II SA/Ke 148/25

II SA/Ke 148/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-06-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /sprawozdawca/
Jacek Kuza
Sylwester Miziołek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 50 ust. 1-2, art. 106 ust. 3-4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 15 stycznia 2025 r. znak: SKO.PS-80/4090/1478/2024 w przedmiocie usług opiekuńczych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach na rzecz A. R. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
II SA/Ke 148/25
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 15 stycznia 2025 r. znak: SKO.PS-80/4090/1478/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania A. R., utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce decyzję z dnia 31 lipca 2024 r. znak: MOPR-CZ.512.1.24856.2.2024 w przedmiocie: 1) przyznania A. R. pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych, świadczonych przez opiekunkę domową: Świętokrzyski Oddział Okręgowy Polskiego Czerwonego Krzyża w okresie od 1 lipca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. w wymiarze po 3 godziny 5 razy w tygodniu w dni powszednie przy odpłatności 40,00 zł za 1-ną godzinę, 2 godziny w soboty, niedziele przy odpłatności 46,00 zł za 1-ną godzinę czyli 100% wartości usługi; 2) zobowiązania wnioskodawcy do wpłaty należności za faktyczne zrealizowanie godziny usług do 10-go dnia miesiąca, następującego po miesiącu, w którym wykonano usługi, na rachunek MOPR; 3) decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
Jak wynika z akt administracyjnych, A. R. nie zgodziła się z ustaloną przez organ I instancji odpłatnością za usługi opiekuńcze.
Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że podstawę przyznania A. R. usług opiekuńczych stanowił przepis art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2024 r., poz. 1283) dalej jako u.p.s. Wobec spełnienia przewidzianych w tym przepisie ustawowych przesłanek do których należą: wiek, choroba lub inne przyczyny, organ I instancji zasadnie przyznał stronie wnioskowane przez nią świadczenie. Jednocześnie, stosownie do treści art. 50 ust. 5 u.p.s. przyznając usługi opiekuńcze organ prawidłowo określił zakres, okres i miejsce świadczenia. Ustalając odpłatność za wykonane usługi opiekuńcze MOPR uwzględnił § 6 – 9 uchwały Rady Miasta Kielce z dnia 13 stycznia 2022 r. Nr LVI/1111/2022 w sprawie zasad przyznawania i odpłatności za usługi świadczone w ramach ustawy o pomocy społecznej.
Organ Odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji, że dochód A. R. w kwocie 7066,85 zł (na który składa się renta rodzinna w kwocie 3147,85 zł, świadczenie wspierające w kwocie 3919 zł) stanowi powyżej 340 % kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s. wynoszącego 776 zł. W tej sytuacji, zgodnie z załącznikiem do ww. uchwały, odpłatność obejmuje 100% za świadczone usługi.
Odnosząc się do wniosku o wstrzymanie wykonalności decyzji organu I instancji, SKO powołując się na przepis art. 135 kpa stwierdziło, że decyzja organu I instancji została już wykonana. Ponadto zaskarżona decyzja z 31 lipca 2024 r. została zmieniona decyzją z 22 sierpnia 2024 r. w ten sposób, że usługi opiekuńcze przyznano do dnia 12 sierpnia 2024 r., z uwagi na wniosek, w którym strona zrezygnowała z przyznanych jej usług opiekuńczych. Wniosek ten został pozytywnie rozpoznany, czego strona nie kwestionowała.
W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach A. R. zarzuciła organom:
1. Naruszenie art. 106 ust. 3 u.p.s. w zw. z art. 36 pkt 2 lit. l) ew. m) poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że świadczenie pieniężne jakim jest przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych świadczonych przez opiekę domową może być przyznane jako świadczenie pieniężne z datą wsteczną tj. od początku miesiąca kalendarzowego, nie zaś tylko na przyszłość, co winno skutkować uchyleniem decyzji.
W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skarżąca podała, że złożyła wniosek o przyznanie usług opiekuńczych 25 lipca 2024 r., a to oznacza, że do przyznania i wypłaty tego świadczenia nie należy stosować art. 106 pkt 3 u.p.s. Nie jest to bowiem świadczenie pieniężne, które przyznaje się i wypłaca począwszy od miesiąca kalendarzowego, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Z tego względu, w opinii skarżącej, świadczenie którego się domagała powinno być przyznane od daty złożenia wniosku tj. od 25 lipca 2024 r. nie zaś od 1 lipca 2024 r.
Ponadto, jak wskazuje skarżąca, cena usługi jest zbyt wygórowana, gdyż można znaleźć prywatnie opiekunkę za kwotę znacznie niższą niż 40 zł za godzinę.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniesiono, że A. R. jest stałą klientką MOPR w Kielcach i od lat systematycznie korzysta z usług opiekuńczych. W czerwcu 2024 r. otrzymała świadczenie wspierające z wyrównaniem począwszy od 22 stycznia 2024 r. w łącznej kwocie 20298,40 zł. Ustalenie odpłatności wstecz było podyktowane faktem, że pomoc została już zrealizowana.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 50 ust. 1 u.p.s., pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Stosownie do treści art. 50 ust. 2 u.p.s., usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić.
Poza sporem pozostaje okoliczność, że A. R. spełnia kryteria przyznania pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych. Z wywiadu środowiskowym wynika, że skarżąca jest osobą w wieku 95 lat, z niepełnosprawnością o znacznym stopniu, samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, od jakiej daty organ powinien przyznać skarżącej pomoc w formie usług opiekuńczych, uwzględniając okoliczność, że stosowny wniosek został przez nią złożony 25 lipca 2024 r.
W myśl art. 106 ust. 3 zd. 1 ustawy o pomocy społecznej świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z wymaganą dokumentacją. Unormowanie to nie dotyczy świadczeń niepieniężnych a więc i specjalistycznych usług opiekuńczych. Przepis art. 36 pkt 2 lit. m) u.p.s. zalicza specjalistyczne usługi opiekuńcze do świadczeń niepieniężnych z pomocy społecznej. Specjalistyczne usługi opiekuńcze, tak jak inne świadczenia niepieniężne, mogą być przyznawane jedynie na przyszłość (por. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 966/10 - Lex nr 784374). Z ich istoty wynika bowiem, że nie mogą być one przyznane z datą wsteczną, gdyż o ich przyznaniu decyduje aktualna sytuacja osoby uprawnionej (rodzaj schorzenia lub niepełnosprawności - art. 50 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej), którą w myśl art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej ustalana jest przed datą wydania decyzji.
Zdaniem Sądu, powyższa reguła doznaje jednak ograniczenia w sytuacji, gdyby gmina świadczyła już usługi opiekuńcze osobie, która się o nie stara, a zatem, gdyby kolejny wniosek o przyznanie usług opiekuńczych został złożony w warunkach kontynuacji świadczenia. Jeżeli osoba z uwagi na stan zdrowia czy też wiek, korzysta w dłuższym okresie czasu, systematycznie z usług opiekuńczych, zaś organ świadczone usługi realizuje na dotychczasowych zasadach, to nie można przyjąć, że określenie daty przyznanych usług z datą wsteczną narusza prawo. Nie można bowiem oczekiwać od organu nieodpłatnego świadczenia usług opiekuńczych. Z kolei nagłe pozbawienie usług opiekuńczych osoby, która tych usług wymaga i systematycznie z nich korzysta niewątpliwie byłoby sprzeczne z celem pomocy społecznej jakim jest pomoc osobom starszym i niedołężnym. Zdaniem Sądu, w sytuacji, gdy organ realizuje dla określonej osoby usługi opiekuńcze w sposób nieprzerwany, to o dacie przyznania świadczeń opiekuńczych na kolejny okres nie decyduje wyłącznie data złożenia wniosku, nawet uwzględniając, że są to świadczenia niepieniężne z pomocy społecznej. Istotne jest zachowanie ciągłości przyznanych świadczeń.
W niniejszej sprawie istnieje konieczność ustalenia, czy mamy do czynienia z kontynuacją świadczeń opiekuńczych. Wyjaśnienia w tym zakresie zawarte w odpowiedzi na skargę są spóźnione i lakoniczne. Sprowadzają się do ogólnego stwierdzenia, że skarżąca jest stałą klientką MOPR w Kielcach i systematycznie korzysta z usług opiekuńczych. Jako niewystarczający należy również uznać znajdujący się w aktach dowód w postaci informacji Świętokrzyskiego Oddziału Okręgowego Polskiego Czerwonego Krzyża o ilości godzin świadczonych w formie usług opiekuńczych dla A. R. za okres 1 lipca 2024 r. do 31 lipca 2024 r. Niezbędne jest bowiem ustalenie, czy skarżąca korzystała z usług opiekuńczych i od kiedy, na jakiej podstawie przyznano skarżącej te świadczenia, czy w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku z 25 lipca 2024 r. strona korzystała z przyznanych jej usług opiekuńczych i na jakiej podstawie, dlaczego organy uznały za prawidłowe przyznanie usług opiekuńczych od dnia 1 lipca 2024 r. Nadto celowym byłoby wskazanie stronie skarżącej w jaki sposób ustalono cenę jednej godziny usług opiekuńczych.
Nie dokonując ustaleń w powyższym zakresie organy z naruszeniem zasad wymienionych w art. 7, 77 § 1, 107 § 3 kpa przedwcześnie uznały, że zachodzą przesłanki do przyznania skarżącej usług opiekuńczych począwszy od 1 lipca 2024 r.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji przeprowadzi postępowanie administracyjne mając na uwadze przedstawione wyżej wywody i eliminując dotychczas popełnione uchybienia.
Wymienione wyżej naruszenia prawa procesowego, jako że miały wpływ na wynik sprawy, spowodowały konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Ponieważ uchybienia te dotyczą także rozstrzygnięcia organu I instancji, Sąd uznał za niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy uchylenie także, w oparciu o art. 135 p.p.s.a., decyzji z 31 lipca 2024 r.
O kosztach, na które złożyło się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika strony skarżącej, orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.