni, bowiem jest to ocena podmiotu niebędącego ekspertem, a nadto w sytuacji zniszczenia korzeni obumieranie drzewa może być procesem odsuniętym bardzo daleko w czasie. Działanie, którego dopuścił się podmiot działający na zlecenie i za zgodą Spółdzielni, doprowadził nie tylko do uszkodzenia systemu korzeniowego, ale obniżył także statykę drzewa, które niosło duże prawdopodobieństwo jego wywrócenia się.
Opisaną wyżej decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Spółdzielnia Mieszkaniowa Nowy Bieżanów w Krakowie, zarzucając jej:
I. naruszenie przepisów postępowania:
1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co w konsekwencji doprowadziło Organ II instancji do błędnego uznania, iż zachodzą przesłanki do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie 1 szt. drzewa, gat. robinia akacjowa, rosnącego na terenie działki nr [...] obr. [...], ul. [...] w K., stanowiącej własność Gminy Miejskiej Kraków w wysokości 5 790 złotych;
2. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji Organu I instancji pomimo, że organ ten nie przeprowadził wyczerpującego i prawidłowego postępowania dowodowego oraz w sposób nieprawidłowy ustalił stan faktyczny sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, iż zachodzą przesłanki do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie 1 szt. drzewa, gat. robinia akacjowa, rosnącej na terenie działki nr [...] obr. [...], ul. [...] w K., ( stanowiącej własność Gminy Miejskiej Kraków w wysokości 5 790 złotych;
3. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, w szczególności poprzez brak dokonania oceny zgłoszonego przez pracownika Skarżącej zastrzeżenia do protokołu z oględzin, który wskazywał, iż korzenie drzewa na skutek osunięcia się ziemi ze skarpy od wykopu uległy uszkodzeniu w nie więcej niż 25%, a więc nie doszło do zniszczenia drzewa dającego podstawę do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, a ponadto poprzez powoływanie się na dowód w postaci oceny przyrodniczej drzewa z dnia 12 maja 2022 r., w sytuacji, gdy Skarżąca o przeprowadzeniu takiego dowodu powzięła informację dopiero z zaskarżonej decyzji bowiem nie była informowana na wcześniejszym etapie postępowania o przeprowadzeniu takiego dowodu, jak również z decyzji Organ I instancji nie wynika, aby taki dowód został przeprowadzony;
4. art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie przez Organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zarzutów Skarżącej wyrażonych w treści odwołania oraz brak ustosunkowania się przez Organ II instancji do wykazywanych przez Skarżącą wadliwości w prowadzeniu przez organ I instancji postępowania i bezkrytyczne przyjęcie, iż Organ I instancji wykazał, że zebrany materiał dowodowy wyraźnie wskazuje związek przyczynowy pomiędzy zachowaniem Skarżącej, a zniszczeniem drzewa;
5. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 12 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Organu I instancji pomimo, że organ ten przeprowadził postępowanie w sposób niewnikliwy, które doprowadziło do bezzasadnego przyjęcia, że Skarżąca dokonała zniszczenia drzewa i w konsekwencji wydania decyzji nakładającej administracyjną karę pieniężną podczas, gdy z protokołu oględzin z dnia 17 marca 2023 r., a także dokumentacji fotograficznej przedmiotowego drzewa z dnia 14.05.2022 r., 20.05.2022 r. oraz 24 maja 2022 r., a także dokumentacji fotograficznej wykonanej w maju 2022 r. (dokumentacja zdjęciowa zalega w aktach sprawy) wynika, że drzewo było w bardzo dobrej kondycji, nie wykazywało żadnych cech zamierania, a prace zlecone przez Skarżącą z powodu usunięcia awarii sieci deszczowej przebiegającej bezpośrednio pod przedmiotowym drzewem nie spowodowały jego zniszczenia, a jedynie osuwająca się ziemia ze skarpy od wykopu uszkodziła korzenie drzewa nie więcej niż w 25%;
6. art. 81 a § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nałożenie na Skarżącą administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie 1 szt. drzewa robinia akacjowa, podczas gdy jeżeli w toku postępowania administracyjnego pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony;
7. art. 80 k.p.a. poprzez dowolną i sprzeczną z zasadami logiki ocenę zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego i w efekcie uznanie, że:
- skarżąca dokonała uszkodzenia korzeni drzewa dającego podstawy do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej;
- doszło do tzw. "bezprawia" administracyjnego, podczas gdy wszelkie prace były wykonywane z zachowaniem właściwych przepisów, zaś skutki naruszenia stanu drzewa nie są wynikiem naruszenia przepisów prawa administracyjnego;
- ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika związek przyczynowy istniejący pomiędzy zachowaniem Skarżącej oraz osób działających na jej zlecenie, a uszkodzeniem drzewa, podczas gdy fakt ten nie wynika z materiału dowodowego;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody (dalej, jako u.o.p.) poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i wymierzenie Skarżącej administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 5 790 złotych, podczas, gdy Skarżąca nie dokonała zniszczenia drzewa.
Na podstawie tych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji w całości oraz rozważenie przez Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylenia w całości także decyzji Organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i w całości podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935) - dalej jako "p.p.s.a." kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Dokonana według tak określonych kryteriów kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że jest ona wadliwa i wymagała uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na jednoznacznie ustalenie, że doszło do zniszczenia przedmiotowego drzewa. Z kolei jego uzupełnienie nie jest możliwe z uwagi na legalne (wykonane na podstawie decyzji administracyjnej) usunięcie drzewa. W szczególności nie jest już możliwe przeprowadzenie ekspertyzy dendrologicznej. Wobec braku jednoznacznych dowodów na fakt zniszczenia drzewa, postępowanie administracyjne w przedmiocie wymierzenia kary administracyjnej za to zniszczenie okazało się bezprzedmiotowe, w związku z czym orzeczono o jego umorzeniu.
Zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za:
1) usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia;
2) usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości;
3) zniszczenie drzewa lub krzewu;
4) uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa;
5) usunięcie drzewa pomimo sprzeciwu organu, o którym mowa w art. 83f ust. 8, i bez zezwolenia, o którym mowa w art. 83f ust. 16;
6) usunięcie drzewa bez dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4, lub przed upływem terminu, o którym mowa w art. 83f ust. 8.
Z powyższego wyliczenia wynika, że ustawodawca traktuje różne stany faktyczne jako odrębne podstawy do wymierzenia kary pieniężnej: usunięcie drzewa, zniszczenie drzewa i uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa. Istotne jest zwłaszcza rozróżnienie na uszkodzenie drzewa i jego zniszczenie.
Pozostaje do rozstrzygnięcia, czy zniszczenie, o którym mowa w art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody musi oznacza całkowite obumarcie, pozbawienie żywotności, unicestwienie żywego organizmu, jakim jest drzewo, czy też chodzi o bardziej "zaawansowany" stan uszkodzenia drzewa, które mimo to w dalszym ciągu zachowuje żywotność. Kolegium przyjęło, że "Zniszczenie drzewa nie musi być tożsame z całkowitym pozbawieniem go żywotności". Stanowisko to jest jednak błędne.
Oceniając jak dalece drzewo musi być uszkodzone, aby można było wymierzyć karę za jego zniszczenie, trzeba mieć na uwadze treść art. 88 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody, z myśl którego termin płatności kar wymierzonych na podstawie ust. 1 pkt 3 odracza się na okres 5 lat, jeżeli stopień zniszczenia drzewa lub krzewu nie wyklucza zachowania jego żywotności. W myśl ust. 6 art. 88 kara jest umarzana po upływie 5 lat od dnia, w którym decyzja o odroczeniu terminu płatności kary stała się ostateczna, i po stwierdzeniu zachowania żywotności drzewa lub krzewu, lub braku żywotności drzewa lub krzewu z przyczyn niezależnych od podmiotu ukaranego. W przypadku stwierdzenia, że drzewo lub krzew obumarły przed upływem 5 lat od dnia, w którym decyzja o odroczeniu terminu płatności kary stała się ostateczna, karę uiszcza się niezwłocznie (ust. 7).
W powołanych wyżej przepisach ustawodawca przewiduje wymierzenie kary za "zniszczenie" drzewa, jednocześnie dopuszczając możliwość, że owo "zniszczone" drzewo może zachować żywotność. W takiej sytuacji kara administracyjna nie ma charakteru definitywnego - jest uiszczana dopiero jeśli okaże się, że drzewo nie zachowało żywotności, natomiast umarzana jest po ustaleniu, że "zniszczone" drzewo żywotność zachowało po upływie 5 lat. Ustawodawca zakłada więc, że obumieranie "zniszczonego" drzewa może trwać nawet 5 lat, jakkolwiek przyjęta w przepisach konstrukcja prawna przewiduje natychmiastowe wymierzenie kary za zniszczenie i odroczenie terminu płatności tej kary, nie zaś oczekiwanie 5 lat na ewentualne obumarcie albo zachowanie żywotności i rozstrzyganie w przedmiocie kary dopiero po tym okresie.
Z przywołanych przepisów należy więc wnioskować, że "zniszczenie" musi oznaczać całkowite pozbawienie drzewa żywotności (obumarcie) najpóźniej w ciągu 5 lat.
Ponownie rozpoznając odwołanie po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Kolegium dokonało oceny przeprowadzonych w sprawie dowodów, jednakże - w ocenie Sądu - doprowadziła ona do błędnego wniosku, jakoby przedmiotowe drzewo zostało zniszczone. Pozostałe ustalenia faktyczne nie budzą wątpliwości i nie są sporne, mianowicie fakt, że z powodu awarii sieci kanalizacji deszczowej skarżąca spółdzielnia zleciła wyspecjalizowanej firmie wykonanie prac w celu ich usunięcia. Prace były wykonywane na zlecenie i pod nadzorem pracownika spółdzielni. W trakcie prac doszło do osunięcia się ziemi i odsłonięcia korzeni przedmiotowego drzewa i częściowego ich uszkodzenia. Wówczas prace zostały przerwane, teren zabezpieczono, na miejsce przyjechała Straż Pożarna. Następnie wystąpiono o zezwolenie na usunięcie drzewa, co jednak wymagał wcześniejszego uzyskania decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska zezwalającej na usunięcie gniazda sroki znajdującego się na tym drzewie (gniazdo zostało następnie zasiedlone przez pustułki). Decyzja z dnia 25 lipca 2022 r. zezwalająca na usunięcie drzewa została wydana na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 4, zgodnie z którym nie nalicza się opłat za usunięcie drzew lub krzewów, które zagrażają bezpieczeństwu ludzi lub mienia w istniejących obiektach budowlanych lub funkcjonowaniu urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego.
Kontrolowaną decyzję o wymierzeniu administracyjnej kary pieniężnej oparto na dwóch dowodach: protokole oględzin z dnia 17 marca 2022 r. oraz notatce z oceny przyrodniczej z dnia 12 maja 2022 r., dokonanej przez pracownika Zakładu Zieleni Miejskiej dr inż. L. M.
Kolegium stwierdza: "W jakim zakresie i jaki wpływ na stan i kondycje drzewa miały prace przeprowadzone w obrębie systemu korzeniowego drzewa ocenili podczas oględzin w dniu 17.03.2022 r. pracownicy Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Małopolskiego posiadający odpowiednią wiedzę specjalistyczną, przyrodniczą i dendrologiczną, pozwalającą ocenić drzewo, jego stan zdrowotny oraz ich stopień zniszczenia". Nie negując fachowej wiedzy osób przeprowadzających oględziny, dowód ten nie potwierdza faktu zniszczenia drzewa. Protokół zawiera zapisy: "widoczne drastycznie przycięte i podkopane korzenie" oraz "korzenie przycięte na obwodzie około 50% obwodu systemu korzeniowego drzewa", jednakże pracownik spółdzielni wniósł do protokołu zastrzeżenie, że przycięte zostało jedynie 25% obwodu systemu korzeniowego. Dołączone do protokołu zdjęcia (k. 32 – 33 i 39 – 41) potwierdzają osunięcie się ziemi o odsłonięcie korzeni, a także ich częściowe uszkodzenie, niemniej jednak nie pozwalają w sposób jednoznaczny ustalić, że zakres uszkodzenia korzeni był tak znaczny, że doprowadziłby do obumarcia drzewa.
Również wykonawca przedmiotowych robót tj. spółka [...] w piśmie z 28 listopada 2022 r. podkreśliła, że korzenie drzewa nie zostały zniszczone, doszło jedynie do osunięcia się ziemi, co spowodowało odkrycie korzeni, po czym prace zostały wstrzymane. Zaznaczono też, że w tym przypadku okazało się, że nie można usunąć awarii bez konieczności usunięcia drzewa, ponieważ okazało się, że drzewa rosły bezpośrednio na trasie sieci kanalizacji deszczowej (k. 48).
Drugim dowodem, na którym oparły się organy, jest notatka z oceny przyrodniczej drzewa dokonanej w dniu 12 maja 2022 r. przez pracownika ZZM (k.89).
W ocenie Sądu treść notatki nie potwierdza faktu zniszczenia drzewa. Na wykonanych w połowie maja zdjęciach widać, że po ponad 2 miesiącach od osunięcia się ziemi drzewo nadal zachowuje żywotność. Ponadto o przeprowadzeniu tego dowodu skarżąca spółdzielnia nie została zawiadomiona i nie miała możliwości wzięcia udziału w jego przeprowadzeniu, co narusza art. 79 k.p.a.
Kolegium w zaskarżonej decyzji przyznaje, że uszkodzenie korzeni może powodować śmierć drzewa – natychmiastową lub odsuniętą w czasie nawet na lata. W tak ustalonych okolicznościach można zakładać, że w sprawie mógłby znaleźć zastosowanie cytowany wcześniej przepis art. 88 ust. 4 u.o.p., a termin płatności kary mógłby zostać odroczony na okres 5 lat – do czasu ustalenia, czy przedmiotowe drzewo zachowało żywotność. Jednakże przed upływem tego okresu drzewo zostało usunięte – po uzyskaniu stosownego zezwolenia. Z tego względu zastosowanie w sprawie winien znaleźć art. 81a § 1 k.p.a., zgodnie z którym "Jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony". W sprawie zachodzą wątpliwości, czy osunięcie się ziemi i odsłonięcie korzeni oraz ich częściowe uszkodzenie faktycznie w przyszłości doprowadziłoby do całkowitej utraty żywotności przez drzewo – a zatem nie można uznać, że doszło do zniszczenia tego drzewa.
Ustalony w sprawie stan faktyczny, a zwłaszcza oświadczenia przedstawicieli spółki [...] (k. 48) oraz skarżącej spółdzielni (k. 37) nie dają także podstaw do stwierdzenia, że doszło do naruszenia art. 87a ust. 1 u.o.p., zgodnie z którym "Prace ziemne oraz inne prace wykonywane ręcznie, z wykorzystaniem sprzętu mechanicznego lub urządzeń technicznych, wykonywane w obrębie korzeni, pnia lub korony drzewa lub w obrębie korzeni lub pędów krzewu, przeprowadza się w sposób najmniej szkodzący drzewom lub krzewom". Natychmiast po osunięciu się ziemi i odsłonięciu korzeni drzewa prace zostały przerwane, a teren zabezpieczono. Nie sposób więc zlecającemu ani wykonawcy robót postawić zarzut niewłaściwego zachowania. Trzeba zgodzić się z twierdzeniami spółki, iż "specyfika prac ziemnych polega na tym, że przed rozpoczęciem prac nie można wszystkiego przewidzieć co znajduje się pod ziemią. Dlatego w wypadku niektórych awarii dopiero po wykonaniu wykopu można prawidłowo ocenić sytuację". Oczywiście odpowiedzialność za zniszczenie drzewa jest obiektywna i nie jest zależna od winy sprawcy, niemniej jednak przedmiotowe drzewo i tak musiało zostać usunięte z uwagi na kolizję z siecią kanalizacji. Wymierzanie kary za jego wcześniejsze zniszczenie wydaje się w tych okolicznościach nadmiernym formalizmem.
W świetle powyższego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania tj. art. 7, art. 77, art. 79 oraz art. 81a § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie. Z tego względu w pkt I uchylono decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Wobec bezprzedmiotowości postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzewa, w pkt II wyroku Sąd umorzył postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.
O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości 2 032 zł składa się kwota uiszczonego przez skarżącą wpisu w wysokości 232 zł oraz kwota 1 800 zł tytułem wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego skarżącą, ustalona jako stawka minimalna na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 4, rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).