II SA/KE 31/24

II SA/Ke 31/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /sprawozdawca/
Krzysztof Armański
Renata Detka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 24 par. 1 pkt 1-7, i par. 3, art. 25 par. 1, art. 7, art. 8 par. 1, art. 9, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Armański, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 20 listopada 2023 r., znak: SKO.PS-80/8085/4683/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Decyzją z 20 listopada 2023 r., znak: SKO.PS-80/8085/4683/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (dalej też jako Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania M. G., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Busko-Zdrój z 28 września 2023 r. znak: FA.531.4.09.2023.O o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 5.938,14 zł okres od 01.10.2017 r. do 28.09.2023 r. na rzecz osób uprawnionych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości na dzień 28.09.2023 r. – 212,25 zł, i w to miejsce orzekło:
o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 4.226,70 zł okres od 01.10.2017 r. do 20.11.2023 r. na rzecz osób uprawnionych tj. W. G. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości na dzień 20.11.2023 r. – 29,06 zł.
W uzasadnieniu organ przytoczył brzmienie i omówił przesłanki znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów art. 30 ust. 1, ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r., poz. 1300 ze zm.), zwanej też dalej ustawą, akceptując stanowisko organu I instancji, że nie zostały spełnione wymogi umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W opinii organu odwoławczego sytuacja zdrowotna i dochodowa strony nie są wyjątkowe, w szczególności na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Odwołujący lat 41 jest w wieku aktywności zawodowej, wykształcenie zawodowe – monter instalacji budowlanych, posiada uprawnienia na wózki widłowe oraz doświadczenie jako dekarz. Nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Mimo twierdzeń o problemach z kręgosłupem oraz powikłań z nogą po wypadku, nie przedstawił dowodów na leczenie. Ponadto M. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka z rodzicami dokładając się do utrzymania (200zł). Obecnie jest zatrudniony w S. na stanowisku pracownika gospodarczego. W miesiącu sierpniu 2023 r. pobierał zasiłek chorobowy w kwocie 3.528,73 zł. Zdaniem organu, nie zaistniała w życiu strony żadna obiektywna sytuacja, na którą nie miał wpływu, bądź zdarzenie losowe, które utrudniałoby mu wywiązywanie się z obowiązku alimentacji. Okoliczności zdrowotne nie mają charakteru stałego, które nie mogłyby zostać przezwyciężone mając na względzie jego wiek.
W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze M. G. wniósł o uchylenie decyzji Kolegium zarzucając:
1) obrazę art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., polegającą na nie wyjaśnieniu stanu faktycznego w sposób wszechstronny i nie rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sprawie, sprowadzającej się do przyjęcia, iż postępowanie administracyjne przeprowadzone w sprawie przez organ I instancji doprowadziło do kolejnego uchylenia zaskarżonej odwołaniem decyzji, a zarazem pozwoliło wyręczyć organ I instancji od merytorycznego rozstrzygnięcia i tym samym orzec o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 01.10.2017 r. do 20.11.2023 r. na rzecz małoletniej W. G. oraz na przyjęciu, że postępowanie odwoławcze nie dostarczyło podstaw do nieuwzględnienia odwołania skarżącego,
2) organ II instancji zachował się tak jakby był sądem administracyjnym, skoro ocenił sprawę pod kątem legalności i przyjął z punktu widzenia tego kryterium, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa, a skoro tak to dlaczego i z jakich powodów została uchylona ta decyzja i zastąpiona w całości decyzją organu II instancji, a całe postępowanie SKO w tym składzie orzekającym uznać należy za przejaw bezprawia, przejaw rażącego naruszenia, nieposzanowania podstawowych praw obywatelskich w kontekście tragicznej wręcz sytuacji materialnej i zdrowotnej zmierzających do upodlenia skarżącego i jego rodziny (schorowanych rodziców),
3) obrazę art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędną ich wykładnię wyrażającą się w wadliwej ocenie przesłanek niezbędnych do zastosowania tych przepisów, w szczególności błędne zinterpretowanie pojęcia "skuteczności egzekucji " i uznanie przez organ odwoławczy za organem I instancji, że skarżący nie spełnia tych przesłanek,
4) obrazę art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie jest o charakterze wyjątkowym w stopniu uniemożliwiającym skarżącemu wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego w przyszłości, a skarżący nie wykazał istnienia takich wyjątkowych okoliczności, które przemawiałyby za całkowitym, a nawet w części, umorzeniem zaległego obowiązku alimentacyjnego,
5) obrazę art. 107 § 3 k.p.a., polegającą na całkowitym pominięciu w uzasadnieniu faktów, które organ uznał za udowodnione, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz z jakich przyczyn oraz nie wyjaśnieniu w sposób pełny podstawy prawnej decyzji.
W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu podkreślił, że postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie trwa od 13 marca 2023 r., w toku którego zarówno organ I instancji jak i trzykrotnie organ odwoławczy miały możliwość wnikliwie rozpoznać jego sytuację dochodową i rodzinną jak również ocenić przebieg prowadzonej wobec niego egzekucji komorniczej i czy była skuteczna. Od pierwszej decyzji z 4.04.2023 r. wniesione odwołanie zostało uwzględnione przez SKO, a sprawę przekazano do ponownego rozpoznania. W następstwie ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji wydał decyzję odmowną dla skarżącego, praktycznie tożsamą co do treści z poprzednią. Od tej kolejnej decyzji organu I instancji z 11.07.2023 r. skarżący ponownie wniósł odwołanie, które zostało uwzględnione przez SKO decyzją z 15.06.2023 r. znak: SKO.PS.80/4503/2519/2023, a sprawę przekazano do ponownego rozpoznania. W następstwie kolejnego ponownego rozpoznania sprawy (przez tę samą osobę reprezentującą organ I instancji) decyzją z 28.09.2023 r. po raz kolejny odmówiono skarżącemu umorzenia wnioskowanych zobowiązań i od tej decyzji kolejnym odwołaniem z 17.10.2023 r. skarżący zaskarżył decyzję Burmistrza Miasta i Gminy w Busku — Zdroju (opracowaną przez tę samą osobę, żywiącą uprzedzenie do osoby skarżącego, stąd w ostatnim odwołaniu złożono wniosek o odsunięcie tej osoby od prowadzenia sprawy, bowiem osoba ta naruszyła rażąco dobra osobiste skarżącego). W następstwie rozpoznania kolejnego odwołania SKO wydało w dniu 20.11.2023 r. decyzję ostateczną zaskarżoną przedmiotową skargą. Skarżący zaznaczył, że wszystkie decyzje organu I instancji zostały opracowane przez tę samą osobę zatrudnioną przez organ I instancji, natomiast w postępowaniach przed organem II instancji uczestniczyły co najmniej dwie takie same osoby ze składu orzekającego.
Wskazał również, że nie wie, co takiego się wydarzyło w zakresie sytuacji faktycznej i prawnej w okresie od 28.09.2023 r. do 17.10.2023 r. w jego sprawie, co pozwalało w szczególności organowi II instancji uchylić po raz trzeci zaskarżoną decyzję organu I instancji i orzec w to miejsce o odmowie umorzenia należności w postaci zaległości alimentacyjnych za okres od 01.10.2017 r. do 20.11.2023 r. Skoro poprzednie decyzje organu I instancji nie były zgodne z obowiązującym prawem, bo zostały uchylone, natomiast ostatnia decyzja wskutek zmienionego zdania organu odwoławczego stała się legalna, to jakie to względy słusznościowe i celowościowe o tym zadecydowały. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozwala przekonać się o powyższym.
Skarżący opisał nowe okoliczności związane ze stanem jego zdrowia, mające wpływ na ocenę przesłanek w aspekcie art. 30 ust. 2 ustawy (ciężka choroba matki, schorowany 76 letni ojciec, oczekiwanie skarżącego na operację kręgosłupa), stwierdzając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 80 k.p.a. Zdaniem autora skargi, organom towarzyszyła dowolność w ocenie materiału dowodowego, tym bardziej że te same dowody po raz kolejny zostały ocenione odmiennie. Kolegium za wszelką cenę dąży za organem I instancji do wydobycia i wyeksponowania tych elementów stanu faktycznego, które można by tłumaczyć na niekorzyść skarżącego, np. że zadłużenie z tytułu alimentów powstało na skutek kilkuletniego uporczywego niewywiązywania się z obowiązków alimentacyjnych, w sytuacji, gdy taki pogląd może tylko wyrazić sąd, w wyroku karnym. Organ błędnie ocenił sytuację stanu zdrowia skarżącego, gdyż nie ma on możliwości zarobkowych ze względu na swoje inne schorzenia. Niepełna a zarazem błędna jest również ocena Kolegium dotycząca prowadzonych egzekucji przeciwko skarżącemu dla zbadania przesłanek z art. 30 ust. 1 ustawy. Organ nie zastosował tego przepisu twierdząc, że odwołujący się nie spełnił tych przesłanek, nie podając jakich nie spełnia. Liczby jakimi posługuje się organ są nieprawidłowe. M. G. spłacił zadłużenie zaległości alimentacyjnych wobec drugiej córki J. G. poprzez zajęcie komornicze jego jubileuszówki u pracodawcy, o której sam nie wiedział. Matka dziecka dowiedziawszy się o tej spłacie wystąpiła z pozwem o zwiększenie alimentów i wyrokiem Sądu Rejonowego w Busku - Zdroju z dnia 28.11.2023 r. w sprawie III RC [...] zasądzono od niego na rzecz małoletniej J. alimenty w kwocie 1000 zł miesięcznie, co stanowi dalsze znaczne obciążenie finansowe skarżącego na przyszłość. Mimo nieprawomocności wyroku ma to istotne znaczenie również dla oceny sytuacji dochodowej skarżącego na przyszłość. Skarżący w żadnej mierze nie jest w stanie udźwignąć takiego obciążenia alimentacyjnego na przyszłość, umorzenie zaległości z lat minionych pozwoliłoby mu w większym stopniu obsługę alimentów bieżących.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W analizowanej sprawie z wnioskiem o przeprowadzenie rozprawy w trybie uproszczonym wystąpił organ, zaś skarżący oświadczył, że temu wnioskowi się nie sprzeciwia (pismo z 31.01.2024 r.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Jak wynika z akt sprawy, w odwołaniu z 17 października 2023 r., poza zarzutami sformułowanymi wobec decyzji organu I instancji, skarżący stwierdził: "..a ponadto wnoszę o wyłączenie pani A. K. reprezentującej organ, która jest nieobiektywna i nie jest bezstronna, nie dostrzegając racji podniesionych przez SKO w jego obydwu decyzjach".
Tymczasem w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie odniósł się do tego wniosku i nie dokonał jego prawnej kwalifikacji, choć dostrzegł, że skarżący taki wniosek złożył (str. 1 decyzji).
Wyjaśnienia wymaga, że jednymi z podstawowych zasad postępowania administracyjnego są uregulowane w art. 7 i 8 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej
i zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, których obowiązywanie ogranicza zakres swobody działania organu administracji publicznej. Jednym ze środków służących realizacji tych zasad jest instytucja wyłączenia (art. 24 i 25 k.p.a.), która ma na celu eliminowanie wszelkich przyczyn skutkujących pojawieniem się jakichkolwiek wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu przy rozpoznawaniu sprawy.
W art. 24 § 1 w pkt 1-7 k.p.a. wymienione zostały enumeratywnie przesłanki, których wystąpienie z urzędu wyłącza pracownika organu administracji publicznej od udziału w postępowaniu.
Zgodnie natomiast z art. 24 § 3 k.p.a., bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności niewymienionych w § 1, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika.
Z kolei art. 25 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej podlega wyłączeniu od załatwienia sprawy dotyczącej interesów majątkowych:
1) jego kierownika lub osób pozostających z tym kierownikiem w stosunkach określonych w art. 24 § 1 pkt 2 i 3;
2) osoby zajmującej stanowisko kierownicze w organie bezpośrednio wyższego stopnia lub osób pozostających z nim w stosunkach określonych w art. 24 § 1 pkt 2 i 3.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w całości pogląd wyrażony
w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 grudnia 2007 r., I OSK 281/07, LEX nr 500666, zgodnie z którym zgłoszenie wniosku o wyłączenie rodzi obowiązek jego rozpoznania, pozytywnie lub negatywnie, ale nie pozwala na pozostawienie takiego wniosku bez rozpoznania. Nie można z powodu sformułowania wniosku, który w pełni nie odpowiada konstrukcji prawnej instytucji wyłączenia regulowanej przepisami prawa procesowego, pozostawić wniosku bez rozpoznania. Brak podstaw prawnych do zastosowania instytucji wyłączenia w danym zakresie wnioskowanym przez stronę jest podstawą do odmowy wyłączenia. W uzasadnieniu tego wyroku NSA słusznie wskazał, że instytucja wyłączenia, obowiązująca zarówno w procedurze administracyjnej jak i sądowej, ma zagwarantować pełne bezstronne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy. Z tych względów przepisy prawa przyznają stronie prawo procesowe: prawo zgłoszenia wniosku o wyłączenie, a temu prawu strony odpowiada obowiązek rozpoznania takiego wniosku.
Zasadności powyższego stanowiska nie zmienia fakt, że zarówno wyłączenie pracownika organu na podstawie art. 24 § 1 k.p.a., jak i samego organu (art. 25 § 1 k.p.a.), następuje z mocy prawa i w tym przypadku nie podlega rozstrzygnięciu procesowemu w formie postanowienia (por. wyrok WSA w Kielcach z 16 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 185/23, dostępny na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Sąd podziela także wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że w razie złożenia wniosku o wyłączenie pracownika lub organu, wydanie decyzji (postanowienia) w sprawie może nastąpić dopiero po uprzednim odniesieniu się do tego wniosku lub, gdy tak stanowią przepisy, rozstrzygnięcia wniosku w formie postanowienia (por. wyroki WSA: w Krakowie z 19 października 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 591/09, w Kielcach z 31 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 540/22; dostępne jak wyżej). Ten ostatni przypadek nie ma zastosowania w stanie kontrolowanej sprawy, gdyż wniosek o wyłączenie organu I instancji/pracowników tego organu złożony został na etapie postępowania odwoławczego, a więc już po rozpatrzeniu sprawy przez organ (jego pracowników), który – zdaniem skarżącego - powinien być wyłączony. Nie zwalniało to jednak Samorządowego Kolegium Odwoławczego od odniesienia się do tego wniosku i dokonania oceny, czy zachowana została w postępowaniu przed organem I instancji zasada bezstronności. Takiej oceny zabrakło w zaskarżonej decyzji.
Skutki procesowe wydania decyzji w sytuacji wyłączenia pracownika organu z mocy art. 24 § 1 k.p.a. lub samego organu na podstawie art. 25 § 1 k.p.a., określa przepis art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27. Powyższe wzmacnia pogląd o konieczności odniesienia się do takiego wniosku.
Zaskarżona decyzja jest zatem dotknięta wadą procesową, mogącą mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy naruszył bowiem art. 7, 8 § 1, art. 9 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Należy podkreślić, że w ramach sądowej kontroli objętej skargą decyzji, nie jest rolą Sądu zastępowanie organu administracji i merytoryczna ocena złożonego w odwołaniu wniosku o wyłączenie, nawet jeśli wydaje się ona oczywista. Nie pozwalają na to kontrolne uprawnienia sądu administracyjnego, który nie rozstrzyga sprawy merytorycznie lecz bada, czy przy wydawaniu aktu poddanego sądowi pod osąd organ prawidłowo zastosował prawo materialne i przepisy postępowania.
Z uwagi na procesowy charakter stwierdzonego uchybienia, jako przedwczesne należy uznać merytoryczne odniesienie się przez Sąd do istoty zaskarżonej decyzji i zarzutów podniesionych wobec niej w skardze.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Orzekając ponownie organ II instancji uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną, w szczególności odniesie się do wniosku skarżącego zawartego w złożonym odwołaniu.