II SA/Ke 607/24

II SA/Ke 607/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-01-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach /sprawozdawca/
Beata Ziomek /przewodniczący/
Krzysztof Armański
Symbol z opisem
6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 61a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi M. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2024 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 17 października 2024 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej "Kolegium"), na skutek zażalenia M. H., utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza [...] i Gminy D. z 9 sierpnia 2024 r. znak: [...] orzekające o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją - aktem własności ziemi nr [...] z 24 czerwca 1974 r. wydanym przez Powiatowe Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych w K. 2 maja 1975 r.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Kolegium wyjaśniło, że skarżąca wniosła o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem aktu własności ziemi. Wskazało, że akty własności ziemi to dokumenty, które wydawane były na podstawie ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1971 r., nr 27, poz. 250 ze zm., zwanej dalej "ustawą"). Akty te potwierdzały nabycie na własność przez rolników nieruchomości rolnych znajdujących się w ich posiadaniu w dniu wejścia w życie ustawy, przy spełnieniu warunków w ustawie przewidzianych. W ustawie tej wskazano również, że nabycie nieruchomości przez rolnika będącego posiadaczem samoistnym stwierdza właściwy organ prezydium powiatowej rady narodowej w drodze wydania aktu własności ziemi, będącego decyzją.
Kolegium podkreśliło, że ustawa ta została uchylona na podstawie art. 4 ustawy z 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1982 r., nr 11, poz. 81). W wyniku zmiany przepisów wyłączono możliwość prowadzenia nowych spraw
o stwierdzenie nabycia nieruchomości rolnych w postępowaniu administracyjnym i jednocześnie utrzymano w mocy nabycie, na podstawie uchylanej ustawy, nieruchomości oraz związane z tym nabyciem skutki prawne. Z kolei na mocy art. 63 ust. 2 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 2243, zwanej dalej "ustawą o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi") wyłączono stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie "k.p.a.") dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Na skutek powyższej zmiany definitywnie wyłączono możliwość wzruszenia decyzji wydanych na podstawie ustawy z 26 października 1971 r. (tj. aktów własności ziemi) w drodze wznowienia postępowania czy stwierdzenia nieważności.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła M. H., podnosząc, że nie zgadza się z tym rozstrzygnięciem, a także z odmową zwrotu gospodarstwa rolnego jej ojca. W uzasadnieniu skargi autorka przedstawiła w szczególności zarys historyczny dotyczący własności spornej nieruchomości rolnej i zarzuciła, że organy administracji publicznej dopuściły się fałszowania dokumentów.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżenie art. 57d (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Jednocześnie, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Kontrolowana sprawa została na tej podstawie rozpoznana w trybie uproszczonym.
Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji sądu administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach nie stwierdził w rozpoznawanej sprawie naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego.
Przedmiotem kontroli sądowej w tej sprawie jest postanowienie Kolegium z
17 października 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza [...] i Gminy D. z 9 sierpnia 2024 r. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania zakończonego aktem własności ziemi wydanym 2 maja 1975 r.
Podstawę prawną orzeczenia o odmowie wznowienia postępowania stanowił art. 61a § 1 k.p.a. W myśl tego przepisu, gdy żądanie wszczęcia postępowania, wniesione zostało przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W kontrolowanej sprawie taka inna uzasadniona przyczyna, tamująca możliwość wszczęcia postępowania, wynikała z treści art. 63 ust. 2 ww. ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Przepis ten stanowi, że do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, nie stosuje się przepisów k.p.a. dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji.
Zacytowana regulacja wyłącza zatem możliwość wzruszenia decyzji wydanych na podstawie ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych tj. aktów własności ziemi w drodze wznowienia postępowania czy stwierdzenia nieważności na drodze administracyjnej. Nie jest zatem rolą organów administracji oceniać, czy w danym przypadku ziściły się przesłanki faktyczne, od których spełnienia ww. ustawa z 26 października 1971 r. uzależniała możliwość nabycia z mocy prawa własności nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych. Ustawa ta została uchylona mocą art. 4 ustawy z 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw, a rozpoznanie spraw o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości na podstawie tej ustawy przekazano sądom powszechnym. W art. 8 § 4 ustawy z 1982 r. stwierdzono, że gdy po wejściu w życie ustawy, w związku z uchyleniem lub stwierdzeniem nieważności ostatecznej decyzji terenowego organu administracji państwowej ma nastąpić ponowne rozpatrzenie sprawy, podlega ona przekazaniu właściwemu sądowi. Kolejną zmianę w zakresie uwłaszczenia nieruchomości rolnych wprowadziła ustawa z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, z konsekwencjami prawnymi wynikającymi z powołanego już art. 63 ust. 2.
Skoro w rozpatrywanej sprawie sporne działki rolne zostały objęte aktem własności ziemi nr [...] z 24 czerwca 1974 r. wydanym przez Powiatowe Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych w K. 2 maja 1975 r., to od wejścia w życie art. 63 ust. 2 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, nie ma prawnej możliwości podważenia skutków prawnych wywołanych przez ten akt na drodze postępowania administracyjnych (tak m.in. wyroki: WSA w Łodzi z 15 maja 2018 r. II SA/Łd 953/17; WSA we Wrocławiu z 16 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Wr 594/20).
Warto również uzupełniająco podkreślić, że oceną zgodności art. 63 ustawy z 19 października 1991 r. z zasadami państwa prawa, a w szczególności z art. 2 w zw. z art. 45, art. 62, art. 77 czy art. 78 Konstytucji RP zajmował się Trybunał Konstytucyjny, który nie dopatrzył się niezgodności tego przepisu z Konstytucją RP (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 lutego 2000 r., sygn. akt SK 13/99 OTK 2000/1/15 oraz wyrok z 15 maja 2000 r., sygn. akt SK 29/00, OTK 2000/4/110).
W uzasadnieniu tego ostatniego wyroku Trybunał stwierdził, że akty własności ziemi przestały być wydawane w dniu wejścia w życie ustawy z 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Osoby zainteresowane dysponowały okresem ponad 10 lat na podjęcie stosownych kroków prawnych. Dalej Trybunał wskazywał, że okres ten był wystarczająco długi, aby osoby, które uważały się za pokrzywdzone mogły dochodzić swych praw oraz ewentualnie stosowanego odszkodowania. Wprowadzone w 1991 r. ograniczenia były konieczne z uwagi na wartość, jaką jest stabilność stosunków prawnych oraz rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także na potrzebę ochrony praw nabytych.
W świetle powyższego, postępowanie administracyjne na wniosek skarżącej
o wznowienie postępowania zakończonego aktem własności ziemi nie mogło zostać wszczęte, co skutkowało koniecznością wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania na mocy art. 61a § 1 k.p.a. Tym samym przedmiotowa sprawa nie mogła być rozstrzygana merytorycznie.
W obowiązującym stanie prawnym brak jest możliwości prowadzenia jakiegokolwiek postępowania administracyjnego dotyczącego zwrotu działek gruntu objętych aktem własności ziemi wydanym na podstawie ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, co przemawia za prawidłowością rozstrzygnięcia organu. Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy jest zatem prawidłowe wobec zaistnienia przeszkody prawnej do wszczęcia i prowadzenia postępowania nadzwyczajnego, a to wobec jednoznacznej treści art. 63 ust. 2 ustawy z 19 października 1991 r.
W licznych orzecznictwach sądowych zgodnie stwierdzono, że zarówno co do meritum sprawy, czyli faktu, że powołany art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. stanowi przeszkodę do prowadzenia postępowania wznowieniowego zakończonego AWZ, jak i co do formy załatwienia takiego wniosku, którą powinna być odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. (por. wyroki: WSA w Olsztynie z 16 października 2018 r. II SA/Ol 359/18 i 11 stycznia 2018 r.
II SA/Ol 904/17; WSA w Gdańsku z 14 grudnia 2017 r. II SA/Gd 688/17; NSA z: 26 października 2016 r. II OSK 138/15, 8 września 2016 r. II OSK 292/15, 29 czerwca 2016 r. II OSK 2677/14; dostępne w CBOSA).
Zarzuty skargi okazały się chybione, jako że dotyczą kwestii, które dla wyniku sprawy nie miały znaczenia.
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.