II SA/Go 693/25

II SA/Go 693/25 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2026-01-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-12-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Grażyna Staniszewska /sprawozdawca/
Jarosław Piątek
Kamila Karwatowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1478
art. 87a ust. 2 pkt 1 i 2, art. 87aust. 4 i 5, art. 88 ust. 1 pkt 3 i 4, art. 89 ust. ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 84 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kamila Karwatowicz Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędzia WSA Jarosław Piątek Protokolant st. sekr. sąd. Danuta Chorabik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za zniszczenie drzew i uszkodzenie drzewa I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej Spółdzielni Mieszkaniowej [...] kwotę 3 412 (trzy tysiące czterysta dwanaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lipca 2025 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 i 4, art. 89 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1478 ze zm., zwanej dalej u.o.p.), w związku z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej K.p.a.), Prezydent Miasta [...] orzekł: l.1. Wymierzyć administracyjną karę pieniężną w kwocie 31 320,00 zł (słownie: trzydzieści jeden tysięcy trzysta dwadzieścia złotych 00/100), za zniszczenie 4 sztuk drzew rosnących na działce nr ew. [...] położonej przy ul. [...], 2. Kwotę 9 396 zł (słownie: dziewięć tysięcy trzysta dziewięćdziesiąt sześć złotych 00/100), stanowiącą 30% kary, o której mowa w pkt I.1. niniejszej decyzji, należy wpłacić w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna na wskazane konto Urzędu Miasta [...], 3. Termin płatności kwoty 21 924,00 zł (słownie: dwadzieścia jeden tysięcy dziewięćset dwadzieścia cztery złote 00/100), stanowiącej 70% kary, o której mowa w pkt I.1. niniejszej decyzji, odracza się na okres 5 lat,
4. Kwota, o której mowa w pkt I.3. jest umarzana po upływie 5 lat od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna i po stwierdzeniu zachowania żywotności drzew lub braku żywotności drzew z przyczyn niezależnych od podmiotu ukaranego.
W przeciwnym przypadku należy ją wpłacić na konto podane w pkt I.2. 5. W przypadku stwierdzenia, że drzewa obumarły przed upływem 5 lat od dnia, w którym decyzja o odroczeniu terminu płatności kary stała się ostateczna, kwotę o której mowa w pkt I.3., uiszcza się niezwłocznie, chyba że drzewa nie zachowały żywotności z przyczyn niezależnych od podmiotu ukaranego. II.1. Wymierzyć administracyjną karę pieniężną w kwocie 1 854,00 zł (słownie: tysiąc osiemset pięćdziesiąt cztery złote 00/100) za uszkodzenie drzewa rosnącego na działce nr ew. [...] położonej przy ul. [...], 2. Termin uiszczenia kary, ustalonej w pkt II.1 wynosi 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna. 3. Karę należy uiścić na wskazane konto Urzędu Miasta [...], III. Administracyjne kary pieniężne nieuiszczone w wyznaczonym terminie, podlegają wraz z odsetkami za zwłokę przymusowemu ściągnięciu w trybie określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że podczas oględzin przeprowadzonych w dniu [...] kwietnia 2025 r. z udziałem przedstawicieli strony stwierdzono, że na działce nr ew. [...] położonej przy ul. [...] rośnie 5 sztuk drzew gat.: Lipa drobnolistna o obw.: nr 1 - 144 cm, nr 2 - 103 cm, nr 3 - 141 cm, nr 4 - 135 cm, nr 5 - 102 cm, drzewa rosną na terenie zieleni przy budynku mieszkalnym wielorodzinnym od strony balkonów. Opisane drzewa zostały poddane cięciom redukcyjnym. Efektem tych zabiegów jest mocne zredukowanie koron polegające na usunięciu dużej ilości konarów i gałęzi. Podczas oględzin na mapie pozyskanej z urzędowej bazy danych EW-Mapa, zaznaczono dokładną lokalizację każdego z pięciu drzew. Według przedstawicieli strony obecnych podczas oględzin, zabiegi na drzewach rosnących na ww. działce zostały wykonane w styczniu 2025 r. przez firmę I. sp. z o. o. z siedzibą w [...] na zlecenie Spółdzielni Mieszkaniowej [...]. Drzewa zostały przycięte do "starych cięć", aby zredukować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi i mienia. Według strony w koronach drzew zostały usunięte tylko gałęzie obumarłe i nadłamane. Mając na uwadze obowiązek podjęcia wszelkich działań niezbędnych do rozpatrzenia sprawy organ stwierdził, iż w przedmiotowym postępowaniu należy skorzystać ze zdjęć pozyskanych z Google Maps. Organ wykorzystał zdjęcia z kwietnia 2022 r. (drzewa nr 1, nr 2, nr 4, nr 5) oraz listopada 2020 r. (drzewo nr 3) dla oznaczenia stanu drzew przed wykonaniem cięć.
Organ I instancji wskazał, że zebrana dokumentacja zawiera szczegółowe wyliczenia świadczące o tym, że drzewa w ilości 4 sztuk gat. Lipa drobnolistna o obw.: nr 1 - 144 cm, nr 3 - 141 cm, nr 4 - 135 cm, nr 5 - 102 cm zostały zniszczone, a drzewo gat. Lipa drobnolistna o obw. nr 2 - 103 cm zostało uszkodzone. W chwili obecnej odbudowujące się korony drzew mają małe przyrosty. Na gałęziach ww. drzew pojawiły się niewielkie skupiska liści, które mogą nie sprostać wymaganiom energetycznym tak dużych drzew. U.o.p. nie przewiduje w takiej sytuacji możliwości uznania postępowania za bezprzedmiotowe i jego umorzenie. Natomiast wskazuje, że jeżeli stopień zniszczenia drzew nie wyklucza zachowania ich żywotności, wówczas administracyjna kara pieniężna nakładana jest w wysokości 30% pełnej kary na dzień wydania decyzji. Pozostałe 70% administracyjnej kary pieniężnej odraczane jest na okres 5 lat, gdyż stopień zniszczenia drzew pozwala mieć nadzieję na zachowanie przez nie żywotności.
Organ mając na uwadze obowiązek podjęcia wszelkich działań niezbędnych do rozpatrzenia sprawy stwierdził, iż przydatne w przedmiotowym postępowaniu będą zdjęcia pozyskane z Google Maps. Zgodnie z treścią art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Dotyczy to zatem zarówno zdjęć pozyskanych przez organ w toku postępowania jak i z Google Maps. Na zdjęciach z Google Maps widoczne są drzewa będące przedmiotem sprawy. W związku z koniecznością ustalenia procenta usuniętych objętości koron drzew objętych niniejszym postępowaniem usytuowanych na działce nr ew. [...], dokonano analizy zdjęć pochodzących z zasobów Google Maps z kwietnia 2022 r. (drzewa nr 1, nr 2, nr 4, nr 5) oraz listopada 2020 r. (drzewo nr 3) względem zdjęć wykonanych podczas oględzin w kwietniu 2025 r. Następnie wykorzystując program Inkscape nałożono na siebie dwa zdjęcia dla każdego drzewa: obrazujące stan drzewa przed wykonaniem przycinki oraz przedstawiające stan drzewa po redukcji jego korony. Nałożenie na siebie tego samego drzewa przed i po przycince wizualnie odzwierciedla zakres wykonanych prac w obrębie korony. Na podstawie zebranych danych wykorzystano funkcję wizualizacji ścieżki programu Inkspace, która pozwala najdokładniej obliczyć powierzchnię przed cięciem i po redukcji (załączona do akt sprawy notatka służbowa z [...] lipca 2025 r.). Powyższa metoda jednoznacznie wykazała, że drzewa nr 1, nr 3, nr 4 i nr 5 objęte niniejszym postępowaniem zostały zniszczone, gdyż procent usuniętej części korony drzew równy jest odpowiednio nr 1 - 63,84%, nr 3 - 55,79%, nr 4 - 50,98%, nr 5 - 63,98%. Natomiast drzewo nr 2 zostało uszkodzone na poziomie 48,12%. Ponadto należy dodać, że powyższe obliczenia zostały wykonane na korzyść strony, ponieważ zarówno pokrój drzewa przed przycinką jak i po dokonanej przycince został obrysowany przy pomocy chmury, aby uwzględnić każdą pojedynczą gałązkę.
Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 87a ust. 5 u.o.p. usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2 (usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych, utrzymanie uformowanego kształtu, wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywrócenia statyki drzewa) stanowi zniszczenie drzewa. Zgodnie natomiast z art. 87a ust. 4 u.o.p. usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2 (usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych, utrzymanie uformowanego kształtu, wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywrócenia statyki drzewa) stanowi uszkodzenie drzewa. Drzewa będące przedmiotem niniejszego postępowania nie miały usuniętych jedynie suchych czy nadłamanych gałęzi. Nie były to też drzewa, którym koronę kiedykolwiek wcześniej formowano i należało to czynić dalej. Ideą cięć formujących jest utrzymywanie ukształtowanej korony, a nie cykliczne pozbawianie drzewa gałęzi, w celu jego zmniejszenia. Próba znacznego zmniejszenia korony dużego, w pełni rozwiniętego drzewa, w celu wprowadzenia w nim cięć formujących jest z założenia błędna i prowadzi do jego uszkodzenia lub zniszczenia, jeśli kilka lat wcześniej doszło do zniszczenia drzewa w wyniku nadmiernej redukcji korony, to cykliczne cięcie "po starych cięciach'', nie jest utrzymaniem uformowanego kształtu korony, tylko jego ponownym zniszczeniem. Zgodnie z wypowiedzią uznanego arborysty J.A.R. opisanych cięć nie można uznać za utrzymywanie formowanego kształtu tylko za "utrzymywanie stanu zniszczenia drzewa". Ponadto statyka ww. drzew również nie była zachwiana, co mogłoby być powodem do przeprowadzenia prac pielęgnacyjnych zmierzających do przywrócenia stabilności drzewa. Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem organu, wykonywanych cięć nie można uznać za prawidłowe formowanie korony czy pielęgnację. Przycinanie drzew związane jest zwykle z likwidacją uciążliwości związanych z ich występowaniem. Nie istnieje cięcie drzew, które jest obojętne dla ich stanu. Znaczna redukcja korony dokonana w wyniku cięć, skutkuje zmniejszeniem masy i powierzchni asymilacyjnej liści. Przyczynia się to do zasadniczych zaburzeń fizjologicznych spowodowanych gwałtownym powstaniem różnic w wielkości części nadziemnej i podziemnej drzewa. Raptownie zmniejszona powierzchnia listowia ogranicza do minimum dopływ asymilatów do innych jego części, co prowadzi do ich zagłodzenia. To powoduje zmiany w obrębie systemu korzeniowego tak ciętego drzewa. Ograniczona ilość asymilatów sprawia, że korzenie, w których przechowywane są substancje pokarmowe, zaczynają zamierać. To może spowodować osłabienie zakotwiczenia drzewa w podłożu, które staje się bardziej podatne na silne wiatry. Jest to bardzo istotny fakt przy drzewach, które usytuowane są na osiedlach pośród bloków mieszkalnych. Pomiędzy blokami dochodzi do występowania tzw. efektu dyszy, czyli do wzrostu prędkości wiatru, nawet przy słabej wietrzności, który może bardzo niekorzystnie wpływać na statykę uszkodzonego czy zniszczonego drzewa. Ponadto ograniczenie transpiracji i oddychania powoduje również zaburzenia w gospodarce wodnej i energetycznej. Gwałtowne odsłonięcie dotychczas zacienionych części drzew, doprowadza do powstawania ran wskutek oparzeń słonecznych i przez to kolejnych zaburzeń. Cięcia żywych gałęzi zawsze uszczuplają zapas energetyczny drzewa. Do przekształceń chemicznych, transportu i magazynowania substancji, a wreszcie do samego życia poszczególnych komórek potrzebne są wspomniane powyżej asymilaty. Niewłaściwe, radykalne lub za duże cięcia powodują pogorszenie reakcji obronnych drzewa, utratę żywotności, a w skrajnych przypadkach mogą prowadzić do obumarcia. W związku z powyższym organ stwierdził, że cięcia w koronach wykonuje się w ostateczności, jeżeli inne rozwiązania alternatywne zostały zastosowane i zawiodły. Usunięcie części korony musi być poprzedzone zbadaniem witalności drzewa, reakcji gatunkowej drzewa na cięcia, wieku drzewa, jego otoczenia etc. Dopiero po dogłębnej analizie, kierując się zasadą minimalizacji cięć, można podjąć decyzję, w jakim zakresie należy przeprowadzić redukcję. Przystępując do pielęgnacji drzew należy przestrzegać ogólnych zasad cięć, a przede wszystkim pamiętać, że cięcia drzew powinny być ograniczone do niezbędnego minimum. Niedopuszczalne jest usuwanie grubszych gałęzi w jednym okółku lub w bliskich odległościach. Szerokość pasa życiowego powinna przekraczać wzdłuż włókien 3 cm, a w poprzek 10 cm. W przypadku przycinania gałęzi żywych, nad miejscem cięcia musi znajdować się żywa gałąź o grubości co najmniej średnicy pędu usuwanego (tzw. pęd ciągnący). Pozostawienie pędu ciągnącego pozwoli w szybszym czasie zagoić ranę powstałą w wyniku cięcia. Cięcie powinno przebiegać ukośnie, równolegle do osi gałęzi ciągnącej. Asymliaty spływające z gałęzi ciągnącej powinny swobodnie móc opływać ranę, dzięki czemu nastąpi jej szybkie zabliźnianie. Z punktu widzenia praktycznego, obcinanie gałęzi jest podobne do ich naturalnego zamierania. Istnieje jednak zasadnicza różnica między obcinaniem a zamieraniem. Kiedy gałąź obumiera, materiały zapasowe mogą być odprowadzone do nadal żyjących tkanek. Gdy żywa gałąź nagle zostanie usunięta, wszystkie substancje zapasowe są tracone i stracona jest bezpowrotnie zmagazynowana w nich energia. Dobra pielęgnacja to taka, której efekty na pierwszy rzut oka trudno dostrzec.
Zgodnie z art. 88 ust. 2 u.o.p. kara za uszkodzenie drzewa lub krzewu jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości. Zgodnie z wypisem z rejestru gruntów Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] jest współwłaścicielem działki nr ew. [...]. Na żadnym z etapów postępowania Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] nie wskazała, iż firma I. sp. z o. o. z siedzibą w [...]działała wbrew jej zleceniom. Z tych względów podmiotem, na który nałożono administracyjną karę pieniężną jest Spółdzielnia Mieszkaniowa [...]. Poza tym wskazać należy, że na gruncie art. 88 ust. 1 pkt 4 u.o.p. nie ma znaczenia okoliczność, czy posiadacz nieruchomości był osobistym sprawcą deliktu, czy w tym celu posłużył się osobą trzecią. Dla przyjęcia odpowiedzialności posiadacza za uszkodzenie drzewa przez osobę trzecią wystarczy, że posiadacz nieruchomości wiedział o tym i na to się godził (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2009 r., sygn. II OSK 329/08). Skoro zatem Spółdzielnia Mieszkaniowa [...], jako administrator terenu, powierzyła dokonanie cięć pielęgnacyjnych osobom trzecim, odpowiada ona za działania i zaniechania tych osób. Stawkę opłat ustalono zgodnie z art. 85 ust. 1 i ust. 2 u.o.p., który stanowi, że opłatę za usunięcie drzewa ustala się mnożąc liczbę centymetrów obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm i stawkę opłaty, a w przypadku jeżeli drzewo na wysokości 130 cm: posiada kilka pni - za obwód pnia drzewa przyjmuje się obwód pnia o największym obwodzie oraz połowy obwodów pozostałych pni; nie posiada pnia - za obwód pnia drzewa przyjmuje się obwód pnia mierzony bezpośrednio poniżej korony drzewa. Administracyjną karę pieniężną w kwocie 31 320,00 zł ustalono zgodnie z art. 89 ust.1 u.o.p., który stanowi, że administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust.1 pkt 1-3, 5 i 6 u.o.p. ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust.1, a w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było. Do ustalenia opłaty posłużono się stawkami określonymi w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew 1 krzewów (Dz. U. z 2017 r., poz. 1330). Termin uiszczenia 30% kary w kwocie 9 396 zł, o której mowa w niniejszej decyzji, wynosi 14 dni od dnia, w którym decyzja w sprawie wymierzenia kary stała się ostateczna, zgodnie z art. 88 ust. 3 u.o.p. Termin płatności kwoty 21 924,00 zł stanowiącej 70% wysokości kary, odroczono, zgodnie z art. 88 ust. 4 i 5 u.o.p., na okres 5 lat, gdyż stopień zniszczenia drzew wykazanych w niniejszej decyzji nie wyklucza zachowania ich żywotności. Administracyjną karę pieniężną w kwocie 1 854,00 zł określono zgodnie z art. 89 ust. 2 u.o.p., który stanowi, że administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 4, ustala się w wysokości opłaty za usunięcie drzewa, o której mowa w art. 84 ust. 1, pomnożonej przez 0,6. Uiszczenie kary określonej w pkt II.1. niniejszej decyzji zgodnie z art. 88 ust. 3 u.o.p. następuje w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja w sprawie wymierzenia kary stała się ostateczna.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]", która zaskarżyła przedmiotową decyzję w całości, jako wydaną z naruszeniem przepisów postępowania to jest art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 81a oraz pominięciem art. 105 k.p.a., a także przepisów prawa materialnego to jest art. 87a ust. 2 pkt 1 i 2 art. 88 ust. 1 pkt 1 i 3 u.o.p., poprzez jego pominięcie oraz art. 87a ust. 2, 4, 5 i 88 ust. 1 pkt 3 i 4 tej ustawy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania administracyjnego.
W uzasadnieniu odwołania strona podniosła, że organ I instancji pochopnie wskazał na zniszczenie 4 szt. i uszkodzenie 1 szt. drzew, opierając się na błędnej interpretacji obowiązujących przepisów prawa w zakresie dotyczącym stosowania
art. 87a ust. 2 pkt. 2 Ustawy o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 roku. Prawidłowa wykładnia tego przepisu w świetle stanu taktycznego nie może prowadzi do wniosku o naruszeniu ustawy w przedmiotowej sprawie. Spółdzielnia wskazała, iż przedmiotowe drzewa rosną na terenie zurbanizowanym - osiedla o wielorodzinnej zabudowie mieszkaniowej. Część drzew tworzy zadrzewienie oddzielające zabudowę od miejsc postojowych; kilka drzew rośnie przy ciągach pieszych. Korony wszystkich analizowanych drzew cechuje pokrój o charakterze wtórnym, co świadczy o wcześniejszych cięciach redukcyjnych. Wtórne korony powstają w wyniku pobudzenia pąków uśpionych lub przybyszowych, zlokalizowanych najczęściej w obrębie wcześniejszych miejsc cięcia. Wytwarzane w ten sposób pędy epikormiczne cechuje brak integracji drewna pędów wtórnych z rdzeniem osiowym pnia lub konaru, co skutkuje osłabionym zakotwiczeniem mechanicznym (Shigo 1991; Mattheck i in. 2015; Roloff 2008). Z tego względu przyrost wtórnych pędów może prowadzić do niekontrolowanego ich wyłamywania, szczególnie w przypadku braku systematycznej pielęgnacji. Budowa wtórnej korony różni się zasadniczo od pokroju korony pierwotnej. W przypadku wtórnych struktur notuje się często znaczną gęstość pędów i ich skrócony układ hierarchiczny, co prowadzi do ograniczenia dostępu światła do wnętrza korony oraz do niekorzystnych zmian mikroklimatycznych, sprzyjających rozwojowi patogenów (Roloff 2008; Dujesiefken i in. 2016). Charakterystycznymi cechami morfologicznymi koron wtórnych są także nienaturalne zagęszczenia odgałęzień w niewielkiej przestrzeni, krótkie międzywęźla, niska siła dominacji wierzchołkowej oraz zwiększone ryzyko konkurencji pomiędzy pędami (Siewniak i in. 2020; Tyszko Chmielowiec 2021). Wtórne korony powstają zazwyczaj na skutek cięć wierzchołkowych oraz obrysowych. W świetle obecnych standardów pielęgnacyjnych drzewa z wtórnymi koronami powinny być poddawane regularnym przeglądom oraz cyklicznym zabiegom korekcyjnym, zmierzającym do utrzymania równowagi statycznej i minimalizacji ryzyka mechanicznego (Europejski standard cięć drzew 2021; Bobek 2013; Dujesiefken i in. 2016). Wszystkie analizowane drzewa wykazują objawy aktywności fizjologicznej, przejawiające się m.in. obecnością żywych pąków wegetatywnych, intensywnością fotosyntezy oraz widocznymi przyrostami na pędach jednorocznych. Stan ten wskazuje na zachowane funkcje metaboliczne i zdolność regeneracyjną, przy czym poziom aktywności może ulegać zmianom w zależności od warunków siedliskowych oraz stopnia wcześniejszych uszkodzeń strukturalnych (Tyszko-Chmielowiec 2021: Roloff 2008). Ostatnie zabiegi pielęgnacyjne w koronach drzew zostały przeprowadzone w styczniu bieżącego roku. Na podstawie analizy powierzchni cięć oraz morfologii pędów można wnioskować, iż zakres prac obejmował cięcia redukcyjne oraz sanitarne. Należy podkreślić, że cięcia w okresie bezlistnym umożliwiają ocenę struktury korony, jednak nie zawsze pozwalają w pełni określić reakcje fizjologiczne drzew, które ujawniają
się dopiero w sezonie wegetacyjnym (Siewniak 2012; Europejski standard cięć drzew 2021). Po zapoznaniu się z tezami organu I instancji zawartymi w przedmiotowej decyzji strona podniosła następujące uwagi dotyczące stanu faktycznego pominiętego przez organ przy rozstrzygnięci decyzji:
Organ pochopnie wskazał na fakt zniszczenia 4 i uszkodzenia 1 szt. drzewa, opierając się na błędnej interpretacji obowiązujących przepisów prawa w zakresie dotyczącym art. 87a ust. 2 pkt. 2 Ustawy o ochronie przyrody. Prawidłowa wykładnia tego przepisu w świetle stanu faktycznego nie prowadzi do wniosku o naruszeniu ustawy. Organ wskazał, że zdjęcia pochodzące z serwisu Google Street View z kwietnia 2022 r. obrazują korony drzew przed wykonaniem cięć w styczniu br. Ukazują ślady w koronach po przeprowadzonych cięciach wierzchołkowych w przeszłości oraz nowe przyrosty wtórne. Oznacza to jedynie, iż drzewa są regularnie prawidłowo pielęgnowane. Jest to kluczowa informacja dla prawidłowej oceny stanu faktycznego wykonanych cięć w aspekcie art 87a ust 2 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody. Po przeprowadzonych cięciach w wyniku stresu drzewa odbudowują utraconą część aparatu asymilacyjnego poprzez pobudzenie pączków śpiących w obrębie miejsc po cięciach i wytworzenia koron wtórnych. Rdzenie pędów epikormicznych nie są zrośnięte z rdzeniem pnia, dlatego miejsce wyrastania jest słabe mechaniczne i w wyniku nadmiernego przyrostu na grubość może dochodzić do niekontrolowanych wyłamań. Przy drzewach redukowanych w przeszłości zaleca się wykonywać prace pielęgnacyjne w sposób cykliczny, aby nie dopuście do nadmiernego rozrastania się koron. Zaniechanie prac pielęgnacyjnych będzie prowadziło do konieczności kolejnego głowienia (Siewniak 2012). Charakter cięć przeprowadzonych w styczniu 2025 r. wskazuje jednoznacznie na kontynuację wcześniejszych działań o ustalonym cyklu pielęgnacyjnym, a nie na działania destrukcyjne. Zatem działania te należy interpretować jako utrzymanie uformowanego kształtu koron, co zgodnie z art. 87a ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody wyłącza zastosowanie sankcji określonych w ust. 4 i 5 tego przepisu. W przypadku przedmiotowych drzew mamy do czynienia z cyklicznymi cięciami, a nie z początkowanymi zabiegami formowania koron, które ukształtowały się w ciągu całego okresu rozwoju drzew. Drzewa zostały pierwotnie uformowane latach wcześniejszych i wówczas wtedy wykonano cięcia redukujące pierwotne korony. Wytworzone korony wtórne (zarówno aktualne jak i na zdjęciach z serwisu Google Street View) absolutnie nie są odniesieniem do koron rozwiniętych w całym okresie rozwoju drzew z uwagi na przeprowadzane cykliczne cięcia, zatem brak jest podstaw do odniesienia się pierwotnych wymiarów' koron w celach porównawczych. Ostatnie cięcia w koronach drzew w styczniu br. stanowiły kolejny, cykliczny etap w pielęgnacji przedmiotowych drzew, służący "utrzymywaniu ufonnowanego kształtu korony drzewa" (art. 87a ust. 2 pkt. 2 ustawy o ochronie przyrody), co potwierdzają zdjęcia z lat poprzednich ukazujące ślady po redukcji. Utrzymywanie zwartych pokrojów koron drzew stanowi wyjątek dopuszczający przekroczenie zakresu cięć o dopuszczalne 30% koron, które rozwinęły się w całym okresie rozwoju drzew. Z uwagi na to, iż pierwsze cięcia wierzchołkowe były wykonane wiele lat wcześniej, a ustawodawca nie wskazał zakresu ponownych cięć należy uznać, że korony zredukowane w przeszłości w znacznym stopniu mogą być kształtowane dowolnie, co ma prowadzić do "utrzymywania uformowanego kształtu korony drzewa". Kluczowa jest tu intencja działań oraz ciągłość formowania i pielęgnacji koron, co potwierdzają również stanowiska doktryny i praktyka arborystyczna. Praktyka wieloletnich cięć w jednym systemie, bez oznak trwałego uszczerbku fizjologicznego czy biomechanicznego potwierdza, że w takich przypadkach mamy do czynienia z legalnym utrzymywaniem uformowanej korony, niezależnie od zakresu redukcji. Strona podkreśliła, iż literatura fachowa jednoznacznie wskazuje na konieczność prowadzenia regularnych cięć korekcyjnych w przypadku drzew, które były uprzednio głowione łub intensywnie redukowane. Zaniechanie tego typu pielęgnacji może prowadzić do zwiększonego ryzyka uszkodzeń i utraty bezpieczeństwa w przestrzeni publicznej (Siewniak 2012). W założeniach osiedlowych, gdzie przestrzeń jest ograniczona i należy wypracować kompromisy względem każdej strony (spółdzielnią i mieszkańcami z poszanowaniem prz>'rody), strona - zarządca terenu zdecydował o utrzymywaniu zwartych koron drzew ze względu na ograniczenie ryzyka orazminimalizację zagrożenia w otoczeniu. Strona wskazała, że: 1. Przedmiotowe drzewa stanowią zróżnicowane gatunkowo elementy osiedlowego zadrzewienia 2. Drzewa rosną w otoczeniu wielorodzinnej zabudowy mieszkaniowej oraz częściowo wzdłuż ciągów komunikacyjnych. Drzewa pochodzą ze zrealizowanych nasadzeń w przeszłych okresach. 3. Korony przedmiotowych drzew zostały zredukowane cięciami o charakterze cięć wierzchołkowych. W koronach stwierdzono również ślady po dawnych cięciach z przeszłości. 4. Korony wszystkich przedmiotowych drzew są wtórne. 5. Wszystkie drzewa zachowują żywotność, wykształciły gęsty aparat asymilacyjny. Dalej odwołująca Spółdzielnia podała, iż w jej ocenie nie dopełnił dowodowo stawianych w uzasadnieniu decyzji tez czym przekroczył w sposób niedopuszczalny granicę swobodnej oceny dowodów, posługując się przy rozstrzygnięciu własnymi przekonaniami, a nie stanem faktycznym i prawnym występującymi w sprawie. Organ I instancji błędnie zinterpretował materiał fotograficzny pochodzący z serwisu Google Street View z kwietnia 2022 r. uznając ten wątpliwej jakości dowód o zniszczeniu 4 szt. i uszkodzeniu 1 szt. drzewa. Taka konstatacja nie znajduje potwierdzenia w analizie dostępnych danych wizualnych i świadczy o powierzchowności oceny oraz braku uwzględnienia istotnych aspektów fenologicznych i dendrologicznych. Takie ujęcie nie odpowiada standardom rzetelnej analizy materiału dowodowego. Analizując zdjęcia z serwisu Google Street View organ nie odniósł się do widocznych cięć w koronach drzew wykonanych w przeszłości, zatem należy uznać, iż analiza była pobieżna, mało wnikliwa i nieprzydatna z dowodowego punktu widzenia. Takie ujęcie nie odpowiada standardom rzetelnej analizy materiału dowodowego. Zdjęcia z powyższego serwisu świadczą, iż korony były w przeszłości redukowane. Jest to widoczne po licznych wydłużonych pędach wytworzonych w wierzchołkowych częściach koron. Pędy przybrały charakterystyczny kształt wydłużonych długopędów i skróconych krótkopędów. Jeśli po obwodzie drzewa określa się wiek drzewa to należy podkreślić, że drzewa z koronami cyklicznie poddawanymi redukcji nie przyrastają na grubości tak mocno jak drzewa niepielęgnowane. Wynika to z oczywistych biologicznych procesów dążenia do odbudowy zachodzących w drzewach poddanych takiej i po to właśnie pielęgnacji. Zdaniem Spółdzielni organ nie wykazał także dowodowo, aby posiadał własne, nie budzące wątpliwości zdjęcia koron pierwotnych drzew, tj. sprzed wykonanych pierwszych cięć z oryginalnym pokrojem. Nie miał zatem podstaw porównawczych do odniesienia się do pokroju, objętości czy też powierzchni koron po zabiegach pielęgnacyjnych. Wskazane jakoby zniszczenia są wyliczeniem organu w stosunku do koron wtórnych (po cięciach), co jest sprzeczne z regulacjami odnoszącymi się do koron wykształconych w całym okresie rozwoju drzewa. Strona wskazała, iż uzasadnienie decyzji administracyjnej zawiera liczne uproszczenia i nieprawidłowo dobrane narzędzia analityczne. Wykorzystanie zdjęć z serwisu Google Street View bez znajomości parametrów technicznych aparatu, skali, kącie fotografowania, deformacjach sferycznych, zastosowanie programu do grafiki wektorowej (dedykowanego dla grafików), brak wskazania dokładnej metodyki prac, w tym zastosowanych wzorów do oceny objętości koron drzew należą do wysoce niewłaściwych metodologicznie. Skarżąca podkreśliła iż organ oparł swoje wyliczenia z pominięciem również podstawowych zasad geometrii, gdyż objętość przedmiotowych koron obliczył polami powierzchni płaskich figur geometrycznych, podczas, gdy rzecz w oczywisty aksjomatyczny sposób dotyczy bryły przestrzennej i w oczywisty sposób wyliczenie objętości wymaga "trzeciego"' wymiaru. Wyliczenia przeprowadzone taką "metodologią" są pozbawione waloru rzetelności i nie mogą żaden sposób stanowić dowodu w przedmiotowym ani winnych podobnych postępowaniach. Na podstawie powyższego, zdaniem odwołującej, należy stwierdzić brak rzetelności organu w ocenie materiału przyrodniczego, szczególnie braku stosowania powszechnie dostępnych narzędzi fotogrametrycznych i niezbędnego w tych okolicznościach posługiwania się operacjami na modelach 3D.
W ocenie strony wszelkie wątpliwości co do materiału dowodowego powinny być rozstrzygane na korzyść strony. Tymi w przedmiotowym przypadku wpływającymi na jakość rozstrzygnięcia kwestionowanej decyzji są w ocenie strony pominięcia i zaniechania organu w kwestiach: 1) organ nie znał parametrów optycznych zdjęcia (ogniskowa, kąt, dystorsja), 2) organ nie przeprowadził empirycznego pomiaru objętości korony w terenie, 3) organ nie odniósł się do faktu cyklicznego cięcia i ukształtowania wcześniejszego, pomimo tego organ 1 instancji wyciągnął wniosek o "zniszczeniu" 4 szt. i "uszkodzeniu" 1 szt. drzew. Usprawiedliwione w tych okolicznościach są twierdzenia strony, że poczynione przez organ ustalenia są nie tylko wadliwe metodycznie, ale również naruszają konstytucyjną zasadę proporcjonalności i rzetelności procedury. Powyższe oznacza, iż organ nie dopełnił należytej staranności podczas ustaleń stanu faktycznego i dopuścił się uchybienia art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Spółdzielnia podniosła, iż delegacja ustawowa zawarta w art. 87 i 88 u.o.p. jednoznacznie wskazuje, iż obowiązek ustalenia czy doszło do uszkodzenia czy też zniszczenia drzew spoczywa na organie administracyjnym. To obowiązkiem organu jest prawidłowe obliczenie i określenie wielkości koron przed i po zabiegach pielęgnacyjnych, czego organ I instancji nie dokonał w stopniu zadawalającym i w sposób nie pozostawiający żadnych wątpliwości. Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył art. 80 k.p.a., uznając bowiem, że doszło do zniszczenia drzew przekroczył granicę swobodnej oceny dowodów, posługując się przy rozstrzygnięciu istnieniem w Internecie zdjęć, mających wskazywać na usunięcie gałęzi w koronie 4 szt. drzew w ponad 50 % . Uznając, że doszło do zniszczenia 4 szt. drzew i uszkodzenia 1 drzewa nakładając na skarżącą administracyjną karę pieniężną, bez dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności i ustalenia faktów, organ naruszył także an. 81a § 1 k.p.a. W konsekwencji naruszenia wskazanych powyżej przepisów postępowania organ naruszył przepisy prawa materialnego tj. art. 87a ust. 2 pkt 1, 2, 3, 5 u.o.p. poprzez jego pominięcie istotnej w sprawie regulacji to jest, że prace w obrębie korony drzewa nie mogą prowadzić do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, z wyjątkiem usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych i utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa, a także art. 88 ust. 1 pkt 1 i 3, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wymierzenie skarżącej administracyjnej kary pieniężnej za jakoby zniszczenie 4 szt. drzew i uszkodzenie 1 drzewa. Według strony zaskarżona decyzja narusza wyrażone w art. 7, art. 8 § 1, art.77 k.p.a. zasady postępowania, tj. zasadę prawdy obiektywnej, polegającą na obowiązku organu administracyjnego podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, zasadę działania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, a także dalsze przepisy regulujące postępowanie administracyjne.
Decyzją z dnia [...] października 2025 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania w sprawie, a następnie przytoczył treść art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p., zgodnie z którym administracyjną karę pieniężną wymierza się za zniszczenie drzewa. Kolegium zauważyło, że pojęcie "zniszczenia drzewa" posiada swoją prawną treść nadaną art. 87a ust. 5 u.o.p. Po myśli powołanego przepisu za zniszczenie drzewa uważa się usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2 art. 87a. W celu zrekonstruowania normatywnego wzorca rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za zniszczenie drzewa w oparciu o art. 87 ust. 5 u.o.p., należy zatem uwzględnić, czy w sprawie nie mają zastosowania przesłanki z art. 87a ust. 2 u.o.p., wyłączające odpowiedzialność za ponadnormatywne usuniecie gałęzi drzewa, tj.: 1) usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych;
2) utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa; 3) wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywróceniu statyki drzewa. W następstwie dokonania tych ustaleń, możliwa jest w dalszej kolejności ocena, czy ewentualnie doszło do zniszczenia lub uszkodzenia drzewa. W konsekwencji, w ujęciu metodologicznym powołanych wyżej przepisów, w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek z art. 87a ust. 2 u.o.p. należy wyłączyć odpowiedzialność za uszkodzenie lub zniszczenie drzewa. Ponadto usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony wyżej, stanowi zniszczenie drzewa, a zatem podlega karze określonej w art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p. Kolegium wskazało, że decyzja w przedmiocie wymiaru kary administracyjnej za zniszczenie drzewa jest decyzją związaną, co oznacza, że w przypadku ziszczenia się warunków przewidzianych ustawą, organ zobligowany jest do jej wymierzenia. Organ wyjaśnił, że odpowiedzialność administracyjna za usunięcie czy zniszczenie drzew bez zezwolenia nie jest oparta na zasadzie winy, lecz ma charakter obiektywny, co oznacza że wyłączną i wystarczającą podstawą nałożenia kary administracyjnej jest działanie bezprawne, tj. w przedmiotowej sprawie sprzeczne zarówno z wymogiem uprzedniego uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew jak i przekroczenie zakresu dopuszczalnych prac pielęgnacyjnych.
Zdaniem SKO z przytoczonych przepisów wynika, że dla stwierdzenia, iż nastąpiło zniszczenie drzewa w rozumieniu u.o.p., które zagrożone jest sankcją w postaci administracyjnej kary pieniężnej, konieczne jest łączne wystąpienie określonych okoliczności dotyczących stanu faktycznego. Pierwszą z nich jest ustalenie, że nastąpiło usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, drugą okolicznością jest ustalenie, że usuniecie gałęzi nie nastąpiło w celu, o którym mowa w art. 87a ust. 2.
W związku z koniecznością ustalenia zakresu cięć w koronach 5 sztuk drzew gat. Lipa drobnolistna o obw.: nr 1 - 144 cm, nr 2 - 103 cm, nr 3 - 141 cm, nr 4 - 135 cm, nr 5 - 102 cm rosnących na terenie zieleni od strony balkonowej bloku na działce nr ew. [...] położonej przy ul. [...] w [...] dokonano analizy zdjęć pochodzących z zasobów Google Maps z kwietnia 2022 r. (drzewa nr 1, nr 2, nr 4, nr 5) oraz listopada 2020 r. (drzewo nr 3) względem zdjęć wykonanych w kwietniu 2025 r. podczas oględzin. Do przeprowadzenia obliczeń zostały wykorzystane zdjęcia pochodzące z kwietnia 2022 r. oraz listopada 2020 r., które pokazują ww. drzewa przy pełnych, nieuszkodzonych i rozwiniętych koronach. W programie do grafiki wektorowej Inkspace na zdjęciach z kwietnia 2025 r. pokroje ww. drzew zostały obrysowane przy pomocy kolorowej chmury. Kolorem brązowym zostały oznaczone pnie drzew, natomiast kolorem żółtym pozostałości koron praktycznie pozbawione liści. Korony drzew zostały zaznaczone w każdym drzewie od miejsca najniższego rozwidlenia. Do przeprowadzenia obliczeń organ I instancji wykorzystał funkcje wizualizacji ścieżki programu do grafiki wektorowej Inkspace. Następnie ww. program obliczył ilość pikseli w zaznaczonych koronach każdego drzewa z osobna na zdjęciu z kwietnia 2025 r. oraz na zdjęciach pochodzących z kwietnia 2022 r. oraz listopada 2020 r. pobranych z zasobów Google Maps. Dokonano przeliczenia ilości pikseli na procenty, ponieważ zgodnie z art. 87a ust. 4 u.o.p. usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, stanowi uszkodzenie drzewa. Natomiast zgodnie z art. 87a ust. 5 cytowanej wyżej ustawy usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, stanowi zniszczenie drzewa.
Następnie organ II instancji wskazał na szereg obliczeń dokonanych przez organ I instancji i stwierdził, że prace wykonane w obrębie koron zostały przeprowadzone identycznie (tj. zakres cięć jest jednakowy oraz wykonywany w tym samym czasie przez tą samą firmę) na wszystkich pięciu drzewach objętych postępowaniem. Z powyższych wyliczeń wynika, że drzewo nr 1, nr 3, nr 4 i nr 5 zostały zniszczone natomiast drzewo
nr 2 zostało uszkodzone. Zgodnie z art. 87a ust. 5 u.o.p. usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2 (usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych, utrzymanie uformowanego kształtu, wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywrócenia statyki drzewa) stanowi zniszczenie drzewa. W ocenie Kolegium organ
I instancji wykazał, iż mamy do czynienia z sytuacją zniszczenia drzew w odniesieniu do drzew nr 1, nr 3, nr 4 i nr 5, o czym stanowi art. 87a ust. 5 u.o.p. Analiza uzasadnienia, jak i dokumentów w sprawie wskazuje, że zasadniczym dowodem przemawiającym za zniszczeniem są zdjęcia z kwietnia 2022 r. pozyskane z Google Maps, względem zdjęć wykonanych podczas oględzin w czerwcu 2025 roku. Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącej, iż metoda obliczeń przedstawiona przez organ I instancji wzbudza wątpliwość i wiarygodność pomiarów dokonanych przy jej użyciu, Kolegium wskazało, iż skarżąca nie przedstawiła żadnych innych metod obliczeń, które mogłyby stanowić argument przemawiający za uznaniem, iż organ I instancji nieprawidłowo oszacował wielkość procentową zniszczenia przedmiotowych drzew. Ponadto, konieczność czy zasadność przeprowadzenia cięć, aby zachować walory estetyczne jak i poprawić bezpieczeństwo i komfort życia mieszkańców nie oznacza, że drzewo w wyniku takich cięć może zostać uszkodzone lub zniszczone. Nie może również zmienić tej kwalifikacji okoliczność, że cięć dokonywał podmiot będący profesjonalistą na rynku. Kolegium wskazało też, że na ustalenie, iż doszło do zniszczenia drzew nie ma wpływu fakt, że drzewa zazieleniły się na wiosnę. Kwestia zachowania żywotności drzewa lub braku żywotności drzewa z przyczyn niezależnych od podmiotu ukaranego została uwzględniona poprzez odroczenie terminu płatności 70% wysokości kary, co też organ I instancji ustalił w pkt 3 rozstrzygnięcia skarżonej decyzji. Odnosząc się do ewentualnego zastosowania przesłanek egzoneracyjnych w postaci formowania kształtu korony drzew, usunięcia gałęzi obumarłych, nadłamanych, zapewnienie statyki drzewa Kolegium zauważyło, że stosownie do przepisu art. 87a ust. 3 u. o. p. zabieg, o którym mowa w ust. 2 pkt 3 wykonuje się na podstawie dokumentacji, w tym dokumentacji fotograficznej, wskazującej na konieczność przeprowadzenia takiego zabiegu. Dalej Kolegium stwierdziło, że przepis art. 87a ust. 2 pkt 1 u. o. p. dopuszcza prowadzenie takich prac tylko wówczas, gdy nie zmierzają do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa. Skarżąca w trakcie postępowania nie przedstawiła żadnych dowodów przemawiających za tym, by można było uznać, iż zakres wykonanych cięć obejmował tzw. cięcia pielęgnacyjne.
W odniesieniu do przedmiotowych drzew, na podstawie przeprowadzonej analizy kształtu korony, można stwierdzić ponadto, że drzewa objęte cięciami nie miały pokroju formy kulistej, czy jakichkolwiek innych sztucznych form, wymagających sukcesywnych cięć korony. Wykonane cięcia nie wskazują na zamiar ukształtowania pokroju drzewa w jakiś specjalnie wybrany model (np. kulisty, czy też o zadanej wysokości). Pokrój drzewa po cięciu niczym nie odbiega od naturalnego dla danego gatunku i wieku drzewa. Do akt postępowania nie dołączono żadnego zdjęcia wskazującego na systematyczne wykonywanie cięć w celu uformowania i utrzymania kształtu korony.
Zdaniem Kolegium skarżąca Spółdzielnia nie wykazała, iż jedynie przeprowadziła cięcia pielęgnacyjne, zmierzające do utrzymania uformowanego kształtu korony drzewa. Spółdzielnia w toku postępowania w zakresie cięć przedmiotowych drzew pokazuje stan drzew już po dokonanym cięciu, zaś w zakresie ustaleń przed cięciem argumenty sprowadzają się do krytyki postępowania organu bez poparcia ich np. zdjęciami sprzed dokonanego cięcia. W tym również podkreślenia wymaga, że załączona prywatna opinia dendrologiczna z [...] sierpnia 2025 roku odnosi się do stanu po dokonanym cięciu. Kolegium wskazało również, że zgodnie z art. 84 § 1 k.p.a. jedynie, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Powołanie biegłego, w myśl art. 84 § 1 k.p.a. ma charakter fakultatywny i zależy od uznania organu prowadzącego postępowanie. To strona kwestionująca te ustalenia może posłużyć się dowodami wskazującymi na okoliczności, których istnienie bądź ich brak pragnie wykazać (por. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2022 r., I OSK 1076/19. CBOSA). Ponadto organ w ramach wyspecjalizowanego wydziału ochrony środowiska i rolnictwa zatrudnia pracowników posiadających wymaganą wiedzę z zakresu ochrony środowiska, która w określonych sytuacjach umożliwia im samodzielne dokonywanie ustaleń w przedmiocie zakresu cięć pielęgnacyjnych drzew, bez potrzeby zwracania się o opinię biegłego w każdym przypadku. Ponieważ w przedmiotowej sprawie ewidentnie doszło do zniszczenia drzewa, w ocenie Kolegium powołanie biegłego dendrologa nie jest konieczne do wykazania, że doszło do jego zniszczenia. Reasumując Kolegium uznało, że w niniejszej sprawie organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, które odpowiada zasadom wynikającym z dyspozycji przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. i na podstawie kompletnego materiału dowodowego zebranego w toku tego postępowania ustalił stan faktyczny sprawy, w tym w sposób niewątpliwy okoliczności o kluczowym znaczeniu dla zastosowania ustawy, co dawało podstawy do obciążenia strony skarżącej karą administracyjną. Z powyższych względów, w ocenie Kolegium, zarzuty odwołania dotyczące naruszenia przepisów prawa uznać należało za bezzasadne. Kolegium nie dopatrzyło się również z urzędu wad postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia.
Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2025 r. nr [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" w [...], reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...].
Zaskarżonej decyzji (oraz poprzedzającej ją decyzji I Instancji) skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy,
a mianowicie:
a) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie podejmowania z urzędu czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interes obywateli, w tym uchylenie się od zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego miarodajnego dla dokładnego ustalenia stanu faktycznego, zwłaszcza poprzez:
- przeprowadzenie szczątkowych pomiarów redukcji koron w odniesieniu do 5 drzew wyłącznie w oparciu o wyliczenie pola figury płaskiej w postaci "kolorowej chmury" (przeliczonej na piksele), która to metoda jest całkowicie nieadekwatna do obliczenia objętości korony (będącej figurą trójwymiarową, o nieregularnych kształtach), co czyni wyliczenia całkowicie dowolnymi i niewiarygodnymi), a co więcej pomiar dokonany tą metodą jest niedokładny, prowadząc do niekorzystnych dla strony zaokrągleń, które w realiach niniejszej sprawy (przekroczenie w 2 przypadkach skali redukcji o niewiele ponad 50%) mogło prowadzić do nieuzasadnionego zakwalifikowania 2 drzew jako zniszczonych (redukcja korony o ponad 50%, zwłaszcza że organ posłużył się tylko jedną perspektywą), przy całkowitym zbagatelizowaniu stanowiska skarżącego odnośnie uznanych metod szacowania objętości korony drzew (artykułowanych w odwołaniu i załączonej do niego opinii dendrologicznej) i aproksymacji oraz przerzuceniu na stronę obowiązku przedłożenia wyliczeń rzetelnych, skoro kwestionuje ona całkowicie nieadekwatne wyliczenia organów obu instancji;
- przeprowadzenie szczątkowych pomiarów redukcji koron w oparciu o fotografie pozyskane z serwisu Google Maps Street View z kwietnia 2022 r. bez ustalenia podstawowych fotograficznych (odległość od obiektu, całkowitym zbagatelizowaniu parametrów ogniskowa), służącego zachowaniu pełnej porównywalności z fotografiami wykonanymi w toku postępowania i bez choćby próby zgromadzenia tych danych;
- zaniechanie wyjaśnienia przez organ okoliczności wskazywanych w protokole oględzin z dnia [...] kwietnia 2025 r. (redukcja koron do starych cięć, celem uchylenia bezpieczeństwa dla ludzi i mienia), jak również okoliczności wskazujących na wykonywanie cięć ponad wcześniejszymi cięciami i ukształtowanie koron w drodze zabiegów pielęgnacyjnych realizowanych we wcześniejszych latach (podnoszonych w odwołaniu i załączonej do niego opinii dendrologicznej), co ma znaczenie w kontekście przesłanek egzoneracyjnych wskazanych w art. 87a ust. 2 pkt 1 i 2 u.o.p. i to mimo literalnego powoływania się organu na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 listopada 2018 r., II SA/Rz 971/18, w którym wprost wskazano na zasadność dokonania ustaleń czy strona dokonała przycięcia drzew nad wcześniejszymi cięciami oraz rozważenia możliwości zastosowania w sprawie art. 87 ust. 2 pkt 2 u.o.p., który zezwala na przycięcie "głębsze" niż 50% korony, o ile takie działanie da się sklasyfikować jako utrzymywanie uformowanego kształtu korony;
- zaniechanie poszukiwania dalszych dowodów w sytuacji, gdy strona przywołała okoliczności wskazujące na redukcję koron powyżej wcześniejszych cięć, a istniejąca dokumentacja fotograficzna dostarcza obrazu dwuwymiarowego, który może stanowić jedynie punkt wyjścia do szczegółowych obliczeń objętości korony (a nie jej powierzchni), jak choćby dowodu z opinii biegłego dendrologa, zeznań świadków itp., a zamiast tego oparcie ustaleń faktycznych na arbitralnych, nieweryfikowalnych założeniach organów obu instancji, w tym enigmatycznych "ogólnych zasadach cięć", "wypowiedziach uznanego arborysty J.A.R." itp., bez podania konkretnych źródeł w przepisach prawa lub literaturze przedmiotu;
- przerzucenie na stronę obowiązku zapewnienia własnych, rzetelnych wyliczeń objętości korony drzew, konkurencyjnych wobec nierzetelnych i szczątkowych pomiarów przeprowadzonych przez organy obu instancji w sytuacji, gdy ciężar udowodnienia przesłanek odpowiedzialności skarżącego spoczywa na organie;
b) art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania i wydanie rozstrzygnięcia podważającego zaufanie do władzy publicznej, w szczególności:
- oparcie rozstrzygnięcia na dowolnie, arbitralnie dobranych ustaleniach i założeniach ("ogólne zasady cięć*, "wypowiedzi uznanego arborysty J.A.R.), bez nawiązania do źródeł w przepisach prawa, normach lub literaturze przedmiotu, przy zastosowaniu wadliwej, nieadekwatnej metody określenia objętości korony drzewa (w oparciu o obliczenie pola figury płaskiej w postaci "kolorowej chmury");
- przerzucenie na stronę obowiązku zapewnienia własnych, rzetelnych wyliczeń objętości korony drzew, konkurencyjnych wobec nierzetelnych i szczątkowych pomiarów przeprowadzonych przez organy obu instancji, przy jednoczesnym bezpodstawnym stwierdzeniu, że strona nie zaproponowała adekwatnych metod obliczeń (strona poświęciła temu obszerne fragmenty odwołania);
- nieustosunkowanie się do argumentów merytorycznych podnoszonych przez stronę w odwołaniu od decyzji I instancji, w tym zawartych w załączonej do odwołania opinii dendrologicznej, mimo wysoce specjalistycznego charakteru zarzutów, w szczególności w zakresie dotyczącym wcześniejszych redukcji koron drzew objętych rozstrzygnięciem, wykształcenia się korony wtórnej, utrzymania jej uformowanego kształtu i zasad jej pielęgnacji;
- uchylenie się od rozpatrzenia zarzutów strony (dotyczących przesłanek egzoneracyjnych z art. 87a ust. 2 pkt 112 u.o.p.) z powołaniem się na przepis niedotyczący ww. unormowań - art. 87a ust. 3 u.o.p., który odnosi się wyłącznie do przesłanki wskazanej w art. 87a ust. 2 pkt 3 u.o.p.;
c) art. 9 k.p.a. poprzez uchylenie się organów obu instancji od wykonania obowiązku wyczerpującego informowania strony i udzielenia niezbędnych wyjaśnień i wskazówek dotyczących wykazywania określonych okoliczności faktycznych, np. okoliczności egzoneracyjnych, na które strona naprowadzała w protokole oględzin z dnia [...] kwietnia 2025 r. oraz w odwołaniu od decyzji I instancji;
d) art. 80 k.p.a. poprzez przeprowadzenie dowolnej, powierzchownej, arbitralnej oceny materiału dowodowego, w tym pominięcie szeregu istotnych okoliczności oraz przyjęcie za udowodnione istotnych okoliczności, które nie znajdują oparcia w zgromadzonym przez organy I i II instancji materiale dowodowym, w szczególności:
- przyjęcie ustalenia o zniszczeniu 4 drzew i uszkodzeniu 1 drzewa w oparciu o obliczenia przeprowadzone z wykorzystaniem wadliwej metodologii wyliczenia pól figur płaskich w postaci "kolorowych chmur", podczas gdy korona drzewa jest obiektem trójwymiarowym, a przepisy wymagają obliczenia redukcji objętości koron (a nie powierzchni), a ponadto niezastosowanie żadnej z uznanych metod szacowania objętości korony i aproksymacji (przywołanych przez stronę w odwołaniu),
- bezpodstawne pominięcie okoliczności wskazywanych przez skarżącego w protokole oględzin z dnia [...] kwietnia 2025 r. (redukcja koron do starych cięć, celem uchylenia bezpieczeństwa dla ludzi i mienia), co ma znaczenie w kontekście przesłanek egzoneracyjnych wskazanych w art. 87a ust. 2 pkt 1 i 2 u.o.p.;
- przyjęcie, że powołanie biegłego dendrologa w niniejszej sprawie nie było konieczne ze względu na to, że - zdaniem organu - "ewidentnie doszło do zniszczenia drzewa" w sytuacji, gdy:
• organ szacował redukcję objętości korony z powołaniem się na obliczenie pola powierzchni figury płaskiej, w postaci "kolorowej chmury",
• w przypadku 2 z 4 drzew rzekomo zniszczonych obliczona przez organ skala redukcji korony drzewa ledwie przekroczyła 50% (50,98% i 55,79%), warunkujące uznanie drzewa za zniszczone w rozumieniu art. 87a ust. 5 u.o.p.,
• oczywistym jest (wynika to i ze zdjęć przyjętych przez organy dla celów obliczeń wyjściowych, i ze stanowiska strony prezentowanego w toku oględzin, i z ustaleń poczynionych w innych postępowaniach prowadzonych równolegle w stosunku do strony), że korony drzew były wcześniej (kilkanaście lat temu) mocno zredukowane i obecnie mają charakter koron wtórnych, co uzasadnia zastosowanie przesłanek egzoneracyjnych z art. 87 ust. 2 pkt 1 i 2 u.o.p.;
- błędne i pozbawione podstaw ustalenie, jakoby korony przedmiotowych drzew nie były w przeszłości formowane pomimo, że kwestia ta podnoszona była w toku oględzin, wcześniejsze redukcje drzew wynikają z analizy zdjęć stanowiących materiał wyjściowy przyjęty przez organy, a jednocześnie ustalenie to (o wcześniejszych redukcjach) dokonywane jest przez organy obu instancji w szeregu innych postępowań prowadzonych wobec strony w bieżącym roku (co czyni niewiarygodnym ustalenie odmienne w niniejszym postępowaniu), a jednocześnie w braku ustawowej definicji "formowania" należy nadać temu pojęciu znaczenie słownikowe ("nadawać kształt"), w którego świetle zabiegi podejmowane przez stronę obecnie służyły utrzymaniu uformowanego kształtu korony drzewa w rozumieniu art. 87a ust. 2 pkt 2 u.o.p.;
- przyjęcie bezpodstawnego założenia, że zabiegi redukcyjne i pielęgnacyjne (realizowane w istocie w obrębie koron wtórnych, ukształtowanych we wcześniejszych latach) nie stanowiły utrzymania uformowanego kształtu koron drzew w rozumieniu
art. 87a ust. 2 pkt 2 u.o.p., lecz "ponowne zniszczenie drzewa", przy jednoczesnym stwierdzeniu przez organ, że "niewłaściwe, radykalne lub za duże cięcia powodują pogorszenie reakcji obronnych drzewa, utratę żywotności, a w skrajnych przypadkach mogą prowadzić do obumarcia", co z kolei implikuje - wbrew sugestiom organu - konieczność stałych zabiegów pielęgnacyjnych obejmujących redukcję wtórnych, z natury słabszych przyrostów, a zatem utrzymywanie uformowanej korony (na co wskazywała wyraźnie strona i czego organ II instancji w ogóle nie wziął pod uwagę);
- przyjęcie szeregu ustaleń faktycznych bez powiązania ich z materiałem dowodowym, a jedynie w oparciu o ogólnikowe "ogólnych zasadach cięć", "wypowiedziach uznanego arborysty J.A.R.", bez nawiązania do jakichkolwiek źródeł;
- uchylenie się od merytorycznego rozpoznania zarzutów strony dotyczących utrzymania uformowanego kształtu korony z powołaniem się na brak dokumentacji fotograficznej, o której mowa w art. 87a ust. 3 u.o.p., podczas gdy przepis ten dotyczy zupełnie innej przesłanki egzeoneracyjnej (art. 87a ust. 2 pkt 3 u.o.p.);
e) art. 81a k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wszelkich wątpliwości zaistniałych w sprawie, dotyczących stanu faktycznego, niekorzyść skarżącego, w szczególności dotyczących wcześniejszego uformowania koron i wykształcenia koron wtórnych w kontekście kryterium "utrzymania uformowanego kształtu koron" w rozumieniu art. 87a ust. 2 pkt 2 u.o.p.;
f) art. 11 k.p.a i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w decyzji przez organ II instancji, w sposób przekonujący, na jakiej podstawie ustalił, iż doszło do zniszczenia lub uszkodzenia drzew, w tym nieodniesienie się do szeregu argumentów merytorycznych podniesionych przez stronę w odwołaniu i załączonej do niego opinii dendrologicznej (wspartych bogatą literaturą przedmiotu), dotyczących zasad pielęgnacji, formowania korony (w tym w przypadku istnienia tzw. korony wtórnej) itp., a ograniczenie się do ogólnikowych, arbitralnie przyjętych twierdzeń dotyczących zasad pielęgnacji drzew bez podania ich źródeł prawnych i merytorycznych, co czyni z nich niepodlegające dyskusji aksjomaty, pozbawione oparcia w przepisach na prawa;
g) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji rażących błędów popełnionych przez organ I Instancji w zakresie ustalenia stanu faktycznego i obowiązujących reguł dowodowych oraz w zakresie stosowania i wykładni przepisów prawa materialnego (m.in. wykładnia contra legem przepisu art. 87a ust. 3 u.o.p.)
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
a) art. 87a ust. 2 pkt 112 u.o.p. polegające na ich niezastosowaniu mimo istnienia wyraźnych ku temu podstaw (usunięcie gałęzi obumarłych i nadłamanych, utrzymanie uformowanego wcześniej kształtu korony);
b) art. 88 ust. 1 pkt 3 i 4 u.o.p. poprzez ich bezpodstawne zastosowanie w sytuacji, gdy zgromadzony w sprawie materiał dawał podstawy do uznania, iż zachodzą przesłanki egzoneracyjne wskazane w art. 87a ust. 2 pkt 1 i 2 u.o.p.;
c) art. 87a ust. 3 u.o.p. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy dotyczy on innej przesłanki egzoneracyjnej niż sugerowana przez stronę (tj. dotyczy przesłanki egzeoneracyjnej wskazanej w art. 87a ust. 2 pkt 3 u.o.p., a strona naprowadzała na okoliczności wskazujące na przesłanki z art. 87a ust. 2 pkt 1 i 2 u.o.p.).
Z powołaniem się na podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Nadto wniosła o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentu w postaci decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2025 r. [...] na okoliczność, iż korony drzew na nieruchomościach strony już wcześniej poddawane były daleko idącym zabiegom redukcyjnym i w innych postępowaniach prowadzonych wobec strony w bieżącym roku organ wprost ustalał tę okoliczność, od czego uchylił się w niniejszym postępowaniu (na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a.)
W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła stanowisko oraz zawarła argumentację podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako - p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje rozpoznawanie skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona, jeżeli stwierdzone zostanie naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie przepisów prawa procesowego mogące w istotny sposób oddziaływać na jej rozstrzygnięcie, a także w przypadku wystąpienia przesłanek wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Z kolei art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi ani wskazaną podstawą prawną. Jak wynika z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
W świetle powyższych unormowań, dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji Sąd uznał, że naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowił art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p., zgodnie z którym administracyjną karę pieniężną wymierza się za zniszczenie drzewa lub krzewu. Pojęcia "uszkodzenia drzewa" i "zniszczenia drzewa" posiadają swoją prawną treść nadaną art. 87a ust. 4 i ust 5 u.o.p. Zgodnie z art. 87a ust. 4 usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2, stanowi uszkodzenie drzewa. Po myśli art. 87a ust. 5 za zniszczenie drzewa uważa się usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2 art. 87a.
W celu zrekonstruowania normatywnego wzorca rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za uszkodzenie i zniszczenie drzewa w oparciu o art. 87a ust. 4 i 5 u.o.p., należy zatem uwzględnić, czy w sprawie nie mają zastosowania przesłanki z art. 87a ust. 2 u.o.p., wyłączające odpowiedzialność za ponadnormatywne usuniecie gałęzi drzewa, a zatem czy prace w obrębie korony drzewa nie miały na celu:
1) usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych;
2) utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa;
3) wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywróceniu statyki drzewa.
W następstwie dokonania tych ustaleń możliwa jest w dalszej kolejności ocena, czy ewentualnie doszło do zniszczenia lub uszkodzenia drzewa. W konsekwencji, w ujęciu metodologicznym powołanych wyżej przepisów, wskazania wymaga, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek z art. 87a ust. 2 u.o.p., należy wyłączyć odpowiedzialność za uszkodzenie lub zniszczenie drzewa.
W niniejszej sprawie organ ustalił, że w wyniku prac przeprowadzonych w styczniu 2025 r. doszło do zniszczenia czterech drzew i uszkodzenia jednego drzewa rosnących na działce nr ewid. [...]. Ustalenia dotyczące rozmiaru usuniętych gałęzi koron drzew organ I instancji oparł na podstawie porównania zdjęć drzew pozyskanych z Google Maps Street View pochodzących z kwietnia 2022 r. oraz z listopada 2020 r. ze zdjęciami tychże drzew z kwietnia 2025 r. Do przeprowadzenia obliczeń organ wykorzystał funkcje wizualizacji ścieżki programu do grafiki wektorowej Inkspace. Następnie w.w. program obliczył ilość pikseli w zaznaczonych koronach każdego drzewa na zdjęciach z kwietnia 2025 r. oraz na zdjęciach z kwietnia 2022 r. oraz listopada 2020 r. pobranych z zasobów Googlr Maps. Dokonano przeliczenia ilości pikseli na procenty - stosownie do art. 87a ust. 4 i ust. 5 u.o.p. W ten sposób ustalono procentową ilość usuniętych gałęzi koron poszczególnych drzew. Uzyskane w ten sposób dane doprowadziły organ do ustalenia, że doszło do usunięcia ponad 30% (jedno drzewo) i 50 % (cztery drzewa) gałęzi korony poszczególnych drzew, co w rozumieniu art. 87a ust. 4 i 5 u.o.p. oznacza ich uszkodzenie (jedno drzewo) i zniszczenie (cztery drzewa). Jednocześnie, zdaniem organu I instancji, w sprawie nie znajduje zastosowania art. 87a ust. 2 u.o.p. ponieważ zakres prac wykonany był w zbyt szerokim zakresie i obejmował usuniecie zdrowych gałęzi. Powyższe ustalenia stanu faktycznego sprawy Kolegium uznało za prawidłowe. Na okoliczność przypadków egzoneracyjnych wymienionych w art. 87a ust. 2 u.o.p. organ II instancji wskazał ponadto, że Spółdzielnia nie przedstawiła żadnych dowodów na to, iż usunięciu podlegały tylko gałęzie obumarłe lub nadłamane, nadto wykonane cięcia nie wykazują, aby prace polegały na formowaniu korony drzewa.
Powyższe stanowisko zostało w całości zakwestionowane przez skarżącą w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a następnie w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, gdzie skarżąca podważa zarówno metodę ustalenia rozmiaru usuniętych gałęzi koron drzew, jak i stanowisko organów w kwestii braku podstaw do zastosowania w sprawie art. 87a ust. 2 pkt 1 i 2 u.o.p.
Dodać należy, że do odwołania skarżąca dołączyła opinię dendrologiczną z [...] sierpnia 2025 r. sporządzoną na zlecenie Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w [...] przez dr inż. K. J. z Pracowni [...], dotyczącą ostatnich zabiegów pielęgnacyjnych wykonanych w koronach przedmiotowych drzew, w tym sposobu ustalenia rozmiaru usuniętych gałęzi. Na podstawie analizy faktograficznej, metodycznej i prawnej autor opinii stwierdził m.in., że: ustalenia organu zostały oparte na podstawie błędnej i nieadekwatnej metody obliczeniowej, polegającej na zastosowaniu pól powierzchni figur płaskich do oceny trójwymiarowej korony drzew; materiał dowodowy oparto na nieweryfikowalnych źródłach, w tym zdjęciach z serwisu Google Street View, które nie spełniają kryteriów dokumentacji technicznej ani pomiarowej; wywody organu miały charakter spekulatywny, niepoparty empiryczną diagnozą terenową; argumentacja organu nie uwzględnia przepisów art. 87a ust. 2 pkt 2 u.o.p. Ponadto autor opinii wskazał, że zastosowane przez organ obliczenia nie mają zastosowania z uwagi na wykonanie cięć w ramach utrzymania uformowanego kształtu koron drzew w postaci cyklicznych, regularnych koron wtórnych, a nie cięć koron pierwotnych, które wytworzyły się w całym okresie życia drzew. W opinii przedstawiono również specjalistyczne sposoby szacowania objętości koron drzew (aproksymacja), tj.: elipsoidę obrotową, stożek ścięty, sferę lub półsferę, paraboloidę, zbiór wielościanów lub brył nieregularnych.
Zauważyć należy, że w zaskarżonej decyzji organ nie ustosunkował się wnikliwie do zarzutów i argumentacji odwołania, nadto w ogóle nie odniósł się do treści w.w. opinii dendrologicznej, a w szczególności do jej twierdzeń opierających się na spostrzeżeniu, że korona drzewa nie jest figurą płaską oraz dotyczących naukowych sposobów szacowania objętości koron drzew. W ocenie Kolegium stan sprawy nie wymagał zwrócenia się o opinię biegłego, gdyż w sprawie ewidentnie doszło do zniszczenia drzew. Zdaniem Sądu sposób procedowania przez organ odwoławczy pozostaje w sprzeczności z zasadami procedury administracyjnej, w tym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa.
Odnosząc się do argumentacji Kolegium wskazać należy, że zgodnie z art. 84 § 1 kpa gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Powołując się na przytoczony przepis słusznie wywiodło Kolegium, że brak jest obowiązku po stronie organu powoływania biegłych, którzy zweryfikowaliby jego stanowisko i wyniki ustaleń w sprawie. To strona kwestionująca te ustalenia może posłużyć się dowodami wskazującymi na okoliczności, których istnienie zamierza wykazać (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2025 r. III OSK 2602/22). Z akt badanej sprawy wynika, że kwestionując stanowisko organu oraz podważając istotne jego ustalenia, na poparcie własnych ustaleń i twierdzeń strona przedstawiła opinię dendrologiczną sporządzoną przez osobę posiadającą wiedzę specjalistyczną w danej dziedzinie. Treść opinii w zasadniczych kwestiach podważa stanowisko organów obydwu instancji. W ocenie Sądu, pomimo tego, że w.w. opinia dendrologiczna nie została na podstawie art. 84 § 1 kpa dopuszczona w sprawie jako dowód z opinii biegłego, to jednak jako dokument prywatny stanowi element materiału dowodowego sprawy. Zgodnie z art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W realiach sprawy obowiązkiem organu było odniesienie się do przedłożonego przez stronę dowodu w postaci opinii dendrologicznej z [...] sierpnia 2025 r., w tym w szczególności do kwestii przedstawionych w tej opinii sposobów ustalenia objętości korony drzewa oraz zastosowania przepisu art. 87a ust. 2 pkt 1 i pkt 2 u.o.p., który dotyczy przypadków egzoneracyjnych. Argumentacja organu jest w tym względzie ogólna i lakoniczna, natomiast odnoście kwestii sposobów szacowania objętości koron drzew przedstawionych w opinii Kolegium nie zajęło żadnego stanowiska, stwierdzając że ustalenia organu I instancji są w tym względzie prawidłowe. W rezultacie w ten sposób doszło do naruszenia art. 80 kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Analiza sprawy dowodzi, że stanowisko organów w kwestii wystąpienia w sprawie przypadków egzoneracyjnych z art. 87a ust. 2 pkt 1 i 2 opiera się na ustaleniach, które mają charakter pobieżny i ogólnikowy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał jedynie, że zakres prac wykonany był w zbyt rozległym zakresie i obejmował dodatkowo usunięcie zdrowych gałęzi. Również ze względu na kształt koron drzew, którym nie nadano sztucznej formy (np. kulistej) zdaniem organu nie można przyjąć, że zabiegi miały na celu utrzymanie uformowanego kształtu korony. Prezentując powyższe stanowisko organ zaniechał odniesienia się do twierdzeń skarżącej zawartych w protokole oględzin z dnia [...] kwietnia 2025 r. oraz w odwołaniu od decyzji I instancji, gdzie skarżąca podniosła, że wykonane zabiegi pielęgnacyjne miały na celu usunięcie gałęzi obumarłych, chorych i nadłamanych. Ponadto organ nie uwzględnił okoliczności, że w 2022 r. drzewa poddane były zabiegowi usunięcia gałęzi, a usuwane w 2025 r. gałęzie tworzyły koronę wtórną (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2025 r., sygn. akt III OSK 396/22).
W tym stanie sprawy, w ocenie Sądu, skarga zasługuje na uwzględnienie, organy nie poczyniły bowiem koniecznych ustaleń w zakresie dającym podstawę do wydania rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszyły art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 k.p.a. W tym kontekście podkreślenia wymaga, że w postępowaniach o charakterze sankcyjnym, w których obciąża się podmioty administrowane obowiązkami w ramach retorsji za naruszenie przepisów prawa administracyjnego, próg staranność w gromadzeniu i rozważeniu materiału dowodowego jest podwyższony (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 21 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 971/18). Brak możliwości kompleksowej weryfikacji wszystkich podnoszonych przez stronę okoliczności uniemożliwia ocenę, czy skarżąca spowodowała zniszczenie 4 drzew oraz uszkodzenie 1 drzewa wskutek niewłaściwego wykonania zabiegów pielęgnacyjnych określonych przepisem art. 87a ust. 2, 4 i 5 u.o.p., czy też wystąpiła przesłanka egzoneracyjna zawarta w ww. art. 87a ust. 2 pkt 1 lub pkt 2 u.o.p., która uwalniałaby skarżącą od odpowiedzialności za zniszczenie drzew.
Zaznaczenia również wymaga, że rozpoznając sprawę w II instancji organ odwoławczy dokonuje ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a więc kompleksowej oceny całego zebranego materiału dowodowego, a nie jedynie do oceny ograniczającej się do prawidłowości postępowania przeprowadzonego przez organ I instancji. Dlatego rozpoznając sprawę Kolegium powinno odnieść się do wszystkich zarzutów oraz całej argumentacji zawartej w odwołaniu, nadto winno dokonać oceny zebranego materiału dowodowego, w tym opinii dendrologicznej przedstawionej przez stronę wraz z odwołaniem. W badanej sprawie powyższe wymogi procesowe nie zostały wypełnione, przy czym uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na końcowy wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" i art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie II sentencji wyroku na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 i art. 206 p.p.s.a. oraz § 2 pkt 6 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Zwrot kosztów objął uiszczony wpis od skargi, wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa.
Ustalając wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika Sąd wziął pod uwagę, że obecnie przed tutejszy Sąd wniesionych zostało kilka skarg Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w [...] na decyzje administracyjne w przedmiocie kary za zniszczenie lub uszkodzenie drzew (tj. sygn. akt II SA/Go 664/25, II SA/Go 687/25, II SA/Go 607/25, II SA/Go 665/25, II SA/Go 685/25), w których to sprawach skarżąca reprezentowana jest przez tego samego profesjonalnego pełnomocnika. Nadto skargi w tychże sprawach opierają się zasadniczo na tych samych zarzutach oraz zawierają tę samą argumentację, które to okoliczności należało uwzględnić oceniając nakład pracy przy sporządzeniu skargi w niniejszej sprawie (por. przykładowo wyrok WSA w Gdańsku sygn. akt I SA/Gd 536/24).