Lexedit
Wróć do analizy orzeczenia
Pełny tekst orzeczenia

II SA/Go 673/25

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

II SA/Go 673/25 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2026-04-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-11-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski
Jacek Jaśkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Michał Ruszyński
Symbol z opisem
6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne
Akta stanu cywilnego
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 a par 1, art 200, art 205 par 2 i art 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz.U. 2023 poz 2809
art. 1 par 1
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art.18
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2023 poz 1378
art. 104 ust 2,art 107 pkt 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t. j.)
Dz.U. 2004 nr 90 poz 864
art. 2 i art. 3 ust. 2 i ust. 3 akapit 2
Traktatu o Unii Europejskiej
Dz.U.UE.C 2008 nr 115 poz 47  art. 20 ust 2 lit. a  i art . 21 ust .1
Wersja Skonsolidowana Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
art. 8 ust. 1 i art. 14
Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.
Tezy
Teza 1: Konsekwencją przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej, na podstawie traktatu akcesyjnego podpisanego w Atenach w dniu 16 kwietnia 2003 r. jest to, że przez „podstawowe zasady porządku prawnego RP", o których mowa w art. 107 pkt 3 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego należy również rozumieć podstawowe zasady prawa UE. Zakres odesłania zawartego w tym przepisie obejmuje zatem podstawowe prawa i odpowiadające im wartości wyrażone w rozdziale I i II Konstytucji RP oraz zasady podstawowe wyrażone w Traktacie o Unii Europejskiej i Karcie Praw Podstawowych, uzupełnione zasadami podstawowymi wynikającymi z Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
Teza 2: Systemowa i funkcjonalna wykładnia przepisu art. 18 Konstytucji RP, uwzględniająca konstytucyjne, unijne i konwencyjne zasady chroniące podstawowe wolności i prawa obywatelskie (będące „podstawowymi zasadami porządku prawnego RP”), prowadzi do wniosku, że przepis ten nie może być rozumiany jako norma wykluczająca uznanie w prawie krajowym innych form związków międzyludzkich, spełniających takie same istotne funkcje społeczne i gospodarcze, jak małżeństwo heteroseksualne.
Przepis ten przyznaje natomiast małżeństwu heteroseksualnemu szczególny status, podlegający ochronie konstytucyjnej. Ochrona ta nie może jednak sięgać tak daleko, aby uzasadniała i usprawiedliwiała naruszenie zasad prawa wynikających z art. 32 ust. 1 i ust. 2 i art. 47 Konstytucji RP oraz art. 2 i art. 3 ust. 2 i ust. 3 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, a także zasad wynikających z art. 20 ust. 2 lit. a i art. 21 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w zw. z art. 7 i art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych w zw. art. 8 ust. 1 i art. 14 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, w odniesieniu do osób tej samej płci pozostających w związku uznawanym za małżeństwo w innym państwie członkowskim UE.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant St. sekr. sądowy Katarzyna Zarychta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi K.E. i J.M.J. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] r. nr [...], 2) zobowiązuje Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego do przeniesienia do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji aktu małżeństwa zawartego we [...] w dniu [...] r. przez K.E. i J.M.J., nr aktu małżeństwa [...] - w terminie 30 dni od dnia zwrotu akt administracyjnych sprawy wraz z odpisem prawomocnego orzeczenia, 3) zasądza od Wojewody na rzecz K.E. i J.M.J. solidarnie kwotę 614 (sześćset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
1. Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2025 r. K. E. i J.M.J. (skarżący) zwrócili się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] o transkrypcję zagranicznego aktu małżeństwa zawartego przez nich we [...] ([...]) w dniu [...] maja 2022 r. Do wniosku, po uzupełnieniu na wezwanie organu, dołączono oryginał aktu zupełnego małżeństwa nr [...] oraz jego uwierzytelnione tłumaczenie na język polski.
2. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2025 r., nr [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] odmówił dokonania transkrypcji tego aktu. W jej uzasadnieniu, powołując się na przepisy art. 18 Konstytucji RP, art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (w dacie wydawania decyzji tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 2809; dalej "k.r.o.") oraz art. 107 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (w dacie wydawania decyzji tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 594; dalej "p.a.s.c.") stwierdził, że transkrypcja aktu zawartego przez osoby tej samej płci jest sprzeczna z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego.
3. Od tej decyzji skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika, złożyli w terminie odwołanie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i dokonanie transkrypcji ich aktu małżeństwa. W uzasadnieniu odwołania podnieśli, że w świetle art. 104 ust. 5 p.a.s.c. wnioskowana transkrypcja ma charakter obligatoryjny i nie narusza przepisów art. 18 Konstytucji i art. 1 § 1 k.r.o. Nadto, że odmowa transkrypcji narusza art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. 1993 Nr 61, poz. 284; dalej "Europejska konwencja o ochronie praw człowieka") oraz zasady swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium UE wyrażone w art. 20 ust. 2 lit. a w zw. z art. 21 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana Dz. Urz. UE 2016/C/202/01; dalej "TFUE").
4. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2025 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] sierpnia 2025 r., nr [...].
Uzasadniając motywy tego rozstrzygnięcia Wojewoda podzielił stanowisko organu I instancji podkreślając, że w świetle art. 18 Konstytucji RP, art. 1 k.r.o., art. 2 ust. 2 i 3 oraz art. 107 pkt 3 p.a.s.c. przeniesienie do polskiego rejestru stanu cywilnego treści zagranicznego aktu małżeństwa osób tej samej płci stanowiłoby pogwałcenie podstawowych zasad polskiego porządku prawnego.
5. Na decyzję organu odwoławczego, działający przez pełnomocnika skarżący, zachowując termin złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim domagając się jej uchylenia w całości oraz zasądzenia od organu kosztów postępowania sądowego. Decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy to jest:
1) art. 104 ust. 5 w zw. z art. 104 ust. 2 p.a.s.c. przez ich niezastosowanie, polegające na odmowie dokonania transkrypcji, podczas gdy dokonanie tej czynności miało w okolicznościach przedmiotowej sprawy charakter obligatoryjny, bowiem skarżący jako obywatele polscy, urodzeni w Polsce posiadają akty stanu cywilnego potwierdzające zdarzenia wcześniejsze sporządzone na terytorium RP i żądają dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego - a zatem organ miał obowiązek zastosować przedmiotowy przepis, zaś na obowiązek ten nie wpływają przepisy podustawowe, w szczególności przepisy rozporządzenia Ministra Cyfryzacji z dnia 29 maja 2023 r. w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego (Dz.U z 2023 r. poz. 1023);
2) art. 107 pkt 3 p.a.s.c., w związku z art. 1, art. 2, art. 32 i art. 47 Konstytucji RP przez przyjęcie sprzeczności transkrypcji aktu małżeństwa skarżących podstawowymi zasadami porządku prawnego RP, podczas gdy transkrypcja przedmiotowego aktu małżeństwa nie jest z nimi sprzeczna;
3) art. 107 pkt 3 p.a.s.c. w związku z art. 18 Konstytucji RP i art. 1 § 1 k.r.o. przez przyjęcie sprzeczności transkrypcji aktu małżeństwa skarżących z podstawowymi zasadami porządku prawnego RP, podczas gdy transkrypcja przedmiotowego aktu małżeństwa nie jest z nimi sprzeczna, zaś przepisy art. 18 Konstytucji RP i art. 1 § 1 k.r.o. nie mają z tego punktu widzenia żadnego znaczenia;
4) art. 8 i art. 14 Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka przez odmowę transkrypcji aktu małżeństwa skarżących, podczas gdy państwa członkowskie Konwencji są zobowiązane do zapewnienia ram prawnych umożliwiających parom tej samej płci odpowiednie uznanie i ochronę ich związku;
5) art. 20 ust. 2 lit. a w zw. z art. 21 ust. 1 TFUE przez ograniczenie skarżącym prawa do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich (z uwagi na uniemożliwienie skarżącym przebywania w tym państwie w takim stanie cywilnym i pod tym samym nazwiskiem rodowym, z tej przyczyny, że prawo państwa przyjmującego nie przewiduje małżeństwa osób tej samej płci) oraz związane z nim naruszenie art. 7 i art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE 2016/C/202/02;dalej "KPP") przez nieposzanowanie przez państwo przyjmujące prawa do życia prywatnego i rodzinnego obywateli Unii w stanie cywilnym po zawarciu małżeństwa przez nich w jednym z państw członkowskich, zgodnie z ustawodawstwem tego państwa i jednocześnie dyskryminacji z uwagi na płeć i orientację seksualną.
6. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2026 r. (k. 77 akt sądowych) Wojewoda [...] powołał się również na to, że przepisy wykonawcze - rozporządzenia Ministra Cyfryzacji z dnia 29 maja 2023 r. w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego nie dają możliwości dokonania wnioskowanej transkrypcji. Organ wskazał, że trwają prace legislacyjne nad zmianą tego rozporządzenia.
7. W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2026 r. (k. 82-83 akt sądowych) pełnomocnik skarżących podtrzymał skargę. Na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2026 r. (k. 119 akt sądowych) wniósł także o zobowiązanie organu I instancji do dokonania wnioskowanej transkrypcji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
8. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. b lub lit. c p.p.s.a.).
9. Kontrolując wydane w sprawie decyzje we wskazanym zakresie wskazać należy, że przepis art. 104 ust. 2 p.a.s.c. stanowi, iż transkrypcja zagranicznego dokumentu stanu cywilnego polega na wiernym i literalnym przeniesieniu treści tego dokumentu do polskiego rejestru stanu cywilnego, zarówno pod względem językowym, jak i formalnie bez żadnej ingerencji w pisownię imion i nazwisk osób wskazanych w zagranicznym dokumencie. W polskiej doktrynie i orzecznictwie przeważa stanowisko, że transkrypcja nie ma charakteru rejestracyjnego zdarzenia, ale jest jedynie sporządzeniem w formie czynności materialno-technicznej aktu polskiego reprodukującego odpis zagranicznego aktu stanu cywilnego. Transkrypcja aktu stanu cywilnego jest zatem czynnością o charakterze deklaratoryjnym, nie wywołującą konstytutywnego skutku prawnego (por. uzasadnienie uchwały NSA z dnia 2 grudnia 2019 r., II OPS 1/19, CBOSA).
9.1. Z tych założeń wyprowadza się wniosek, że przy dokonywaniu transkrypcji organ administracji, co do zasady, nie przeprowadza merytorycznej oceny aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą (w szczególności z punktu widzenia zgodności tego zdarzenia z obcym prawem). Obowiązkiem organu jest natomiast sprawdzić to, czy dokument przedstawiony do transkrypcji jest oryginalnym odpisem aktu stanu cywilnego państwa, w którym dokonano pierwotnej rejestracji (art. 104 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 p.a.s.c.). Wniosek do wybranego kierownika urzędu stanu cywilnego o dokonanie transkrypcji może złożyć, między innymi osoba, której dotyczy zdarzenie podlegające transkrypcji (art. 104 ust. 4 p.a.s.c.).
9.2. W niniejszej sprawie wszystkie te wymogi i przesłanki zostały spełnione i nie są także sporne. Wniosek został złożony przez osoby do tego uprawnione, a sprawę rozstrzygnął organ w niej właściwy (również w postępowaniu odwoławczym). Sporna jest natomiast dopuszczalność dokonania w Polsce transkrypcji zagranicznego aktu stanu małżeństwa osób tej samej płci i rozstrzygnięciu tej kwestii dotyczą dalsze rozważania.
10. W polskim systemie prawnym transkrypcja zagranicznego aktu stanu cywilnego podlega również ocenie pod względem zgodności z podstawowymi zasadami porządku prawnego RP. Przepis art. 107 pkt 3 p.a.s.c. zawiera bowiem normę nakazującą organowi (kierownikowi urzędu stanu cywilnego) odmowę dokonania transkrypcji, jeżeli byłaby ona "sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej."
10.1. Zwrot odsyłający występujący w rozważanym przepisie określany jest mianem "klauzuli porządku publicznego" ("public policy", "ordre public", "öffentliche Ordnung"). W doktrynie przyjmuje się, że taka klauzula jest standardowym elementem regulacji kolizyjnoprawnych, a jej geneza wywodzi się z pierwszych nowoczesnych ujęć terytorialistycznych związanych z ideą państwowej suwerenności. Klauzula taka stosowana jest w przypadkach wystąpienia do organów jednego państwa z wnioskiem o zaakceptowanie i zezwolenie na wykonywanie prawa, które zostało przyznane jednostce w innym państwie.
10.2. W takiej postaci językowej, jaka funkcjonuje dzisiaj omawiana klauzula została wprowadzona do systemu polskiego prawa w okresie międzywojennym. Na bazie ówczesnej doktryny ukształtowało się rozumienie istoty tej instytucji jako nakazu odmowy zastosowania prawa obcego w zakresie, w którym jego zastosowanie prowadziłoby do konsekwencji zbyt rażących, bo niedających się pogodzić z polskim porządkiem prawnym (por. K. Przybyłowski, Prawo prywatne międzynarodowe. Część ogólna, Lwów 1935, s. 166).
10.3. W aktualnym stanie prawnym klauzule porządku publicznego znajdują się, obok art. 107 pkt 3 p.a.s.c., w art. 7 prawa prywatnego międzynarodowego oraz art. 1135 § 2 pkt 1, art. 1146 § 1 pkt 7 i art. 1152 § 2 kodeksu postępowania cywilnego. Można je także spotkać w aktach prawnych Unii Europejskiej oraz umowach międzynarodowych (por. A. Nowicka [w:] Prawo prywatne międzynarodowe. Komentarz, red. J. Poczobut, Warszawa 2017, teza 2 i n. do art. 7).
10.4. Zakres normowania omawianej klauzuli jest bardzo szeroki, gdyż odsyła ona organ wydający decyzję w podmiocie transkrypcji zagranicznego aktu stanu cywilnego do wszystkich zasad prawa uznawanych w danym systemie za podstawowe. Z językowego brzmienia przepisu art. 107 pkt 3 p.a.s.c. nie wynika jednak jakie są to konkretnie zasady, ani gdzie znajdują się ich źródła.
W doktrynie omawiającej ten temat zwraca się uwagę na otwarty charakter, blankietowość oraz szeroki zakres dyskrecjonalności klauzul porządku publicznego (por. I. Białos, Stosowanie klauzuli porządku społecznego a drażliwe zjawiska społeczne, MP nr 3/2013, s. 135 i n.). W orzecznictwie można natomiast odnaleźć pewne wskazówki odnoszące się do stosowania omawianej klauzuli na gruncie krajowych regulacji.
10.5. W uchwale NSA z dnia 2 grudnia 2019 r., II OPS 1/19 (CBOSA), wskazano, że przez podstawowe zasady porządku prawnego RP należy rozumieć nie tylko fundamentalne zasady ustroju społeczno-politycznego, czyli zasady konstytucyjne, ale także naczelne zasady rządzące poszczególnymi dziedzinami prawa cywilnego, rodzinnego czy procesowego.
Ta charakterystyka bazuje na pojęciowaniu wypracowanym przez Sąd Najwyższy i sądownictwo powszechne na gruncie prawa prywatnego międzynarodowego i kodeksu postępowania cywilnego (por. wyroki SN z dnia 28 kwietnia 2000 r., II CKN 267/00, OSNC nr 11/2000 poz. 203 oraz 3 września 2009 r., I CSK 53/09, OSP nr 10/2011 poz. 108); gdzie podkreśla się również, że klauzula porządku publicznego jest środkiem ochrony interesów ogólnych, gdyż chroni ona przed ingerencją obcych rozwiązań prawnych, które są nie do pogodzenia z elementarnym poczuciem prawnym w RP (por. wyrok SN z dnia 28 listopada 2013 r., IV CSK 187/13 OSNC-ZD nr 1/2015 poz. 9).
10.6. Choć doktrynalne i orzecznicze rozumienie klauzul porządku publicznego stosowanych w systemie prawnym RP jest od wielu lat ugruntowane i sprowadza się do zarysowanego wyżej ujęcia, to posługiwanie się nimi od dnia 1 maja 2004 r. nie może abstrahować od fundamentalnej zmiany, która dokonała się wewnątrz polskiego systemu prawa. Przystąpienie Polski do UE stworzyło bowiem nową sytuację normatywną, jaką jest współobowiązywanie na terytorium RP dwóch porządków prawnych – prawa krajowego oraz prawa unijnego. Dlatego doktryna, jak i praktyka, które tej okoliczności nie uwzględniają i bazują na stanie prawnym i poglądach ukształtowanych w dobie funkcjonowania odrębnych i konkurujących ze sobą systemów prawnych (prawa polskiego i prawa obcego) nie są już adekwatne do rozwiązywania problemów interpretacyjnych (kolizyjnych) w sprawach zawierających tzw. element unijny.
11. Kontrolowana przez sąd sprawa zawiera taki element. Specyfika sytuacji prawnej skarżących i transkrypcji ich aktu małżeństwa sprowadza się zatem nie tylko do rozważenia zastosowania przez organ zawartej w art. 107 pkt 3 p.a.s.c. klauzuli porządku publicznego w relacji norm (zasad) polskiego prawa do prawa niemieckiego (jako prawa obcego), ale uwzględnieniu współobowiązywania na terytorium RP również prawa unijnego i wynikających z tego konsekwencji. Z tych względów zakres znaczeniowy klauzuli porządku publicznego zawartej w tym przepisie musi być ustalany z uwzględnieniem zasad wynikających z przyjętych (ratyfikowanych) przez Polskę umów międzynarodowych, w tym podpisanego dnia 16 kwietnia 2003 r. w Atenach traktatu akcesyjnego Polski do UE (Dz.U. z 2004 r., Nr 90, poz. 864).
11.1. W świetle skutków prawnych tej akcesji współobowiązywanie na terytorium RP podstawowych zasad prawa krajowego i prawa unijnego jako "podstawowych zasad porządku prawnego RP" nie może być kwestionowane tym bardziej, że są to zbliżone lub nawet takie same zasady. To podobieństwo (zdaniem niektórych przedstawicieli doktryny nawet tożsamość) polskich zasad konstytucyjnych i zasad podstawowych prawa unijnego jest konsekwencją ich wspólnej genezy i tego, że tak Konstytucja RP, jak i prawo traktatowe opierają się i odwołują do tego samego zespołu wspólnych wartości wyznaczających istotę demokratycznego państwa prawnego i obowiązujących w nim praw podstawowych (por. K. Działocha, Podstawy prounijnej wykładni Konstytucji RP, PiP nr 11/2004, s. 30 i n. oraz P. Winczorek, Konstytucja RP a prawo wspólnotowe, PiP nr 11/2004, s. 8 i n.).
11.2. W tej perspektywie ewentualna kolizja prawa polskiego z prawem unijnym nie jest relacją prawa obcego do prawa krajowego, w takim rozumieniu, jakie pierwotnie ukształtowało omawianą klauzulę porządku publicznego. Traktaty unijne korzystają bowiem ze swoistego domniemania konstytucyjności jako umowy ratyfikowane w trybie art. 90 Konstytucji RP. Wynika to ze zrealizowanego w przypadku akcesji wymogu zachowania określonej procedury przy ratyfikacji takiego traktatu, przewyższającego rygory konieczne dla zmiany Konstytucji RP (por. Z. Nowicka, Kontrola konstytucyjności a prawo pierwotne Unii Europejskiej, Opublikowano: EPS nr 1/2023, s. 7). Dlatego nawet doktryna "suwerenności konstytucyjnej" przyznaje, że prawo wspólnotowe (unijne) nie jest prawem w pełni zewnętrznym w stosunku do państwa polskiego z tej racji, że zostało ono zaakceptowane przez akt akcesji i wskazuje, że koegzystencja obu (pod)systemów prawa powinna się odbywać na zasadzie "obopólnej, przyjaznej wykładni i kooperatywnego współstosowania" (por. wyrok TK z dnia 11 maja 2005 r., K 18/04, OTK-A nr 5/2005 poz. 49).
11.3. Z powyższych względów konsekwencją przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej, na podstawie traktatu akcesyjnego podpisanego w Atenach w dniu 16 kwietnia 2003 r. jest to, że przez "podstawowe zasady porządku prawnego RP", o których mowa w art. 107 pkt 3 p.a.s.c. należy również rozumieć podstawowe zasady prawa UE. Zakres odesłania zawartego w tym przepisie obejmuje zatem podstawowe prawa i odpowiadające im wartości wyrażone w rozdziale I i II Konstytucji RP oraz zasady podstawowe wyrażone w TUE i KPP, uzupełnione zasadami podstawowymi wynikającymi z TFUE oraz Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
12. Następną istotną kwestią dotyczącą zastosowania rozważanej klauzuli porządku publicznego w niniejszej sprawie jest jej odniesienie do innych klauzul w tym norm kolizyjnych. Operacjonalizacja zasad, do których odsyła przepis art. 107 pkt 3 p.a.s.c., nie może abstrahować od tego, które z nich mają charakter uniwersalny i ogólnosystemowy, a które są podstawowymi, ale tylko w odniesieniu do danej gałęzi lub dziedziny prawa, co wymaga rozważenia hierarchii i wagi zasad mających zastosowanie w sprawie. Nie wszystkie bowiem zasady, także wyrażone konstytucyjnie, mogą być hierarchizowane na tym samym poziomie co powszechne i uniwersalne zasady podstawowe, usytuowane na szczycie każdego demokratycznego systemu prawa.
12.1. Klauzula zawarta w art. 107 pkt 3 p.a.s.c. nie wyraża jakiejkolwiek z zasad podstawowych, gdyż jest wyłącznie klauzulą generalną odsyłającą do zasad podstawowych niewyartykułowanych w tym przepisie. Nie ma ona więc tej wagi i tej pozycji w hierarchii aktów (źródeł) prawa co zasady, do których odsyła. Jako generalna norma blankietowa nie ma też pierwszeństwa zastosowania w odniesieniu do zasad, które odnoszą się do relacji między systemem prawa polskiego a systemem prawa unijnego, a mianowicie zasady pierwszeństwa prawa unijnego, zasady efektywności prawa unijnego oraz zasady wykładni zgodnej. Te trzy zasady uznaje się nie tyle za reguły kolizyjne co za zasady systemowe, jako że wyprowadza się je z autonomii prawa unijnego uznawanej za zasadę podstawową (por. D. Miąsik [w:] System prawa Unii Europejskiej, tom 2, Zasady i prawa podstawowe, red. A. Wróbel, Warszawa 2022, s. 25-29).
12.2. W perspektywie obowiązywania i zastosowania tych właśnie zasad należy ocenić prejudycjalny skutek wyroku TSUE z dnia 25 listopada 2025 r. w sprawie C-713/23, w którym to stwierdzono, że artykuł 20 i art. 21 ust. 1 TFUE, odczytywane w świetle art. 7 i art. 21 ust. 1 KPP "należy interpretować w ten sposób, że: stoją one na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które ze względu na to, iż prawo tego państwa członkowskiego nie dopuszcza małżeństw osób tej samej płci, nie zezwalają na uznanie małżeństwa legalnie zawartego przez dwóch mających tę samą płeć obywateli wspomnianego państwa członkowskiego w trakcie korzystania z przysługującej im swobody przemieszczania się i pobytu w innym państwie członkowskim, w którym rozwinęli oni lub umocnili życie rodzinne, ani na transkrypcję w tym celu aktu małżeństwa do rejestru stanu cywilnego tego pierwszego państwa członkowskiego, w sytuacji gdy transkrypcja ta jest jedynym przewidzianym przez to państwo środkiem umożliwiającym takie uznanie".
13. Przytoczone orzeczenie TSUE jest zasadniczo wiążące dla sądu krajowego, który zwrócił się z pytaniem prejudycjalnym. To związanie nie rozciąga się w takim samym stopniu na sąd krajowy, który nie zadawał pytania, ale rozpatruje sprawę o takim samym stanie faktycznym i prawnym. To sąd krajowy ostatecznie ocenia, czy i w jakim zakresie stanowisko Trybunału będzie miało zastosowanie do sprawy przed nim zawisłej. Niemniej jednak orzecznictwo TSUE ma istotny wpływ na stosowanie prawa krajowego w obszarach, w których ten sąd się wypowiedział, i to zarówno w sprawach, w których jego orzeczenia mają charakter bezpośrednio wiążący, jak też w innych sprawach dotyczących tożsamego zagadnienia prawnego (interpretacyjnego). Wyroki TSUE wyznaczają bowiem kierunki jednolitej wykładni prawa unijnego dla wszystkich krajów członkowskich, zgodnie z przyznaną temu sądowi przez art. 267 TFUE kompetencją jako sądu właściwego do orzekania w trybie prejudycjalnym o wykładni traktatów.
13.1. Nie tyle zatem sam wyrok co wykładnia przepisów prawa unijnego dokonywana przez TSUE w trybie prejudycjalnym w tym orzeczeniu jest wiążąca dla innych, niż pytający sądów krajowych, które muszą ją respektować także w innych postępowaniach i sprawach opartych na wykładanych przepisach. Taki obowiązek wyprowadza się z zasad lojalnej współpracy oraz zasad jednolitości i efektywności prawa unijnego (P. Marcisz, Koncepcja tworzenia prawa przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Warszawa 2015, s. 129).
Orzeczenia TSUE dotyczące interpretacji prawa unijnego muszą być uwzględniane na etapie ustaleń walidacyjnych dokonywanych przez sąd krajowy, a dalszej kolejności jako argument derywacyjny. Pominięcie tych argumentów może skutkować błędną wykładnią lub niewłaściwym zastosowaniem zrekonstruowanej w ten sposób podstawy normatywnej (por. M. Golecki, B. Wojciechowski [w:] System Prawa Unii Europejskiej, tom 3, Wykładnia prawa Unii Europejskiej, red. L. Leszczyński, Warszawa 2019, s. 95).
Niewykonanie orzeczenia TSUE może zaś prowadzić do odpowiedzialności państwa członkowskiego za szkodę wyrządzoną jednostce (por. I. Wróbel, Odpowiedzialność państwa członkowskiego za szkodę wyrządzoną jednostce w wyniku niewykonania orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, PS nr 10/2022, s. 7 i n.).
13.2. W perspektywie przyjętej w niniejszym orzeczeniu stosowanie i uwzględnianie orzeczenia TSUE wydanego w trybie prejudycjalnym powinno odbywać się na drodze niekonfrontacyjnego dialogu, w którym nawet tak wrażliwe lub kontrowersyjne kwestie (jak choćby relacja konstytucji krajowej do prawa unijnego – w aspekcie zasady pierwszeństwa prawa unijnego) nie powinny być rozstrzygane kategorycznie w sposób prowadzący do bezpośrednich kolizji. W ramach tego dialogu ukierunkowanego przecież na realizację gwarancji jednostek i ochronę praw podstawowych obywateli UE, istotniejsze, niż szukanie argumentacyjnych i instytucjonalnych "przewag", są koncyliacja, wzgląd na lojalną współpracę, właściwe wykonywanie zobowiązań przyjętych przez państwo członkowskie oraz podział kompetencji w ramach otwartego i multicentrycznego systemu prawa (por. E. Łętowska, Multicentryczność współczesnego systemu prawa i jej konsekwencje, PiP nr 4/2005, s. 3 i n.).
14. Bazując na przedstawionych wyżej (pkt. 10 - 13 uzasadnienia) założeniach sąd podziela motywy wyroku TSU z dnia 25 listopada 2025 r. w sprawie C-713/23 oraz będące jego konsekwencją stanowisko przedstawione w wyroku NSA z dnia 20 marca 2026 r. w sprawie II OSK 216/21 przyjmując, że "przeniesienie do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji, na podstawie art. 104 ust. 1 p.a.s.c. zagranicznego aktu małżeństwa osób tej samej płci, zawartego legalnie w państwie członkowskim Unii Europejskiej, w którym zostało ukształtowane i rozwinięte ich życie rodzinne, w ustawodawstwie polskim stanowi jedyny, skuteczny sposób uznania tego małżeństwa, niepowodujący nadmiernych utrudnień i niedogodności przy wykonywaniu przez obywateli Unii prawa przyznanego im w art. 21 ust. 1 TFUE".
14.1. Oboje skarżący są obywatelami UE, którzy zawarli w sposób legalny związek małżeński w [...] i w tym państwie członkowskim, począwszy od 2011 r., prowadzili i rozwijali swoje życie rodzinne (sformalizowanie ich związku nastąpiło w 2022 r.). Zrozumiałe jest więc to, że jako obywatele UE chcą korzystać z pełni praw przysługujących im z tego tytułu na terytorium innych państw członkowskich. Takie prawo gwarantują im również zasady wyartykułowane w art. 20 i art. 21 ust. 1 TFUE w zw. z art. 7 i art. 21 ust. 1 KPP, które to uznawane są w doktrynie unijnej za podstawowe, a przez to należące do katalogu zasad porządku prawnego RP (por. pkt 11 niniejszego uzasadnienia).
14.2. Transkrypcja uregulowana w art. 104 ust. 1 p.a.s.c., gwarantując minimalny poziom ochrony prawnej, zapewnia skarżącym (w stwierdzonym przez nią zakresie) efektywność stosowania prawa unijnego na terenie RP. Pozwala to im na wykazanie statusu rodzinnoprawnego i korzystanie z jego konsekwencji prawnych, nie naruszając przy tym ani tożsamości narodowej, ani krajowej autonomii regulacyjnej w dziedzinie prawa rodzinnego.
15. Sąd podziela również ocenę prawną zawartą w powoływanym wyżej wyroku NSA z dnia 20 marca 2026 r. w sprawie II OSK 216/21, że uznanie małżeństwa osób tej samej płci legalnie zawartego w państwie członkowskim Unii i przeniesienie zagranicznego aktu małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji, w trakcie korzystania przez te osoby z prawa przewidzianego w art. 21 ust. 1 TFUE, nie stoi w sprzeczności z art. 18 Konstytucji RP oraz art. 1 § 1 k.r.o.
15.1. Przepis art. 18 Konstytucji RP uznawany jest za normę chroniącą cztery wartości związane z funkcjonowaniem jednostki w polskim społeczeństwie: małżeństwo, rodzinę, macierzyństwo i rodzicielstwo. Jak się podkreśla konsekwencją jego obowiązywania jest stworzenie w ustawodawstwie zwykłym gwarancji instytucjonalnej dla określonych w tym przepisie wartości, a więc kierowanego do państwa nakazu ustanowienia odpowiednich instytucji prawnych zapewniających trwałe miejsce małżeństwu, rodzinie, macierzyństwu i rodzicielstwu w polskim systemie prawnym (por. W. Borysiak [w:] Konstytucja RP. Tom I, red. M. Safian, L. Bosek, Warszawa 2016, teza 2 do art. 18).
15.2. W zakresie wykładni art. 18 Konstytucji RP w aspekcie zawartego w nim zwrotu "Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny" w polskiej doktrynie występuje rozbieżność stanowisk. Najstarsze chronologicznie, bazujące na językowej treści wskazanego zwrotu oraz historycznej woli faktycznego prawodawcy, można sprowadzić do tezy, że przepis ten zawiera konkretną treść normatywną zakazującą nadawania związkom faktycznym dwojga osób różnej płci (konkubinat) lub tej samej płci statusu małżeństwa. Związki inne, nieodpowiadające cechom małżeństwa, nie mogą podlegać w RP prawnej rejestracji oraz nie pozostają pod opieką i ochroną przewidzianą dla małżeństwa (por. W. Borysiak [w:] Konstytucja RP... op. cit.; B. Banaszak, Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2012, teza 1 do art. 18; por. również A. Mączyński, Konstytucyjne i międzynarodowe uwarunkowania instytucjonalizacji związków homoseksualnych [w:] Związki partnerskie – debata na temat projektowanych zmian prawnych, red. M. Andrzejewski, Toruń 2013, s. 91).
15.3. Jeśli chodzi o generalną prawną możliwość uznawania innych związków w polskiej doktrynie konstytucyjnej znaleźć można stanowiska pryncypialne i umiarkowane. Te pierwsze opowiadają się za zakazem ustawowej regulacji innych związków międzyludzkich na terytorium RP bez zmiany treści art. 18 Konstytucji. Drugie dopuszczają taką możliwość (por. por. P. Winczorek, Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku, Warszawa 2008, s. 54; L. Garlicki [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom I, red. L. Garlicki, M. Zubik Marek, Warszawa 2016, tezy 2 - 6 do art. 18).
15.4. W późniejszej doktrynie występuje też pogląd przyjmujący, że przepis art.18 Konstytucji RP określający małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny nie wyklucza małżeństw o innym substracie osobowym ani związków partnerskich, gdyż norma odkodowana z treści tego przepisu traktowana jest jako nakaz uprzywilejowania statusu małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny, a nie norma zakazująca uznawania lub prawnego uregulowania innych związków międzyludzkich (por. E. Łętowska, J. Woleński, Instytucjonalizacja związków partnerskich a Konstytucja RP z 1997 r., PiP z 6/2013, s. 15 i n.; szerzej na ten temat wraz z przeglądem stanowisk por. M. Szydło Instytucjonalizacja związków partnerskich w świetle art. 18 i 32 Konstytucji RP, Zeszyty Prawnicze BAS nr 4(56)/2017, s. 9 i n. oraz M. Drapalska-Grochowicz, Kilka uwag na tle statusu prawnego związków jednopłciowych w polskim ustawodawstwie, Młody Jurysta nr 2/2019, s. 63 i n.).
Również w najnowszej doktrynie prawa rodzinnego uznaje się, że w polskim porządku prawnym brak jest jednoznacznej definicji pojęcia "małżeństwo", a poglądy uznające definicyjny charakter przepisu art. 18 Konstytucji RP poddawane są krytyce (por. K. Gromek, Heteroseksualność małżonków w Polsce i na świecie, MoP nr 7/2022, s. 357 i n.; M. Olczyk [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, red. M. Fras, M. Habdas, LEX/el., tezy 1 i 2 do art. 1 oraz S. Kotas-Turoboyska, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2026, tezy 1 i 2 do art. 1).
15.5. Wydane przez TSUE orzeczenie z dnia 25 listopada 2025 r. w sprawie C-713/23 nadało nową dynamikę tej debacie w aspekcie właściwego (trafnego) odkodowania norm art. 18 Konstytucji RP (por. polemika między D. Bunikowskim i K. Dobrzenieckim a E. Łętowską, Rzeczypospolita - "Tygodnik dla prawników" z dnia 7 stycznia, 21 stycznia oraz 28 stycznia 2026 r.).
16. Dla tej debaty, w szczególności dla rozważania aktualności stanowiska najbardziej restryktywnego, przydatne jest zwrócenie uwagi na językowe wyrażenie normy w art. 18 Konstytucji RP, uznawanej przez niektórych przedstawicieli doktryny za przepis zawierający definicję legalną małżeństwa (o czym ma decydować użycie w tym przepisie zwrotu "małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny").
16.1. Zdaniem sądu nie jest to stanowisko trafne. Pod względem językowo-logicznym przepis art. 18 Konstytucji nie odpowiada wzorcowi definicji w prawie (definicji legalnej), którą powinien posługiwać się racjonalny prawodawca. Od definicji legalnej wymaga się bowiem spełnienia kryteriów poprawności, takich jak jednoznaczność, dokładne oznaczenie definiowanego wyrazu lub wyrażenia oraz wskazanie istotnych własności desygnatów (por. A. Malinowski, Polski język prawny. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2006, s. 154-155).
Również obowiązujące w polskim systemie prawa zasady techniki prawodawczej wymagają tego, by definicję legalną formułować tak, aby wskazywała "w sposób niebudzący wątpliwości, że odnosi się do znaczenia określeń", przez używanie zwrotów: "oznacza", "jest to" lub "należy przez to rozumieć" (por. § 151 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" z dnia 20 czerwca 2002 r. (aktualny tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 300). To, że zasady te uregulowano w formie prawnej rozporządzenia z 2002 r. nie oznacza, że nie były one stosowane wcześniej, gdyż opracowano je i usystematyzowano w nauce i praktyce legislacyjnej na długo przed 1997 r. Nie sposób też zgodzić się ze stanowiskiem, że z racji szczególnego opisowego charakteru "języka Konstytucji" nie stosuje się do niego standardów legislacyjnych i kryteriów poprawności językowo-logicznej.
16.2. Kwestia poprawności formułowania definicji legalnych od wielu lat stanowi przedmiot analiz w logice prawniczej i teorii prawa. Wśród wielu funkcjonujących w nauce przykładów poprawnych definicji klasycznych oraz nieklasycznych (równościowych i nierównościowych) nie spotyka się jednak takiej, w której w funkcji łącznika definiensa i definiendum podawany jest przyimek "jako". Generalnie bowiem przyimek w polszczyźnie wyraża relacje przestrzenne, czasowe lub przyczynowe (por. Słownik Języka Polskiego PWN). Nie służy on zatem do wyrażania relacji tożsamości lub przynależności między definiowanym pojęciem a jego znaczeniem.
16.3. Analizowany zwrot (jak i cały przepis) nie jest zatem poprawny semantycznie i może być co najwyżej traktowany jako definicja cząstkowa (definicja niedokończona) co ma te konsekwencje, że w celu odkodowania norm zawartych w przepisie art. 18 Konstytucji RP wymagane jest dokonanie zabiegów interpretacyjnych odnoszących się do całego jego kontekstu pozajęzykowego: systemowego i funkcjonalnego. W tym przypadku nie można bowiem stwierdzić, że jest on językowo jednoznaczny.
16.4. Zwrócić również należy uwagę na to, że art. 18 Konstytucji RP nie został sformułowany w konwencji, którą należałoby zastosować dla wyrażenia jakiegokolwiek zakazu lub nakazu kierowanego do jednostek (obywateli), w tym osób pozostających w innych związkach niż małżeństwo kobiety i mężczyzny, o którym w nim mowa (warto zauważyć że w doktrynie konstytucyjnej dominuje pogląd, że ten przepis jest "normą programową", która nie przyznaje samodzielnie praw podmiotowych; por. L. Garlicki [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, op. cit., teza 4). Z przepisu tego można natomiast wyinterpretować nakaz ochrony tego związku przez Państwo (co wyraża fragment "...znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej."). Nie określa on jednak tego na czym polega ta ochrona i opieka, jak daleko ma sięgać i czy może ona wyłączać lub ograniczać prawa podstawowe osób pozostających w innych związkach międzyludzkich (takich jak konkubinat oraz związek osób tej samej płci).
16.5. Zakładając racjonalność prawodawcy (której na poziomie ustanawiania najistotniejszego aktu systemu źródeł polskiego prawa nie sposób pominąć) należy uznać, że taka właśnie, a nie inna postać językowa art. 18 Konstytucji RP, stanowi zabieg celowy - dokonany i zrealizowany z zamiarem nienadawania rozważanemu zwrotowi (jak i całemu przepisowi art. 18 Konstytucji RP) charakteru definicyjnego i kategorycznego normatywnie, co czyni go w rozważanym aspekcie "otwartym" i wymagającym dookreślenia.
17. Zdaniem sądu dekodowanie znaczenia (zakresu normowania i zastosowania) art. 18 Konstytucji RP wymaga zatem zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej. Ponieważ jest to przepis rangi konstytucyjnej jego dookreśleniu powinno służyć przede wszystkim odniesienie go i chronionych nim wartości do innych zasad prawa (wyższej lub tej samej rangi), w szczególności zasad podstawowych porządku prawnego RP w wyżej przedstawionym rozumieniu (por. pkt 11 niniejszego uzasadnienia).
17.1. Taka właśnie operacjonalizacja art. 18 Konstytucji RP została zrealizowana przez NSA w wyroku z dnia 20 marca 2026 r. w sprawie II OSK 216/21 przez stwierdzenie, że ten przepis nie może być interpretowany w oderwaniu od innych przepisów zawartych w Konstytucji określających wolności i prawa człowieka i obywatela oraz wolności i prawa osobiste - godności (art. 30), wolności (art. 31 ust. 1), równości (art. 32 ust. 1), ochrony prawnej życia prywatnego i rodzinnego (art. 47) oraz niedyskryminacji w życiu społecznym, w tym z powodu płci i orientacji seksualnej (art. 32 ust. 2).
17.2. Te podstawowe prawa i wolności chronią również powoływane wyżej przepisy prawa unijnego oraz konwencyjnego, które mają zastosowanie do wykładni rozważanego przepisu w odniesieniu do sprawy z elementem unijnym.
18. Rozważając relację norm przepisu art. 18 Konstytucji do prawa unijnego należy wziąć również pod uwagę to, że w tym drugim systemie małżeństwo nie jest zdefiniowane. Takiej definicji nie ma też w systemach prawnych wielu państw członkowskich. W zdecydowanej większości państw UE występują regulacje uznające za małżeństwo także związki osób tej samej płci albo uznające takie związki za sformalizowane i chronione przez prawo związki partnerskie. System polski pozostaje jednym z ostatnich spośród państw UE, w których nie uregulowano statusu związków partnerskich osób tej samej płci konkubinatu, a nawet konkubinatu. Powoduje to problemy dotyczące zagwarantowania (uznawania) w Polsce praw i wolności innych związków międzyludzkich zawieranych przez obywateli UE.
18.1. Występujące na tym tle kolizje wiążą się z wyżej omawianą kwestią poszanowania praw podstawowych, jak i wywodzących się z genezy UE swobodą przemieszczania się i przebywania obywateli UE na terytoriach wszystkich jej państw członkowskich. Swoboda ta jest konsekwentnie rozszerzana i umacniana, a aktualne poglądy na temat art. 21 ust. 1 TFUE przyznają mu bezpośrednią skuteczność (por. K. Kowalik-Bańczyk [w:] Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komentarz. Tom I, red. D. Miąsik, N. Półtorak, A. Wróbel, Warszawa 2012, tezy do art. 21). Potwierdza to ogólnosystemowy charakter tej zasady, nabierający szczególnego znaczenia w aspekcie zagwarantowania równości i zapobiegania dyskryminacji.
18.2. Zgodnie z utrwalonymi w doktrynie unijnej poglądami z uprawnień wynikających z gwarantowanej art. 20 i art. 21 ust. 1 TFUE swobody przemieszczania się i pobytu w państwie członkowskim korzystać mogą także członkowie rodziny obywatela UE, do których należą, między innymi, współmałżonek lub partner, z którym obywatel UE zawarł zarejestrowany związek partnerski. W wyroku z dnia 5 czerwca 2018 r. w sprawie C-673/16 TSUE przyjął, że przez "współmałżonka" należy rozumieć również osobę związaną z inną osobą związkiem małżeńskim, ma charakter neutralny pod względem płci i może obejmować małżonka danego obywatela Unii posiadającego tę samą płeć. Tym bardziej uprawienie to musi być realizowane w przypadku, gdy w związku pozostaje dwoje obywateli (obywatelek) UE.
18.3. Ograniczenia tej swobody są dopuszczalne tylko wyjątkowo (bezpieczeństwo publiczne, porządek publiczny, zdrowie publiczne). Z orzecznictwa powoływanego w obu przytoczonych wyżej wyrokach (TSUE z dnia 25 listopada 2025 r. w sprawie C-713/23 oraz NSA z dnia 20 marca 2026 r. w sprawie II OSK 216/21) wynika również, że żadna z podstaw interesu publicznego przedstawionych przez rząd polski nie została uznana za nadrzędną wobec interesu osób domagających się ochrony w odpowiednim uznaniu i ochronie prawnej ich związków.
18.4. Oparta na wyżej przedstawionych argumentach systemowa i funkcjonalna wykładnia przepisu art. 18 Konstytucji RP, uwzględniająca konstytucyjne, unijne i konwencyjne zasady chroniące podstawowe wolności i prawa obywatelskie (będące "podstawowymi zasadami porządku prawnego RP"), prowadzi do wniosku, że przepis ten nie może być rozumiany jako norma wykluczająca uznanie w prawie krajowym innych form związków międzyludzkich, spełniających takie same istotne funkcje społeczne i gospodarcze, jak małżeństwo heteroseksualne.
Przepis ten przyznaje natomiast małżeństwu heteroseksualnemu szczególny status, podlegający ochronie konstytucyjnej. Ochrona ta nie może jednak sięgać tak daleko, aby uzasadniała i usprawiedliwiała naruszenie zasad prawa wynikających z art. 32 ust. 1 i ust. 2 i art. 47 Konstytucji RP oraz art. 2, art. 3 ust. 2 i ust. 3 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, a także zasad wynikających z art. 20 ust. 2 lit. a i art. 21 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w zw. z art. 7 i art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych w zw. z art. 8 ust. 1 i art. 14 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, w odniesieniu do osób tej samej płci pozostających w związku uznawanym za małżeństwo w innym państwie członkowskim UE.
19. Odnosząc się do kwestii relacji gwarancji i uprawnień wynikających z rozważonych swobód a autonomią regulacyjną państwa członkowskiego w zakresie stosunków prawnorodzinnych należy wskazać, że w wyroku TSUE z dnia 25 listopada 2025 r. w sprawie C-713/23 (z powołaniem się na wcześniejsze orzecznictwo) potwierdzono, że spoczywający na jednym państwie członkowskim obowiązek uznania małżeństwa obywateli Unii tej samej płci zawartego w drugim państwie członkowskim nie ma wpływu na krajową regulację instytucji małżeństwa. Z nakazu realizacji tego obowiązku nie wynika bowiem, by państwo członkowskie zostało zobowiązane do wprowadzenia w swoim prawie krajowym instytucji małżeństwa osób tej samej płci. Jednostkowy akt transkrypcji nie daje takich samych gwarancji jak regulacja ustawowa. Jednak prowadzi do przyznania takiemu związkowi efektywnej ochrony, przynajmniej na poziomie praw i wolności podstawowych.
19.1.Ochronę tą mają zapewnić przede wszystkim sądy państw członkowskich UE, a zatem również sądy administracyjne, które są - w zakresie swoich właściwości - sądami unijnymi (por. A. Wróbel, Sądy administracyjne jako sądy Unii Europejskiej, ZNSA nr 5-6/2010, s. 474). Status ten nakłada na sąd krajowy szczególne obowiązki - wynikające z generalnego obowiązku jednolitego i efektywnego stosowania oraz wykładni prawa UE. Z ugruntowanego i rozwijanego przez lata orzecznictwa TSUE i ETPC, opartego o te właśnie założenia, wynika obowiązek aktywnego reagowania przez sądy krajowe na sytuację takiego zaniechania legislacyjnego państwa członkowskiego, które prowadzi do naruszania lub ograniczania podstawowych praw lub wolności chronionych przez zasady prawa unijnego lub zasady konwencyjne.
19.2. Ewolucja funkcji sądownictwa wiąże się z jego autonomizacją, silniejszą pozycją i poszerzeniem kompetencji w tych obszarach, w których sądom przypisuje się społeczną i instytucjonalną funkcję strażnika zasad prawa, a przez to gwarancji i wolności obywatelskich. Taką funkcję ustrojową pełni w Polsce sądownictwo administracyjne. Realizacja tej funkcji przyczynia się do stabilizacji systemu prawnego i wzrostu poziomu ochrony jednostek, a przez to zwiększenia społecznej akceptacji obowiązującego prawa.
19.3. W sytuacji, gdy transkrypcja uregulowana w art. 104 p.a.s.c. jest aktualnie jedynym przewidzianym w systemie prawnym RP środkiem prawnym umożliwiającym uznanie małżeństwa zawartego przez skarżących, obowiązkiem sądu administracyjnego jest wykorzystanie zakresu przysługujących mu ustrojowo uprawnień, tak by zagwarantować skarżącym minimalny poziom ochrony prawnej i zapewnić efektywność realizacji ich indywidualnych praw przyznanych im przez zasady podstawowe, w tym co rozważono wyżej także podstawowe zasady prawa polskiego oraz prawa unijnego. Taką gwarancje realizuje transkrypcja aktu małżeństwa skarżących, co pozwoli im na wykazanie statusu rodzinno-prawnego w sferze publicznoprawnej i prywatnej (czego nie daje im posługiwanie się zagranicznym aktem małżeństwa i jego tłumaczeniem).
20. Z tych względów, uznając zasadność skargi sąd, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie dokonania transkrypcji (pkt 1 wyroku).
20.1. Sąd uznał (podobnie jak w powoływanym wyżej wyroku NSA z dnia 20 marca 2026 r. w sprawie II OSK 216/21), że do zapewnienia realizacji uprawnień przyznanych skarżącym przez wyżej wskazane zasady podstawowe konieczne jest zastosowanie kompetencji przewidzianej w art. 145a § 1 p.p.s.a. i zobowiązanie właściwego w sprawie kierownika urzędu stanu cywilnego do przeniesienia do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji aktu małżeństwa skarżących (pkt 2 wyroku).
20.2. Zdaniem sądu przeszkodą do realizacji praw i wolności obywatelskich o charakterze podstawowym nie mogą być podnoszone przez organy argumenty dotyczące ograniczeń wynikających z przepisów aktów wykonawczych, czy resortowych, a tym bardziej dotyczące kwestii technicznych (niedostosowanie systemu teleinformatycznego). Uznanie i uwzględnienie tych formalnych i biurokratycznych racji prowadziłoby do zakwestionowania sensu kontroli sądowej niniejszej sprawy, a w ten sposób konsekwencji wynikających z naruszenia zasad i norm usytuowanych na szczycie systemu prawa. Godziłoby to bezpośrednio w wartości, których ochronie służyć ma, między innymi, klauzula porządku publicznego z art. 107 pkt 3 p.a.s.c.
20.3. Wskazać należy, że wydany w niniejszej sprawie wyrok dotyczy indywidualnej skargi i wywołuje skutki określone w art. 153 p.p.s.a., które odnoszą się nie tylko do ponowionego postępowania administracyjnego, lecz rozciągają się także na ewentualne inne przyszłe postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne w sprawie.
20.4. O kosztach postępowania sądowego należnych skarżącym (pkt 3 wyroku) orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 118).