II SA/Go 601/25

II SA/Go 601/25 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2026-01-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-10-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski /przewodniczący/
Jacek Jaśkiewicz /sprawozdawca/
Michał Ruszyński
Symbol z opisem
6133 Informacja o środowisku
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153, art. 200, 205 § 1, art. 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2024 poz 1112
art. 4, 9 ust. 1 pkt 3 i 4
Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, 77 § 1 oraz art. 107
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Prezesa [...] sp. z o.o. z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji o środowisku I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Prezesa [...] sp. z o.o. na rzecz strony skarżącej Stowarzyszenia [...] kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
1. Wnioskiem z [...] lipca 2025 r. złożonym drogą mailową S. (dalej: "S.", "strona" lub "skarżąca") z siedzibą w [...] zwróciło się do Ł. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] (dalej: "spółka") o udostępnienie informacji o środowisku na podstawie ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1112 ze zm.; dalej: "ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku"), tj. o przekazanie informacji dotyczącej liczby odbiorców usług w zakresie gospodarki odpadami, zarówno podmiotów krajowych, jak i zagranicznych (spoza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej) w okresie od 1 stycznia 2019 r. do 31 marca 2019 r. Mailem z [...] lipca 2025 r. – wobec braku odpowiedzi – S. ponowiło swój wniosek.
Decyzją z dnia [...] października 225 r. (k. 36-38 akt sądowych) Prezes spółki odmówił udostępnienia żądanej informacji. W motywach tej odmowy opisano inne wnioski składane przez skarżącą oraz wskazano, że z takim samym jak w niniejszej sprawie wnioskiem zwróciła się już do spółki F. z siedzibą w [...], będąca uczestnikiem [...] Alarmu Smogowego Inicjatywy społecznej na rzecz poprawy powietrza (dalej: "F.") w dniu [...] lipca 2024 r. Organ odmówił F. udostępnienia tych informacji. Następnie, wnioskami z [...] marca 2025 r., [...] marca 2025 r., [...] kwietnia 2025 r. i [...] kwietnia 2025 r. Fundacja zwróciła się o tożsame informacje, tyle że dotyczące nie zbiorczo całego okresu, ale poszczególnych - krótkich - okresów objętych pierwotnym wnioskiem. Wszystkie postępowania wywołane ww. wnioskami są w toku, w tym wniosek z [...] marca 2025 r. na etapie postępowania sądowoadministracyjnego.
W ocenie organu wydającego decyzję o odmowie udostępnienia informacji wniosek złożony przez S. jest kolejną próbą uzyskania tej samej informacji motywowaną przez F. w sytuacji, w której nie może ona jej sama uzyskać. W tym celu - zdaniem organu - posługuje się więc S. Jak podano w uzasadnieniu decyzji, jak ustalił Prezes Spółki (dalej: "organ"), S. z siedzibą w [...] jest s.zwykłym wpisanym do ewidencji stowarzyszeń zwykłych prowadzonej przez Starostę [...] ze wskazanym tam obszarem działalności. Jak wynika z Facebooka S., koncentruje ono swoją działalność na gminie [...], jest zaangażowane w sprawy tej gminy, szczególnie z zakresu szeroko pojętej ochrony środowiska i przyrody i jest też aktywnym krytykiem władz tej Gminy związanych z działaniami w temacie ochrony środowiska i przyrody. Z informacji internetowych wynika też, że S. współpracuje z Siecią Obywatelską [...]. Z zebranych przez organ informacji nie wynika, jakoby S. swoją działalność prowadziło na inną rzecz niż lokalnej społeczności.
W ocenie organu wnioskujące S., którego działalność nie wykracza poza obszar macierzystej gminy, a które - podobnie jak Fundacja - powiązane jest z W., zwróciło się do Spółki o udostępnienie informacji o środowisku tożsamej do tej, którą usiłuje uzyskać F.. Przeciwnie, organizacje te muszą pozostawać w porozumieniu w tym zakresie.
Organ przyznał, że żądana informacja kwalifikuje się jako informacja o środowisku w rozumieniu przepisów ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku W dalszym wywodzie przedstawił własne rozumienie prawa do informacji publicznej konstatując, że wniosek stanowi nadużycie prawa, gdyż s. usiłuje uzyskać żądaną informację de facto dla celów prywatnych, nie zaś ze względu na cele przyświecające dostępowi do informacji publicznej.
2. Skargę na powyższą decyzję złożyło S. (k. 33-34 akt sądowych), które zarzuciło naruszenie prawa materialnego przez:
1) wskazanie jako podstawy odmowy udostępnienia informacji art. 5 Kodeksu cywilnego, który nie stanowi ustawowej przesłanki ograniczenia prawa do informacji o środowisku i nie znajduje zastosowania w tym zakresie;
2) naruszenie art. 20 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku środowiskowej, który przewiduje zamknięty katalog przesłanek odmowy (tajemnica przedsiębiorstwa, ochrona danych osobowych, bezpieczeństwo państwa etc.), lecz żadna z nich nie zachodzi w tej sprawie;
3) naruszenie prawa do informacji o środowisku, które wynika z art. 74 ust. 3 Konstytucji RP, prawa Unii Europejskiej oraz Konwencji z Aarhus, które mają pierwszeństwo przed ustawami krajowymi w razie konfliktu norm (art. 91 ust. 2 Konstytucji RP, orzecznictwo TSUE);
4) naruszenie obowiązku udzielania informacji o środowisku przez Spółkę komunalną wykonującą zadania publiczne;
5) naruszenie przepisów ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, gdyż dane o liczbie odbiorców usług z zakresu gospodarki odpadami stanowią informację o środowisku w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 3 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i dotyczą działalności mającej wpływ na wytwarzanie i przetwarzanie odpadów.
Ponadto w ocenie S. organ naruszył przepisy prawa procesowego,
tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego - przez brak
zebrania pełnego materiału dowodowego, brak prawidłowego wyjaśnienia stanu faktycznego i niewskazanie podstaw odmowy w uzasadnieniu decyzji.
3. W odpowiedzi na skargę (k. 7-9 akt sądowych) organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
4. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
5. Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku informacją o środowisku są informacje dotyczące środków administracyjnych (takich jak decyzje) oraz działań wpływających na środowisko. Na podstawie art. 4 tej ustawy każdy ma prawo do informacji o środowisku i jego ochronie na warunkach określonych ustawą. Władze publiczne są obowiązane do udostępniania każdemu informacji o środowisku i jego ochronie, które są informacjami znajdującymi się w posiadaniu władz publicznych lub informacjami przeznaczonymi dla władz publicznych, w zakresie, w jakim nie dotyczy to ich działalności ustawodawczej, a w przypadku sądów i trybunałów - działalności orzeczniczej (art. 8 ust. 1 ustawy). W związku z tym przyjmuje się, że każda informacja o środowisku podlega udostępnieniu, chyba że organ wykaże, na podstawie przepisów ustawy, że w konkretnej sprawie nie ma możliwości udostępnienia informacji o środowisku i jego ochronie.
6. Jak wynika z akt administracyjnych skarga została wniesiona w terminie (organ procedował również wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy uznając, że na skutek wadliwego doręczenia decyzji nie było jeszcze w obrocie). Dla sądu nie ulega wątpliwości, że skarga na decyzję z dnia [...] października 2025 r. była dopuszczalna i terminowa w świetle art. 52 § 3 w zw. z art. 53 § 1 p.p.s.a.
W sprawie nie jest sporne to, że wnioskowana informacja spełnia powyższe kryterium, bo przyznaje to sam organ. Sąd tą ocenę w pełni podziela. Kwestią sporną jest przyczyna odmowy czyli uznanie, że wnioskująca żądająca tej informacji nadużywa prawa do jej udostępnienia. Tego nadużycia organ upatruje, o czym mowa jest w uzasadnieniu decyzji, w tym że taki sam wniosek (wnioski z węższym zakresem, ale składające się na tożsamy zakres czasowy i przedmiotowy) złożyła wcześniej F., która zdaniem organu, "posługuje się" wnioskującym S. dla realizacji własnych celów. Dowodzą tego, zdaniem organu, porównanie obszarów działalności obu podmiotów i powiązanie osobowe, które obrazują informacje zawarte na Facebooku.
7. Oceniając legalność przesłanki odmowy udostępnienia informacji wskazanej w zaskarżonej decyzji należy mieć na uwadze, że "nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej" jest wytworem doktryny przyjmowanym w orzecznictwie. Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę. Tak samo należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań administracyjnych lub sądowych w celu innym, niż ochrona swych praw – w ten sposób wpływając na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochronę prawną (por. H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu, [w:] Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005, Warszawa 2005, s. 136).
Nadużyciem prawa jest zatem wykorzystywanie instytucji prawnej wbrew jej celowi i funkcji. Oznacza to, że celem i funkcją postępowania przed sądem administracyjnym jest rozstrzygnięcie sporu między stronami co do legalności działania lub bezczynności (przewlekłości) organu administracji publicznej, rzutujących na prawa lub obowiązki strony. W tej sytuacji wnoszenie do sądu administracyjnego skargi, która nie ma służyć rozstrzygnięciu realnego sporu między stronami bądź kontroli legalności działania (bezczynności, przewlekłości administracji), czy której rozstrzygnięcie nie będzie rzutowało na prawa lub obowiązki stron – może być oceniane pod kątem nadużycia prawa (por. postanowienie NSA z dnia 16 października 2015 r., I OSK 1992/14, CBOSA).
8. W orzecznictwie przyjmuje się, że nadużycie prawa w dostępie do informacji (publiczne, o środowisku) przejawia się w takim zachowaniu jak wykorzystanie prawa do informacji w celu zakłócenia funkcjonowania organów administracji (swoistego pieniactwa z wykorzystaniem prawa do informacji); wykorzystania do celów gospodarczych, zawodowych lub na potrzeby prowadzenia indywidualnych sporów prawnych; wykorzystania dla szykanowania osób piastujących funkcje publiczne, do pozyskiwania informacji o tych osobach nie w celu społecznej kontroli, lecz dla prowadzenia sporów osobistych, zaspokajania prywatnych animozji (por. wyroki NSA z 7 października 2021 r., III OSK 3900/21 i 5 kwietnia 2022 r., III OSK 4448/21, CBOSA).
Nadużycie prawa do informacji publicznej nie neguje jednak samego prawa, a jedynie tamuje drogę do jego uzyskania Nie jest ono zatem zagadnieniem wykładni normy materialnej, lecz zagadnieniem jej prawidłowego zastosowania na gruncie skonkretyzowanych okoliczności faktycznych danej sprawy. Okoliczności te wskazywać mogą bowiem na "złe korzystanie z przyznanego jednostce prawa podmiotowego, co uzasadniać może pozbawienie jej tego prawa" (por. wyroki NSA z 14 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 4646/21 i III OSK 4712/21).
9. Zdaniem Sądu, który co do zasady aprobuje uznawanie tej instytucji w praktyce mimo braku wyraźnej (literalnej) podstawy prawnej, w okolicznościach niniejszej sprawy nie można przyjąć jej zastosowania. Prawo do informacji o środowisku jest gwarantowane konstytucyjnie (art. 74 ust. 3 Konstytucji RP) oraz wynika z prawa unijnego (Dyrektywa 2003/4/WE z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska i uchylająca dyrektywę Rady 90/313/EWG) i Konwencji z Aarhus. Celem prawa do informacji jest bowiem zapewnienie transparentności życia publicznego, jawności i przejrzystości działań podejmowanych przez organy władzy państwowej i inne podmioty wykonujące zadania publiczne. Z drugiej strony ma ono zapewnić obywatelom wpływ na poczynania władzy w takim zakresie, w jakim jest to istotne z punktu widzenia realizacji standardów demokratycznego państwa prawnego. W związku z tym celem prawa do informacji publicznej nie jest zaspokajanie czy też realizacja indywidualnych potrzeb w postaci pozyskiwania informacji (J. Drachal, Prawo do informacji publicznej w świetle wykładni funkcjonalnej, [w:] Sądownictwo administracyjne., op. cit, s. 141-147 oraz M. Kowalski, Nadużycie prawa do informacji publicznej, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego nr 2 (65)/2016 r., s. 51 i n).
Zastosowanie instytucji nadużycia prawa do prawa podmiotowego chronionego aktami najwyższej rangi prawa podmiotowego wymaga zatem jednoznacznej identyfikacji tego zachowania i wyklucza możliwość jego rozszerzania na taki jak niniejszy przypadek, który w gruncie rzeczy prowadziłby do nadużywania tej instytucji i uniemożliwienia realizacji celów, dla których dostępowi do informacji o środowisku przyznaje się w systemie prawa tak uprzywilejowane miejsce. Wniosek pochodzi bowiem od innego podmiotu prawnego (s.) i przenoszenie na ten podmiot konsekwencji wynikających z działania innego podmiotu (f.będącej osobą prawną) jest za daleko idące i bezpośrednio godzi w prawo podmiotowe wnioskującego. Powiązania personalne, ideowe czy inne faktyczne między różnymi podmiotami nie mogą stanowić wystarczającej podstawy do odmowy realizacji tego prawa podmiotowego, tym bardziej oparte na tak wątłych i subiektywnych podstawach jakie wskazano w uzasadnieniu decyzji.
10. Z tych względów, w przedstawionym wyżej zakresie, Sąd uznał za zasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 74 ust. 3 Konstytucji oraz przepisy Dyrektywy 2003/4/WE z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska i uchylająca dyrektywę Rady 90/313/EWG) i Konwencji z Aarhus, co w aspekcie procesowym oznacza naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.).
W ponowionym postępowaniu organ będzie związany oceną prawną wyrażoną niniejszym orzeczeniu, w którym przesądzono, że przedmiotowy wniosek nie stanowi nadużycia prawa do żądanej w nim informacji (art. 153 p.p.s.a.).
W odniesieniu do żądania zawartego w punkcie 2 skargi wskazać należy, że przedmiotem sprawy jest akt administracyjny – decyzja, a nie bezczynność, zatem środkiem prawnym w przypadku uwzględnienia skargi z powodów wskazanych wyżej jest uchylenie decyzji, a nie zobowiązanie do wydania aktu lub dokonania czynności.
O kosztach należnych stronie skarżącej orzeczono na podstawie art. 200, 205
§ 1 i 209 p.p.s.a.